ԾԱՌԻՆ ԽՐԱՏԸ

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

Օր մը այսպէս, ճիւղին թառած,
Ծիծեռնակը հարցուց ապշած
Այն մեծ ծառին,
Գիւղի ծայրին։
– Ա՜յ, սիրուն ծառ, այ դուն իմ մեծ ծառ,
Հզօր հովուն, անգութ բուքին,
Ինչպէ՞ս արդեօք մինչեւ հիմա
Այսպէս հաստատ ես մնացած,
Ըլլայ ձմեռ, ըլլայ, ամառ,
Միեւնոյնն է քեզի համար։
Իսկ ես, գիտես, ամէն ձմեռ
Օտար ու տաք երկիր կ’երթամ։

Ծառը իսկոյն հասկնալով,
Ճիւղերը շարժեց ծիծաղելով
Ու խեղճ ծիծառին դառնալով
Ըսաւ հանդարտ խրատելով․
– Սիրուն թռչնակ, մտիկ ըրէ՛,
Ինչ որ ըսեմ, դուն լաւ լսէ՛,
Ականջ տո՛ւր քու այս մեծ ծառին,
Որ չզղջաս ապագային։
Ան որ ունի նման ինծի
Իր ոտքին տակ հող հայրենի,
Տուն ու արմատ մը պիտանի,
Ան կը մնայ այսպէս հաստատ
Աշխարհի չարիքներուն դիմաց։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՍԷՐ ԵՒ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Կար ու չկար, ծովանոյշ մը կար: Ան կապոյտ եւ երկար մազեր ունէր: Ամէն օր ծովուն ալիքներով իր մազերը կը սանտրէր եւ փայլուն զգեստով մը մարմինը կը ծածկէր: Ինքզինք շատ կը հաւնէր, բայց իր գեղեցկութեամբ գոհ չէր: Ծովային աշխարհի բոլոր գաղտնիքներուն տիրանալ կ’ուզէր: Ուստի իր կեանքը ճամբորդութեամբ կ’անցընէր: Բազմատեսակ ձուկերն ալ անոր երկար մազերէն կը կախուէին, որպէսզի շնաձուկերէն թաքնուէին, որովհետեւ անոնք այլ ձուկերով կը կշտանային: 

Ծովանոյշը իր զգեստով շատ աչքառու էր: Հապա ձուկերը ինչպէ՞ս չվախնային: Ծովանոյշը գեղեցիկ էր, ուստի շնաձուկերը իրեն մօտենալ պիտի ուզէին: Եւ եթէ մօտենային՝ կրնային նշմարել, որ երկար մազերուն տակ ահագին ձուկեր կը պահուըտին: Անոնք որոշեցին ճար մը գտնել:

– Ծովանոյշին հետ պէտք է խօսինք: Ան մեզ չնշմարեց: Եթէ նշմարէ՝ բոլոր վտանգներէն կը պահպանէ:

– Ուրկէ՞ գիտես, որ մեզ պիտի պահպանէ, թերեւս մեզի հետ ապրիլ պիտի չուզէ: 

– Այո՛, մենք իր մազերէն կախուած բեռներ ենք: Եթէ գիտնայ որ իրեն հետ ենք՝ մեզ պիտի չսիրէ:

– Ուրեմն ի՞նչ պէտք է, որ ընենք: Հագո՞ւստը փոխենք:

– Անկարելի: Ծովանոյշին հագուստը բնական է, չես կրնար վրայէն հանել: 

– Այսինքն հագուստը իր մարմինի՞ն կը պատկանի:

– Այո՛: 

– Ա՜հ, ամէն օր անոր կապոյտ ու երկար մազերուն շնորհիւ կը փրկուինք, իսկ փայլուն զգեստին պատճառով յանկարծ կրնանք մեռնիլ: Չեմ գիտեր՝ ուրախանա՞մ, թէ  տխրիմ:

– Մի՛ մտահոգուիք: Աղմուկ մի՛ ընէք, հիմա մեզ պիտի լսէ:

– Հոգ չէ, թող լսէ, թող լսէ որ այս վախէն ազատինք:

Ծովանոյշը զգաց, որ մազերը իրար խառնուած էին: Ան ծովու ալիքներով իր մազերը սանտրել սկսաւ: Յանկարծ ծովուն մակերեսին վրայ ձուկերն ալ երեւցան: Այդ պահուն հեռուներէն անօթի շնաձուկ մը կը մօտենար: Փախչելու ժամանակ չկար: Ձուկերէն մին ծովուն յատակը իջաւ եւ լօռ հաւաքեց ու շուտով իր ընկերներուն քով վերադարձաւ: 

– Ընկերնե՜ր, ինծի օգնեցէ՛ք: Այս լօռով ծովանոյշին հագուստը պէտք է ծածկենք:

– Ինչո՞ւ: 

– Քանի որ չենք կրնար հագուստը փոխել, ուրեմն ծածկենք, որ շնաձուկը չնշմարէ անոր գեղեցկութիւնը:

– Ո՜հ, ես շատ կը վախնամ: Ծովանոյշը մեր կատարած փոփոխութիւնը պիտի տեսնէ:

– Եւ բարկութեամբ այս հսկայ շնաձուկին բերանը մեզ պիտի յանձնէ:

– Աճապարեցէ՛ք, շնաձուկը հետզհետէ աւելի կը մօտենայ:

Ձուկերը աճապարանքով ծովանոյշին մարմինը ծածկել սկսան: Ծովանոյշը անդրադարձաւ պատահածին եւ կարծեց որ այս չարաճճի ձուկերը զինք կը պաշտպանեն: Ուստի ձայն չհանեց, իսկ շնաձուկը տեսաւ թէ ծովանոյշը լօռով շրջապատուած էր: Ալ աւելի մօտեցաւ եւ անոր մազերը շոյեց: Ձուկերը աղաղակելով վազվզել սկսան: Ծովանոյշը լօռը իր վրայէն հանեց եւ շնաձուկին ըսաւ.

– Նայէ, աս է իմ բնութիւնս: Թանկարժէք քարի մը պէս կը փայլիմ: Աշխոյժ եւ գեղեցիկ եմ: Պտտելով սորվիլը շատ կը սիրեմ:

– Դո՛ւն ալ ինծի նայէ: Ես ծովուն ամենազօրաւոր էակն եմ: Ուրիշները ինձմէ կը վախնան: Ես քեզ ծառաներուս քով տանիլ կ’ուզէի, որպէսզի ինծի ծառայելով ապահով ապրէիր այս ծովուն մէջ:

– Ինծի հարցուցի՞ր: Ես քեզի հետեւիլ չեմ ուզեր: Ես իմ ճամբուս հետեւորդն եմ:

– Բոլոր ծառաներս իրարու կը նմանին: Ես չեմ ուզեր քովս քեզի պէս աչքառու եւ ինքնուրոյն էակ մը:

Շնաձուկը հեռացաւ, իսկ ձուկերը հանգիստ շունչ մը առին: Ուր որ է շնաձուկին բերնին մէջ պիտի կտրտուէին: Ձուկերէն մին ըսաւ.

– Այս վա՛խը մեզ չարչարեց, ոչ թէ շնաձուկը: 

Այդ օրէն վերջ ծովանոյշը եւ ձուկերը իրարու ընկերացան։ Այլեւս վախին տեղ կար սէր եւ ընկերութիւն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՐՈ՞Ւ ՔԻԹԷՆ ԻՆԿԵՐ ԵՄ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Չեմ գիտեր ե՞րբ կամ ինչպէ՞ս,
Չեմ գիտեր ո՞ւր կամ ինչո՞ւ,
Մէկ բան միայն լա՛ւ գիտեմ,
Որ քիթէ մը ինկեր եմ։
Մօրս մայրը կը զննէ
Աչքերս վառ, կրակոտ
Ու անընդհատ կը կրկնէ․
«Մօրը քիթէն ինկեր է»։
Հօրս մայրը կը նայի
Քիթիս, բերնիս, կզակիս
Ու հպարտօրէն կ’ըսէ․
«Հօրը քիթէն ինկեր է»։
Է՜հ, կարծեմ թէ ինծի պէս
Ինկողներ շատ են այսպէս…
Արդեօք միւս պզտիկները
Իյնալու այդ պահերը
Զգացի՞ն կամ փրկեցի՞ն
Իրենց քիթն ու բերանը։

Դո՛ւք, նորածին փոքրիկնե՛ր,
Իյնալու տեղ չփնտռէ՛ք,
Անշո՛ւշտ, ուրիշ ճար չունիք՝
Քիթէ մը պիտի սահիք…
«Քիթ մըն է» չըսէ՛ք, չանցնի՛ք,
Միշտ այդ քիթին պէտք ունիք։
Մանաւանդ պապենական
Մեր քիթերէն հայկական
Շատ պզտիկներ պիտ’ իյնան
Ու հարկա՛ւ հպարտանան։
Հայ սերունդները բոլոր,
Երէկ, վաղը եւ այսօր
Մեր ազգին կոր քիթերէն
Պիտի իյնան՝ «Ա՜խ» չըսեն
Եւ ուրախ ծնողներուն,
Մայրերուն կամ հայրերուն
Քիթերը օդը հանեն՝
Մեծ մայրերը գոհ պահեն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

«ԽԵԼՔԻՍ ՓՉԵՑ»Ն ՈՒ «ԽԵԼՔՍ ՓՉԵՑ»Ը

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Մէկը կայ եղեր,
Ո՞վ է, չե՛մ գիտեր,
Բայց լաւ փչող է
Ու շատ կարող է։
Եւ զինք չես տեսներ,
Չե՛ս ալ նշմարեր,
Բայց անգամ մը, որ
Խելքիդ մօտենայ,
Ան չ’որոշեր օր՝
Կը փչէ, կ’երթայ…

Իսկ յանկարծ, եթէ
Մէկը չհաւնի
Գործերդ թերի
Ու քեզ այպանէ,
Հարցում հարցնէ՝
«Խելքի՛ս փչեց»ը
Դէմքին կը զարնես…
Ու այսպէս անժամ,
Կամաւոր-անկամ,
Կը դառնաս գերին
«Խելքիդ փչող»ին։
Եւ կը մոլորիս,
Այնքա՛ն կը տարուիս,
Որ փչողն, ահա՛,
Կը ղրկես անդարձ,
Իսկ խելքդ, մեղա՜յ,
Փչող կը դառնայ:
Մէյ մ’ալ կը տեսնես,
Որ զեփիւռը հին
Դարձած է քամի,
Փոթորիկ, մրրիկ
Ու կը կործանէ
Մէյ մը, որ փչէ…
Է՜հ, քեզմէ առաջ.
Շատե՜ր ու շատե՜ր
Աչքերնին բացին,
Խե՛լք գործածեցին
Ու փչողները
Մէկդի նետեցին…
Իսկ մոլորուողներն
Անդարձ հեռացան՝
Չարի ուռկանին
Զոհերը դարձան:

Ո՞վ յաղթեց՝ կ’ըսես,
Գիտե՜ս, լա՛ւ գիտես…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԳՈՀՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Աշունն եկաւ…

Եւ դէմ դիմաց կանգնած էին
Մշտադալար եղեւինը՝
Կանաչաւուն իր զգեստով
Ու միւս ծառերն,
Որոնք հագած
Հազարերանգ զգեստները,
Կ’օրօային մէկ ա՛ջ, մէկ ձա՛խ։

Դժգոհ էին անոնք, ահա՛…
Տրտնջալով կ’անցընէին
Իրենց օրերն
Եւ իրենց չար բախտին
Համար կ’ափսոսային
Տիւ ու գիշեր։

Եղեւինը իր կանաչը կ’ուզէր
Հանել, մէկ կողմ նետել,
Եւ միւս բոլոր ծառերուն պէս
Այլափոխուիլ, գեղեցկանալ՝
Ճոխ, գոյնզգոյն իր զգեստով
Հովին հետը խաղալ, պարել…

Իսկ շպարուած նուրբ ծառերը
Ամչնալով եղեւինէն
Կը վախնային խենթ քամիէն,
Որ պիտի գար արագօրէն
Առնէր, տանէր իրենց
Այդ գեղ, սին շպարը՝
Մերկացնէր մարմինները։

Գոհունակութեան զգացումը
Շատ օտար էր իրենց համար։
Ամէն մէկը իր վիճակէն դժգոհելով
Կը նախանձէր իր ընկերոջ
Ու իր սեւցած բախտը լալով
Կը փափաքէր ուրիշ կեանք մը։

Ճիշդ այդ պահուն մարդը
Հեռուէն՝ «Ա՜խ» քաշելով
Կ’ըսէր այսպէս.
«Բախտաւոր էք, դո՛ւք, ո՜վ ծառեր․․․
Այսօր աշուն, վաղը ձմեռ,
Միւս օր դարձեալ գարունն է ձեր,
Իսկ երբ մեզի ձմեռն հիւր գայ,
Կ’առնէ, կ’երթայ՝ ի՜նչ կայ, չկայ։

– Է՜հ, դուն, ո՛վ մարդ, խոհեմ եղիր․․․
Ձմեռ չեկած, ձիւն չտեսած,
Լաւ հունտեր դիր պատմութեանդ
Հողին խորքը, որ ծառի պէս
Միշտ կանաչիս՝
Դալար մնայ քու անունդ,
Չթառամի յիշատակդ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱՐԵՍԻՐՏ ՄՐՋԻՒՆԸ

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Երիտասարդ մրջիւնը իր ընտանիքէն բաժնուած էր։ Երկար ատենէ ի վեր, մեծ ջանքով շինած հանգիստ եւ սիրուն տան մէջ առանձին կ’ապրէր։

Պզտիկ մրջիւնը այս առտու բաւական քնատ էր. երէկ գիշեր լաւ չէր քնացած։ Ընելիք բաւական գործ ունենալուն պատճառով, որքան որ ալ քնատ ըլլար, պէտք էր որ անկողինէն ելլէր։ 

Վերմակը բացաւ, ոտքերը վար դրաւ, կիսաբաց աչքերով տունը սանկ մէյ մը աչքէ անցուց ու դէպի ճեմիշ ուղղուեցաւ։ Աղուոր մը երեսը լուաց, որպէսզի ժամ առաջ արթննար։

Նախաճաշէն յետոյ օրուան գործերը ընել սկսաւ…

Երբ տան մէջ կ’երթեւեկէր, յանկարծ աղմուկ մը իմացաւ։ Դուրսէն սոսկալի ձայն մը կու գար։ Բան մը կը գոռար։ Մէկէն ի մէկ պատին բան մը զարնուեցաւ, կարծէք մէկը ուժով կից մը տուած էր․ տունը տեղէն շարժեցաւ․ ապա երկրորդ հարուած մը. եւ մրջիւնին մեծ ջանքով շինած տունը ջարդուփշուր եղած էր։

Խեղճ մրջիւնը փլած տան աւերակներէն դժուարութեամբ դուրս ելաւ։ Շունչ մը առաւ, մուխէն աչքը չէր տեսներ։ 

– Էօհէօ՜, էօհէօ՜. Աստուած իմ, հիմա ի՞նչ պիտի ընեմ,- փսփսաց թշուառ մրջիւնը։

Այնքան շուարած էր որ.․․ ի՞նչ ընէր, ո՞ւր երթար…

Պահ մը հոն նստելէ յետոյ, որոշեց այս փլատակէն արագ հեռանալ։ Քիչ մը վերջ պիտի մթնէր։ Գիշերը անցընելու համար ժամ առաջ պէտք էր որ տեղ մը գտնէր։

Երկար ատեն աջ ու ձախ նայեցաւ․ որեւէ տեղ չգտաւ։ Յետոյ դիմացը ելաւ փիղին բնակարանը։ Ուրախութեամբ քայլերը արագացուց ու տան բակը հասաւ։ Դուռը զարկաւ։ Փիղը մեծ աղմուկով մը դռւռը բացաւ։

– Ո՞վ է, որ այս ժամուն զիս անհանգիստ կ’ընէ,- մռմռաց քիթին տակէն։

– Ես եմ, փիղ եղբայր։ Արդեօ՞ք ներս կրնամ մտնել։

Փիղը պահ մը խորհեցաւ, ուշ եղած էր եւ ինք՝ բաւական յոգնած։ Այս ժամէն վերջ հիւր ընդունիլ չէր ուզեր։

– Ըսէ, տեսնեմ, մրջիւն եղբայր, ի՞նչ է խնդիրը։ Բաւական յոգնած եմ, կ’ուզեմ ժամ առաջ քնանալ։

– Փիղ եղբայր, տունս քանդուեցաւ։ Դուրսը մնացի։ Արդեօ՞ք տունդ կրնամ քնանալ։

Փիղը անշշուկ մնաց.

– Մէկ գիշերուան համար,- աւելցուց պզտիկ մրջիւնը։

– Ներողութիւն,- պատասխանեց փիղը,- խնդրեմ, զիս սխալ մի՛ հասկնար, բայց մէկու մը հետ նոյն տունը ապրիլ ինծի համար դիւրին գործ չէ։ Կը տեսնես որքան հսկայ եմ։ Շատ կը պրկուիմ։ Հետեւաբար քեզ ալ անհանգիստ կ’ընեմ։

Մրջիւնը փիղին պատասխանէն յետոյ հոնկէ մեկնեցաւ ու գլխուն ճարին նայեցաւ։

Մէկ-երկու շաբաթ վերջ, փիղին բնակարանն ալ տակնուվրայ եղաւ, քանդուեցաւ։ Ան ալ մրջիւնին նման առանց տան մնաց։ Անտառին մէջ պտտեցաւ, բայց ափսո՜ս․ գլուխը խոթելիք տեղ չկրցաւ գտնել։ Եւ վերջին յոյսով մը մրջիւնին դուռը զարկաւ․

– Օգնէ՛ ինծի, մրջիւն եղբայր։ Ո՞ւր երթամ, ի՞նչ ընեմ՝ չեմ գիտեր։

Գլխուն եկած ամէն ինչը մէկ շունչով պատմեց։

Մրջիւնը պահ մը անշշուկ մնաց.

– Ներս հրամէ՛, տունս բարի եկար…։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՍԻՐՈՅ ԱՊԱՍՏԱՆ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Ծանր ձմեռ էր,
Անցաւ յամրաքայլ…
Դալուկ աղաւնին
Թառեցաւ ծառին
Մերկացած ճիւղին
Սեւերուն վրայ,
Դողդոջուն ձայնով
Երգեց եւ ըսաւ.
– Թող չըլլա՛ն տերեւներդ,
Ծաղիկդ, պտուղներդ.
Թող չըլլա՛ն արեւավառ
Խենթ կենաց զրոյցներդ.
Հոգ չէ, սէ՛րս առաջին,
Ես խորշոմած ճիւղդ
Անգամ կը սիրեմ
Ու կնճռոտած ծեր
Բունդ կը գգուեմ։
Անկենդան աչքերուդ դէմ
Կենաց կծիկներու
Հանգոյցներ կը քակեմ
Ու կանաչ շշունջիդ կը սպասեմ։
Ես այսօր կամ, վաղը չկամ,
Երգս արմատիդ կը ձօնեմ,
Տիւ ու գիշեր
Գարնան տեսիլներ կը հիւսեմ…

Քաղցր էր երգը ու հեշտաւէտ,
Գարնան կանչ էր աւետաբեր,
Որուն խազերուն թրթիռէն
Մայրացաւ ծեր ծառը կրկին
Եւ սեւերուն քoղը պատռեց…
Ձմրան աղմուկը խլացաւ,
Յոյսին բախտը ժպտեցաւ,
Կանաչ ծիլ մը աչք բացաւ՝
Աշխարհին բարեւ տուաւ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԵՐԵՒՆ ՈՒ ԽՈՏԸ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Եւ չորցած տերեւները չդիմացան,
Իրենց փրկարար ճիւղին ձեռքը ձգելով
Ինկան գետինը բուսած խոտերուն կողքին՝
Ամօթէն շիկնած ու կծկուած մնացին։
Կանաչ խոտը յոխորտալով ծիծաղեցաւ եւ ըսաւ.

-Դեռ երէկ բարձրէն, որպէս ինքնահաւան
Ու պարծենկոտ գահակալ, զեփիւռին հետ
Կ’օրօրուէիր հազա՜ր նազով, խաղ ու պարով։
Այժմ ոտքիս քով փռուեցար, դուն՝ դալկահար,
Իսկ ես, հէ՛յ-հէ՜յ, կանաչ էի օրը օրէն
Ու կը մնամ այս փառքիս մէջ յաւե՛րժ դալար։

Այսպէս ըսաւ կանաչ խոտը ու թեւերը
Լա՜յն-լա՜յն բացաւ՝ անդին քշեց տերեւները,
Որոնք լացին իրենց դաժան բախտին համար
Ու ակամայ վիզ ծռեցին ամօթահար։
Խոտը տեսաւ, հրճուեցաւ, պարեց, երգեց…
Ճի՛շդ այդ պահուն ճզմուեցաւ ոտքի մը տակ՝
Իր կարապի երգը երգեց։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ո՞Վ Է ՀՈՂԱՏԷՐ…

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Դեղնորակ փիսօն
Մեր բակը մտաւ
Ու սեւուկ փիսօն
Հոն բազմած գտաւ։
– Օ՜հ, բարի եկար։
– Բարե՛ւ, բարի օր։
– Սեւուլիկ եղբայր,
հիւրս ես այսօր։
– Ես հո՛ս տանտէր եմ,
Ինչո՞ւ հիւր ըլլամ.
Դեռ ես լսած չեմ
Այսպէս յիմար բան։
– «Յիմար բան», կ’ըսես,
Զիս կ’արհամարհես
Ու բարի սիրտս
Տեղէն կը հանես։
– Դուռը չթակած
Եկար, բազմեցար,
Ա՜խ, դուն անաստուա՛ծ,
Ի՞նչ է, խենթացա՞ր…
Տունս եկած ես՝
«Հիւրս ես», կ’ըսես,
Գիրկս նստած ես,
Մօրուք կը փետես։
Այս բակին բոլո՜ր
Մուկերը խածան,
Երէկ ու այսօր,
Ինձմէ՛ կը վախնան։
Քեզ յիշողն ո՞վ է,
Ո՜վ կը ճանչնայ որ…
Բակին տէրն ո՞վ է,
Ե՛ս եմ, ե՛ս այսօր։
Երբեմն հիւր կու գաս
Ու կը յարգուիս,
Հէ՜յ, տանտէր չզգա՛ս,
Չըլլա՛յ շուարիս։

Վիճաբանեցան
Ու մլաւեցին,
Սուր ճչոցներով
Զիրար գզեցին.
– Ա՛յ, դուն, անպիտան,
Լիրբ ու անկի՛րթ բան,
Եկեր ես քովս,
Որ ճզմես պո՞չս…
-Ա՛յ, դուն, ապերախտ,
Գոռոզ ու հպարտ,
Ե՜րբ հասար դուն հոս
Ու եղար փարոս…
– Հոսկէ դո՛ւրս ելիր,
Սահմանդ գիտցի՛ր…
Կը ճանկռտեմ, հա՜,
Անմի՛տ սատանայ։
– Ոտքիս տակ կ’առնեմ,
Շան սատակ կ’ընեմ,
Կորսուէ՛, գնա՛,
Փիս փիսօ, «աղա՛»…։

Զիրար ճանկեցին,
Ճանկռտուեցան
Ու արիւնլուայ
Գետին փռուեցան։
Մուկերը տեսան՝
«Հուռա՜», գոչեցին
Ու ազատութեան
Բուրմունքը առին։
Այդ ի՜նչ «հուռա»ներ,
Բարձր սուլոցներ.
Ծափահարեցի՛ն,
Շուրջպար բռնեցին
Ու թշնամիին
Շատ անէծք տուին.
– Տունդ քանդուի՛,
Փիսօ անիրաւ,
Թող ցեղդ սատկի,
Տե՛ս, օրդ սեւցաւ…
Թռչուններն իսկոյն
Զիլ դայլայլեցին
Ու թաղին չորս դին
Լուր տարածեցին.
– Եկէ՛ք, շուտ հասէ՛ք,
Տեսէ՛ք, թէ ինչպէս
Երկու գազաններ
Զիրար կը սպաննեն…
Շատ անէծք կու տան,
Զիրար կ’անպատուեն…
Սեւ հայհոյանքը
Օդին մէջ նետած,
Ազգակիցները
Խայտառակ կ’ընեն։

Շունը երբ լսեց,
Բամբասանք կարծեց,
Նախ չհաւատաց
Ու մնաց պառկած,
Սակայն աղմուկը
Խանգարեց քունը,
Վերմակը նետեց
Եւ ուժգին գոչեց.
– Լա՛ւ, ելլեմ, տեսնեմ
Ու քիչ մը հաջեմ,
Անպիտանները
Լաւ մը վախցնեմ,-
Ըսաւ, յօրանջեց,
Ելաւ ու վազեց:
Երբոր տեղ հասաւ,
Օ՜հ, ինչե՜ր տեսաւ՝
Ճանկուած դէմքեր,
Ճեղքուած թաթեր,
Բիւր վէրքեր ահեղ
Եւ արեան հեղեղ…
Շնատամ ցցած
Պոռթկաց ու գոռաց.
– Անխե՛լք փիսօներ,
Փողոցայիններ…
Մի քանի անգամ,
Երբ հոսկէ անցաք,
Տեսաք, թէ չկամ՝
Տանտէրե՞ր դարձաք։
Միամի՞տ էք, թէ
Բթամիտ, ապուշ,
Հոսկէ գացէ՛ք, տէ՛,
Չգործածեմ ոյժ։
Հաջոցը ուժգին
Այնպէս թնդացուց,
Որ եօթը երկինք
Ցնցեց, դողացուց։
Փիսօներն իսկոյն
Անշարժ մնացին
Ու իրենց վախէն
Գամուեցան գետին։
Ահա, ա՛յդ պահուն
Ապտակ մը իսկոյն
Եկաւ, պայթեցա՛ւ
Երկուքին գլխուն…
Եւ «հերոս»ները
Գետին փռուեցան,
Ետքը վազեցին,
Մէյ մ’ալ չերեւցան։
Մուկերն երջանիկ,
Շան խոժոռ դէմքը
Տեսան, դողացին,
Վազեցին, իրենց
Ծակերը մտան՝
Աչքէ հեռացան։
Իսկ թռչունները
Երամ կազմեցին՝
«Գալ տարի կու գանք»,
Ըսին, չուեցին։

Շունը՝ մեր «արքան»,
Դիրքով յաղթական,
Բակին մէջ ճեմեց
Ու այսպէս երգեց.
– Ե՛ս եմ, ե՛ս, տէրը,
Տէրը այս բակին,
Չի՛ կրնար մէկը
Տիրել իմ գահին…
Ի՛նչ կ’ուզեմ՝ կ’ընեմ,
Ե՛ս եմ ու ե՛ս եմ…
Այս բակը տեսա՞ք,
Իմս է, ի՛մս…
Այս տունը տեսա՞ք,
Իմս է, ի՛մս։
Երգե՜ց ու երգե՜ց,
Բարձրաձայն հաջեց,
Յանկա՛րծ աւել մը
Իջաւ իր գլխուն,
Քիչ էր մնացեր,
Որ կլլէր լեզուն։
– «Արթուն պահակդ
Ե՛ս կ’ըլլամ», ըսիր։
«Չար կատուները
կը քշեմ», ըսիր։
«Մուկերը նոյնիսկ
Հեռու կը պահեմ
Ու մէկ վայրկեան իսկ
Չե՛մ պառկիր», ըսիր։
Ո՞վ ըսաւ քեզի,
Որ բակին տէրն ես,
Ո՞վ ըսաւ քեզի,
Որ գաս ու տիրես:
Ո՞վ ըսաւ, որ այս
Հողը քուկդ է.
Չէ՛, չէ՛, կ’երազե՜ս,
Խելքդ տեղը չէ։
Հոսկէ հեռացի՛ր,
Սահմանդ գիտցի՛ր,
Դրան դէմ կեցի՛ր,
Պաշտօնդ ճանչցի՛ր։
«Եկո՛ւր, պաշտպանէ՛,
Պահպանէ՛», ըսինք,
Եկար, տէ՞ր դարձար․
Անամօ՛թ, անկի՛րթ։

Տանտէրն էր կանչողն
Ու պոռացողը,
Բակն ալ իրենն էր
Ու ամբո՜ղջ հողը։
Այո՛, բարկացաւ,
Բռունցք ցոյց տուաւ
Ու ամբողջ ոյժով
Զարկաւ եւ ըսաւ.
– Ա՜խ, աշխա՜րհ, աշխա՜րհ,
Անտառ մը եղար,
Ուր գիշատիչներ,
Անկո՛ւշտ գազաններ,
Կ’ուզեն անպայման
Գահակալ դառնալ
Եւ ինքզինք խաբած
Տիրակալ ըլլալ։
Չէ՛, չէ՛, բարեկա՛մ,
Չըլլա՛յ շուարիս…
Չէ՛, չէ՛, հարազա՛տ,
Չըլլա՛յ մոլորիս…
Տուն-տեղդ պահէ՛,
ինչքերուդ հսկէ՛,
Չտա՛ս, չյանձնե՛ս
Օձիքդ այլոց.
Անգամ ընկերոջ,
Հարազատ մարդոց,
Տե՛ս, չշուարիս՝
Բան չվստահիս.
Առիթ կը գտնեն,
Վիզդ կը սեղմեն՝
Սուր ախորժակով
Խածնել կը փորձեն…
Նախ ոտքէ գլուխ
Լաւ կը ծամծմեն,
Շնատամներով
Քեզ կը յօշոտեն,
Եւ աղօրիքով
Կ’աղան, կը կլլեն։
Այս ալ լա՛ւ յիշէ,
Չըլլայ թէ մոռնաս՝
Աւելը ձեռքէդ
Յանկարծ չձգես,
Թէ ոչ կացինով
Արմատէդ կ’ուտես։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԻՐՈՂՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԸ

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Ժամանակին գոյութիւն ունէր ծեր կին մը։ Այս կինը այնքան ծեր էր, որ կարծես խորշոմած մարմնին վրայ արձանագրուած էին մարդկութեան բոլոր պատմութիւնները։ Քալելու ընթացքին երկար ու ճերմակ մազերը կը ծածանէին ալիքի նման։ Կարծէք ան ժամանակին սկիզբէն գոյութիւն ունէր։

Ծերուկը աջ ու ձախ պտտելով կ’ապրէր առանց զգեստի։ Հոսկէ հոն թափառելու պահուն մէկ բան շատ կը կարօտնար՝ խօսակցիլ։ Երբ մէկու մը հանդիպէր, կը ջանար անոր մօտենալ ու զրուցել։ Երբ մարդիկ զայն տեսնէին, քովէն կը հեռանային։ Ոչ ոք կրնար դիմանալ զայն տեսնելուն։ Ծեր կինը մարդոց այս վարուելակերպին միակ պատասխան կրնար գտնել հետեւեալը. «Շատ ծեր եմ։ Մարդիկ չեն հանդուրժեր զիս տեսնելուն։ Անոնք ծերութեան հետ դէմ դիմաց գալ չեն ուզեր»։

Եւ ան կը շարունակէր առանց զգեստի պտտիլ։ Ո՜վ գիտէ, որքա՜ն երկար ժամանակէ ի վեր ան կը շրջէր երկիրէ երկիր, քաղաքէ քաղաք, գիւղէ գիւղ, փողոցէ փողոց։

Օր մը, քայլերը զայն տարին կանաչութեամբ լեցուն գիւղ մը։ Ծեր կինը քայլը գիւղին մուտքը նետած-չնետած, թեւերը մինչե՜ւ երկինք բարձրացնող հսկայ սօսին տեսաւ։ Կարծէք ան երկինքը կը գրկէր։

Ծառին շուրջ բոլորուած էին խումբ մը մարդիկ, որոնք անշարժ կեցած մէկուն մտիկ կ’ընէին։ Խօսողը իրեն նման ծերուկ կին մըն էր։ Վրան գոյնզգոյն հագուստ մը կար՝ մէկ կողմը կարմիր, միւս կողմը մանիշակագոյն, երրորդ կողմը կանաչ եւ չորրորդ կողմն ալ դեղին։ Ծերուկին հագուստը կը նմանէր ծիրանի գօտիին, բայց մէկ տարբերութեամբ. մարդ երկար ժամանակ ծիածանի մը չէր կրնար նայիլ, իսկ այս գեղեցկութիւնը ժամերով կարելի էր դիտել։

Մարդիկ ծերուկին խօսակցութենէն այնքան ազդուած էին, որ կը նմանէին փեթակին շուրջ կաթիլ մը մեղր առնելու համար շրջող մեղուներու։ Մանաւանդ կնոջ աչքերուն մտերմիկ նայուածքը մարդիկը իր ազդեցութեան տակ առած էր։

Մերկ կինը այս տեսարանին առջեւ ապշած մնացած էր։

– Խէր է, այս կինն ալ ինծի նման ծեր է, սակայն մարդիկ իրմէ չեն փախչիր եւ ուշադրութեամբ մտիկ կ’ընեն։ Ինչպէ՞ս անոր մտիկ կ’ընեն։ Աչքերուն մէջ նայելու քաջութիւնը ուրկէ՞ գտած են։

Դէպի բազմութիւն քալել սկսաւ։ Քանի քալեց, հողը վեր ելաւ, մրջիւնները իրեն ճամբայ բացին, խոտերը գլխահակ մնացին։ Քանի մօտեցաւ, քամին լքեց երգելը։ Հողին տակը ապրող բոլոր էակները ականատես եղան ծեր կնոջ քայլերուն ազդեցութեան։

Երբ բազմութեան մէջ նստողներէն մէկը տեսաւ ծերուկին իրենց մօտենալը, ճիչ մը նետեց ու միւսներուն ցոյց տուաւ։ Ծառին տակ շարուած մարդիկ իրենց գլուխը դարձուցին դէպի մօտեցող մերկ կնոջ կողմը ու վախէն աչքերնին բաց մնացին։

Սկսան պոռալով աջ ու ձախ ցրուիլ։ Սուր պոռչտուքը հսկայ ծառը տեղէն շարժեց։ Ան թափեց իր բոլոր տերեւները։ Ճիւղերուն վրայ տեղաւորուած սոխակները եւ տատրակները փախչեցան։ Արեւը պահուըտեցաւ ամպերուն ետեւ… ամէն մարդ անկիւն մը փախչեցաւ, մէկ հոգի միայն ծառին տակ նստիլ շարունակեց։ Գունաւոր զգեստով կինն էր ան։

Մերկ կինը հետաքրքիր աչքերով անոր նայելէ ետք, անոր մօտեցաւ ու քովը գտնուող ժայռին վրայ նստաւ։

– Բարե՛ւ։

– Բարե՛ւ,- ըսաւ կինը եւ զրուցել սկսան։

– Բանի մը համար շատ հոգ կ’ընեմ։ Տարիներէ ի վեր առանց խօսքի հոս-հոն կը պտտիմ։ Մարդիկ ծերութեանս պատճառով չեն ուզեր ինծի մտիկ ընել։ Աչքի չեն առներ ինծի հետ զրուցելը, կը փաչխին։ Դուն ալ ինծի նման ծեր ես։ Մարդիկ ինչպէ՞ս քեզի կը նային, մտիկ կ’ընեն ու քեզի հետ միասին ժամանակ կ’անցընեն։

– Այս հարցումին պատասխանելէ առաջ կ’ուզեմ անունդ գիտնալ։ Արդեօք ինծի անունդ կրնա՞ս ըսել։

– Անունս «Իրողութիւն» է։ Հապա քո՞ւ,- հարցուց։

– Անունս ալ «Պատմութիւն» է,- ըսաւ գունաւոր հագած կինը ու շարունակեց.- քեզի գաղտնիք մը ըսե՞մ։ Մարդիկ ոչ թէ ծերութեանդ, այլ մերկութեանդ պատճառով քեզմէ կը փախչին։ Վիճակիդ նայէ՛։ Չե՞ս գիտեր, որ աշխարհի վրայ ապրող ո՛չ մէկ մահկանացու կրնայ դիմանալ իրողութիւնը տեսնելուն։

Իրողութիւնը իմացածներուն չկրցաւ հաւատալ։ Ան երբ դիմացինին ըսածներուն առթիւ գլուխը կը պայթեցնէր, ճիշդ այդ պահուն Պատմութիւնը վրայէն հանած քանի մը զգեստը իրեն տուած էր։ Եւ այսպիսով Իրողութիւնը սկսաւ կամաց-կամաց Պատմութեան նման զգեստաւորուիլ։ Իրողութիւնը սկսաւ նաեւ տաքնալ։
Անոնք շարունակեցին զրուցել. պահ մը յետոյ, անոնց խնդուքը իմացող թռչունները իրենց տեղերը վերադարձան, տերեւները կրկին տեղաւորուեցան ճիւղերուն վրայ։ Ապա արեւը երկինքը լուսաւորեց իր ճառագայթներով։ Եւ վերջապէս ժողովուրդն ալ իր փախչած տեղերէն ետ եկաւ ու նստաւ ծառին շուքին։ Ապա անոնք սկսան մտիկ ընել Իրողութեան եւ Պատմութեան խօսակցութիւնը։ Եւ այս պատմութիւնը տարածուեցաւ աշխարհի չորս կողմը։

Կ’ըսուի, որ այդ ժամանակէն ի վեր Իրողութիւնը Պատմութեան զգեստներով կը պտտի, իսկ մարդ արարածն ալ կը փնտռէ այս ծածկուած իրականութիւնը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: