ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (1034-1035)

ՈՅԺ

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ՝ ՎԵՐՋԸՆԹԵՐ ԵՐԱԶ
Անունս չեմ գտներ ցանկին մէջ: Փակցուցած են պատին կամ կախուած է, բայց կրնամ էջեր դարձնել ու դարձեալ փնտռել: Զարմանալի է որ չկայ: Առաջին երկու անգամներուն յստակօրէն ներկայ էր, ուրեմն ինչո՞ւ այս երրորդ անգամը կը բացակայի: Ու կը թուի որ չորրորդ հրատարակումով կարելի պիտի ըլլար ստանալ ինքնութիւն կամ պատկանելիութիւն ճշդող թուղթը: Ի՞նչ ընել: Փախած է թերեւս աչքէս: Կը պատահի: Փոխանակ վերէն վար կարդալու, կը դիմեմ վարէն վեր փնտռելու հնարքին: Օգուտ չունի: Կը խնդրեմ ուրիշներէ, մանաւանդ որ անուանացանկը արաբերէն է, բայց արդէն անոնք անփոյթ են բոլորովին: Անշուշտ թէ պիտի չգտնեն: Կը դառնան իրենց զրոյցին ու խնդուքին: Ու կայ մէկը, որ երգելով կը հեռանայ:

Երթամ հո՛ն ուր անունները կը պահուին: Կը քալեմ լայն նրբանցքէն, թէեւ վստահ չեմ որ ճիշդ յարկն է, թերեւս մէկ վե՞ր: Բայց կրնայ այս սենեակն ըլլալ, սեղանին վրայ կան իրարու վրայ դիզուած թղթածրարներ, եւ նիհար երիտասարդը պատասխանատու պաշտօնեան է վստահաբար: Հարցս կը պարզեմ եւ ան, պաշտօնեայի դարակալած հոգեբանութեամբ, դժգոհ է ներկայացուած աւելորդ աշխատանքէն ու կարծիք կը յայտնէ որ թերեւս այլեւս մաս չեմ կազմեր իրենց հաստատութեան եւ հետեւաբար արժանի չեմ ունենալու անդամաթուղթ: Կը վստահեցնեմ որ ե՛մ, եւ քառասուն տարիներէ, բայց մտքիս մէջ յստակ չէ՝ կ’ակնարկեմ համալսարանի դասախօս ըլլալուս, կամ ձայնասփիւռի խօսնակ, կամ նոյնիսկ ակումբի անդամ, թէեւ այս վերջինը հազիւ թէ երկարի երեսուն տարի: Իր շատ հոգը չէ, եւ քովի սենեակին մէջ ուրիշներու հետ խօսքի կը բռնուի, թէեւ ահա գրատախտակին վրայ կաւիճով երկու թիւ կը գրէ տակ տակի եւ կարծես թէ գումարումը անդամագրութեան վեցանշան իմ թիւն է:

Ահա կու գայ տարեց անձ մը, կարճ կտրուած սպիտակ մազերով, զոր տեսած ըլլալ կը կարծեմ: Պաշտօնեա՞յ է փորձառու, կը յուսամ որ դիւրութեամբ լուծէ անունիս բացակայութեան խնդիրը: Բայց… աղօթքի ժամանա՞կ է եղեր, կապերտը կը փռէ ու կը տեսնեմ որ երիտասարդն ալ կ’ընդգրկուի աղօթքի ծէսերուն մէջ: Ի՞նչ ընեմ: Իմ կեցած տեղս ժողովուրդ լեցուեր է, ընդհանրապէս երիտասարդ կիներ ու աղջիկներ, որոնք զուարթ զրոյցի բռնուած են, քիթ քիթի, ակումբի օ՞ր է, ի՞նչ է: Ո՛չ հոն, ո՛չ հոս պիտի կարենամ հարցիս լուծում գտնել: Կը ձգեմ կ’երթամ:

Բայց ինչպէ՞ս կողմնորոշուիմ: Արեւին կը նայիմ: Շատ հեռու չէ զենիթէն: Աս ալ ուրիշ զարմանալի բան, որովհետեւ նկարագրած դէպքերս երեկոյեան կը պատահէին: Ժամացոյցիս կը նայիմ, դաստակիս վրայ ժամացոյց կայ, ժամը իննուկէս է ճիշդ, ուրեմն դէպի արեւելք կրնամ ուղղուիլ, արդէն փնտռածս ալ ա՛յդ է: Կը քալեմ, փողոցներն ամայի են առաւօտեան այս ժամուն, եւ յանկարծ քովէս կ’անցնի հեծանիւ նստած մարդ մը, որ կը պոռայ. «Պատռուճա՛ն, Պատռուճա՛ն»: Զի՞ս կը կանչէ, զի՞ս կը փնտռէ, եգիպտացիները միշտ ալ հակ են անունս աղաւաղելու: Բայց արդէն անցաւ գնաց, եթէ նպատակը զիս գտնել էր, ինչո՞ւ այդքան արագ կը քշէր: Արդեօք գտա՞ն անունս: Բայց միտքէս ուրիշ կարելիութիւն մըն ալ կ’անցնի: Բարձրաձայն կը յայտարարէ ու կը զգուշացնէ – ո՛չ զիս, թէեւ ես ալ չգիտնամ, այլ ժողովուրդը – որ վարակուած եմ պսակաձեւ ժահրով: Եւ այսպէս այս դրական ու բացասական կարելիութիւններուն միջեւ կը շփոթիմ:

Ոստիկանատունը ծանօթ կը թուի, ու կը մտնեմ ու կը յայտնաբերեմ որ սրահին աջ պատին վերեւ գտնուողը լայնատարած, ապակեպատ լուսամուտներ են, եւ ո՛չ, ինչպէս նախապէս երազի՜ մէջ տեսած էի, ոստիկանապետին գրասենեակն անմատչելի: Տեղեկանքի գրասեղանին ետեւ աթոռները դատարկ են, ո՞ւր են ոստիկաններն որոնց կարելի է հարցումներ ուղղել ու թերեւս պատասխաններ ստանալ: Ուրեմն ձախի սենեակը կը մտնեմ: Իսկ հոս բազմութիւն է, ու խառնափնթոր վիճակ, պոռչտուք, բողոքողներ, ձերբակալուածներ ալ, ու հոսկէ հոն, հոնկէ հոս ղրկուողներ: Եթէ հարկ ըլլար կարգի սպասել՝ կը սպասէի, նոյնիսկ ժամեր, բայց ո՛չ կարգ կայ, ո՛չ կանոն: Դուրս կ’ելլեմ յուսահատած: Բարեբախտաբար վերադարձեր են սեղանին եւ հարցումիս ի պատասխան անսպասելիօրէն կը յայտնեն, որ, այո, անձը – անունը կու տան, բայց միտքս չեմ պահեր – ոստիկանական պատուէրով էր որ կը շրջէր փողոցները, բայց չեն գիտեր – սպասելիօրէն – պատուէրին բնոյթը: Կ’ըսեն թէ հաւանաբար վերադառնայ: Բայց յայտնի է նաեւ որ եթէ չվերադառնայ, զարմանք պիտի չյարուցանէ: Արդէն չեն առաջարկեր սպասել: Որո՞ւ հոգն եմ որ…

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ՝ ՎԵՐՋԻՆ ԵՐԱԶ
Ներկայ եմ, բայց չեն տեսներ զիս, ու կ’անդրադառնամ որ մահէս ետք է: Ի՞նչ է հարցը: Սեղանին վրայ գիրքեր են, նոյն գիրքը, կը կարդամ խորագիրը՝ «Հազարումէկ Գիշերներու Երազներ»: Եւ թուղթ մը կայ մէկու մը ձեռքը, նամակ մըն է, ի՛մ կողմէ, զոր կը կարդայ: Երազներու մասին է…: Նման նամակ ես գրած չեմ, ամբողջ կեանքիս ընթացքին քանի՞ նամակ գրած եմ, սակայն կը լսեմ որ երազներու հեղինակն ի՛նք է, ան որ հիմա իրեն ուղղուած նամակը կը կարդայ: Շնորհակալական բառեր ալ կան: Տարիներու անձնուրացումն արժանի գտեր եմ յուզումնախառն գնահատանքի: Ո՛չ իսկ կը ճանչնամ…

Ահա կը խլուի ինձմէ այն մէկ – ու միա՛կ – երկը, զոր միշտ ալ կը համարէի զատորոշ ու անհուպ հռչակի երաշխիք…: Թո՛ղ: Ու բարի վայելում:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (1025-1033)

ՈՅԺ

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Դաշնամուրի միջազգային մրցաշարքի կազմակերպիչ մարմինն ընտրեր է զիս դատակազմի անդամ, թէեւ դասական երաժշտութեան ունկնդիր ըլլամ միայն: Յայտագիրն երկար է ու բազմաթիւ երկիրներէ եկած կատարողներ, իրենց գերազանց վարպետութեամբ եւ կտորներու ուրոյն կատարմամբ անպատում վայելքի ալիքներով կը վերացնեն մեզ: Յաղթողն որոշել ըլլայ պիտի դժուար, ու կարծիքս պիտի չզլանամ միւս անդամներուն, որոնք մասնագէտներ են փորձառու ու նախկին հռչակաւոր դաշնակահարներ:

Ու գովելի վստահութեամբ դատակազմիս կը ներկայանայ նուագածու մը ռապապայի: Բայց ես կը ճանչնա՛մ զինք եւ իր գործի՛քը: Կ’անցնէր ան մեր փողոցէն նուագելով սրտառուչ մեղեդի մը, նոյնը միշտ: Խնդրած էի մօրմէս կանչել զայն ու մարդն աճապարած էր գալ ու տոպրակէն հանել քանի՜-քանի՜ ռապապաներ, այնքան նման Սայաթ Նովայի բռնածին, ծանօթ նկարին մէջ: Կը զատէի մին, հակառակ որ իրարմէ տարբեր չէին թուեր աչքիս, ու կը խնդրէի նուագել, եւ նոյն սրտառուչ մեղեդին կը լսէինք: Հարցը դիւրին կ’երեւէր: Որոշեցի ճգնիլ ու ռապապայով հնչեցնել սրտամօտ եղանակներ: Օրեր ու շաբաթներ, չեմ գիտեր, եւ ճզան քեղռտուքէ աւելի չյաջողեցայ քաղել: Ձախողութիւն ու յուսաբեկում: Մարդն անկասկած խաբած էր զիս:

Ու հիմա ապահով սրտով եկեր է մասնակցելու դաշնամուրի՛ մրցաշարքին: Կը նայի ինծի ու կը ժպտի, թերեւս յիշեց զիս ու թերեւս ալ եկած է ինծի՛ համար: Ճպոտը կը շարժէ ու կը նուագէ նոյն սրտառուչ, անշփոթելի մեղեդին: Որոշեցի մրցանակն իրեն տալ: Պիտի համոզեմ պատկառելի դատակազմին անդամ-անդամուհիներն: Այլ իր հաստատ միտումն է մեղեդին սորվեցնել ինծի, ու կը պնդէ անտեղիտալիօրէն: Չ’ուզեր ընդունիլ որ պիտի չկարենամ: Կ’ընդդիմանամ, պիտի կռուինք, մինչ կը փորձէ ռապապա եւ ճպոտ բռնի ձեռքերուս մէջ զետեղել: Եւ ձախողութեան ու յուսաբեկման զգացումս կ’ահագնանա՜յ:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Նախագահին հանդիպելու հրաւէրն ահարկած էր զիս, պահ մը, որմէ ետք փչուած էի անհիմն հպարտանքով: Որովհետեւ ո՛չ պատիժի արժանի արարք էի գործած, ո՛չ ալ ցուցադրած՝ կարողութիւն մը, որմէ պետութիւնը պիտի փափաքէր օգտուիլ:

Բայց մենատան պարտէզին մէջ դիմաւորողը Մուպարաքը չէ, այլ Ապտէլ Նասըրը, ու կ’անդրադառնամ որ պատանի եմ տասներկու-տասներեք տարեկան: Ձեռքը կը դնէ ուսիս, կարծես ըլլայինք հի՜ն ու մտերի՛մ բարեկամներ, ու կը հարցնէ. «Բռնակա՞լ եմ ես»: Եւ կը զգուշացնէ կամ կը խնդրէ. «Չստես ինծի»: Կ’ըսեմ. «Քեզմէ զատ մէկը չէինք ճանչնար, որով ներկայութիւնդ իբրեւ նախագահ Եգիպտոսի ու առաջնորդ արաբական աշխարհին բնական կը թուէր, նման հօր մը ներկայութեան, իբրեւ ընտանիքի ծնուցիչ ու տէր: Ճիշդ այդ պատճառով ալ կը զարմանայի, կ’ընդվզէի, երբ մէկը քեզ բռնակալ կ’անուանէր»: «Մօրաքրոջդ լիբանանցի ամուսինը»: «Ինչպէ՞ս գիտցար»: «Մենք ամէն ինչ գիտենք: Ընդունեցի՞ր իր կարծիքը»: «Կտրականապէս մերժեցի: Ես զի՛նք կը համարէի բռնակալ: Արգիլած էր իր կնոջ հայերէն խօսիլ երեք զաւակներուն, այլ արաբերէն միայն»: Բաւարարուած կը յարէ. «Բռնակալ մը որ ուրիշ մը բռնակալ կը կոչէ»: Ու կը հարցնէ, աչքերն աչքերուս հիմա. «Ո՞վ է մեծն աւելի»: Ու կարծես պատասխա՛նս ալ գիտէ:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եկողն Անծանօ՞թն է, թէ նոյնինքն Albert Camus-ն, եւ ե՞ս կանչած եմ զինք, թէ եկած է ինքնակամ…: Երազներէս միոյն մասին կը խօսի…: Այո, տեսած էի, յիշեցի, թէ՞ դէպք էր իրական, ու երազն յետոյ…: Բայց գրառած չէի, արդ կը պահանջէ:

Գլուխն արիւնած, մարմինն աւազին: Մետաղեայ կամ փայտեայ ձողն ինկած է վրան դիպուածո՞վ զուտ ու զարմանալի, թէ… ե՛ս եմ հրած, տեսնելու համար թէ ի՞նչ կրնայ պատահիլ: Ոճրային նպատակով չէ, յանցանքի զգացում չունիմ: Մտահոգ ալ չեմ, երբ ե՞ս կը տեղեկացնեմ արկածին մասին կամ տղան է որ կ’երթայ ու կը հետեւիմ վիրակապման: Բացատրութիւններ պիտի տամ, քանի ես էի միակ ներկան, բայց չեն հետաքրքրուիր, ու լռութիւնն ընդունիմ իբրեւ սա՞ստ: Այլ չկայ պատիժ եւ ծնողքս իսկ կը մնայ անտեղեակ:

Կ’աւարտեմ ու կ’առարկէ որ այս անհեթեթ արարքն օրինակումն էր յայտնապէս ի՛ր փորձառութեան: Հասկցայ թէ ինչի կ’ակնարկէ, բայց կը խնդրեմ լուսաբանել: Կ’ըսէ. «Մահուան դատապարտուեցայ ո՛չ թէ մարդ մը սպանած ըլլալուս համար, եւ առանց դրդապատճառի, այլ որովհետեւ դէպքէն քանի մը օր առաջ մօրս յուղարկաւորման ատեն չէի լացած»:

Կ’առարկեմ իմ կարգին. «Իմս պատանութեան պատահար է, երբ տասը տարեկան կայի-չկայի ու ծանօթ էի ո՛չ քեզի ու ո՛չ ալ մանաւանդ գլխուդ եկածին»: «Մի՛ խուսափորձեր, դուն երազդ տեսար տասնամեակնե՜ր ետք, երբ արդէն շատո՜նց պատմուած էի ես»:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կ’որոշեմ ուղղութիւն ստանալ փորձառու նկարիչներէ ու կը կանչեմ զիրենք: Զարմացած կը թուին, քիչ մըն ալ անհանգիստ, ինքզինքնին գտնելով նստած իրարու հանդէպ: Չեն ճանչցած զիրար, խօսած իրարու մասին, թէեւ ըլլան ժամանակակից ու տեղակից նոյնիսկ:

Թերեւս առաջի՞նն ալ յիշէ զիս: Կ’ըսէ. «Ճոխ պիտի գծես, ճոխ», ու մինչ գրատախտակին վրայ ձեռքի արձակ շարժումներով, հարուածներո՛վ կը գծէ ինք ալ, կը հրահանգէ ծալապատիկ նստած գիւղացի վաճառորդուհիին գիրկը աւելի ձուկեր դնել. «Պարապ տեղ չձգե՜ս»:

Միւսին կը նայիմ, զբաղ է ան ալ պաստառին վրայ շոյաներկելով կորամերկ կիներ ու կը յորդորէ ձերբազատի՛լ ճշմարտութիւնը ծածկող, ծանրաբեռնո՛ղ աւելորդ մանրամասներէ. «Պա՜րզ ու յստա՛կ»:

Ուղեղս կ’անճրկի ու կը ձեռնալուծէ, այլ ժպիտ է շրթներուս:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գամուեր եմ անկողնին՝ շարժելու անկարող, երկա՜ր ատեն է ու յայտնօրէն… վերջնականապէ՛ս: Միայն միտքս արթուն է ու շատ են շուրջիններն ու խնամքն անպակաս է: Կը կերցնեն, կը խմցնեն, տակս-վրաս կը մաքրեն…: Պարտակա՜ն կը զգամ: Բայց մտածեր են նաեւ զբաղցնել, եւ որովհետեւ մեծամտաբար կամ յարգանք հայցելով անձիս յայտնած էի կ’երեւի, թէ գրող եմ, կը կարդան վէպե՜ր երկարապատում ու ցածորա՛կ, շեշտելով որ ծախուած են միլիոններով, որպէսզի ես ալ ամբողջ կեանքի մը ձախողութիւնը ողբամ:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մօտեցեր եմ տան ու եգիպտացորենով բեռցուած սայլը տեսնելով՝ մարդուն գինը կը հարցնեմ ու չորս ոսկին շատիս կու գայ: Կը կանչեմ ու Կասիան վար կը նայի պատշգամէն ու կը պատուիրէ տաս-տասներկու հատ գնել: Կ’ըսեմ. «Սպասէ, սակարկեմ պիտի», եւ կը յուսամ Ծովինարն համաձայն ըլլայ ինծի, բայց մարդն արդէն սկսեր է եգիպտացորենները դարձնել ածուխին վրայ:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Յայտագիրս էր Couperin եւ Rameau, եւ ծափերու ամպրոպէն ու ծաղիկներու տարափէն ետք, ապշահար ունկնդիրներու կանչերն ու հարցումներն են. «Կարելի՞ է ուրեմն նման կատարում…: Այս երաժիշտներն ստեղծեցիք դո՛ւք…: Դաշնակահար չէ՛ք, այլ սրտահար…: Քաշեցիք մեր ձեռքէ՛ն ալ դէպի հոգեշարժ բարձունքները ձեր…: Couperin եւ Rameau ձեզի՛ կը սպասէին…: Զարմացա՛ն անկասկած, չէին գիտեր արժէքն իրենց գանձին…: Որքան վերն էք դուք, ու որքան վարն ենք մենք, կատա՛ր ու վի՛հ…: Աստուածներու չէի՜ հաւատար…: Ինչո՞ւ աւարտէր…: Ա՜հ, լիացա՛նք, բայց կարօտ են դեռ…: Գիտցա՛նք որ մարդոց մէջ կա՛ն տարբերութիւններ…: Գերեվարեցի՛ք, բայց ինչ հաճելի է եղեր…: Ոգեհա՛րց էք դուք…: Նո՞յնն է այս դաշնամուրն հիմա…: Ընդառաջումն ստեղներուն ձեր մատներուն…: Գաղտնիք մը կայ, գաղտնիք մ’ըլլալու է…»:

Կը սպասեն ինձմէ ալ խօսքի, որ հանդարտին: Կ’ըսեմ. «Որքան ատեն որ կատարողին մտքին մէջ տարբերութիւն կայ իր եւ յօրինողին միջեւ, կատարումը կը ձախողի: Որքան ատեն որ կատարողին մտքին մէջ տարբերութիւն կայ իր եւ ունկնդիրին միջեւ, կատարումը կը ձախողի: Կատարողի եւ ունկնդիրի միջեւ տարբերութիւնը գոյութիւն ունի միայն ունկնդիրին մտքին մէջ: Բայց քանի որ այդ տարբերութիւնը կը չքանայ, պահե՜ր, կատարման ընթացքին, յարատեւումն անոր նպատակ է ազնուագոյն ու կ’իրականանայ եսին անձնատուութեամբն ինքնութեան մէջ համայնական»:

Թերեւս այս պատասխանն սպասուածը չէր, բայց իմն ալ չէ՛:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ա՛ն է, ա՛ն է անկասկած, عبد ربه التائه , հագածը հնոտի, քայլերն անուղի, թափառողն ու կորսուածն իմաստի բաւիղներուն մէջ, կը կարծէի որ ըլլար Մահֆուզի գրական յօրինումներէն…: Առիթն ինչպէ՞ս փախցնեմ: Կը հարցնեմ. «Որոշեցի առասպել մը գրել, ի՞նչ է կարծիքդ»: Կը պատասխանէ. «Եւ ի՞նչ պիտի ընես եթէ մարդիկ այդ առասպելդ ընդունին իբրեւ իրողութիւն ու ճշմարտութիւն ու հաւատա՛ն անոր»: «Կը յայտարարեմ այն ատեն որ առասպել է եւ իրենց յիմարութիւնը կը բացայայտեմ»: «Եթէ ողջ մնաս: Որովհետեւ վախճանդ պիտի չուշանայ առասպելիդ հաւատացողներուն ձեռամբ»: Փափաքեցայ հանդիպումն աւարտել հետեւեալ նկատողութեամբ. «Չէի գիտեր որ պատմագէտ ալ ես»:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Յետաձգումն այս անգամ ալ պիտի շնորհե՞ն…: Անձկութիւնը անդամալուծած է զիս, ուղեղն անկարող է զարգացնելու որեւէ միտք, միայն սիրտն է որ… ուժգին… մարմինը կը թակէ…: Չեմ գիտեր ի՞նչ է հարցը, որուն յետաձգման կ’ապաւինիմ: Ծանրակշիռ բան մը ըլլալու է, ճակատագրական ազդեցութիւն կրնայ ունենալ, ու կ’երեւի խորհուրդ չէ տրուած դիմագրաւել…:

Շնորհուեցա՜ւ: Թէեւ թուեցաւ ինծի թէ այս անգամ՝ որոշ երկմտումէ ետք: Բայց ամիսն ինչ շուտ կ’անցնի, անցա՜ւ արդէն, եւ ի՞նչ կրնամ ընել կեանքովս, երբ մերժման սպառնալիքն օր առ օր կը մօտենայ, եւ նոյն ահէն կը զօրաթափիմ: Քանի՞ ամիսներէ, տարիներէ՜ է այս կրկնումը… մոռցած եմ, որովհետեւ ուզած եմ մոռնալ, յուսալով որ… ի՞նչ ըսեմ՝ հրաշքո՜վ, կամ վերին անբացատրելի տնօրինմամբ, հարցը հեռացուի ինձմէ, ազա՜տ կացուցուիմ ես…: Բայց թղթածրարը կը մնայ բաց եւ յետաձգման դիմումը չե՛մ գիտեր ի՞նչ բաւիղներու մէջ կը շրջի…:

Շնորհուեցա՜ւ, այս անգա՛մ ալ: Բայց… խուսափե՜ր եմ ու այլեւս դէմ յանդիման պէտք է կանգնիմ իրականութեա՛ն: Կ’անցնէ՜ր ու անցա՛ւ… կեանքս… եւ յետաձգման յաջորդ դիմումէն առաջ… եւ անդոհալի ժամկէտէն…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (1015-1024)

ՈՅԺ

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ 
Ի՞նչ կայ տարօրինակ: Որ նստա՞ծ եմ ես սրճարանը եւ աղջիկ մը կու գայ ու կը նստի քիչ անդին ու կլկլա՞կ կը պատուիրէ: Չի նմանիր եգիպտական ֆիլմերու մարմնեղ մուալիմաներուն, որոնք կլկլակ քաշելով հրամաններ կ’արձակեն ստորադաս գործակատարներու: Գեղակազմ է, քնքշադէմ, նրբաշպար: Պայուսակէն կը հանէ գծագրութեան տետրակ, վրձիններ ու ջրաներկի տուփ: Նայուածքը կը շրջի: Արդեօ՞ք յամեցաւ պահ մը վրաս: Սպասարկուն կը բերէ կլկլակը: Ու կը կտրուի ան աշխարհէն, վրձիններուն ու գոյներուն հետ, ծուխն երբեմն արձակելով:

Ի՞նչ կը գծէ: Ա՛յդ կ’ուզեմ գիտնալ: Չունիմ ուրիշ փափաք: Անցա՜ւ ժամանակ ու հանգչեցաւ ածուխն ու ան կը կանչէ սպասարկուն ու կը վճարէ, դէմքին՝ գոհունակ ժպիտ: Վրձինները դանդաղօրէն կը թաթխէ ու կը մաքրէ գաւաթին մէջ: Կը սրբէ յատուկ լաթով: Տուփ ու վրձիններ կը վերադարձնէ պայուսակ: Գծագրութեան տետրակը ձեռքն է սակայն, կ’երեւի կը սպասէ որ ջրաներկը չորնայ: Կը կանգնի եւ – պատահաբա՞ր, թէ դիտմամբ – գծածը ցոյց կու տայ, մինչ կը մեկնի:

Ես եմ, ճիշդ այս նիստիս մէջ, զինք ալ դիտող իմ աչքերով: Հրաւէ՞ր է այս, բացայա՛յտ, որ հետեւի՞մ իրեն, թէ արդէն առա՜ւ ինձմէ ինչ որ կը փափաքէր: Անհետացաւ, տանելով զիս իրեն հետ, մինչ մնացեր եմ աթոռիս, որոշմանս ուշացումն այպանելով:

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հրաւիրուե՞ր եմ, թէ ինքնակամ գացեր՝ քննադատներէ դրուատուած շարժանկարը դիտելու: Կը սկսի նոյնիսկ: Բայց արդէն ոտքի կը կանգնիմ ու կը հեռանամ: Ինչո՞ւ դիտեմ երկու ժամ: Ամփոփումը կը կարդամ ու ամէն ինչ պատկերուած է արդէն: Կ’այցելեմ ե՛րբ որ ուզեմ: Կը մասնակցիմ ալ:

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Դժուար չէ եղեր, այս անգամ փողոցէն երբ կ’անցնիմ՝ կը մտնեմ դռնէն, կը բարձրանամ աստիճաններէն ու զանգակը կը զարնեմ բնակարանին հի՜ն բարեկամիս, որուն քսա՞ն, թէ աւելի տարիներէ ի վեր այցելած չեմ: Կարծես հանդիպած ըլլայինք դեռ երէկ, այդպէ՛ս կ’ընդունի զիս, առանց դոյզն զարմանքի: Բայց փոխուե՜ր է ինչպէս, կ’ըսէ. «Սարսափի մէջ եմ: Հիւանդութեանս սաստկացման հետ, սաստկացաւ նաեւ համոզումս որ շա՜տ են մեղքերս, շա՜տ: Ուստի ապաշխարեցի ու թողութիւն խնդրեցի Աստուծմէ, զի ողորմած է Ան»: Ինչո՞ւ ծաղրեմ զինք, կ’ըսեմ լրջադէմ. «Հրաշալի: Ուրեմն ինչո՞ւ սարսափիլ»: «Գիտեմ որ հիմա արժանի եմ արքայութեան, բայց անակնկալէ կը վախնամ»: «Դժոխքի՞ մէջ գտնել ինքզինքդ»: Չի համարձակիր պատասխանել նոյնիսկ: Եւ անկարելի է որ ժպիտս չնշմարէր, մինչ կը վստահեցնէի. «Բացառուա՜ծ է որեւէ անակնկալ»:

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը մեռնիմ, սակայն անբացատրելի մղումով մը լուրը չեմ հաղորդեր…: Կասկած չյարուցանելո՞ւ համար կը հեռանամ հարազատներէ, ուրիշներէ ալ, հարցումներէ խուսափելո՞ւ: Կը քաշուիմ սենեակներէն ու պատշգամ կ’արտաքսուիմ: Առանձին եմ հիմակուհիմա, փողոցէն ալ, որ պարպուած է կարծես: Բայց մինչեւ ե՞րբ պիտի կարենամ գաղտնիքը պահել: Կարելի՞ է ձեւ մը գտնել: Դեռ կրնամ մտածել ու թերեւս յանգիմ ստոյգ արդիւնքի: Զով օդն ու ազատութեան խաբկանքն արդեօք պիտի օգնե՞ն: Բայց ահա ծունկերս կը ծալուին, ու դանդաղօրէն կը չոքիմ գետին, չէ՞ որ մեռած էի…

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Աղջիկն այնքան գրգռիչ է ու կը զարմանամ քունվռտուքի սաստկութենէն, երբ կ’անդրադառնանք որ մէկը կու գայ: Ընդմիջում է, թէեւ կանգուն եմ դեռ, ու կը հեռանանք սենեակէն՝ չուզելով յայտնաբերուիլ, կամ մանաւանդ աղջիկն է զգոյշ…:

Եկողը բարեձեւ կին մըն է, վաթսուննոց կամ եօթանասուննոց, մոխրագոյն մազերը պատշաճօրէն ամփոփ: Սենեակ կը մտնէ, ու աղջկան կը հարցնեմ, թէ արժէքաւոր բաներ կա՞ն հոն, ու կը պատասխանէ որ քառասունհինգ հազար եգիպտական թղթոսկի կայ, ու կը հասնիմ ու կը բռնեմ կինը ու ձեռքէն կ’առնեմ դրամը եւ անուն-մականուն կը հարցնեմ ու չի վարանիր տալ, նաեւ՝ որ կրօնական հաւաքէ մը կու գայ եւ որ իր մէջ մեծ է սէրը Յիսուսի: Դարձեալ անունը կը հարցնեմ ու թէեւ նախապէս նշածը չեմ յիշեր, բայց յայտնապէս տարբեր անուն մը կու տայ: Կը սպառնամ ոստիկանութեան յանձնել զինք ու կարծես կը ժպտի: Աղջկան կը հարցնեմ, թէ սենեակին մէջ կայի՞ն նաեւ կարեւոր թուղթեր…:

Չկան եղեր ու կը ձգեմ որ երթայ կինը, բայց կը կասկածիմ որ ոստիկանութեան կողմէ ղրկուած էր ան, եւ յանձնարարութիւնն անաւարտ տակաւին՝ արժանի համարած էր պարգեւատրուիլ:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Նստեր եմ կարմիր աթոռի մը վրայ…: Չեմ գիտեր ինչո՞ւ եկած եմ հոս: Բանի մը պահանջքով կամ խնդրանքով անկասկած, բայց ինչի՞: Նեղ սանդուխի մը սկիզբը կը տեսնեմ, բայց չեմ համարձակիր ինքնակամ բարձրանալ: Կ’երեւի կարեւոր անձնաւորութիւն մը պիտի գայ եւ արտօնէ…:

Դուրսի դռնէն կատու մը կը մտնէ: Նիհար է, ստնակախ, ուտելիք գտնելու յոյսով կը շրջի, կ’երկարէ մարմինը ու կը նայի աղբամանին մէջ: Հո՞ն ալ ոչինչ: Կը մեկնի մտած տեղէն…:

Մինչ կարմիր աթոռին վրայ նստած եմ ես տակաւին: Չունիմ վստահութիւնը սանդխամատներուն ուղղուելու, բայց ո՛չ ալ կրնամ որոշել մեկնիլ կատուին նման…:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ծովը կը դիտէ պատկառազդու այս ծերունին: Տունէն իջեր է առաւօտ կանուխ, առանձինն վայելելու ու խորհրդածելու: Կը նստիմ ես ալ քարէ նստարանին, վստա՛հ որ վայրկեաններ ետք հաղորդակից պիտի դառնամ իր մտածումներուն…:

Ժամանակը կ’երկարի եւ ես, կռահելով որ սուտանցի է ան, կը փափաքիմ ճշմարտութիւնն իմանալ իր երկրի կացութեան մասին: Երեսն առանց ինծի դարձնելու կ’ըսէ. «Նախաճաշիս կը սպասեմ, տղաս ուր որ է պիտի բերէ»: Եւ չեմ այպաներ զինք, զի կուշտ եմ ես, ճաշակած ըլլալով ձուածեղն ու թութի անուշն ու ճերմակ պանիրն, ու խմած՝ նարինջի հիւթն, եւ միայն սուրճն ալ վայելելէս ետք արձակուած առաւօտեան պտոյտիս:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ծառ մը… ճիւղառատ, տերեւահոծ… ինչո՞ւ չեմ մագլցիր… կ’անցնիմ-կ’երթամ… հետզհետէ ուրիշ ծառեր… կը շատանան… ու մարդիկ ալ… կը բազմանան… ո՛չ ոք կը մագլցի…

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եթէ մեքենագէտէն պահանջեմ որ գայ եւ ինքնաշարժս ի՛նք ստանայ, պիտի ուշանայ եւ պիտի ստիպուիմ շատ մը կարեւոր գործեր յետաձգել: Ուստի կ’որոշեմ ե՛ս երթալ իրեն: Կը քալեմ աղջնակիս ձեռքէն բռնած: Գիտէի այս ճամբան, ընթացած եմ շատ, բայց վստահ չեմ հիմա: Այո, այս եկեղեցին մտած չեմ երբեք, եւ ստոյգ է որ աջի փողոցէն է ուղին: Բայց աղջնակս կ’ըսէ որ սխալ եմ, նախընտրելի է որ մտնենք եկեղեցի ու հարցնենք: Բակին մէջ չեմ հաւնիր մարդու մը կերպարանքը, ու կ’ըսեմ աղջկաս. «Տե՛ս, հողաթափ է ոտքինը»: Որ ցուցանշէ ինք ալ իմ ոտքերո՛ւս հողաթափներն: Ու լոյսերը կը մարին: Եւ հակառակ որ գիտեմ թէ պատճառական յարաբերութիւն չկայ միջեւ աղջկաս դիտողութեան ու յանկարծակի խաւարման, կը գիտակցիմ որ պիտի չկարենամ ճանապարհս շարունակել ու հասնիլ նպատակին ըղձալի:

ՀԱԶԱՐԵՒՔՍԱՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս վճռորոշ տրամադրութեան մէջ՝ հետեւի՜լ երազներու ռազմավարութեան՝ տնօրինել որ կորուստէ քիչե՜ր պրծին միայն, եւ արտօնել պատահական այդ քիչերով զուարճանալ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (1005-1014)

ՈՅԺ

ՀԱԶԱՐԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Նստեր եմ, չեմ գիտեր ինչո՛ւ, քննութեան, եւ քննիչն է Չինչինեանը, եւ եղած-չեղածը մէկ հարցում է. «Ո՞ւր կարելի է ամենէն շատ խաչեր գտնել»: Եւ որովհետեւ կ’առաջնորդուիմ պատկերներէ, գերեզմանատուն կը տեսնեմ ու կը գրեմ ալ: Արդիւնքին իսկոյն տեղեկանալ կարելի չէ եղեր, ու կը զարմանամ լսելով որ ձախողած եմ: Ասիկա միայն անձնական հակառակութեան պատճառով կրնայ ըլլալ: Սրբազանէն կը պահանջեմ բացատրութիւն: Իր սիրեցեալ Dunhill-ի տփիկէն սիկարէթ մը հանելով, կ’ըսէ, որ միայն քրիստոնէական գերեզմանատուներու մէջ կարելի է խաչեր գտնել, եւ ոչ՝ որեւէ, ա՛յդ պէտք է ճշդէի: «Բայց երկուքս ալ,– զարմացած կ’առարկեմ,– քիչ թէ շատ, սուտ կամ իրաւ, քրիստոնեաներ ենք, ես՝ ծնունդով ու մկրտութեա՛մբ, դուն՝ պաշտօնո՛վ նաեւ, եւ չէ՞ որ թաղուած ես Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հելիոպոլսոյ գերեզմանատունը եւ հաւանաբար ես ալ հոն թաղուիմ»: Նե՜րս կը քաշէ թոքերու քաղցկեղի առաջնորդած ծուխն ու կ’արձակէ երանաժպիտ: «Ենթակայական մանրամասներ են ատոնք, իսկ քննութիւն մը պէտք է ըլլայ բացարձակապէս առարկայական»:

ՀԱԶԱՐԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Պաստառն աւրուեցա՞ւ, յստակ չէ թէ ի՛նչ կը ցուցադրուի, ու զրկուի՞մ պիտի: Տղաս մօտերս է ու կը շտկէ իսկոյն, կոճակներու հարց է եղեր: Յայտնուողը Նատիա Լութֆին է, սեւուճերմակի ժամանակէն, ա՜հ, թարմատի: Ու կը յիշեմ իր խաղարկութիւնը երկու ֆիլմերու մէջ, գունաւոր այլեւս, ցայգատուփի պարուհի իբրեւ:
«Թշնամի Եղբայրները» ֆիլմին մէջ անկաշկանդօրէն յանկուցիչ է, կարմրափայլ ու թոյլ շրջազգեստին տակէն ծիծերն ազատած կրծքկալէն, ծիծաղելով կ’իյնայ կռնակի վրայ ու կը հրաւիրէ, որովհետեւ զինք վարձող Եահիա Շահինը, հայրն այդ եղբայրներուն, ստիպուած է շարժիլ տեսաքննութեան արտօնած սահմաններուն մէջ ու դեր է խաղացածը:
Տարբեր է պարագան «Հայրս Ծառին Վրայ» ֆիլմին: Կը տեսնենք զինք լողազգեստով, ծովարձակ պտոյտի այդ հօր տղուն՝ Ապտէլ Հալիմ Հաֆէզի հետ, կը ջանայ, առանց յայտնի ընելու, քանի մերժելն հակոտնեայ է դերի պահանջքին, մարմինը չյանձնել անոր գգուանքներուն, որոնք ո՞ւր կրնան զինք տանիլ…:
Ու հիմա յայտնուեցաւ ինծի, բայց ո՞ր մէկն եմ իրեն:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ի՜նչ կի՛ն, մարմինը պիրկ ու լի, ա՜հ, սքանչակե՛րտ կուրծք ու կոնքեր… եւ առո՛յգ, նայէ ինչպէս կը քալէ… առողջութիւն յորդ ու… յուռթի՛… կը մօտենայ, կը մօտենայ, ու պիտի հեռանայ… անդարձ… սակայն մինչ այդ… վայելե՛մ… ու թող կառչի… անջնջելիօրէն… մտքի՛ս… կա՛ն նման կիներ…
البنت دى صحتها كويسة
Բռնուեցայ, մինակս չեմ եղեր, սակայն ո՞վ կրնայ ըլլալ, եթէ ոչ՝ Ֆուատ Էլ-Մուհանտէսը, նկատողութիւնն իրե՛ն կը պատկանի, մէկէ աւելի ֆիլմերու մէջ արտասանուած, ծանօթ թէ անծանօթ կիներու հասցէին, դէմքը քամերային՝ դիտողներո՛ւն, ուր որ ըլլան, ու ե՛րբ…: Չէ՞ որ նման պայթուցիկ երեւոյթներ կատակով միայն կարելի է դիմագրաւել…: Իրարու կը նայինք բաւարարուա՜ծ…: Նման կիներ բարեկամ կը դարձնեն այր մարդիկ…:

ՀԱԶԱՐԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ըսին ու չհաւատացինք, բայց իրականութիւն է եղեր ու մէջն ենք ժամանակավրէպ այս թրամուէյին, Ալպեան լեռներուն վրայ, չորսերնիս՝ Կասիան, Ծովինարն, Արիազատն ու ես, եւ ուրիշ ո՛չ ոք: Վարորդ ու տոմսակավաճառ սակայն չեն ողջուներ իրենց գոյութիւնն արդարացնող այս հազուադէպ ուղեւորներն ու չեն դադրիր իրարու հետ շաղակրատելէ:

ՀԱԶԱՐԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մտեր եմ եկեղեցին ու կը շրջիմ եւ տաւղալարին առջեւ նստած կարծես ինծի կը սպասէր Վարպետը ու կը սկսի նուագել Չորսհարիւրեւիննսունեւչորրորդը: 
Սքարլաթի՜, բարեկա՛մ, ի՞նչ ես դուն, չէ՞ որ ինծի պէս ես դուն, կը մեծամտի՞մ, չուզեցիր դուն ալ սահմաններն ընդարձակել եւ զարդ ու յոյզ ու երազ փոքրանուագներ կերտեցիր, բայց շա՜տ, հինգհարիւրեւյիսունեւհինգ հատ…
Ա՜հ, եթէ անոնց կատարումն ըրած ըլլայի կեանքի նպատակ…

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը կրակեմ երկու անգամ ու կ’իյնայ, ոչ եւս է անկասկած, կը շարունակեմ բլթակը քաշել, բայց փամփուշտներն այլեւս չեն արձակուիր, պարունակէն կը թափեմ իր վրայ, կը նետեմ ատրճանակն ալ…: Ո՞վ է՝ չեմ ճանչնար, ինչո՞ւ սպանեցի՝ չեմ գիտեր, որեւէ հրահանգ ալ չեմ յիշեր ստացած ըլլալ: Փորձառութիւնն իմս չէ, բայց կը սկսիմ աջ ու ձախ սրբել…: Ու կ’երեւի ա՛յդ իսկ պատճառով՝ կը դադրիմ…: Որովհետեւ պիտի ձգեմ-երթամ, յայտնի է այսքանն, ու ոչինչ պիտի մնայ ինձմէ՝ մատնահետքերէս բացի, կարծես երբեւէ գոյութիւն ունեցած չըլլայի…

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Այս աղջիկը, մե՜ղք, այնքան քաղցրօրէն գեղեցիկ, բայց միտքով… մանուկ: Սէր ունի բոլորիս հանդէպ ու երբ հանդիպի՝ կը փարի ու կը համբուրէ: Գաղտնի չէ եւ ուրիշ ամէն բանի պէս՝ կը պատմէ: Խղճա՞նք թէ երանի տանք…: Կը փոխադարձենք ու կը բաժնուինք: Չե՛մ գիտեր՝ ինչպէ՞ս, այս անգամ… համբոյրն աւելի երկա՞ր էր արդեօք… ձեռքս, ձախ ձեռքս, մէջքէն, ուր էր, կ’իջնէ ու տաբատէն ներս ու վար քաշելով՝ ոռիկն է որ կ’ափէ, կը տեսնեմ ալ: Զարմանք է դէմքին, անակնկալ էր, բայց չ’առարկեր…: Պիտի պատմէ…

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եթէ կը նախընտրեն որ մեռնիմ՝ չեմ այպաներ: Կը տեսնեն որ կեանքիս ապարդիւն երկարաձգումն այլեւս չի հետաքրքրեր զիս: Դադրած եմ խօսելէ եւ չկամութեամբ կ’արտօնեմ որ կերակրեն: Ինչ որ ըրեր եմ՝ ըրեր եմ, ի՞նչն էր ձախող եւ ի՞նչն էր յաջող՝ կը դժուարանամ գնահատել եւ իրենք ալ ժպիտս կը գնահատեն իբրեւ աշխարհէն վերջնական խզում: Բայց հետս կը խօսին մեծայոյս շեշտերով, դրուագներ կը յիշեցնեն կեանքէս ու գրածներէս: Տանելի՞ դարձան, տեղի տուած չէի՞ն բուռն ընդվզումներու ու թշնամանքի: Ա՜հ, կատակնե՛րս, որքան վայելած էին իբրեւ թէ, եւ հիմա ինծի՛ կ’ուղղեն վրիժակամ:
Կատա՞կ, կատա՞կ, լա՛ւ, ինչո՞ւ չկատակեմ, ինչո՞ւ չանտեսեմ անհերքելի իրողութիւնն ու յանկարծ չկանգնիմ ոտքի: Ոչ, կը շարժիմ դանդաղ, ոտքերս կ’իջեցնեմ անկողնէն ու կը մնամ, ինչո՞ւ թաւալգլոր տապալիմ եւ խելասորսոր ալ համարուիմ: Յետոյ կը կանգնիմ եւ քայլերս զգոյշ են: Զարմանքն ու յուսախաբութի՞ւնն անշարժացուցած են զիրենք: Կատակն ինչպէ՞ս շարունակեմ…

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կարգս եկաւ մրցանակն ստանալու: Դատական կազմի նախագահուհին հռչակաւոր վիպասանուհի մըն է եւ եղած ալ էր համալսարանի դասատուներէս: Անկասկած կ’ակնկալէ որ իր վէպերէն մին ընտրեմ կամ գոնէ առջեւը սեղանին վրայ դրուածներէն մին: Բայց վայրկեան մը հետս չէ եւ դարանի մը վրայ աչքիս կը զարնէ իմաստասիրական երկ մը, որ կը յաւակնի ճշմարտութեան տանող ճանապարհներն իմանալ: Կը զարմանայ ան, այլ առանց այպանելու: Իսկ ես հարկադրուած կը զգամ արդարանալ որ ճշմարտութեան փնտռտուքը չարչարած էր զիս պատանեկութենէս: Ինք ալ բան մը կը փնտռէ՝ փաթոյթ մը, զոր կը բանայ ու պատէն կը կախէ քարտէսն Եգիպտոսի:

ՀԱԶԱՐԵՒՏԱՍՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ես կանչած չըլլամ, հետաքրքրուած էի թէ փիլիսոփանե՛րն ինչպէս կը մեռնէին, եւ ահա անձնասպաններու խմբակին մէջ կը տեսնուէր նաեւ Նիցչէն ու Ֆրոյտն անողոքաբար սիրող Sarah Kofman-ը: Նպատակը համոզե՞լ է զիս: Թերեւս արդարացում ունէր ինք, քանի՞ գիրք գրած է՝ քսանեւվե՞ց թէ քսանեւեօթը: Համեստութի՞ւն թէ յաւակնութիւն համարեմ որ նո՜ր կը սկսիմ ես: Չեմ հասկնար դարձեալ թէ ինչու ի՛նք պիտի գար, եւ ոչ, օրինակ Deleuze-ը, որ չորրորդ յարկի իր բնակարանի պատուհանէն վար կը նետէր ինքզինք – ակնարկ եղած էր իր եւ իմ ես-երուն նմանութեան: Իսկ փիլիսոփայուհին յարմար դատեր է փոխաբերութեա՞նց թէ փոխաբերական կտղուցքով իմաստասիրող Նիցչէի ծննդեան օրն անէանալ – խա՛յծ ինծի: Ոչ, պատճառն աւելի պարզ է՝ թերեւս ինչպէս միշտ: Գերմարդու վարկածին հեղինակն ալ ծներ է տասնեւհինգ Հոկտեմբերին…:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (997-1004)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եկեր ենք Հայաստան, հայրենասէրները շա՜տ: Այստեղ ամէն ինչ համազօր է հրաշալիքի եւ հարկ է սփիւռքի մէջ տարփողել: Արական մարմնի հանրածանօթ մասին նմանող խողովակ մը ծառին բունին ընդմէջէն ցցուեր է դուրս ու պապակ հոգիներու ջուր կը սրսկէ… ու կը հմայէ վարդապետ մը, կ’ըսեն՝ դպրոցի տնօրէն, որ քանի մը կողմերէ կը նկարէ զայն, «որովհետեւ միայն նկարագրելով անկարելի է աշակերտներս ոգեւորել»: Կ’երեւակայեմ հակազդեցութիւնը, տղա՞ք են միայն, աղջիկներ ալ կան եթէ…: Կարելի՞ է այսքան խելակորոյս ըլլալ: Հարցումն ուղղեմ նաեւ ինծի՛: Արդեօ՞ք ամէն ինչ սեռային երանգաւորումով տեսնելու բարդոյթէն կը տառապիմ…: Թէ անոր անդամն երբեք տնկուած չէ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ո՞ւր եմ: Փոքր ու փոշոտ, անշնչելի՜ սենեակ մըն է: Բայց կան գիրքեր, ամէնուրեք: Հի՜ն գիրքեր: Ֆրանսերէն բոլորն ալ, այո՜: Ասիկա Մայեսթրոյին Շուպրայի յարկաբաժինը պիտի ըլլայ: Երբեմն կը նշէր գոյութիւնը եւ իր որոշումը՝ այլեւս օր մը անպայման երթալու: Մայեսթրօն, ա՛հ, որ, ի՞նչ ըսեմ, առիթով կամ անառիթ, կը պատմէր պոռնկագրական բնոյթի զուարճալիքներ, տեղական ու նոյնիսկ հայկակա՛ն կեանքէ, աւարտելով զանոնք իմաստասիրական ալ մտորումներով: Պահեր էին հաճելի, երբ չէր խօսեր ինքզինքի՛ն մասին: Միտքէս կ’անցնէր, որ հո՛ս էր իր տաղանդը՝ դրուագներու յօրինման մէջ, եւ ո՛չ՝ ուրիշներու երգերուն «մշակման», որքան ալ գովէր ինքզինք բերանացի ու գրաւո՛ր: Բայց… ահաւասիկ աղբի՛ւրը: Դրուագներն իրմէ չեն եղեր, այլ դասական այս մոռցուած երկերէն, որոնց ինք կու տար ժամանակակից գունաւորում: Անո՛նք ալ մշակում: Բայց ինչ գա՛նձ: Պիտի փնտռեմ զանոնք փոշիի տակ սեւցա՛ծ գիրքերուն մէջ: Ամբողջ կեանք մը այստեղ թաղել ի զուր չէ՜…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը թուի թէ մեռած էի, այո, վստահ եմ որ… բայց որքա՞ն առաջ, օ՜, բաւակա՜ն ու… բաւարա՞ր…: Զգացում է երանելի… ու ծանօ՛թ… երբ գօտիները կապելու հրահանգը կ’աւետէր մօտալուտ աւարտը թռիչքին, եւ պատուհանէն դիտուած լոյսերուն եւ յստակացող քաղաքին հետ ու մատուցուող Նեղոսին, պարտէզներուն, փողոցներուն, տուներուն, այո՜, կը յուզուէի…

Բայց մէկ-երկու նման վայրկեաններու համար կ’արժէ՞ ամբողջ կեանքի մը վերադառնալ…:

ՀԱԶԱՐԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ի՛նչ տարօրինա՜կ քաղաք, ամէն մարդ չափածոյ կը խօսի: Ու կը տեղեկանամ որ ձերբազատած են կրօնքէ, ազգութենէ եւ մոլեռանդութեան մղող ամենայն համոզումներէ: Անհաւատալի՜: Իրականացե՜ր է տեսլակա՛նն: Այլ կատակի համար արձակ կը բարբառիմ: Կ’ազդարարեն: Չեմ ենթարկուիր: Կը տուգանեն: Անուղղայ եմ: Կը կասկածին որ անկարող եմ չափածոյ արտայայտուելու ու կը դատապարտեն վեցամսեայ դասընթացքի: Չեմ առարկեր, այլ երկու օր ետք կը զարմացնեմ չափածոյ թոթովանքներով եւ երկու շաբաթէն պատիւներով կ’արձակուիմ:

Երազայի՛ն քաղաք, ուր արդէն կը պտտիմ իբրեւ բացառիկ տաղասաց, յանգերու անվիճելի վարպետ: Բայց ինչո՞ւ եւ որո՞ւ դէմ պատերազմի կը պատրաստուին: Չափածոյ խօսքը ապօրինի հռչակած քաղաքի մը դէմ: Ու կը յայտնաբերեմ, որ ձախողութեանս պարագային, այդ քաղաքն արտաքսէին պիտի զիս:

Պահեր էին ուրախ,
Կանգնած էի, ոչ՝ կախ,
Հիմա փորիս մէջ վախ,
Բերնէս կը թռի ախ,
Ո՞ւր դառնամ, ա՞ջ թէ ձախ,
Եղայ մաղձով թաթախ:

ՀԱԶԱՐԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Սխալ մըն է անշուշտ, բայց սխալներ բացառուած չեն, նոյնիսկ Իմաստասէրներու Համաշխարհային Խորհուրդին կողմէ, որ հրաւիրեր է զիս զեկոյցով ելոյթ ունենալու չորս տարին անգամ մը կայացող Միջազգային Գիտաժողովին:

Հասնելով ու յայտագիրն աչքէ անցընելով կը նկատեմ որ հրաւիրեալ իմաստասէրներու մեծ մասը ոչ եւս է տարիներէ ու դարերէ ի վեր, շատերու ալ կը հանդիպիմ, թէեւ կարծես երես կը դարձնեն: Կրնա՞յ ըլլալ որ խրտչեցուցած եմ զիրենք, խորագիր ունենալով՝ «Ամէն ինչ կեղեւ է, իսկ միջուկ եթէ ըլլայ՝ փուտ»: Արգիլե՞ն իսկ թերեւս: Ոչ, ինքզինքիս ինչպէ՞ս արտօներ եմ կասկածիլ: Եւ կարգս երբ կու գայ, սրահը կը տեսնեմ խճողուած ու մթնոլորտն առհաւօրէն սպառնական: Չեմ ահարկիր, այլ թէզէս կը թեթեւնամ, պճլտուն աչքերս ըստ բախտի պտտցնելով հոս ու հոն: Համբերատար են, սակայն հազիւ կ’աւարտեմ՝ կը դիմեն նախապէս մտածուած արտակարգ ձեռնարկման: Ազատ քուէարկմամբ, այլ միաձա՛յն, չեն առարկեր որ իրենցմէ ոմանք կրնան ըլլալ նաեւ կեղեւ, բայց միակ փուտ միջուկը ե՛ս եմ հաստատապէս:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Անշուշտ որովհետեւ վերջերս քանի՜ անգամ կը դիտէի «Ժամը 12ի Եւան» կատակերգութեան իմ սիրած մասերը, որ Ֆուատ Էլ-Մուհանտէս, անբառ փափաքիս ընդառաջելով, կ’արտօնէր իր դերն ստանձնել «մէկ գիշերուան համար»:

Հասա՜ւ տեսարանը միջեւ իմ ու հրատարակիչիս, եւ հանգուցեալ ու միայն ինծի տեսանելի կինս յարգարժան մարդուն – եւ ի՛մ – խէրը կը հանէ, ձախողեցնելու համար վերջին երկիս հրատարակումն ու ընդհանրապէս յուսահատեցնելու համար զիս կեանքէն, որպէսզի… միանամ իրե՛ն: Հանդիսականները չեն դադրիր խնդալէ ու տարօրինակ գաղափար մը կ’անցնի մտքէս. «Արդեօք յիսուն տարի ետք իրենց խնդալը պիտի յիշե՞ն: Ոմանք – շատե՞րը – մեռած պիտի ըլլան, բայց ողջերը պիտի յիշե՞ն… եւ պիտի յիշե՞ն երբ իրենք ալ մօտ ըլլան մահուան…»:

Դերիս մէջն եմ, բայց աչքս կը սաւառնի սրահին մէջ եւ ընտրեալ տեղս նստած կը տեսնեմ Ludwig Wittgenstein-ը: Զարմանալի՞ է որ արտասուելու աստիճան կը խնդայ…: Ոչ, հաստատած է, չէ՞. «Լուրջ ու նպատակամէտ փիլիսոփայական երկ մը կարելի է ամբողջովին շարադրել զուարճալիքներէ»: Եւ որպէսզի հաստատումն ունենայ տրամաբանական եզրափակում, կը կամիմ փիլիսոփա՛ն տեսնել հրատարակիչին դերին մէջ: Բացատրութիւն պիտի պահանջէ իր բաճկոնին վեր ելլող ու ետ իջնող թաշկինակին, մինակնին քակուող կոճակներուն եւ գլուխէն թռչող թարպուշին մասին եւ ես պիտի ջանամ համոզել որ այդ ամէնը կը թուի՜ն իրեն, իրական չե՛ն: Պիտի առարկէ ինք. «Կը բաւէ՛ փիլիսոփայես», որպէսզի ես ալ ըսեմ. «Եւ արդեօք փիլիսոփայութենէն աւելի լաւ զուարճալիք կա՞յ»:

ՀԱԶԱՐԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հայր Բարսեղն է, անշփոթելի են դէմք ու կերպարանք: Բայց կարելի՞ է զինք համարել «առաքելատիպ վարդապետ» մը, ինչպէս կարդացած էի մահուան առթիւ գրուած յօդուածի մը մէջ: Ոսկեզր ակնոցն ու կզակի սպիտակ մօրուքն արդեօք բնորո՞շ են Յիսուսի աշակերտներուն: Մաքրամաքուր ու արդուկեալ սքեմն հապա՞: Բայց մանաւանդ միանգամայն կենցաղագէտ ու զուարթախոհ ըլլալն:

Այս ամէնը՝ լաւ, պիտի յիշէ՞ սակայն զիս: Այո՜, եւ կը գրկէ՜, ետ կանգնելէ ու ըսելէ առաջ. «Մեր խափշի՛կ հայագէ՜տը»: Զոյգ այս անուանումներն ի՞ր հեղինակութիւնն են ուրեմն: Առիթ է որ ուրիշ հարց մը ճշդեմ: «Այնքան կը սիրէի ազգային պատմութեան դասապահերը, այնպիսի ոգեւորութեամբ ու կատակախա՛ռն ալ կը պատմէիր, ձեռքով-ոտքով ալ պատկերազարդելով երբեմն: Ինչո՞ւ ոչի՛նչ կը յիշեմ, բացի երբ յանկարծ պոռացիր. «Եւ կիցով մը շպրտեց Հայաստանէն դուրս», շարժումն ալ կատարելով աշակերտներուս զարմացած աչքերուն առջեւ: Հարցումս հիմա. «Ո՞վ էր շպրտողն ու ո՞վ էր շպրտուողն: Չեմ կրնար կոր յիշել»: Ու ժպտուն է ան, այլ յօնքերը պռստած, երբ կը նայի ինծի, եւ վերջապէս կ’ըսէ. «Ոչ ալ ես»:

Նախատեսէի՜ պէտք է այս պատասխանն ու դիմած ըլլայի իրեն համաձայն մտքիս կառչած պատկերին. «Որո՞ւն յետոյքն արդեօք ունէիր ի մտի…»

ՀԱԶԱՐԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հօրմէս կ’իմանամ որ ինծի համար պտոյտ մը կարգադրած է Կարմիր Ծով: Կ’ուղղուիմ տուն, տոմսակներ ու պայուսակ առնելու եւ վարորդէն կը խնդրեմ հանրակառքին դուռը բանալ, ու կը կրկնեմ, որովհետեւ, հակառակ որ շատ յստակ կը խօսիմ, չլսեց: Այսպէս է, ձայնս երբեմն բնականոն կ’արտաբերուի, եւ կարծես ճիգի պարտադրանքն է որ կը քեղրթէ զայն: Տունը, ժամանակ կայ, պիտի լոգնամ, եւ յետոյ օդանաւով պիտի ճամբորդեմ, անտեղի յոգնութեան չմատնուելու համար, ատոր տոմսակն ալ ապահովեր է հայրս:

Բայց կինս կ’ըսէ, որ հեռաձայնած էին Բրիտանական Գրադարանէն ու պահանջած՝ փոխ առած գիրքերս վերադարձնել անյապաղ: Ի՞նչ գիրքեր էին, քանի մը տասնեակ տարի առաջ չէ՞ր ու գրադարանն ընթերցողներու չգոյութեան պատճառով՝ գոցուած: Գիրքերէ՞ պիտի ըլլայ այս անգամ խոչընդոտումն…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (986-996)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Աւարտեր եմ գլուխս ու հիմա մօրուքս կ’օճառեմ: Կը նշմարեմ յետոյ որ օճառին վրայ երեւցող քանի մը բիծերը մրջիւններ են: Խեղդուեր են: Մօրուքիս մէջ մրջիւննե՞ր կային ուրեմն: Պատահած չէր երբեւէ: Ինչպէ՞ս: Յայտնե՞մ զիս զմայլած դիտող աղջկան: Ճիշդ է որ ոջիլ չէ, գանելիք բան չկայ, բայց…: Ցոյց կու տամ: Կը հետաքրքրուի ու հարցական է: Կը բացատրեմ որ կառավարութիւնը վերջերս վարկ կը բանար անհատներու՝ տնտեսական փոքրագոյն ձեռնարկներու քաջալերման համար: Կ’երեւի թէ թերահաւատ եմ որ կը յաջողին:

Կը թուի թէ թերահաւատ է ինք ալ բացատրականիս նկատմամբ: Մօրուքս երկրորդ անգամ կ’օճառեմ եւ այս անգամ որեւէ մրջիւնէ զերծ օճառը ցոյց կու տամ իբրեւ փաստ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հո՛ս, հոյակամար այս անցքին մէջ անսպասելիօրէն քովնտի անտես նեղուածքէ մը յայտնուած էր ան, ու կը ժպտիմ մտածելով որ թերեւս հիմա՛ ալ յայտնուի քառասո՜ւն ու աւելի տարիներ ետք, թէեւ չըլլանք ժամադրուած ինչպէս առաջ: Բայց, ուշադիր զննեմ թէեւ, չկա՛յ որեւէ քովնտի բացուածք, այլ մուտք մըն է մեծադիր, խորախոստում, կրնա՞յ յիշողութիւնն այսքան խաբել: Մտնեմ ու աչք մը նետե՞մ: Ոչ, աննպատակ է ու հեռացած եմ արդէն: Հապա եթէ խորհրդաւոր նրբանցքն անդաստակին մէջ կը բացուէր հինաւուրց շէնքին, ու չերկմտէի եթէ, պիտի դարձեալ յայտնուէր անպայման:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մինչ սիրոյս հետ կ’անցնինք առջեւէն, կ’ըսեմ. «Արգիլեա՜լ վայր էր ինծի՝ պատանեկութեանս: Զոյգեր միայն կը մտնէին ու ներսն ինչե՜ր անշուշտ կը դառնային գլուխ գլխի, երես երեսի մօտ: Օրինական տարիքն հասնելով՝ աղջիկ մըն ալ կը ճարէի: Բայց երբ կու գայինք, ի՜նչ հարուա՛ծ ինծի, գոց կը գտնէինք, ու գոց կը մնայ անմոռանալի այդ օրէն ի վեր Le Grillon անուանուած այս ճաշարանը: Ցուցատախտակ մըն ալ, կարմի՜ր դարձեալ, դուրսը՝ փողոցը, տակաւին կը ծանուցանէ չգոյ Կասկարակը»: «Չգոյ ի՞նչը…»: «Կասկարակը, ձուկ կամ միս կասկարայ ընելու, խորովելու կազմածը, թարգմանութիւնն է ֆրանսերէն բառին»: Կը հետաքրքրուի եւ առձեռնով կը դիմէ առաւել բացատրութեան, այլ կ’ըսէ. «Grillon կասկարակ ըսել չէ, ծղրիթ է իմաստը»: «Ինչպէ՞ս, griller կասկարայ ընել, խորովել ըսել չէ՞, կրնա՞յ սխալ արձանագրուած ըլլալ մտքիս մէջ»: «Griller՝ այո, grill-ն ալ կասկարակն է, բայց grillon ծղրիթ կը նշանակէ միայն»: «Ես ալ այսքան տարի կը տառապէի տոչորող տենչերու այդ որջէն ցկեանս զրկուած մնալու զգացումով, մինչդեռ ծղրիթային ծղրտոց ու շաղակրատանք պիտի եղեր վայելէի ես ալ միայն»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ծաւի ծո՜վը: Մարդկութիւնը նետե՛ր է այլեւս իր զէնքերը: Ո՞վ ըլլար հոս, այս պահուն: Ո՞ւր ես դուն, սէ՛ր, գայի՜ր եթէ հիմա: Նոյն զգացումն արդեօք միացնէ՞ր պիտի մեզ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Արկած մը պատահած է… կամ պիտի պատահէր…: Զինուորական բեռնատար մըն է, առաջամասն հարուածուած մէջտեղէն, եւ տիկին մը, որ ակներեւօրէն մօտ էր մահուան: Կարելի՞ բան է որ բախումէն ծռած ըլլայ մետաղն եւ արդեօք ծանօ՞թ է տիկինն ինծի: Տարիքոտ է, մազերը ներկուած թերեւս, զուսպ deux pièce-ով եւ լուռ՝ ցունցէն հաւանաբար: Բայց ոտքի է՝ բեռնատարին կողքին, եւ սպայէն առաջարկ կայ զայն հասցնել բնակարան: Ո՛ւր ալ ըլլայ, նուազագոյնն է որ կրնան ընել: Կը թուեն թաղամասեր, ժողովրդական բոլորն ալ, ու վերջապէս Մուսքին է հանգրուանն աւարտական: Բայց չէ՞ որ հոն հրդեհ պատահած էր… կամ պիտի պատահի…:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կ’անջատուիմ գետինէն, ու կը բարձրանամ, ուրիշ անգամներու նման…: Բայց առանձին չեմ… բոլորովին: Վեր, աւելի վեր՝ մէկը կայ ու կը թուի թէ, վստա՛հ եմ այլեւ, որ չեմ կրնար հասնիլ… Նիցչէին…: Ի՞նք է կանչած… կարդացած էի. «Որքան բարձր սաւառնինք, այնքան փոքր կ’երեւինք թռչիլ չկրցողներու»: «Այո՜, եւ թռչիլ չկրցողներն ալ փոքր կ’երեւին… մեզի՛»: Ասիկա կ’ուզեմ ըսել իրեն, բայց ձայնս նոյնիսկ ելլէ եթէ…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Այս աղջիկը պէտք է ճանչնամ, թէեւ ոչ անունը կը յիշեմ, ոչ՝ դէմքը: Դեռափթիթ է ու թերեւս գրաւէ երբ ծաղկի…: Բայց եկեր է, կը թուի ինծի, ընդդէմ իր ամչկոտութեան…: Ո՞վ է, ինչո՞ւ եկած է՝ հարցական կը նայիմ: Կ’ըսէ. «Դուն միակ անձն ես, որուն մտքին մէջ երբեմն կը պատկերուիմ…»: Անկեղծօրէն կը խօսի, նպատակն առեղծուած ստեղծել չէ: Կը շարունակէ. «Առանց քեզի պիտի դադրէի գոյութիւն ունենալէ»: Կարծեմ պիտի հասկնամ ու կը սկսի պատմել. «Եկաւ ու դուռը զարկաւ եւ հարցուցի. «Ո՞վ է», ըսաւ. «Հոկտեմբերը բերած եմ, երիտասարդական թերթը»»…: Ե՛ւ կ’ամբողջացնեմ. «Բայց դուռը չբացիր, որովհետեւ ամուսինդ տունը չէր, մինակդ էիր, եւ կ’երեւի կը կարծէիր որ ոեւէ օտար տղայ թերեւս փորձուէր…»: «Այո…»: «Բայց չէ՞ որ այցելուն ես չէի, ընկեր մըն էր, որ կը պատմէր ինծի»: «Իր մտքէն ջնջուած եմ ամբողջապէս»: Ու կը նայի ու կը նայի ինծի եւ անկարող ենք որեւէ եզրայանգման…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս բարի մամաներու հաւաքի մը: Իրակա՞ն է, թէ կարծեօք: Իրարու կը հրամցնեն անուշեղէն ու կ’ուղղեն անուշեղէնէն աւելի անուշ խօսքեր: Ասկէ ու անկէ ինծի ալ կը հասնին, կամ սովորութենէն հրաժարիլ դիւրին չէ, կամ ալ պատահապէս կը հանդիպին:

Բայց ժամանակ մը միայն: Որովհետեւ ես չեմ փոխադարձեր անուշեղէնով՝ չունենալով, բայց ոչ ալ՝ անուշ խօսքերով, այդ բարեթաթախ առուտուրն անյարիր ըլլալով նկարագրիս: Ու արդար պատիժս է զրկում անուշեղէնէ ու անուշ խօսքէ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մահուան վտանգ կը սպառնայ անծանօթ այս մարդուն, ու ճիշդ իր նմանն ըլլալուս՝ անձնաւորած եմ զինք, եւ երբ ատրճանակը կ’ուղղուի վրաս, չեմ բացագանչեր. «Ես չեմ…»

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եկեր եմ Աղեքսանդրիա ու կը գտնեմ ես զիս Մեծ Մատենադարանին մօտակայքը, ճամբորդական երկու պայուսակներով ծանրաբեռն: Օթեւանէ՞ն կու գամ՝ ինչո՞ւ հոն չեմ ձգած…: Օթեւա՞ն կ’երթամ՝ ի՞նչ հարկ կար հոսկէ անցնիլ…: Այս երկու պայուսակները կը քաշեն զիս վար, չեմ կրնար ազատօրէն քալել ու կ’անդրադառնամ որ մտածո՛ւմս ալ կաշկանդուեր է…:

Եւ ահա կը տեսնեմ որ Մատենադարանին կողմէն ինծի կը մօտենայ իմաստակ եւ հետաքրքրամո՛լ ծանօթ մը, որմէ պիտի ուզէի անվարան խուսափիլ: Իսկ հիմա ստիպուած եմ պայուսակները դնել գետին, բարեւել, եւ նոյնիսկ ձախողիլ պատասխանելու, թէ ո՞ւր կ’երթամ այս երկու պայուսակներով, մինչ ինք կը շատաբանէ թեթեւ ճամբորդելու առաւելութիւններուն մասին:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գիշեր է ու տեղ-տեղ կ’անձրեւէ բակին մէջ, ուր կը գտնուիմ եւ ուրկէ կ’ուզեմ ելլել փողոց, սակայն պատն ահագին է, անանցանելի: Անձրեւէն խուսափելու համար հոս ու հոն կը շարժիմ ու մօտենալով պատին՝ խորշ մը կը նշմարեմ: Նեղ անցք մըն է, վեր, բայց ո՞ւր տանող ոլոր սանդուխով: Պիտի կարենա՞մ խցկուիլ ու բարձրանալ: Լուսաւոր է վայրն ու, այո, վաճառատուն մըն է յուշանուէրներու, ուր մտեր եմ գաղտագողի, առանց մուտքի տոմսակի: Հոսկէ՛ է, որ պիտի կարենամ ելլել փողոց, նման ուրիշներու, կը վախնամ սակայն յայտնաբերուիլ ու մատնուիլ անհաճոյ կացութեան: Թերեւս եթէ մէկ-երկու յուշանուէր գնեմ… բայց անարժէք, անճաշակ բաներ են, գիներն ալ եւրոյով, հարիւր ու աւելի եգիպտակա՞ն տուգանուիմ՝ յաճախորդ համարուելու համար ու կասկած չհրաւիրելու: Աչքս ելքին է ու անկարող եմ որոշման յանգելու:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (978-985)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գիտակից իսկ չէի միջավայրին, երբ լսեցի. «Խափշի՛կ, խափշի՛կ»: Բազմութիւն է՝ աճապարող, սլքտացող, կանգնած, ու բնազդաբար շուրջս կը նայիմ ու չեմ տեսներ սեւամորթներ, երանգներն են եգիպտական հողագոյնին: Ո՛չ տղամարդ, ո՛չ կին: Ի՞նչ խաղ է: Ոչինչ կը պատահի, ու կը քալեմ, աչալուրջ սակայն հիմա: «Խափշի՛կ, խափշի՛կ»: Դա՛րձեալ: Կա՞նչ է թէ բացագանչ: Անկարելի է միահաղոյն զննել հարիւրաւոր պատուհաններ ու պատշգամներ, ձայնն ալ այնքան հեռուներէն չէ: Նոյնիսկ երբ նայուածքս կը պտտցնեմ ամէնուր, ինչո՞ւ հետաքրքրուին ինձմով: «Խափշի՛կ, խափշի՛կ»: Բայց այո, հայերէն է: Ինծի՛ ուղղուած է մասնաւորաբար, ի՞նչ առեղծուած է…:

Չէ՜… չէ՞ որ կէս դար առաջ փաղաքշական անունս էր Մխիթարեանի մէջ, քանի զտագոյն, զատորոշ սպիտակամո՛րթն էի ես: Որո՞ւն կը պատկանէր հակադրութեան սկզբունքով կատարուած ու բոլորին կողմէ ընդունուած ու կիրարկուած այդ գեղահրաշ գիւտը, ինչպէ՞ս չէի ուզած գիտնալ: Ուշ չէ՞ փնտռել հիմա… եւ ա՛յս բազմութեան մէջ: Թէ… խորհուրդ էր բազմաց: «Խափշի՛կ, խափշի՛կ»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ինչո՞ւ եկեր եմ ու ելլել կ’ուզեմ ու չեմ կրնար: Կառավարական տեղ մըն է, կամ էր, բարձրաձեղուն հին շէնք մը, գլխաւոր մուտքը փակ: Փնտռտուքս զիս կը տանի միջանցքներէ ու ընդարձակ սրահներէ, նոյնիսկ յարկերէ վեր ու վար: Մանաւանդ կան վայրեր ուր ոտնահետքերս այնքան յստակ են տարիներու փոշիով ու կեղտով ծածկուած տախտակամածին վրայ: Կարելի է տեսնել մարդիկ, դատարկութեանց մէջ ցանցառ, չկամութեամբ ուղի կը բացատրեն, որպէսզի աւելի կորսուիմ: Ինկեր է ամէն ինչ ժամանակէն դուրս, հաստատութիւնը զոհն է անկասկած արհեստագիտութեան անողոք յառաջխաղացքին, ու մնացորդ պաշտօնեաներ են՝ կառչած իրենց ամսականին ու հանգստեան թոշակին:

Խարխլած դուռ մը կը հրեմ ու ինքզինքս կը գտնեմ փոքր բակի մը մէջ, ազատեցա՜յ կալանքէն, սակայն այստեղէն ինչպէ՞ս, ցանկապատ է առջեւս: Թուփեր են աջիս եւ արանքներէն կը յաջողիմ սողոսկիլ, ո՞ւր սակայն: Խոտատարած դաշտ մըն է, վերամբարձ, տերեւախիտ ծառերուն ետին ու աւելի ալ վեր՝ պարիսպ անանցանելի ու հաստաբեստ: Ասպարէ՞զ է, թէ թատերավայր, աստիճանաւոր նստարանաշարքեր արդէն գրաւուեր են հանդիսականներէ: Կը նստիմ ես ալ ու հարցումիս, թէ ի՞նչ պիտի պատահի, չեմ ստանար պատասխան: Կը սպասենք, ու ձանձրոյթ է, ու յանձնուած կը թուի ամէն ոք անփոփոխ կացութեան: Պատմե՞մ, պատմե՛մ, գլխէս անցածը կը սկսիմ պատմել, ուրիշ որեւէ միջոցի դիմելն անառարկելիօրէն անօգուտ համարելով:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Օդանաւուն մէջ կը զարմանամ դեղարան մը տեսնելով: Կրնա՞յ շահաբեր ձեռնարկ ըլլալ, բաւական վարձք վճարելու են, ու քանի՞ ճամբորդ անյապաղ հարկն ունենայ պիտի այս կամ այն դեղին՝ թռիչքի երկարաձիգ տեւողութեան: Տարբեր է պարագան շրջուն վաճառորդներուն, որոնք հանրակառքերու մէջ իրենց ապրանքը կը գովաբանեն դէպի գործ ու տուն երթուդարձիս, ու, ծախեն կամ ոչ, դուրս կը ցատկեն յաջորդ կայարանին: Հի՛մա ո՞ւր կ’երթամ ես՝ չեմ գիտեր ու չեմ հետաքրքրուած: Ու նոյնիսկ չեմ մտահոգուած՝ մանաւանդ մէկ անհրաժեշտ դեղն հե՞տս է:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մշտազուարթ տրամադրութեամբ նստեր եմ ու կը մտածեմ՝ ի՞նչ ընել Երօտ Վարգազ գրչանունով հեղինակած «Պատուանշան մըն ալ քեզի եւ կամ Մի շքանշան էլ քեզ» երկարար կատակախաղով: Առաջին արարը Օտեանի պատմած դրուագն է՝ «Տասներկու տարի Պոլսէն դուրս» հատորին մէջ: Փարիզաբնակ Իշխան Գուիտոն Լուսինեան գաղափարն ունեցած էր ստեղծել երկու պատուանշաններ՝ Մէլիւզինի եւ Սրբուհւոյն Կատարինէի, երկուքն ալ հինգ կարգի, Մէլիւզինն արքայատոհմ ազնուականներու ու Սրբուհւոյն Կատարինէն հասարակ մահկանացուներու սահմանուած, ու փառատենչիկ անձերու կը շնորհէր, փոխարէն անշուշտ կլոր ու գլոր գումարներու: Երկրորդ արարին մէջ, Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի նախարարուհին շքանշաններու աւելի մեծ զանազանութիւն ունի ձեռքի տակ՝ Գօշի, Խորենացիի, Հերացիի, Շիրակացիի, Մաշտոցի… ու անհաշիւ կը բաշխէ ջոջերու ու ջոջիկներու: Հրատարակուեցաւ կատակախաղն առցանց, բայց… ձայնն անապատի մէջ արձակուած է կարծես: Ի՞նչ ընեմ: Նախայարձա՞կ ըլլամ: Գաղափար է ուղարկել ասդին-անդին ու ժպտադէմ կը կատարեմ ընտրութիւններ: Թո՛ղ սպասեմ պատասխանի, դուզնաքեայ արձագա՞նգ իսկ չյուսամ:

Ինչպէ՜ս թէ, եւ Սրբոց Յակոբեանց վանքէն Երուսաղէմի: Ընթերցեր են երկս ու հետեւեր այնքան համոզիչ կերպով պատճառաբանած յորդորիս: Այո՜, կարելի՜ է հիմա դառնալ դարաւոր վանքին ասպետ, ըստ փափաքելի կարգին՝ առաջինէն հինգերորդ, ու կրել կուրծքին համապատասխան ճաճանչախաչ շքանշան: Խնդրարկուներու թիւն – արդէ՜ն – ապագայի նկատմամբ որեւէ կասկած չի ցուցանշեր: «Սակայն ոեւէ մէկուն գոհացում տալէ առաջ, մեր խնդրանքն է, Յարգամեծար Տիար, որ զիջիք եւ ընդունիք Վանքիս Բարձրագոյն Շքանշանն Ասպետապետի»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Չեմ համարձակիր մտնել, փողոց մը անդիէն կ’անցնիմ դարձեալ: Մտադիր եմ, պահ մը, այցելել իրեն, բայց յիշած եմ արդէն որ մեռած է: Որովհետեւ նոյնիսկ այս խառնափնթոր խճողման մէջ դռնապանը թերեւս տեսնէ զիս ու տախտէն ընդոստ ցատկելով կանչէ. « Ո՞ւր էք, պարոն, տիկինը ձեր մասին կը հարցնէ երբեմն»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Տարաձայնութի՛ւնն է որ աւելի կը զուարճացնէ զիս: Թո՛ղ դասական երաժշտութեան սէրը բերէր անծանօթ այդ պարոններն օրիորդին քով, բայց կարելի՞ բան է որ մի՛ւս հաճոյքէն զրկէին ինքզինքնին՝ նոյնիսկ ունկնդրութեան ժամանակ: Օրիորդն ունի սկաւառակի հաւաքածոյ՝ Պէթհովէն, Պախ, Պրամզ, ի՛նչ գիտնամ, ու անտարբեր է դրացիներու դժգոհանքին, երբ կրամաֆոնէն կը սկսին հնչել բարձրաձայն: Ա՜հ, բայց բամբասանքն ունի հրապոյր, եւ ի՛նչ հրապոյր…:

Կ’այցելեմ ե՛ս ալ իրեն, անհրաւէր, երաժշտութեան սէրս պատրուակելով: Կ’ընդունի ազնուօրէն ու կարծես թաքուն հրճուանքով, ճշմարիտ սրտակից մը գտնելուն համար, երբ գիտակ մըն է որ կը խօսի իրեն հետ: Բայց անցնինք գործի: Ընտրութիւնն ինծի կը շնորհէ, եւ թելադրող, յուսադրո՛ղ շապիկէն կը հանեմ ու կը յանձնեմ «Եօթը Քօղերու Պար»ն Շթրաուսի: Հիմա՜ ինչպէս որ Սաղոմէ՛ մէկիկ-մէկիկ թեթեւցաւ իր քօղերէն Հերովդէսի առջեւ, նոյնպէս ալ օրիորդն անշուշտ: Բայց կը բաւականանայ վերանալով: Այլ ինչպէ՞ս արգիլէ որ երեւակայեմ: Մի առ մի, ու նուագին հետ, բարձրակրունկ կօշիկներն ու թափանցիկ գուլպաներն, ապա կարմիր գօտին ու ժանեկազարդ պլուզն ու նեղ փէշն, ու վերջապէս փափուկ կրծքկալն ու մետաքս վարտիքն: Աւարտեցա՜ւ ու կը քաշեմ զայն ինծի, ափերս ոռիկին, սրապտուկ ծիծերն իրանիս, ու կ’ապտակէ՜ ու կ’ընկրկիմ այրող այտով, վռնտուա՜ծ…:

Տարաձայնութիւնն անհի՞մն էր ուրեմն, ամբողջովին սո՞ւտ, թէ մերժումն ինծի՛ էր միայն, սխալ մօտեցման արդիւնք թերեւս, ու եթէ կերպերս յղկեմ՝ կրնամ տակաւին յուսալ…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ինչէ՞ն ճանչցայ, կարճ հասակէ՞ն, վիզին շուրջ կապած թաշկինակէ՞ն, եւ ուրիշ ո՞վ կրնայ ըլլալ դէպի Յուսաբեր ուղղուող: Ըսելիք ունիմ իրեն՝ ահա քառասուն ու քանի՞ տարի, իր մահուան թուականէն հաշուած: Խմբագրատուն կոչուածն ի՞նչ վիճակի մէջ է արդեօք՝ հիմա երբ խմբագիրներ չկան ու հեռակայ կարելի է կարգադրել ամէն բան…:

Բայց զուարթ ժխոր է, նա՜րտ կը խաղան մարդիկ ու ի՛նք ալ՝ զառերն արձակելով եւ արագ մը թիւերուն ընծայած կարելիութիւններէն լաւագոյնն ընտրելով: Ողջ եղած ատեն ալ տեսած էի – մէ՞կ թէ աւելի անգամ – ու անյարիր գտած մտաւորականի իր հանգամանքին, հիասթափուած: Պիտի ըսեմ իրեն որ սիրած եմ կարդալ գեղեցիկ ու ճի՛շդ հայերէնի կիրարկման նուիրուած «Թիւրն ու թերին», «Լեզուական հարցեր», «Լսարան հայ լեզուին», վայելելով յստակ գրելակերպն ու զուարթախոհութեամբ ընդելուզուած բացատրութիւններն, ու շատ հաւանաբար հետագային լեզուի հետ իմ ունեցած մտերիմ ընդհարմանս մէջ դեր ունեցած են անոնք նաեւ: Բայց ինչո՞ւ այդ ամենէն առաջ երբ պատանիի պատմուածքներս կը տանէի իրեն, կ’առնէր ու կը տպէր՝ առանց գովասանքի մէկ-երկու խօսքով քաջալերելու կամ մեծի հանգամանքով ուղղութիւն տալու, գոնէ հայցականի փոխարէն տրականի գործածութիւնս սրբագրէր…:

Կռահած է կարծես այս ամէնն ու կը կանխէ զիս՝ «Քաշէ՜ աթոռը ու մարիֆէթդ ցցուր նարտի մէջ ալ»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ինչո՞ւ ես ալ չհաւատամ, հաւատա՛մ, բայց ինչի՞, որ եթէ դադրիմ հեղինակաւոր «Ալ-Ահրամ» օրաթերթի մահազդներու էջը կարդալէ, մարդիկ ալ պիտի դադրին մեռնելէ: Չէ՞ որ կան առածի կարգ անցած «Առանց Ահրամին մէջ տխրունիիդ հրատարակման՝ չես համարուիր մեռած» կամ «Մահդ կը մնայ տարակուսելի, ցորչափ չէ հաստատուած Ահրամին մէջ հրատարակուած մահազդով»: Կը մտածեմ թերթը չգնել, չէ, ինչո՞ւ, պիտի չկարենա՞մ փորձութեան դէմ դնել: Պիտի բանամ ու կարդա՛մ ալ, միայն վերջընթեր երկու էջերը պիտի մնան բանադրանքի արժանի: Ահաւասիկ ինչպէս հաւատք ու հաստատ միտք կ’ընթանան զուգադիր…:

Կիսուեցաւ օրը, եկաւ երեկոյ… կռնծած ձեռք մը թերթը կը քաշէ վար, սարկաւագն է, Շնորհալի շքանշանին արժանացած հրաշալի հայհոյողն ու գիտակն ափիոնի: Խօսքերը ծամծմելու սովորութիւն չունի, կ’ըսէ. «Ծօ՛, կը կարծես որ աշխարհն առանց քեզի չի՞ կրնար դառնալ: Վաղը մահազդս լոյս կը տեսնէ, քունե՜ր եմ քեզ՝ կարդաս կամ ոչ, ճէհեննեմին յատակը կը հանդիպինք»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (971-977)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս օգնական մեծահամբաւ հետաքննիչին, որ զարմանալիօրէն հօրս կը նմանի: Կը փութանք վայրը ոճիրին, ուր հրամաններ կ’արձակէ ան, ու կը գործադրեմ ես: Կացութեան միահեծան տէրն է ան, ըստ ականատեսներու, որոնք միայն այս պարագային չեն տարակարծիք: Ու չեմ դժգոհիր ես, ընդհակառակը… բայց ինչո՞ւ, որովհետեւ…: Պատասխանատուութիւնն իրն է ամբողջովին, ձախողութիւնն իր գլխուն միայն պիտի պայթի, մատ կրնամ ունենալ ես:

Օրինակ մ’է սպանութիւնը տռփապարոյր պորտապարուհիին, եօթնաստեղն մոմակալի պարով ու ծիծերու խտղտացնող թրթռացմամբ հռչակեալ: Դժուար չէր ձախ ձեռքէն անհետացնել ծնծղան, որպէսզի չարչարուէր ան անգոյ գաղտնիքին լուծմամբ: Ժամանակ մը… եւ յետոյ նկատելու համար անցողակի եւ իբրեւ թէ առանց անդրադառնալու կարեւորութեան, որ մոմերէն մին տարբեր էր միւսներէն ու աւելի երկար վառած: Եւ այսպէս ինք, անգամ մըն ալ, ի՛մ շնորհիւ, կը փառաւորուի գնահատանքով, մինչ ես կը բաւարարուիմ ինծի միայն յայտնի ճշմարտութեան գերապատիւ հաճոյքով:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Աս ի՞նչ է, Նուպարեանի տնօրէնը վերադարձեր է փինկ-փօնկի…: Զարմանալի չէ անշուշտ, երիտասարդութեան միայն այդ խաղով ճանչցուած էր: Բարելաւում չկայ, մրցակիցին գնդակները աջ ու ձախ կը սուրան ու կ’անցնին… մրցակիցին, որ, պէ՞տք է զարմանամ, սրբազանն է, թէեւ շարժելու համար սքեմէն ձերբազատած, մարզական հանդերձանքով, տաբատը կարճ: Կատակ ըմբռնելու անատակ է պարոնիկն, ուստի քաջալերեմ. «Անշուշտ աշխոյժ ղեկավարութեանդ շնորհիւ…», աշխոյժ բառը չհասկցաւ, շնորհիւն ալ թերեւս, «շատ լաւ վիճակի մէջ է դպրոցը հիմա…», ասկէ աւելի պարզ կարելի՞ է խօսիլ, «կրնաս կոր միտքդ հանգիստ խաղալ, քիչ մը փորձով սրբազանի՛ն ալ կը յաղթես…», կաթողիկոսի՛ն ալ պիտի ըսէի:

Կը վազէ գնդակը բերելու ու խաղալէ առաջ կ’ըսէ. «Այո, մեծ բեռէ մը ազատեցանք»: «Ի՞նչ արդեօք»: «Հայերէնը միայն ուզողները պիտի սորվին…»: Ի՞նչ կը ձաբռտէ կոր…: «Արաբերէնին արգելք կ’ըլլար կոր»: Կը նայիմ սրբազանին, որ անպատասխան գնդակներէն մին արձակելով կը հարցնէ. «Այս տարի քանի՞ հոգի փափաք յայտնեց»: Տնօրէնը տակաւին տեղեակ չէ, իսկ ես յարմար կը նկատեմ լրջօրէն յարել. «Շատ լաւ ըրած էք լեզուէն վազ անցնելով, կը մնայ որ…», խօսքս ուղղեմ հաւատափոխ քոյր կամ եղբայր ունեցողին՝ «կրօնքէ՛ն ալ վազ անցնիք»: Սակայն այս մէկն անհանդուրժելի է սրբազանին, ռաքեթը կը նետէ՞ վրաս, թէ ակամայ ձեռքէն կը թռի, շառագունած է ու բարկաճայթ կը բացագանչէ. «Անկարելի՜ է, անկարելի՜…»: Ու գերագոյն զայրազսպումով կ’աւելցնէ. «Բացի՝ եթէ իմ օրհնութեամբ»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Բանտն եմ, խուցի մը մէջ, ուրիշ ո՞ւր կրնայ ըլլալ, երկաթեայ փակ դուռն ու ճաղաւոր նեղ պատուհանն այդ կը փաստեն: Տարտամօրէն կը յիշեմ որ առաջին անգամը չէ, բայց երազի՞ մէջ էր արդեօք, թէ իրականութեան: Ի՞նչ է պատճառն այս անգամ, բանաստեղծութի՞ւնն է դարձեալ, կարելի՞ է նոյն ամբաստանութեամբ մէկէ աւելի անգամ դատապարտել: Լռութիւն է ու հանդարտութիւն, այստեղ կարելի է միտքը յաւիտեանս դատարկել…

Բայց երանութիւնն երկար պիտի չտեւէր: Քանի կայ դուռ, կրնայ բացուիլ: Կ’աւետեն որ վճռուած է պատիժի վերացում, առանձին արգելափակումս վերջ պիտի գտնէ ի մօտոյ. «Մաս պիտի կազմես ընդհանուրին եւ օգտուիս բանտի բոլոր կարելիութիւններէն»: Կը մերժեմ եւ հեգնական հարցումին կը պատասխանեմ հանգամանաւոր բացատրականով, բայց իրենք վճիռին գործադրութիւնը միայն կը հասկնան:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հանդէսն է Ապտէլ Հալիմ Հաֆէզի, եւ հոն եմ ես…: Նախանուագն ահա իմ այնքան սիրած حبيبها երգին…: Ունկնդրած եմ որքա՜ն՝ երբ յուզուելու փափաքն եղած է անդիմադրելի: Ու հիմա՝ ներկայ, ու Հալիմն ինքն է բեմին վրայ: Ու կ’երգէ՜ 

…Իր միակ սէրը չես, եղած են ուրիշներ, ես ալ իր սէրն եմ, նման ուրիշներու…

Աղջիկը կը հաւաստէ որ կը սիրէ զինք, որ զի՛նք կը սիրէ, եւ ուրիշ ո՛չ ոք, սակայն

…Ինչպէ՞ս հաւատամ ես, կասկածը կը կրծէ զիս…

Ու պայքար է միջեւ տրամաբանող մտքին ու սիրող սրտին:

Ժամանակին յանձնուած ձայնագրութեան մէջ ժողովուրդը կը ստիպէ երգին աւարտը քանիցս կրկնել, բայց հի՛մա, հի՛մա պիտի չձգե՜նք որ երգն աւարտի.

…Սի՛րտ, մինչեւ ե՞րբ պիտի սիրես…

…Սի՛րտ, մինչեւ ե՞րբ պիտի սիրես…

…Սի՛րտ, մինչեւ ե՞րբ պիտի սիրես…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Աղջիկս կանգներ է բաղնիքին մէջ ու, մատը դրած, կը միզէ ճիշդ տղու նման: Շեղ շողը կ’արձակուի անվերջ, անսպա՜ռ…:

Տարօրինակ երեւոյթը կը հաղորդեմ կնոջս, որ գիտէր արդէն ու կ’ըսէ, որ Էմիրութիւններէն ներածուած «Pepsi Մեղրով»ը, թէեւ շատ սուղ, բայց անդիմադրելիօրէն համով է ու կարելի չէ խմելէ դադրիլ եւ այդ արդիւնքին կը յանգի:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Շնորհակալական գիրը Դանիէլ Վարուժանէն է… ո՛չ, եկեր է անձամբ ու կ’ըսէ. «Ուրախ եմ որ սրբագրեցիր Հարճիս առաջին տողը»: Ու զարմանք յայտնելէս առաջ, կ’արտասանէ. 

«Գարնանամուտ մէկ գիշեր, իր պալատին մէջ մարմար,
Բակուր, Սիւնեաց Նահապետ, շքեղ հանդէս մը կու տար,
Երբ Ուղեւոր մը յանկարծ մրրկարշաւ կը հասնի
Լուսնկափայլ ճամբայէն՝ մեծ դըրան քով արքենի»:

«Քու բառերդ են,– կ’առարկեմ ես,– եւ ո՞վ պիտի համարձակէր կատարել նման սրբապղծում»:

«Զարմանալի՜, թարգմանութեան մէջ արտօնեալ, նոյնիսկ գովաբանեա՛լ կը համարես բարելաւումներն ու բնագրի պարագային իբրեւ թէ կ’արգիլես ու կը դատապարտե՞ս: Ես եկած չեմ յանդիմանելու, այլ գնահատելու: Ես գրած էի.

Գարնանամուտ երեկոյ մ’իր պալատին մէջ մարմար…

Ի՞նչ է այս «մ’իր»ը, մեր լեզուին մէջ նման բառ գոյութիւն ունի՞: Չափը չխախտելու համար՝ սղման դիմած էի, մինչդեռ ինչպէ՞ս, տողերն արձակելու աճապարանքիս մէջ, վրիպեր է ուշքէս, որ ճամբան չի՜ կրնար փայլիլ լուսնի լոյսէն, երբ երեկոյ է դեռ: Շարունակէ՛, ուրեմն, եւ արժեցո՛ւր մօրդ ընտրած Վարուժան անունն»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Երազներուս հմայքն է պիտի ըսէի՝ հրատարակուած ըլլային եթէ…: Բայց եկեր են այն հաստատ համոզումով որ մեծ գրող մըն եմ…: Այսքանը հակընդդէմ զգացումներ պիտի չյարուցանէր, եթէ չունենային իրենք գրող դառնալու անդրդուելի փափաք ու համարէին զիս այդ փափաքին իրականացումն արգիլող անանցանելի խոչընդոտ…: Յոյս չունին եղեր հասնելու բարձունքիս եւ չեն կրնար կոր ազատիլ ազդեցութենէս: Եւ դեռ, այս ամէնուն վրայ, ինձմէ կը սպասեն մեծ գրողի վայել իմաստուն խօսքի, որ չըլլայ սակայն ծամծմուած հասարակ տեղիք, այլ մղէ՜ զիրենք ազատագրման…: Նման խօսքի անկարելիութիւնն ինծի կը պահեմ եւ փիլիսոփաներու ինքնախաբ վստահութեամբ կը բարբառիմ. «Գրելը գրողին առանձնաշնորհումը չէ, ամէն ոք ամէն վայրկեան կը գրէ եւ չի իսկ գիտեր կամ դիտեր ինչպէս գրածն արդէն կը կորսուի: Մինչ գրողին գրածը կը ձգէ հետք, որուն կարելի է հետեւիլ կամ կոխկռտել»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (964-970)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը շրջիմ քաղաքին մէջ ու ոչինչ այլեւս կը գրաւէ զիս, ո՛չ իսկ թատերասրահներն, որոնց առջեւէն կ’անցնիմ առանց աճապարելու, առանց կարդալու մեծատարած ազդերն, այլ կարծես քարշ տալով ետեւէս, մինչեւ որ ա՛լ արձակուիմ: Ի՞նչ կը մնայ, խնդա՞մ վրաս ու մտնեմ մանուկներո՜ւ թատրոնն ու դիտեմ անոնց հոգեբանութիւնն իբրեւ թէ նկատի առնող, ուշիմութիւնն ալ յարգող յիմարապատումներ:

Փոքրիկ չկայ հետս, կը յուսամ որ չեն կասկածիր ուղեղային ի՛մ կարողութեանս վրայ: Բայց բնաւ ալ չի զարմանար տոմսակ կտրող տիկինն, ու մտնելով սրահ կը տեսնեմ որ մարդ չկայ, մանո՜ւկ չկայ: Չեմ հրաժարիր իրաւունքէս, կը նստիմ առաջին շարքի գահիս վրայ ու ոտքերս կ’երկարեմ: Կանո՞ւխ եկած եմ, յայտարարուած ժամէն ո՞ւշ կը սկսի սովորաբար, թափուր աթոռներու դիմաց պատրա՞ստ են խաղալու, թէ ուր որ է ներողութիւն պիտի խնդրեն չեմ գիտեր ինչ պատճառով ներկայացման ջնջման համար: Կրնան գլխաւոր դերասանին անհանգստացմամբ արդարանալ, ծե՜ր է այնքան կէս դար առաջ նուրբ կամ շուայտ կանանց կռուախնձոր հերոսն արծաթեայ պաստառին… ու մոռցուած բոլորէն: Բայց ահա կու գան քովս բազմիլ կ’երեւի մանկանալ փափաքող մեծահասակներ:

Հնհնուք է, ու դառնալով ետ՝ կը տեսնեմ որ աթոռներն ամբողջ գրաւեր են… խառնիխուռն այրեր ու կիներ ու չկա՛ն մանուկներ: Երեք դղորդ զարկեր, եւ կը բացուի վարագոյրն, ու ծփուն ամպերու վրայ կ’երեւին աղեղնաւոր փոքրիկներ, սիրոյ նետե՞րն արդեօք արձակեն պիտի, եւ ժողովուրդի՞ն վրայ: Կարելի՞ է նման ողջունելի եւ… թատերակա՛ն արարք ակնկալել: Սիրեցէ՜ք զմիմեանս, երեւակայե՞մ յանկարծաստեղծ սեռարբուք: Կը կայտռեն կապարճակիր փոքրիկներն, ու զուարճ է ժողովուրդն, ու կռահե՞մ որ ծնողներ են եկած զաւակներու ելոյթը դիտելու: Իսկ ո՞ւր է դերասանն ու ոսկեփայլ ամպի կամ բազմոցի վրայ կը յայտնուի, ու կը դադրի երգ ու պարն: Աստուծոյ կը նմանի, պիտի ըսէի, ու սարսափի աղաղակներ կը լսեմ, ու ներկաներն, ահաբեկ, ոտքի են ու պիտի փախչին: Ինչէ՞ կը վախնան, ներկայացո՜ւմ է, այսքան յիմար կրնա՞ն ըլլալ մարդիկ: Հաւատացին որ Աստուա՞ծ է: Բայց հրամա՜ն է ու նետատարա՛փ ու կոխկռտուք ու կը հեղու արիւն ու չկայ գութ, եւ մեր աչքերը կը հանդիպին…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
 «Պաշարո՜ւմ» կը լսուի ու չեմ գիտեր պահուըտողներէ՞ն եմ թէ փնտռողներէն… այլ արդէն կը մտնեմ դպրոցի բակին ծայրը գտնուող բաղնիքն ու երեք բաժիններուն մէջտեղինը…: Սիրտս կը տրոփէ ու կը մնամ լուռ, ականջալուր…: Ձայն մը կայ քովի՝ աջ կողմի բաժինէն, զգուշութեամբ կը կանգնիմ պէտքարանին վրայ ու կը նայիմ վերեւի բացուածքէն…: Տաբատը քաշեր է վար ու նստեր է, չէ՞ր համարուեր աղքատներէն, ուրեմն ինչպէ՞ս տիրացեր է կարմրականաչ, գեղախնծի՜ղ խնձորին ու կը դիտէ եւ ո՛ւր որ է ակռաները պիտի խրէ անկասկած: Ինչո՞ւ գաղտնի… եւ ինչ վա՛յր է պէտքարանը՝ վայելելու… ուրիշ տեղ չգտա՞ւ… թէ հիմա որ ամէն ոք գրաւուած է խաղով…: Խնձո՜ր… անգտանելի, քիչերու մատչելի, սո՛ւղ պտուղ, աշխարհագրութեան դասագիրքին մէջ նկարագրուած…:

Ձայնե՞մ… ու վախցնե՞մ… ու պահանջե՞մ կիսել… թէ մեղք է զինք զրկել այս հազուադէպ հաճոյքէն…: «Պաշարո՜ւմ» կը լսուի դուրսէն…: Ու կարծես «պաշարո՜ւմ» քիթին տակէն կը մռլտայ ան…: Հալածողներէ՞ն եմ, թէ հալածուողներէն…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս տռփայարոյց, մերկ կիներու մէջտեղ… պատկերներ են պատերուն… ու մահճակալին վերեւ դասընկերոջ, որուն օրեր երկարող բացակայութենէն մտահոգուած՝ եկեր ենք հիւանդտեսի…: Ծնողք չունի՞, չե՞ն առարկած, ինչ ցանկալի՜ ազատութիւն է…:

Մայրն է մտնողն ու բնաւ վրդովուած չի թուիր, այլ, ինչպէ՞ս չանցնի մտքէս, պարզ ու թեթեւ իր զգեստով ըղձալի է ի՛նք ալ…: Զովացուցիչով կը հիւրասիրէ ու կը խնդրէ առնել մեր իսկ նուէր բերած տուրմէն…: «Լաւ է հիմա, նազ կ’ընէ կոր միայն», կ’ըսէ ժպտուն ու չի մնար: Ո՞ւր է հայրը, ի՞նչ է անո՛ր կարծիքը, հաւանաբար աւելի՛ է թոյլատու, թերեւս ալ՝ քաջալեր…: Իսկ մեր ընկերն ըսէ պիտի կ’երեւի, որ ծնողքը կը զղջար զինք անաղջիկ վարժարան ղրկած ըլլալուն ու սխալն այսպէ՛ս կը սրբագրէր…: Բայց կարելի՞ է պատկերով բաւականանալ, թէ հայրն ունի այդ հարցի՛ն ալ լուծում:

Կատակե՞մ. «Դասերէդ ետ մնացիր», որ պատասխանէ. «Աստուած վկայ, ձանձրացայ», ու երկմտինք թէ ճիշդ ինչի՛ կ’ակնարկէ…: Կարելի չէ՜…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հայրս հիմա ստեղծեր է աւելի հետաքրքրութիւն, քան թէ… կամ այդպէս կը թուի…:

Կան անշուշտ մեկնութեան կարիքն իսկ չզգացողներ, կան որոնք նման փորձառութենէ կը ճառեն, կան զարմացողներ, կան որոնք անկարելի է որ հաւատան՝ նոյնիսկ եթէ միս-ու-ոսկոր դիմացնին ելլէ, եւ կան զայն անդիի աշխարհէն սխալմամբ կամ, ընդհակառակը, նպատակով եկած ոգի՜ համարողներ:

Վերջիններէն ոմանք Համլեթի պարագան կը մէջբերեն: Չեմ կարծեր որ կարդացած ըլլան, վստահաբար ֆիլմն են տեսած, կամ թերեւս ալ աջէն-ձախէն լսած ըլլան միայն: Բայց ուրախ են ընտրութեամբ, անգլիական գրականութեան դասախօս եմ, չէ՞, անդրադառնամ պիտի ու համաձայնիմ: Բարեկամնե՛ր, երիտասարդ իշխանին հօր ոգին կու գար յայտնելու որ չէր մեռած բնական մահով, այլ իր հարազատ եղբայրն էր զինք թունաւորած, իր կնոջ՝ Համլեթի մօր մեղսակցութեամբ, ու կը պահանջէր վրէ՜ժ առնել: Ի՛մ հօր մահով – սովորական քաղցկեղէ – չեմ կարծեր որ Մեծ Քերթողը ներշնչուէր զգայացունց ողբերգութիւն մ’ալ կտակելու ապագայ սերունդներուն:

Այս ամէնուն անտեղեակ է հայրս, ու մնայուն չէ իր կեցութիւնն, այլ պարզօրէն ու անաղմուկ կը յայտնուի ու գացեր է՝ չեմ գիտեր ի՞ր հովէն քշուած, թէ ի՛մ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Չեմ գիտեր ինչո՞ւ կը զգուշանամ մտնել պանդոկին գլխաւոր դռնէն…: Marriotն է կարծես եւ պարտէզին մէջ հանդիպումի մը հեռանկարը կը մղէ զիս այլ տեղէ փորձել: Կիսամութ է այս կողմը կամ արդէն գիշեր է, եւ ժպտուն պահակը չ’արգիլեր, եւ ահա կը քալեմ, առանձին, ցանկապատի մը քովէն: Շէնք է աջիս, բայց պիտի կարենա՞մ արդեօք ձեւով մը մտնել ու այնտեղէն ալ պանդոկ անցնիլ: Շարժանկարի սրահին առջեւ կանգնած են… պահակնե՞ր, հիւրընկալնե՞ր… տոմսակ չունիմ, եւ մուտքն արդեօք միայն պանդոկի յաճախորդներո՞ւն համար է եւ կարելի պիտի ըլլա՞յ ներքին ուղիով սպրդիլ պանդոկ:

Կասկած չհրաւիրեմ: Հասայ ասֆալթապատ ճամբուն վերջը, շարունակութիւնը խաւարի մէջ կորսուած աւազածածկ արահետ է, հաւանաբար անել: Կը դառնամ ետ, եւ ֆիլմն աւարտեր է, ու մարդիկ կ’ելլեն սրահէն:

Հիմա կ’անդրադառնամ որ նայլընէ երկար տոպրակ մը բռնած եմ ու բանալով՝ կը տեսնեմ կնոջական ձեռքի պայուսակ մը, ոսկեղէնով լի…: Ինծի չի պատկանիր, իւրացուցեր եմ ինչպէ՞ս…: Լաւ որ չեմ մտեր գլխաւոր դռնէն՝ սարքը պիտի յայտնաբերէր զանոնք ու պիտի ձերբակալուէի ես իբրեւ գող…: Հապա՞ եթէ հանդիպումը պայուսակն իր տիրուհիին յանձնելու համար էր…:

Գետնէն կը բարձրանամ, ինչպէս ուրիշ անգամներ, բայց ոչ՝ սաւառնելով ուղղակի պարտէզ իջնելու չափ…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Որեւէ ատեն չէի փափաքած, միտքէս իսկ անցած չէր՝ Ալճերիոյ Ազատագրման Կազմակերպութեան անդամագրուիլ, սակայն ահա եկեր եմ անորոշ դիմագիծերով առաջնորդին, եւ ան կը հարցաքննէ զիս, անշուշտ լրտես մը շարքերէն ներս չընդունելու մտահոգութեամբ:

Զարմանալի է արդէն որ հասած եմ մինչեւ հոս եւ մանրամասնօրէն կը պարզեմ տուեալ ասպարէզին մէջ իմ որոշիչ գործունէութիւնս, բացատրելով նաեւ, որ հայ ըլլալս չ’արգիլեր նուիրուիլ նպատակի իրագործման: Պիտի արդեօք համոզուի՞ նախքան Ֆրանսայէն հակասող լուրերու գալը…:

Համոզեցի՜… կը հրահանգէ երթալ… ստորադասի մը պիտի ըլլայ… ձեւակերպութիւններն ամբողջացնելու համար: … Ու կարծես յայտնաբերման վտանգն այլեւս չըլլար…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ուրկէ՞ ուր այս լուսանկարն… ամբողջ կեանք մը փախե՞ր է ուշադրութենէս…: Մայրս է… մեր եկեղեցին է… ու գրկեր է զի՛ս…: «Կիրակի մըն էր կ’երեւի, չեմ գիտեր ինչո՛ւ գացեր էի, անհանդարտ էիր ինչպէս միշտ ու չա՛ր, զբաղցնելու համար գացի հաղորդութիւն առնելու, նշան ընելով… պատարագողն ո՞վ էր… որ քեզի ալ տայ… թերեւս վրադ սրբութիւն իջնէր…: Բայց եկուր տես, որ չուզեց տալ… ձեռքդ սկիհին տարած էիր, մէջը ինչ կար-չկար պիտի թափէր… իմինս արդէն կլլած էի, թէ ոչ…: Ո՞վ գիտէ, եթէ խոժոռելու տեղ ժպտէր ու տար՝ անհաւատ չէիր ըլլար»:

Մայրս ալ կը սիրէ կատակել, բայց աւարտն ինծի կը ձգէ: «Եթէ տար, ատ կծծի, չկշտացնո՛ղ պտղունցէն յուսախա՛բ ըլլայի հաւանաբար ու յանգէինք նո՛յն արդիւնքին»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (957-963)

ՈՅԺ

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կ’երեւի վերջապէս կազմուեր է տարիներու երազանք Համահայկական Միացեալ Թատերախումբը եւ ձեռնարկուեր է փորձերու: Այլ այս ի՞նչ եռանդ է եւ անզիջող պահանջք՝ անպայման մասնակցելու… բազմութի՛ւն է զարմանազան ու կը կարծեմ տեսնել թեկնածուներ ծերանոցէն նոյնիսկ… կարելի՞ է ամէնն ընդունիլ…: Բայց չէ՞ որ բոլորին ալ յարմար դերեր կան եղեր բարեբախտաբար, ըստ ներկայացման վերին կազմակերպումն ստանձնած եւ ձիու իր պոչն աջ ու ձախ շարժող մեծափորձ բեմադիրին…:

Իր ընտրած թատերակը սակայն, աչք մը նետելով դժբախտաբար կը հաստատեմ, հասարակ զաւեշտ մըն է, անկապակից պատահարներով, կոշտուկոպիտ կատակներով, սրճարանային իմաստութեամբ…: Միշտ ալ խուսափած եմ ինքզինքս առաջ քշելէ – աւելո՞րդ փափկազգացութիւն, թէ, ընդհակառակը, եսապաշտութեան անուրանալի դրսեւորում – ու կը քաշուիմ կատակերգութիւններէս մին առաջարկել…: Բայց եւ չեմ կրնար չհեգնել. «Պարտադի՞ր է խաղալ այս զաւեշտն»: Որպէսզի քամահրասաստ պատասխանէ. «Ուրիշը չկայ»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մարաջախտին եւ իմ նայուածքներն հանդիպեցան: Առաջին անգամը չէր: Զարմանալի պէտք չէ՞ թուի թերեւս: Բայց Էլ-Կամասին 73ի պատերազմին եգիպտական բանակի սպայակոյտի պետն էր եւ Հելիոպոլիս ակումբին ալ բազմաթիւ շրջաններու ընտրեալ նախագահը, մինչ ես անդամ մը սոսկ: Բոլորին համար ան «Մեծապատիւ Մարաջախտ»ն է, մինչ ես ոմանց համար «դոկտոր» մը ոեւէ: Ինչո՞ւ պիտի նայի ան ինծի: Կարդացած էի պատերազմին նուիրուած իր գիրքը եւ անշուշտ ինչ որ չէ ուզած գրել՝ անկարելի է բերանացի ստանալ: Ուրեմն ի՞նչ են այն քանի մը բառերը որ կը գրէ հիմա՝ պատերազմէն երեսուն-քառասուն տարի ետք՝ բաճկոնի ներքին գրպանէն նոթատետրն հանելով երբեմն: Կարեւոր նկատողութիւննե՞ր են արդեօք, թէ կեանքին կառչած մնալու իր կերպն է…:

Մտածկոտ ինծի կը նայի ու չեմ գիտեր ի՛նչ կ’անցնի մտքէն: Ու հակառակ որ ի՛մ մտքէս անցածն անդառնալիօրէն չկորսնցնելու համար պէտք է արձանագրեմ քանի մը բառով գոնէ, չեմ համարձակիր ճինզիս ետեւի գրպանէն նոթատետրս հանելու:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մտերմութեան բերմամբ չէ, ուրեմն ինչէ՞, որ երբ կը հանդիպինք, այս առաջին ու թերեւս ալ վերջին անգամ, առիթը չեմ ուզեր փախցնել ու կը յայտնեմ որ տեսած եմ իր կնոջ պորտը, եւ թէ ինք, հաւանաբար, շատ աւելին տեսած ըլլայ…: Գիտէի թէ բացառուած էր բարկութիւն կամ որեւէ բացասական հակադարձ, այլ կը ժպտի ու կը գիտակցիմ որ յետ մահու յայտնատեսութեամբ տեղեակ է արդէն…: Ուրեմն նաեւ՝ որ ես տեսած էի զինք մէջքէն վար, սպիտակ ներքնազգեստով, անկողնին վրայ, նախքան որ կինը ննջասենեակին դուռը վրայ տար…:

Կ’ըսէ. «Այո, կշիռքի նժարներուն վրայ դրեր ես քեզ ու զիս, յուսալով որ աւելի ճիշդ կամ աւելի սխալ եղողն… ի՞նչ, աւելի ծա՞նր թէ թեթեւ կշռէ…: Բայց եւ բաղդատականի կարելիութիւնն իսկ խորհիլդ գովելի է: Ի զո՜ւր յաջողութիւն փնտռեցի ես ու նախատօն գրական փառքի՝ Your Past Will Remember You հատորով, ու կ’անդրադառնայի որ ապարդիւն էր Դաշնակցութեան գաղափարականին շեփորումը բեմէ ու մամուլէ, եւ Սովետական կոչուած Հայաստանի մէջ ալ տիրող մեծ սուտն հաստատելով, չէի յապաղեր հիւրանոցի պատշգամէն նետուելու, եսիս վերջնական գահավիժումով»:

«Իսկ ե՞ս»:

«Դուն կ’ապրիս: Եզրայանգման մարդը չես դուն: Գրածներուդ մէջ թող փնտռեն, հապա չգրածներո՞ւդ: Կատակե՞մ ես ալ: Թերեւս որովհետեւ բաւականացար պորտը տեսնելով, բայց թերեւս ալ որովհետեւ աւելին տեսնել աւելորդ էր կամ տանէր պիտի, քե՛զ ալ, պատրանաթափման: Այո՜, Վա՛ռուժ, պորտին պատկերն այս կողմ ալ կարելի է դարձնել, այդ կերպ ալ զարգացնել»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Սրբազանն է, արեւուն տակ փայլատակող բան մը գրկած կու գայ: Նպատակն անկասկած ինծի հանդիպիլ չէր, բայց եւ չի խուսափիր, այլ ցոյց կու տայ ցնծագին. «Նայէ՛»: Կ’առարկեմ. «Ի՞նչ ընեմ ես սկիհ մը, որ դատարկ է գինիէ, Փրկիչին արեան այլափոխուած կամ ոչ»: Կը յարէ. «Մի՛ խաբուիր՝ ոսկեցոլ չէ, այլ ձոյլ ոսկի»:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ելեր եմ Հելիոպոլիս ակումբէն, եւ դիմացս, ոչ շատ հեռու, ինչպէս միշտ, Պազիլիք եկեղեցին է, քալելով կարելի է հասնիլ քառորդ՝ առաւելագոյնը կէս ժամէն, բայց ինծի կը թուի որ խաբկանք է աչքի, թերեւս հարկադրուած ըլլամ քալել մինչեւ իրիկուն, հասնելու համար Թաճ Մահալին: Եւ արդէն աջ շեղեր եմ պողոտայէն ու կիսալոյսի մէջ կը բարձրանամ բլրամիջի ոլոր արահետէն: Անցած եմ ես կանաչ այս վայրերէն, սակայն պիտի հասնի՞մ, եւ ո՞ւր կ’երթամ:

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ի՜նչ գեղեցիկ, սպիտա՛կ արուարձան, որուն երկրաչափական յստակութեամբ գծուած տուներուն նայելով կը քալեմ այս մայր փողոցէն ու կը կարծեմ տեսնել ինծի ծանօթ անձեր, որոնք աստիճաններէ կը բարձրանան կամ արդէն դռներէ ներս կը մտնեն: Եթէ կարողացած են բնակարան գտնել տեսլական այս ոստանը, ինչո՞ւ ոչ ես… ազատի՜մ այլեւս յարկաբաժնիս պարտադրուած կաշկանդումներէն: Կը ժպտիմ յուսալի: Բայց աղմուկ մըն է որ կը մօտենայ եւ դառնալով ետ՝ ականատես եմ բազմութեան մը, ստորին դասակարգէ, եւ գլուխներէ վեր կ’երեւին մահակներ: Հեռանա՛մ անյապաղ: Քաղաքն արեւելք է դէպի, աջ պէտք է ուղղուիմ ըստ քարտէզին, բայց մայրամուտ է հոն…

ԻՆՆՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Չէի սպասեր եւ կ’երեւի ճիշդ այդ պատճառով կը տեղեկացնեն որ մրցանակը շահեցայ: Սարքած են հանդիսութիւն, բեմէն անունս պիտի հնչէ եւ փետրանման ոսկեձոյլ գրիչը պիտի ստանամ մեծ տիկնոջմէն՝ պարտադիր ծէսին համաձայն կնամեծարօրէն ձեռքն համբուրելէ ետք: Չեմ առարկեր, այլ որոշած եմ զուարճանալ՝ սպասուածէն աւելի խոնարհելով ու պահելով ձեռքը շրթներուս: Դե՞ր կը վիճակեն՝ գերակատարե՛մ: Բայց… բաւարարուած չեմ: Ո՛չ մրցանակ, ո՛չ կատակ կը գոհացնեն զիս լիովին: Ուրե՞մն: Ստեղծեմ խաբկանքն ուխտագնացութեան եւ հետիոտն դիմեմ մտացածին սրբավայրին:

Կը շարժիմ կանուխ ու կ’անգոսնեմ նոյնիսկ մայր փողոցները՝ քմահաճօրէն խոտորելով գռիհներու մէջ, անվրէպ կողմնորոշուելու կարողութեանս ապաւինած: Տեսարաններ ու պատահարներ կը հետաքրքրեն անկասկած, ունին գրողի համար հրապուրիչ երեսակներ, բայց չեմ կանգնիր, ճանապարհի փորձութիւններուն պէտք չէ՞ դէմ դնէ հոգեկան իր ախտերուն անմնացորդ պոկումն աղերսող ուխտաւորն…: Ինչե՜ր կ’անցնին մտքէս, կա՞ն տակաւին նմաններ: Թերեւս կ’երազեմ, թէեւ ոտքերուս տակ այս աղտոտ թաղամասին խորտուբորտ գետինն զգամ: Եւ որովհետեւ անխուսափելիօրէն ուշանամ պիտի ու թերեւս այս անգամ ալ տնօրինուեր է չհասնիլ, կ’ամբողջացնեմ պատկերն ու ոսկեձոյլ, ա՜հ, ծա՛նըր, գրիչն ի ձեռին, կ’իջնեմ բեմէն, ցնորածուփ երկրպագուներու չքմեղանալով, որ կամքովս չէր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: