ՍԻՐՈՅ ԱՊԱՍՏԱՆ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Ծանր ձմեռ էր,
Անցաւ յամրաքայլ…
Դալուկ աղաւնին
Թառեցաւ ծառին
Մերկացած ճիւղին
Սեւերուն վրայ,
Դողդոջուն ձայնով
Երգեց եւ ըսաւ.
– Թող չըլլա՛ն տերեւներդ,
Ծաղիկդ, պտուղներդ.
Թող չըլլա՛ն արեւավառ
Խենթ կենաց զրոյցներդ.
Հոգ չէ, սէ՛րս առաջին,
Ես խորշոմած ճիւղդ
Անգամ կը սիրեմ
Ու կնճռոտած ծեր
Բունդ կը գգուեմ։
Անկենդան աչքերուդ դէմ
Կենաց կծիկներու
Հանգոյցներ կը քակեմ
Ու կանաչ շշունջիդ կը սպասեմ։
Ես այսօր կամ, վաղը չկամ,
Երգս արմատիդ կը ձօնեմ,
Տիւ ու գիշեր
Գարնան տեսիլներ կը հիւսեմ…

Քաղցր էր երգը ու հեշտաւէտ,
Գարնան կանչ էր աւետաբեր,
Որուն խազերուն թրթիռէն
Մայրացաւ ծեր ծառը կրկին
Եւ սեւերուն քoղը պատռեց…
Ձմրան աղմուկը խլացաւ,
Յոյսին բախտը ժպտեցաւ,
Կանաչ ծիլ մը աչք բացաւ՝
Աշխարհին բարեւ տուաւ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՏԵՐԵՒՆ ՈՒ ԽՈՏԸ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Եւ չորցած տերեւները չդիմացան,
Իրենց փրկարար ճիւղին ձեռքը ձգելով
Ինկան գետինը բուսած խոտերուն կողքին՝
Ամօթէն շիկնած ու կծկուած մնացին։
Կանաչ խոտը յոխորտալով ծիծաղեցաւ եւ ըսաւ.

-Դեռ երէկ բարձրէն, որպէս ինքնահաւան
Ու պարծենկոտ գահակալ, զեփիւռին հետ
Կ’օրօրուէիր հազա՜ր նազով, խաղ ու պարով։
Այժմ ոտքիս քով փռուեցար, դուն՝ դալկահար,
Իսկ ես, հէ՛յ-հէ՜յ, կանաչ էի օրը օրէն
Ու կը մնամ այս փառքիս մէջ յաւե՛րժ դալար։

Այսպէս ըսաւ կանաչ խոտը ու թեւերը
Լա՜յն-լա՜յն բացաւ՝ անդին քշեց տերեւները,
Որոնք լացին իրենց դաժան բախտին համար
Ու ակամայ վիզ ծռեցին ամօթահար։
Խոտը տեսաւ, հրճուեցաւ, պարեց, երգեց…
Ճի՛շդ այդ պահուն ճզմուեցաւ ոտքի մը տակ՝
Իր կարապի երգը երգեց։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ո՞Վ Է ՀՈՂԱՏԷՐ…

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Դեղնորակ փիսօն
Մեր բակը մտաւ
Ու սեւուկ փիսօն
Հոն բազմած գտաւ։
– Օ՜հ, բարի եկար։
– Բարե՛ւ, բարի օր։
– Սեւուլիկ եղբայր,
հիւրս ես այսօր։
– Ես հո՛ս տանտէր եմ,
Ինչո՞ւ հիւր ըլլամ.
Դեռ ես լսած չեմ
Այսպէս յիմար բան։
– «Յիմար բան», կ’ըսես,
Զիս կ’արհամարհես
Ու բարի սիրտս
Տեղէն կը հանես։
– Դուռը չթակած
Եկար, բազմեցար,
Ա՜խ, դուն անաստուա՛ծ,
Ի՞նչ է, խենթացա՞ր…
Տունս եկած ես՝
«Հիւրս ես», կ’ըսես,
Գիրկս նստած ես,
Մօրուք կը փետես։
Այս բակին բոլո՜ր
Մուկերը խածան,
Երէկ ու այսօր,
Ինձմէ՛ կը վախնան։
Քեզ յիշողն ո՞վ է,
Ո՜վ կը ճանչնայ որ…
Բակին տէրն ո՞վ է,
Ե՛ս եմ, ե՛ս այսօր։
Երբեմն հիւր կու գաս
Ու կը յարգուիս,
Հէ՜յ, տանտէր չզգա՛ս,
Չըլլա՛յ շուարիս։

Վիճաբանեցան
Ու մլաւեցին,
Սուր ճչոցներով
Զիրար գզեցին.
– Ա՛յ, դուն, անպիտան,
Լիրբ ու անկի՛րթ բան,
Եկեր ես քովս,
Որ ճզմես պո՞չս…
-Ա՛յ, դուն, ապերախտ,
Գոռոզ ու հպարտ,
Ե՜րբ հասար դուն հոս
Ու եղար փարոս…
– Հոսկէ դո՛ւրս ելիր,
Սահմանդ գիտցի՛ր…
Կը ճանկռտեմ, հա՜,
Անմի՛տ սատանայ։
– Ոտքիս տակ կ’առնեմ,
Շան սատակ կ’ընեմ,
Կորսուէ՛, գնա՛,
Փիս փիսօ, «աղա՛»…։

Զիրար ճանկեցին,
Ճանկռտուեցան
Ու արիւնլուայ
Գետին փռուեցան։
Մուկերը տեսան՝
«Հուռա՜», գոչեցին
Ու ազատութեան
Բուրմունքը առին։
Այդ ի՜նչ «հուռա»ներ,
Բարձր սուլոցներ.
Ծափահարեցի՛ն,
Շուրջպար բռնեցին
Ու թշնամիին
Շատ անէծք տուին.
– Տունդ քանդուի՛,
Փիսօ անիրաւ,
Թող ցեղդ սատկի,
Տե՛ս, օրդ սեւցաւ…
Թռչուններն իսկոյն
Զիլ դայլայլեցին
Ու թաղին չորս դին
Լուր տարածեցին.
– Եկէ՛ք, շուտ հասէ՛ք,
Տեսէ՛ք, թէ ինչպէս
Երկու գազաններ
Զիրար կը սպաննեն…
Շատ անէծք կու տան,
Զիրար կ’անպատուեն…
Սեւ հայհոյանքը
Օդին մէջ նետած,
Ազգակիցները
Խայտառակ կ’ընեն։

Շունը երբ լսեց,
Բամբասանք կարծեց,
Նախ չհաւատաց
Ու մնաց պառկած,
Սակայն աղմուկը
Խանգարեց քունը,
Վերմակը նետեց
Եւ ուժգին գոչեց.
– Լա՛ւ, ելլեմ, տեսնեմ
Ու քիչ մը հաջեմ,
Անպիտանները
Լաւ մը վախցնեմ,-
Ըսաւ, յօրանջեց,
Ելաւ ու վազեց:
Երբոր տեղ հասաւ,
Օ՜հ, ինչե՜ր տեսաւ՝
Ճանկուած դէմքեր,
Ճեղքուած թաթեր,
Բիւր վէրքեր ահեղ
Եւ արեան հեղեղ…
Շնատամ ցցած
Պոռթկաց ու գոռաց.
– Անխե՛լք փիսօներ,
Փողոցայիններ…
Մի քանի անգամ,
Երբ հոսկէ անցաք,
Տեսաք, թէ չկամ՝
Տանտէրե՞ր դարձաք։
Միամի՞տ էք, թէ
Բթամիտ, ապուշ,
Հոսկէ գացէ՛ք, տէ՛,
Չգործածեմ ոյժ։
Հաջոցը ուժգին
Այնպէս թնդացուց,
Որ եօթը երկինք
Ցնցեց, դողացուց։
Փիսօներն իսկոյն
Անշարժ մնացին
Ու իրենց վախէն
Գամուեցան գետին։
Ահա, ա՛յդ պահուն
Ապտակ մը իսկոյն
Եկաւ, պայթեցա՛ւ
Երկուքին գլխուն…
Եւ «հերոս»ները
Գետին փռուեցան,
Ետքը վազեցին,
Մէյ մ’ալ չերեւցան։
Մուկերն երջանիկ,
Շան խոժոռ դէմքը
Տեսան, դողացին,
Վազեցին, իրենց
Ծակերը մտան՝
Աչքէ հեռացան։
Իսկ թռչունները
Երամ կազմեցին՝
«Գալ տարի կու գանք»,
Ըսին, չուեցին։

Շունը՝ մեր «արքան»,
Դիրքով յաղթական,
Բակին մէջ ճեմեց
Ու այսպէս երգեց.
– Ե՛ս եմ, ե՛ս, տէրը,
Տէրը այս բակին,
Չի՛ կրնար մէկը
Տիրել իմ գահին…
Ի՛նչ կ’ուզեմ՝ կ’ընեմ,
Ե՛ս եմ ու ե՛ս եմ…
Այս բակը տեսա՞ք,
Իմս է, ի՛մս…
Այս տունը տեսա՞ք,
Իմս է, ի՛մս։
Երգե՜ց ու երգե՜ց,
Բարձրաձայն հաջեց,
Յանկա՛րծ աւել մը
Իջաւ իր գլխուն,
Քիչ էր մնացեր,
Որ կլլէր լեզուն։
– «Արթուն պահակդ
Ե՛ս կ’ըլլամ», ըսիր։
«Չար կատուները
կը քշեմ», ըսիր։
«Մուկերը նոյնիսկ
Հեռու կը պահեմ
Ու մէկ վայրկեան իսկ
Չե՛մ պառկիր», ըսիր։
Ո՞վ ըսաւ քեզի,
Որ բակին տէրն ես,
Ո՞վ ըսաւ քեզի,
Որ գաս ու տիրես:
Ո՞վ ըսաւ, որ այս
Հողը քուկդ է.
Չէ՛, չէ՛, կ’երազե՜ս,
Խելքդ տեղը չէ։
Հոսկէ հեռացի՛ր,
Սահմանդ գիտցի՛ր,
Դրան դէմ կեցի՛ր,
Պաշտօնդ ճանչցի՛ր։
«Եկո՛ւր, պաշտպանէ՛,
Պահպանէ՛», ըսինք,
Եկար, տէ՞ր դարձար․
Անամօ՛թ, անկի՛րթ։

Տանտէրն էր կանչողն
Ու պոռացողը,
Բակն ալ իրենն էր
Ու ամբո՜ղջ հողը։
Այո՛, բարկացաւ,
Բռունցք ցոյց տուաւ
Ու ամբողջ ոյժով
Զարկաւ եւ ըսաւ.
– Ա՜խ, աշխա՜րհ, աշխա՜րհ,
Անտառ մը եղար,
Ուր գիշատիչներ,
Անկո՛ւշտ գազաններ,
Կ’ուզեն անպայման
Գահակալ դառնալ
Եւ ինքզինք խաբած
Տիրակալ ըլլալ։
Չէ՛, չէ՛, բարեկա՛մ,
Չըլլա՛յ շուարիս…
Չէ՛, չէ՛, հարազա՛տ,
Չըլլա՛յ մոլորիս…
Տուն-տեղդ պահէ՛,
ինչքերուդ հսկէ՛,
Չտա՛ս, չյանձնե՛ս
Օձիքդ այլոց.
Անգամ ընկերոջ,
Հարազատ մարդոց,
Տե՛ս, չշուարիս՝
Բան չվստահիս.
Առիթ կը գտնեն,
Վիզդ կը սեղմեն՝
Սուր ախորժակով
Խածնել կը փորձեն…
Նախ ոտքէ գլուխ
Լաւ կը ծամծմեն,
Շնատամներով
Քեզ կը յօշոտեն,
Եւ աղօրիքով
Կ’աղան, կը կլլեն։
Այս ալ լա՛ւ յիշէ,
Չըլլայ թէ մոռնաս՝
Աւելը ձեռքէդ
Յանկարծ չձգես,
Թէ ոչ կացինով
Արմատէդ կ’ուտես։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԻՐՈՂՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԸ

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Ժամանակին գոյութիւն ունէր ծեր կին մը։ Այս կինը այնքան ծեր էր, որ կարծես խորշոմած մարմնին վրայ արձանագրուած էին մարդկութեան բոլոր պատմութիւնները։ Քալելու ընթացքին երկար ու ճերմակ մազերը կը ծածանէին ալիքի նման։ Կարծէք ան ժամանակին սկիզբէն գոյութիւն ունէր։

Ծերուկը աջ ու ձախ պտտելով կ’ապրէր առանց զգեստի։ Հոսկէ հոն թափառելու պահուն մէկ բան շատ կը կարօտնար՝ խօսակցիլ։ Երբ մէկու մը հանդիպէր, կը ջանար անոր մօտենալ ու զրուցել։ Երբ մարդիկ զայն տեսնէին, քովէն կը հեռանային։ Ոչ ոք կրնար դիմանալ զայն տեսնելուն։ Ծեր կինը մարդոց այս վարուելակերպին միակ պատասխան կրնար գտնել հետեւեալը. «Շատ ծեր եմ։ Մարդիկ չեն հանդուրժեր զիս տեսնելուն։ Անոնք ծերութեան հետ դէմ դիմաց գալ չեն ուզեր»։

Եւ ան կը շարունակէր առանց զգեստի պտտիլ։ Ո՜վ գիտէ, որքա՜ն երկար ժամանակէ ի վեր ան կը շրջէր երկիրէ երկիր, քաղաքէ քաղաք, գիւղէ գիւղ, փողոցէ փողոց։

Օր մը, քայլերը զայն տարին կանաչութեամբ լեցուն գիւղ մը։ Ծեր կինը քայլը գիւղին մուտքը նետած-չնետած, թեւերը մինչե՜ւ երկինք բարձրացնող հսկայ սօսին տեսաւ։ Կարծէք ան երկինքը կը գրկէր։

Ծառին շուրջ բոլորուած էին խումբ մը մարդիկ, որոնք անշարժ կեցած մէկուն մտիկ կ’ընէին։ Խօսողը իրեն նման ծերուկ կին մըն էր։ Վրան գոյնզգոյն հագուստ մը կար՝ մէկ կողմը կարմիր, միւս կողմը մանիշակագոյն, երրորդ կողմը կանաչ եւ չորրորդ կողմն ալ դեղին։ Ծերուկին հագուստը կը նմանէր ծիրանի գօտիին, բայց մէկ տարբերութեամբ. մարդ երկար ժամանակ ծիածանի մը չէր կրնար նայիլ, իսկ այս գեղեցկութիւնը ժամերով կարելի էր դիտել։

Մարդիկ ծերուկին խօսակցութենէն այնքան ազդուած էին, որ կը նմանէին փեթակին շուրջ կաթիլ մը մեղր առնելու համար շրջող մեղուներու։ Մանաւանդ կնոջ աչքերուն մտերմիկ նայուածքը մարդիկը իր ազդեցութեան տակ առած էր։

Մերկ կինը այս տեսարանին առջեւ ապշած մնացած էր։

– Խէր է, այս կինն ալ ինծի նման ծեր է, սակայն մարդիկ իրմէ չեն փախչիր եւ ուշադրութեամբ մտիկ կ’ընեն։ Ինչպէ՞ս անոր մտիկ կ’ընեն։ Աչքերուն մէջ նայելու քաջութիւնը ուրկէ՞ գտած են։

Դէպի բազմութիւն քալել սկսաւ։ Քանի քալեց, հողը վեր ելաւ, մրջիւնները իրեն ճամբայ բացին, խոտերը գլխահակ մնացին։ Քանի մօտեցաւ, քամին լքեց երգելը։ Հողին տակը ապրող բոլոր էակները ականատես եղան ծեր կնոջ քայլերուն ազդեցութեան։

Երբ բազմութեան մէջ նստողներէն մէկը տեսաւ ծերուկին իրենց մօտենալը, ճիչ մը նետեց ու միւսներուն ցոյց տուաւ։ Ծառին տակ շարուած մարդիկ իրենց գլուխը դարձուցին դէպի մօտեցող մերկ կնոջ կողմը ու վախէն աչքերնին բաց մնացին։

Սկսան պոռալով աջ ու ձախ ցրուիլ։ Սուր պոռչտուքը հսկայ ծառը տեղէն շարժեց։ Ան թափեց իր բոլոր տերեւները։ Ճիւղերուն վրայ տեղաւորուած սոխակները եւ տատրակները փախչեցան։ Արեւը պահուըտեցաւ ամպերուն ետեւ… ամէն մարդ անկիւն մը փախչեցաւ, մէկ հոգի միայն ծառին տակ նստիլ շարունակեց։ Գունաւոր զգեստով կինն էր ան։

Մերկ կինը հետաքրքիր աչքերով անոր նայելէ ետք, անոր մօտեցաւ ու քովը գտնուող ժայռին վրայ նստաւ։

– Բարե՛ւ։

– Բարե՛ւ,- ըսաւ կինը եւ զրուցել սկսան։

– Բանի մը համար շատ հոգ կ’ընեմ։ Տարիներէ ի վեր առանց խօսքի հոս-հոն կը պտտիմ։ Մարդիկ ծերութեանս պատճառով չեն ուզեր ինծի մտիկ ընել։ Աչքի չեն առներ ինծի հետ զրուցելը, կը փաչխին։ Դուն ալ ինծի նման ծեր ես։ Մարդիկ ինչպէ՞ս քեզի կը նային, մտիկ կ’ընեն ու քեզի հետ միասին ժամանակ կ’անցընեն։

– Այս հարցումին պատասխանելէ առաջ կ’ուզեմ անունդ գիտնալ։ Արդեօք ինծի անունդ կրնա՞ս ըսել։

– Անունս «Իրողութիւն» է։ Հապա քո՞ւ,- հարցուց։

– Անունս ալ «Պատմութիւն» է,- ըսաւ գունաւոր հագած կինը ու շարունակեց.- քեզի գաղտնիք մը ըսե՞մ։ Մարդիկ ոչ թէ ծերութեանդ, այլ մերկութեանդ պատճառով քեզմէ կը փախչին։ Վիճակիդ նայէ՛։ Չե՞ս գիտեր, որ աշխարհի վրայ ապրող ո՛չ մէկ մահկանացու կրնայ դիմանալ իրողութիւնը տեսնելուն։

Իրողութիւնը իմացածներուն չկրցաւ հաւատալ։ Ան երբ դիմացինին ըսածներուն առթիւ գլուխը կը պայթեցնէր, ճիշդ այդ պահուն Պատմութիւնը վրայէն հանած քանի մը զգեստը իրեն տուած էր։ Եւ այսպիսով Իրողութիւնը սկսաւ կամաց-կամաց Պատմութեան նման զգեստաւորուիլ։ Իրողութիւնը սկսաւ նաեւ տաքնալ։
Անոնք շարունակեցին զրուցել. պահ մը յետոյ, անոնց խնդուքը իմացող թռչունները իրենց տեղերը վերադարձան, տերեւները կրկին տեղաւորուեցան ճիւղերուն վրայ։ Ապա արեւը երկինքը լուսաւորեց իր ճառագայթներով։ Եւ վերջապէս ժողովուրդն ալ իր փախչած տեղերէն ետ եկաւ ու նստաւ ծառին շուքին։ Ապա անոնք սկսան մտիկ ընել Իրողութեան եւ Պատմութեան խօսակցութիւնը։ Եւ այս պատմութիւնը տարածուեցաւ աշխարհի չորս կողմը։

Կ’ըսուի, որ այդ ժամանակէն ի վեր Իրողութիւնը Պատմութեան զգեստներով կը պտտի, իսկ մարդ արարածն ալ կը փնտռէ այս ծածկուած իրականութիւնը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՏԺՈՒԱԾ ՉՂՋԻԿԸ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Առաջին oրն էր. Արարիչն ըսաւ.
– Հիմա բոլորդ կ’ընեմ հաւասար.
Բարիք կը բաժնեմ բոլորիդ յարմար։
Սեւուկ չղջիկը ծուռերես, յամառ,
Արարիչին դէմ ձայնը բարձրացուց,
Գոռաց, գոռգոռա՛ց՝ չափը կորսնցուց.
– Թո՛ղ ըլլամ ազատ սաւառնող թռչուն
Ըլլա՛մ երկկենցաղ, ինչո՛ւ չէ՝ սողուն,
Այնպէ՛ս գեղգեղեմ, այնպէ՛ս դայլայլեմ,
Որ Սոխակն անգամ ե՛ս լռեցնեմ…
Ձայնս լսողը իսկոյն հմայուի,
Լսել չուզողը ցեղով անիծուի։
Թեւերս բանամ, շողեր արձակեմ`
Վէս սիրամարգին նախանձը շարժեմ,
Որ նախ ամչնայ իր տխե՛ղծ տեսքէն
Ու պոչը գոցէ, փախչի այստեղէն,
Ապա փետուրներն այնպէ՛ս կծկուին,
Որ ճաթռտելով հատ-հատ թափթփին․․․
Ես ալ ծիծաղի՜մ, կուշտուկուռ խնդա՜մ
Եւ ակռաներս փայլին, շողշողան։
Ակռաներ ըսես՝ մէյմէկ ճրագներ,
Չէ՛, ի՜նչ ճրագներ՝ արծաթեայ ջահեր,
Գոհարնե՛ր ըլլան, մարգարի՛տ դառնան
Եւ ցերեկ աչքով այնպէ՛ս պսպղան,
Որ կուրցնեն քեզ, քե՛զ ու բոլորը՝
Խաւար դարձնեն բոլորիդ օրը,
Իսկ տեսքս փարթամ, դիւթո՛ղ, կախարդո՛ղ,
Գիշեր, թէ ցերեկ թող վառի իմ շող։
Կենդանիներէն թող տարբերուիմ միշտ
Ու կրակի պէս այրեմ ամէն սիրտ…
Ազատ-համարձակ հոս ու հոն ճախրեմ,
«Այստեղն ի՛մս է, այդտեղն ա՛լ», ըսեմ,
Տուն ալ ունենամ ճոխ ու փառահեղ,
Պալատի նման փառաւոր, շքեղ։
Միւսներուն նման չե՛մ ուզեր ըլլալ,
Հասարակ կամ պարզ արարած դառնալ.
Երբ «Չղջիկ» ըսեն, պէտք է հիանան…
Տէ՛, լա՛ւ, շո՛ւտ խորհէ, գտի՛ր յարմար բան։
Այս ալ չմոռնամ, անպայման ըսեմ՝
Ամենաբարձր դիրքը ե՛ս կ’ուզեմ,
Խօսքս՝ ըղձալի, ձայնս՝ լսելի,
Որ կենդանիներն այս պիղծ, զզուելի,
Հարկ եղած պահուն երկիրպագանեն
Ու բոլորէն վեր արժէքս դասեն,
Հաշիւս ընեն ու ծառաս դառնան,
Թէ ո՛չ կ’աղտոտեմ լեզուս անպայման…
Եթէ ուզածս դուն չգործադրես,
Է՛հ, կը բարկանամ ու կ’անիծեմ քեզ։

Վեհ Արարիչը լսեց, համբերեց,
Սրտի կսկիծով լո՜ւռ-լո՜ւռ արտասուեց,
Յուզումի ալիքն երբ լեզուին հասաւ,
Բերանը բացաւ, ականջը գոցեց.
– Վա՜յ, քոսո՛տ, լկտի՛, սեւսիրտ չար չղջիկ,
Սրտիդ սեւ գոյնը թող իշխէ՛ կեանքիդ։
Հիմա կը տեսնես մեզմէ ո՛վ մեծ է՝
Առանց մականի իսկոյն կը ծեծէ…
Է՜հ, հիմա նայէ՛, թէ Արարիչդ
Ի՞նչ կը կամենայ, ահա՛ պատիժդ.
Եղի՛ր կենդանի՝ տեսքով առնէտի,
Ով որ քեզ տեսնէ, թող իսկոյն գանի.
Թռչէ՛ ու ճախրէ՛ թռչունի նման,
Բայց չդայլայլես, սուր ճիչ ունենաս.
Թռչնազգիի պէս հաւկիթ ալ չածես,
Այլ զաւակներդ երկունքով բերես.
Տունդ մութ, ծմակ ու խոնաւ ըլլայ`
Արեւն երազես՝ երբե՛ք չտեսնես,
Իսկ երբ քնանաս, հանգչիլ կամենաս՝
Տաքուկ անկողին բնաւ չունենաս,
Այլ գլուխդ վար ու ոտքերդ վեր
Տեղէ մը կախուիս ու այդպէս մնաս,
Արիւնդ հասնի գլխուդ ու խելքիդ՝
Խելքդ գործածես ու տասը չափես,
Որ Արարիչդ այսպէս չանպատուես։
Գիշերը զարթնուս, առտուն քնանաս,
Մարդ-մարդասանքի, ա՜խ, կարօտ մնաս…
Իսկ պատիժներուն գերագոյնն, ահա՛,
Չարսիրտ, սեւ չղջիկ, ա՛յս պիտի ըլլայ՝
Ո՛վ որ քեզ տեսնէ՝ գիշեր թէ ցերեկ,
Սոսկայ ու վախնայ բիրտ տեսքէդ տխեղծ։
Շնատամներ ալ դրի բերնիդ մէջ,
Որ երբ ստիպուած բերանդ բանաս
Եւ կամ ուրիշէն օգնութիւն ըղձաս,
Սուր դանակի պէս փայլփլին անոնք
Ու լեղապատառ ընեն ամէն ոք,
Ամօթէդ շիկնիս ու տեղդ գամուիս,
Բարեկամերու կարօտով այրիս։
Տէ՛, գնա՛ հիմա, բթամիտ չղջիկ,
Եսասիրութեան ճիրանը ինկիր…
Չըլլա՛յ թէ ողբաս, կամ ալ տրտնջաս,
Պատիժդ առիր, անիծեա՛լ եղար։

Չղջիկը լացաւ, բայց արդէն ուշ էր,
Մեր Արարիչը խիստ զայրացեր էր,
Կռնակը դարձուց, իսկոյն հեռացաւ,
Չղջիկը ինքզինք գլխիվայր գտաւ:
Դեռ մինչեւ այսօր մութին մէջ, ահա՛,
Գոռոզ չղջիկը «ե՜ս, ե՜ս», կը ճչայ,
Իսկ զինք տեսնողը կը կանչէ. «Մեղա՜յ»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԵՐԵՒԱԹԱՓ ԾԱՌԸ

45671255_2293972857551080_7021849015847223296_n

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Գորշ փայտակոյտը
Գլուխը ցցած
Արեւ կը փնտռէր,
Անցեալի փարթամ
Կեանքը կ’որոնէր։
Անցած օրերուն
Դալար էր սիրտը,
Կանաչ՝ հանդերձը,
Որուն պատճառով,
Ո՛չ միայն շուրջը,
Այլեւ երկինքը
Չէր կրցած տեսնել
Ու կարծեր էր, թէ
Երկինքը ինքն էր
Ու երկրին տէրն էր։
Ճո՜խ, շքե՛ղ շուքը,
Երբ կ’իյնար գետին՝
Ինք յոխորտալով,
Աւելի փքած,
Բարձրէն կը նայէր
Ու կանաչները
Կը փայլեցնէր…
Հիմա՝ մերկացած
Ու աղքատացած,
Սմքած էր շուքը
Ու սարսափահար
Ինկած էր, ահա՛,
Գետինը ծածկող
Բիւր տերեւներուն
Դեղինին վրայ։
Երկինքը՝ ամպոտ
Գլխուն կը գոռար,
Իր սեւ մրուրով,
Ահեղ շանթերով
Ծառը կ’այպանէր,
Կը պոռթկար, կ’ըսէր.
-Որքա՛ն բարձրանաս
Եւ որքա՜ն մեծնաս
Քովս չե՛ս հասնիր,
Ալ մի՛ չարչարուիր։
Որքա՛ն զարդարուիս
Ու գեղեցկանաս,
Ի՛մ շուքիս տակը
Միշտ պիտի ապրիս։

Մերկացած ծառին
Սրտին աչքերը
Իսկոյն բացուեցան.
Հորիզոնն, ահա՛,
Իր փարթամութեամբ,
Առաջին անգամ
Յստակ երեւցաւ։
Այնտեղ նշմարեց
Իր նմանները՝
Մերկ-մերկ բուներով,
Ու անոնց անմեղ,
Տխուր աչքերուն
Գիրքերը կարդաց։
Ինքը մինակ չէր՝
Մխիթարուեցաւ,
Բարի երկինքէն
Յոյսի շող խնդրեց,
Բիւրեղ տարափով
Սեւ սիրտը լուաց՝
Միւս ծառերուն հետ
Լուռ աղօթելով
Գարնան սպասեց։
Թօշնած տերեւներն
Իսկոյն լսեցին
Համեստ ծառերուն
Շունչն ու շշունջը
Ու միասնաբար,
Ձեռք-ձեռքի տուած,
Աշնան քամիին
Պոչը բռնեցին՝
Մշուշին մէջէն
Խշշալով գացին։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆՏԱՌԻՆ ՊԱՐԱՀԱՆԴԷՍԸ

unnamed.jpg

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

 Բայց մեր փիղը ծեր
Լուրը լսած էր,
Շաբաթներ առաջ
Պատրաստուած էր
Այդ օրուան շա՜տ ճոխ
Պարահանդէսին
Ներկայ ըլլալու՝
Ուրախանալու։
Մէկ տարուան ամբո՜ղջ
Շահած գումարը
Ու խնայածը
Ծախսած էր, ահա՛,
Գեղագիտական
Գործողութիւններ
Ընելու համար։
Պոթոքս-մոթոքսներ
Սրսկուած էր,
Իր մեծ տարիքը
Պահելու համար։
Ճարպ հալեցնող
Սուղ քսուկները
Հո՛ս-հո՛ն քսած էր,
Բիւր կնճիռները
Ծածկելու համար։
Հարթող ու քաշող
Ի՜նչ մարսումներու
Գացած-եկած էր,
Մարմինին տեսքը
Փոխելու համար,
Բայց արդիւնք չկար,
Չկա՜ր ու չկա՜ր։
Կանչեց անտառին
Ձեւագէտները
Ու դերձակները,
Անոնցմէ խնդրեց,
Որ խորհուրդներ տան։
– Տարիքին յարմար
Բան մը կը ճարենք։
Անճոռնի կաշին
Լա՛ւ մը կը ծածկենք։
– Թափանցիկ չ’ըլլա՛ր,
Կարճ ու բաց չ’ըլլա՛ր,
– Ասեղնագո՞րծ…
– Չէ՜։
– Տանթե՞լ, կիւփիւ՞ր…
– Չէ՜։
– Գոյնզգոյն չ’ըլլա՛ր,
Շատ կը գիրցնէ․
– Ճչան գոյն չ’ըլլա՛ր,
Աչքի կը զարնէ,-
Այսպէ՛ս, ժամերո՜վ
Դրին-վերցուցին
Ու բոլորը մէկ
Եզրակացուցին.
– Սեւ գոյն հագցնենք.
Վիզը, կնճիթը,
Թեւ, կուրծք, սրունքը
Վերէն-վար ծածկենք
Ու սեղմիրանով
Ամուր մը սեղմենք՝
Թոմպուլիկ հսկան
«Սեմփաթիք» ընենք։
Այս լսածներէն
Փիղը զայրացաւ,
Ականջը գոցեց,
Բերանը բացաւ.
– Սուգի չե՛մ երթար,
Որ սեւեր հագնիմ
Ու ոտքէգլուխ
Լաւ մը ծածկուիմ։
Մասնագէտներ չէ՛ք,
Տէ՛, գացէ՛ք, գացէ՛ք,
Ձեր բութ կարծիքն ալ
Հետերնիդ տարէ՛ք։
Վաղը կը տեսնէք,
Թէ ես իմ կաշիս
Ինչպէս կը յղկեմ՝
Շիփ-շիտակ կ’ընեմ։
Բոլորը ճամբեց,
Իր արդուկիչը՝
Խեւ էշը կանչեց
Եւ հրամայեց.
– Դո՛ւն խելացի ես
Ու շա՛տ վարպետ ես։
Տէ՛, ճար մը գտի՛ր,
Շուտ գործի լծուի՛ր
Ու ճմռթկուած
Այս կաշիս լխկած
Արդուկէ՛, յղկէ՛,
Ի՜նչ կ’ուզես՝ըրէ՛,
Միայն թէ չըսեն՝
«Շատ ծերացեր ես»,
Գէշ ածական մը
Չկախեն պոչէս։
Մեր «գիտուն» էշը
Շատ չմտածեց
Ու ադամանդեայ
Մտքերը յայտնեց.
– Ասոնք ապո՛ւշ են,
Յիմա՛ր են, խե՛նթ են,
Ասանկ կաշի մը
Ծածկե՞լ կը փորձեն։
Այս հարցդ միայն
Ե՛ս կրնամ լուծել։
Հիմա աշկերտս՝
Գոմէշը կանչեմ,
Ու մենք միասին՝
Վարպետ ու աշկերտ,
Կաշիդ կը հանենք,
Ու երկուքս մէկ՝
Խոհեմ էշ, գոմէշ,
Մեր ամբո՛ղջ ուժով
Կաշիդ կ’արդուկենք,
Ե՛տ կը հագցնենք։
Քառասուն տարի
Պիտի պզտիկնա՜ս,
Մեծին ու փոքրին
Բերանը իյնա՛ս,-
Այս ոգեւորիչ
Խօսքերէն ետքը
Համաձայնեցան
Ու գործի անցան։

Ժամը հնչած էր
Ու մեր փիղը ծեր,
Ժպիտը դէմքին,
Դահլիճ հասած էր։

Այդ ի՜նչ դղրդիւն,
Երկրաշա՛րժ, պայթի՛ւն․․․
Բոլորը յանկարծ
Սրտադող ելան,
Մեծ դահլիճին լայն
Մուտքին քով կեցան։
Յանկարծ երեւցաւ
Դէմքին մէկ քիլօ
Մածունով ծեփուած,
Փիղը շպարուած։
Հետը եկեր էր
Էշը՝ աւանակ,
Ձեռքին արդուկը
Ու կաշին բարակ,
Կը պատրաստուէր
Փիղին հագցնել
Դժոխքին խորքէն
Ելած կաշին տաք։
Ա՜խ, այդ խեղճ էշը,
Օրե՜ր շարուակ,
Արդուկեր էր այդ
Կաշին ճմռթկած,
Բայց ամէն անգամ,
Երբ մեր փիղը ծեր
Կաշին կը հագնէր
Եւ կ’ուրախանար,
Մէկ ժամ իսկ չանցած
Դարձեալ կը տխրէր,
Երբ յամառ կաշին
Իսկոյն կծկուէր։
Երեսին վրայ
Ես ըսեմ «հազա՜ր»,
Դուն՝ «հարի՛ւր հազար»,
Ակօս կ’երեւար։
Փիղը կը սպառնար,
Իշուն կից կու տար,
Էշը կը վախնար,
Զը՜ռ-զը՜ռ, կը զռա՜ր…
Այսպէս օրերո՜վ,
Կռի՛ւ, ա՛հ ու դո՛ղ,
Մինչեւ որ հասան
Ճիշդ որոշումին։
Էշը՝ «խելացին»,
Եւ ժիր աշկերտը՝
Գոմէշը «ուշիմ»,
Պիտի կանգնէին
Դահլիճին սեմին
Ու նո՛ր արդուկուած
Տաք, կրակ կաշին
Պիտի դնէին
Փիղին կռնակին,
Որ գոնէ մէկ ժամ
Անհոգ պտտէր
Ու յետոյ նորէն
Հանուէր ու հագնէր։
Գործադրման պահն
Իսկոյն հասած էր,
Փիղը իր կեանքին
Սխալն ըրած էր
Ու մնացած էր
Ձեռքը այս տխմար,
Խե՛ւ հերոսներուն։

Սեւ ճակատագրին
Անգո՛ւթ վայրկեանին,
Մկնիկը ճարպիկ,
Սեւուկ ու փոքրիկ,
Ուշացած հասաւ,
Փիղին քով կեցաւ.
– Վերջապէս հասա՛յ,-
Ըսաւ, կա՛նգ առաւ,
Փիղը նշմարեց
Սիրտը դող ելաւ,
Խոր շունչ մը քաշեց,
Գետին գամուեցաւ։
Ահա՛, այդ պահուն
Փիղն ալ կռնակին
Կրակէ կաշին
Դրաւ՝ այրեցաւ,
Պոռա՜ց ու լացա՜ւ,
Աջ ու ձախ վազեց՝
Ցատկե՛ց-ցատկռտե՛ց։
Մեր լեղապատառ
Մկնիկը՝ հանճար,
Աչքերը բացաւ,
Պոռաց եւ ըսաւ.
– Փիղը վախկո՛տ է
Ու շա՛տ երկչոտ է,
Տեսա՞ ք՝կը դողայ,
Ինձմէ կը սոսկա՜յ։
Էշն ու գոմէշը
Նախ ծիծաղեցան,
Ետքը հիւրերը
Խնդալէն մեռան
Ու նկարեցին
Փիղը՝ ցատկռտող,
Մկնիկը՝ «յաղթող»։
Այս նկարները՝
Մեր նոր հերոսին
Եւ անոր որսին,
Իսկոյն տեղ գտան
Դիմատետրերուն
Ու համացանցին
Էջերուն վրայ։
Ալ կրնա՞ք մարդոց
Բերանը կապել։
Բերան ունեցողն
Սկսաւ խօսիլ
Ու «քոմենթ»ները
Սկսան յորդիլ։
Երբ փիղը գիտցաւ,
Սրտին շատ մեծցաւ,
Անկողին ինկաւ՝
Լուի չափ մնաց։
Բարի ու տարեց
Իր պապը յիշեց,
Որ դարե՜ր առաջ,
Ճիշդ իրեն նման,
Վախկոտ կոչուած էր
Իշուն պատճառով․․․
Ու այսօր ալ ինք,
Ամբո՜ղջ անտառին
«Էշ նահատակ»ը
Եղած էր կրկին.
Ա՜խ, իշո՞ւն, թէ իր
Իշութեան համար…
Այդ պատճառով ալ
Դեռ մինչեւ այսօր
Պարահանդէսին
Նիւթը երբ բացուի,Կ
կենդանիներէն՝
Մեծէ՜ն մինչեւ փոքր,
Կը յիշեն փիղը
Ու իր երկիւղը,
Կը գովաբանեն
Անվա՛խ, քա՛ջ մուկը։
Տէ՛, եկո՛ւր,եղբայր,
Իրենց հասկցուր,
Որ փիղը արի
Մուկէն չի՛ վախնար,
Այլ զոհ է անգութ
Ու չար վայրկեանի։

Այդ օրէն ի վեր,
Անտէր, խե՜ղճ զոհին
Վիրաւոր հոգին
Շատ կը մռմռայ։
Երբ մուկ մը տեսնէ,
Իսկոյն կը յիշէ
Կռնակին փակած,
Դժոխքէն ելած
Սիրտ այրող կաշին։
Սիրտը կը ցաւի
Իր հէգպապերուն,
Բոլո՜ր փիղերուն,
Սեւ ճակատագրին՝
Մութ բախտին համար…
Եւ կը խոստանայ,
Որ արդուզարդով
Երբե՛ք չզբաղի
Ու արտաքինով
Բնա՛ւ չդատէ,
Այլ ներաշխարհը
Հարստացնէ։
Ծմակ ու խաւար,
Մութ հոգին՝ թշուառ,
Լուսաւոր պահէ
Ու իր թոռներուն
Այդ հարստութեան
Վառ ջահը շէնշող
Փոխանցէ անհոգ։
Իր պատմութիւնը
Լաւ դաս մը ըլլայ
Անտառի բոլո՜ր
Բնակիչներուն…
Կարդացողները
Կամ լսողները
Հեռանան այդ սին,
Մոլութիւններէն,
Անհեթեթութեան
Նենգ ճիրաններէն։
Շատ յաճախ կարդան
Իրենց պապերուն
Պատմութիւնները…
Փորձուած անձը
Դաձեալ չփորձեն
Ու դասեր քաղեն
Հոն յիշուածներէն։

Անտառին փիղը,
Թէեւ քիչ մը ուշ,
Դարերու ծանր
Քունէն արթնցաւ,
Բայց եկուր ու տես,
Որ քնաթաթախ
Բնակիչները
Մեր մութ անտառին
Կը շարունակեն
Մնալ մտքով կոյր,
Թէ՛ համր, թէ՛խուլ։

 

Շարն․Ե եւ վերջ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: