ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (784-789)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գահիրէի համալսարանի գրադարանը ժամադրուած ենք եւ աղջիկը կ’ուշանայ, եւ շուրջս կը նայիմ, եւ լաչակաւորներ են, եւ գիրքերն ալ՝ իսլամական, ու կը ճնշէ դատարկութիւնն հիմա: Դուրս կ’ելլեմ ու կը հեռաձայնեմ, ու կ’ըսէ․ «Ո՞ւր ես», եւ ինք վերի յարկն է եղեր, ու կը հարցնեմ․ «Գիրքերը տեսա՞ր, կրօնական են բոլորն ալ»: Կը խնդայ․ «Մեզի ինչ՝ գիրքերը: Ո՞ւր ես հիմա»: «Պարտէզը, ծառի մը տակ»: «Եկա՜յ, Ադա՛մ»:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Առանձին եմ քաղաքին մէջ… գտե՜ր եմ ըղձալի առանձնութիւնն… ընկճուած եմ սակայն այնքան… եւ պաղ է… ես որ չեմ մսիր… մտնե՜մ MOYΣEIONը: Պէտք է ըլլայ եւ ահա՛ Աղեքսանդր Մակեդոնացին, որ սակայն չի բարեհաճիր առաջնորդել զիս հոս ու հոն: Պիտի ուզէի վայելել իր ընկերակցութիւնը, որ անշուշտ տարբեր է զբօսաշրջիկի ուղեցոյց կոչուած, քանի մը բառ սորված մակաբոյծին տաղտկալի յաւակնութենէն…: Յուլիոս Կեսարն ալ ահա, բայց ան ալ չի զիջիր պատուանդանէն իջնել…: Եւ արձաննե՜ր անգլո՛ւխ, ինչպէս եւ ամբողջ շարք մը անմարմին գլուխներու…: Օ՜, կա՛յ արուեստ, բայց չկա՛յ մտերմութիւն: Ա՛յդ գտնելու սիրոյն մտեր եմ ես: Կը զգամ թէ պիտի դողդղամ, որքան ալ դիմադրեմ…:

Ա՜հ, այս արձանիկները, իրե՞նք թերեւս… փոքր այնքան, կարծես ափ առնուելու եւ դիտուելու աչքամօտիկ… քաղաքացի՛ք պտղոմէական շրջանի, ժամանակի գունայարդար զգեստաւորմամբ ու մանաւանդ կիներն՝ ակնապարար, գողտրիկ, եւ վարսերու սանտրուածքն անկասկած հպատակ նորոյթի…:

Բայց կը մսիմ… աւելի՜… կը սրսփա՛մ այլեւս… ես որ շապիկով կը պտտիմ միշտ…: Արե՜ւ է դուրսը՝ պարտէզը ներքին, սիւներ ու արձաններ այստե՛ղ ալ, բայց պա՜ղ են շողե՛րն իսկ… պիտի չկարողանամ իրենց դրացնութեամբ ապրիլ… ո՛ւր է որ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ի՞նչ կարելի է երեւակայել աւելի արտառոց: Դիպուածո՞վ թէ քմայքով կ’անցնիմ կրպակին առջեւէն ու թղթիկի մը վրայ կը կարդամ որ ցաւակցութիւնը պիտի կայանայ նորոգ ողբացեալին յարկաբաժինը… եւ ահա ակումբին մէջ շրջապատուած եմ թղթակիցներով ու հաղորդավարներով, որոնք վճռած են անտեղիտալի հարցադրումներով գլուխ ցաւցնել: Կը սպասեն ինձմէ կեանքին արժեւորումն ընել… բանալիներու օրինակման իր գործով միայն յայտնի այս մարդուն…: Եւ երբ համբերութիւնս հատած կը պոռամ՝ «Վստահաբար խենթեցած էք», կը մեկնեն ինծի ո՛չ միայն իր, այլ ամբողջ գերդաստանին պատմութիւնն ընող գիրք մը՝ ի՛մ հեղինակութեամբ:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կանչուեր եմ դատարան: Վկայութիւն պիտի տամ իրողութեան մը կամ պատահարի մը մասին, զոր կը ջանամ յիշել: Եղած ըլլալու եմ իրազեկ կամ ականատես, թէ արդեօք… սո՞ւտ վկայութիւն է: Անհամբեր էին ու կը հաղորդեն որ վկայութիւնս հաւանաբար ունենայ որոշիչ դեր: Հապա եթէ կասկած յարուցանէ…: Կ’ուզեմ նաեւ հաւատալ, որ դատաւորին առջեւ ամէն ինչ պիտի յիշեմ: Ինքզի՞նքս կը խաբեմ…:

Եւ ահա դատասրահէն կ’առաջնորդուինք քննարկման սենեակը, ուր դատաւորին ներողամտութիւնը կը խնդրեմ, որ կոկորդիս վիրահատման պատճառով ձայնս թերեւս չըլլայ յստակ ու հասկնալի: Իսկ ան առջեւի թուղթերէն կը վերցնէ նայուածքը ու կը հարցնէ․ «Խնդրոյ առարկայ պատահարին ներկայութիւնդ ու յայտնած կարծիքդ վիրահատման գործողութենէն առա՞ջ էր, թէ ետք»: Պատահարն ամբողջութեամբ յիշեցի, բայց ե՞րբ էր իսկապէս: Եւ կարծիք յայտնած էի առո՞ղջ թէ հիւանդ կամ հատուած կոկորդով…: Չեմ գտներ պատասխան ու կ’անճրկիմ…

… Ես որ անկիւնադարձային նշանակութիւն տուած էի կոկորդիս հատման, կարծելով որ նախքան ու ետք պիտի դասաւորուէին դէպքերն այլեւս…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Յարկաբաժնին մէջ կան մահճակալ, գրասեղան, թիկնաթոռներ ու հատորնե՜ր, յետ մահո՜ւ բոլորն ալ, բայց դատարկ է, չկայ բանաստեղծը: Կ’ուզէի հարցնել որ վարի յարկի բոզանոցը չէ՞ր անհանգստացներ զինք, ինք որ կը սիրէր լռութիւն, եւ բոզանոցն ալ յատուկ էր կնասէր այրերու: Հիւրընկալ պարոնն արտօնեց ուրեմն որ նստիմ, յայտնելով որ բանաստեղծինն ընտրած էի: Թերեւս… ինչո՞ւ զրկեմ զինք հեղինակութենէ: Ու սիկարէթ հրամցնելով ու վառելով կը պատմէ ինչ որ պատմած են գիրքերը: Ա՛յս ալ կ’ընդունիմ… ինչո՞ւ զրկեմ զինք մտերմանալու ալ փորձէն: Կը հարցնեմ միամտօրէն․ «Եւ արդեօ՞ք բոզերէն ոմանք, երբեմն, չէին ելլեր շունչ մը քաշելու, քանի մը խօսք փոխանակելու, կատակելո՜ւ որ բնաւ տեղ պիտի չգտնէին քերթուածի մը մէջ»: 

… Դուռը պիտի չզարնուի, քանի որ բաց է, ու ներս կը մտնեն, որքան բարակ են, թէեւ լի ծիծերով… եւ անոնցմէ մին, զիս անշուշտ բանաստեղծին հետ շփոթելով, կ’ըսէ, որ մահէս ետք, տասը, քսան, յիսո՛ւն տարի ետք, հետաքրքիրներու պիտի իմ մասին պատմէ, պիտի իմ ապրող յուշարձանն ըլլայ: Ճի՛շդ է, իր անունը կը շրջէր քաղաքին մէջ, եւ որքան փնտռած էի: Սպասելով նոյնիսկ L’Élite գարեջրատան մէջ, ուր ձեռքը քանի մը կարմիր վարդ կը յայտնուի եղեր, նուիրելու համար աչքին զարնող տղամարդկանց, ընդունելով ժպիտն ընկերակցուհիներու…:

Բայց չեկաւ, եւ բարեկամուհիս ըսաւ որ կը կասկածէր՝ պատմութիւնն ե՛ս յօրինած էի եւ հեռու չէր որ սպասարկուհին ալ տեղեակ էր կատակիս ու պիտի պնդումս հաստատէր…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Սենեակ մը խոստացուած է մեզի: Բարձունքի վրայ է, եւ արահետ մը բնութեան մէջ կ’երկարի: Կը տեղեկանանք սակայն որ մէկը կայ սենեակին մէջ: Կը քալեմ, կ’ելլեմ, ըսելու համար որ հասանք: Կը տեսնեմ որ տէր-տիրական բազմած է անկողինին վրայ ու ճաշ կ’ուտէ: Կը սկսի հաւաքել անկողինին վրայ դիզած զանազան ապրանքներն ու պիտի մեկնի, բայց կ’ամբաստանէ որ գողցած եմ սենեակին աւելը: Ձեւ կը մտածէ կոր սենեակը չձգելու: Կ’առաջարկեմ ոստիկանութեան երթալ: Կը տեսնէ թէ ճար չկայ: Վերէն նշան կ’ընեմ կնոջս որ կրնայ գալ եւ արդէն երկուքս ենք սենեակին մէջ: Արահետէն ալ գիւղական ճամուկ զգեստներով կիներ կը մօտենան, կը շնորհաւորեն մեզ ու կ’ըսեն որ եկած են մեր ապագան գուշակելու:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (776-783)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս անգլիական բաժանմունքը, ինչպէ՞ս ալ չորրորդ յարկ հասեր եմ առանց հեւալու, եւ ինչո՞ւ, այլեւս չեն այստեղ աղջիկներն անցեալի՝ ընկերային ու հաճելի, կամ դասախօսուհին, զոր սիրած էի երեւակայել շոյանքներուս արձագանգող ու մարմնիս տակ…:

Դատարկ է վայրն…: Ու զարմանա՞մ որ թէյ ու սուրճ պատրաստելու խոհախորշէն դուրս կ’ելլէ այդ ժամանակ արդէն ծերութենէ խլխլած ֆարրաշը…: Մեռա՛ծ ալ էր այդ ժամանակ…: Այո՛, չէր եկած երբ, եւ խօսուած էր իր հիւանդութեան մասին, որոշած էին աղջիկներն այցելել իրեն, ու մերժած էի ես մասնակցիլ, դատելով թէ հարցն իրենց համար պտոյտ էր ու հետաքրքրութեան գոհացում: Ու պատմած էին յետոյ, թէ գռիհներ էին մտած, ժանտաջուրեր շրջանցած, յուսահատա՛ծ թէ պիտի կարողանային ապրած տեղը գտնել, եւ վերջապէս, գրեթէ բախտով… ի՜նչ աշխարհ էր ուրի՛շ…: Ուսանողներն, այո՛, թէյ ու սուրճի պատուէրներն անգլերէ՛ն կու տային, զի ծառայած էր ան անգլիացիներուն, օրե՜ր հպարտութեամբ ու ափսոսանքո՛վ յիշուած, ու երբուընէ՞ վերածուած յանկերգի՝ «Եղունգները կտրուած ու մաքուր, կօշիկները փայլուն, վայրկեանի՜ ուշացումը պատժելի, բծախնդիր աշխատանք ու արդար ամսական: Գացի՜ն անգլիացիները, կործանեցա՛ւ երկիրը՝ չե՛մ վախնար ըսելու»:

Յայտնուեր է ահա կրկին, դէմս է, սակայն ի՞նչ տարբեր բան կրնայ ըսել…: Այլ քառասուն տարիներու բաժանումն աննկատ պէտք է չանցնի, կ’ըսեմ. «Իսկ մե՛ր օրերը, հո՛ս»: «Ա՜հ, անգլիացի չկար, բայց տակաւին անգլերէ՛ն կար, պարո՛ն»: Այս մէկը կրկնելու պէտք չունի…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Չեմ յիշեր բնորդ ըլլալս… ինչո՞ւ նստեր եմ այստեղ եւ նկարակալներու ետեւէն զիս կը դիտեն տղաք ու աղջիկներ…: Սովորական, պարզ զգեստներովս եմ եւ չեմ կարծեր որ մարմինս հետաքրքրէ զիրենք…: Ուրե՞մն…: Իմ նախընտրեալ անարտայայտ դէմքով կը շարունակեմ նայիլ…: Կ’աշխատին անոնք ու ժամանակն անշուշտ կ’անցնի…:

Պրկումն ահա կը քակուի, վրձիններէն կ’արձակուին, գոհունակ են աւարտով… այլ հարցական՝ ինծի…: Կտաւներուն վրայ միշտ ես եմ, դէ՛մքս է, տարբերագոյն մեկնումով սակայն՝ խոժոռ եմ հոս, խորազգաց՝ հոն, մեղմաբարոյ, չարախինդ, ծածկամիտ, ճակատաբաց, կամակոր, ապաշնորհ, հանճարազօծ, թոյլատու, տռփավարար…: Ասոնցմէ ո՞ր մէկն եմ, ո՛չ մէկն եմ, ոչ այսքան շե՛շտ… իրե՞նք են… կ’ուզեն գիտնալ… կը մօտենան, նկարներով կը տողանցեն ու շուրջս կը դառնան… եւ ինչպէ՞ս ես ալ… չզուարթանա՛մ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կատարուած է արժեւորումն ու արդիւնքն՝ յայտարարուած: Ամբողջովին անսպասելի: Արաբական Երգի Տիկինը ստորադաս համարուած է հին ու նոր քորանասաններու:

Կը յիշեմ որ անցեալին փափաքած էր ան Քորանը կարդալ ու ձայնագրել ու սկսած ալ, սակայն հաւատքի պաշտպաններուն կողմէ բացարձակապէս արգիլուած: Կնոջ ձայնը գայթակղեցուցիչ կը համարուի, ալ ո՞ւր մնաց Օմ Քալսումի կլկլոցն արբեցնող: Անշուշտ հեգնաբան մտքերու մօտ յստակ էր, թէ Արեւելքի Աստղին կատարումը հրապարակէ դուրս պիտի վանէր արհեստավարժ շէյխ ասաններն անխտիր ու տիրէր, պաշտուէ՛ր կուռք իբրեւ. عظمة على عظمة على عظمة، يا ست!

Յոխորտ Սոխակը բարկացած է ահռելիօրէն եւ – ինչպէս կ’ըսեն – բառեր չի գտներ իր ցասումն արտայայտելու: Մինչ ես կը ժպտիմ: Ուր որ է, ծաղրանքովը բախտին կամ սխալով ողջունելի՝ գերիվեր պիտի հռչակուիմ իր գեղգեղանքէն ու միւսներուն երերանքներէն:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մարգարէին ծննդեան տօնն անցած է, բայց քաղցրեղէն յայտարարող գունազդները կը մնան, ինչպէս եւ՝ վաճառատուներուն մէջ ուշացած գնորդներու սպասող տակաւին յորդ պաշարները: Կը մտնեմ ու շրջան մը ընելէ ետք, կ’ուղղուիմ անշփոթելի բաժինը, ուր բազմատեսակ նմոյշներով ծածկուած սեղանի մը ետեւ նստած կը տեսնեմ շեշտաշպար, լեցունկեկ կին մը՝ մեծ ու ողորկ ծիծերը բաց եւ ոսկենախշ ապարօշին արծաթ ծոպերն ուսերուն: Կը հրաւիրէ անպայման համտեսել ասկէ ու անկէ: Ինչո՞ւ չէ… հը՜մ…: Բայց գիրքե՜ր կան անոնց տակ, ահա՛ الأعمال الكاملة – أحمد فؤاد نجم  ճի՛շդ ուզածս՝ ժողովրդական լեզուով գրող մշտըմբոստ բանաստեղծին ամբողջական գործերը: «Քանիի՞»: «Ծախու չէ»: «Կը վճարեմ»: «Ցուցադրութեան համար է միայն»: Կը մղուիմ արտասանելու յիշողութեանս կողմէ մասնատուած տողեր…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Հեռանալու փափաքն անդիմադրելի է, բայց կորսուելու վախէն կ’արգելակուի…: Իջեր եմ ուստի ստորերկրեայ մեթրոյին նորաբաց կայարանն ու արդէն մտեր՝ մաքրամաքուր ու զովահով կառքերէն մին: Պիտի երթամ մինչեւ ծայրածայրը գիծին ու պահե՜ր ելլելով կայարանէն դուրս՝ նոյն կամ այլ կառաշարով ապահով վերադառնամ: Կ’երթանք, կ’անցնինք լուսաւոր, նկարէն կայարաններէ, կ’ելլեն ու կը մտնեն գեղազգեստ, քաղաքակիրթ այրեր ու կանայք: Ցրուե՞ր եմ վայրկեաններ… փոփոխութիւն կայ… կը սաստկանայ… թափթփած են մարդիկ հիմա… ու գռեհիկ… հինցեր է, գունատեր՝ կառքն ամբողջ, կ’ընթանանք անապատային, մխացող գործարաններով ցանցուած վայրերէ, կիսաբաց, փոշոտած պատուհաններէն տաք օդ կը փչէ երեսնուս…: Բայց հասանք կ’երեւի, մարդ չմնաց, ու կ’ելլեմ նաեւ ես: Շուկա՜յ մըն է դուրսը, յարաշա՛րժ է ամբոխն ելեկտրական սարքերու կուտակումներու շուրջ, ամէն ինչ ծախու է հոս, աժա՜ն զարմանալիօրէն, ու անկարելի չէ կռահել՝ կեղծ ու խարդախեալ…: Ուժասպառ եմ, յուսաթափ, պտղահիւթի մաքրազուրկ եդեմին ինչպէ՞ս չապաւինիմ…: Սակայն անգործութենէն պարտադրաբար խլուած պատանին տակաւին կը փորձէ նարինջները քամել…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Տանս վարն եմ ու դիմացի մայթին վրայ կը տեսնեմ վերջերս փողոցներուն մէջ բազմացող շուներէն մին եւ երկու սպիտակ, գանգրահեր, ազնուազարմ շնիկներ: Շունը սիրաբանե՞լ կ’ուզէ, թէ պարզապէս նեղել շնիկներէն մին, չեմ գիտեր: Շնիկը կ’ընդդիմանայ եւ նոյնիսկ հակայարձակման կ’անցնի, ու միւս շնիկն իսկոյն կը զօրակցի: Շունը կ’ընկրկի դիմացի տան պատին, ու չկարողանալով դիմադրել կը ճողոպրի ու փողոցն անցնելով մեր մայթը կու գայ եւ իր փորձը պիտի կրկնէ քովս՝ ծառին տակ գտնուող կատուին հետ: Սակայն այս անգամ կը սաստեմ զինք ու կ’արգիլեմ:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Վստահ եմ որ մէկը կը հետապնդէ զիս, բայց ո՞վ՝ հարիւրաւոր անցորդներէն: Կը քալեմ ու կը կանգնիմ ու շուրջս կը նայիմ, անկարելի է որոշել: Կը հրեմ ծաղարանին ապակեայ դուռն ու կը մտնեմ, տեսնեմ ո՞վ պիտի հետեւի: Չի գար մարդ, սակայն ներսը գտնուողներէն կը կասկածիմ: Կը հարցաքննեմ ես զիս․ «Ինչո՞ւ հոգալ»: Ինչո՞ւ արդարեւ: Ե՞րբ կարեւորութիւն տուեր եմ ուրիշներու կարծիքին…: Ուրիշ մը չէ ուրեմն… ուրեմն՝ ո՞վ…: Ե՛ս ալ չեմ… վրիպի թէեւ վկայութիւնս իմ մասին…: Մօտիկ անձ մըն է, շատ մօտիկ: Կ’ապաւինիմ օթեւանի սենեակիս առանձնութեան: Հո՛ս ալ է ան եւ ի՛նչ որ ըսեմ, ի՛նչ որ ընեմ՝ մեկնէ պիտի իրականութեան հակառակ… պահանջելով որ ճշմարտութիւնն ընդունիմ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կ’առարկեմ․ «Աշխարհահայեացքս միակերպ հեգնական չէ եղած, խորհուրդի սէրս զիս տարած է բանաստեղծներու, միսթիքներու, փիլիսոփաներու, յամեցած եմ իրենց մօտ, բայց հիասթափած ալ միշտ: Որեւէ տեղ չեմ հանգրուանած ինքնահաստատ, անհերքելի իմաստի: Վերադարձած եմ գլխիկոր, կարծես ձախողութիւնն իմս ըլլար: Թերեւս ալ է, ո՞վ գիտէ»:

«Բայց դուն, դուն՝ քեզմով միայն, չե՞ս հասած որեւէ խորհուրդի, նախանշանի գոնէ, չե՞ս յայտնաբերած որեւէ իմաստ, ծուէն…»:

«Ցնդա՜ծ են սակայն իսկոյն, ինչպէս շա՜տ երազներ կը մոռցուին արթնացման հետ»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (773-775)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Պէյրո՜ւթ: Մայրս ձեռքս չէ բռնած անշուշտ, բայց հետը կը տանի…: Պիտի առարկէի, բայց բացատրած էր որ անցեալի իր բարեկամուհին ունէր ինծի տարեկից տղայ…: Լաւ, բայց ունենա՞յ պիտի այդ անծանօթն իմ հետաքրքրութիւններէս, թէ ձանձրալի պիտի ըլլայ հանդիպումն ու երեխայակա՛ն… թէեւ ինչո՞ւ չյուսամ որ իմ առջեւ բանայ աշխարհ մը անակնկալ նորութիւններու, մօրմէն իսկ գաղտնի: Տեսնենք:

Տղան չկայ սակայն, գոնէ չդիմաւորեց մեզ: «Մանչո՛ւկդ ո՞ւր է», կը հարցնէ մայրս ու կինը կը սկսի լալ: «Ի՞նչ պատահեցաւ», մայրս կը սրդողի: Սպանուա՜ծ էր քաղաքական պատերազմին ժամանակ: Կը հարցնեմ մօրս յետոյ․ «Ինչո՞ւ լացաւ… հի՜նգ տարի ետք»: Չհասկցայ ատիկա, բայց ուրախ-զուարթ կը նայէի կնոջ դէմքին, սպասելով իրմէ՛ ալ գովեստի անխուսափելի քանի մը բառ՝ մինչ մայրս բարեմասնութիւններս կը հիւսէր, իբրեւ թէ այպանելով նաեւ չարաճճիութիւններս… հարցնելէ առաջ վերջապէս թէ իր մանչո՛ւկն ո՞ւր էր…:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եկեր եմ անտեսելէ ետք տարիներ եւ արդէն պիտի մեկնիմ: Բայց չեմ վստահիր բարեկամիս եւ յարկաբաժնին բանալին հետս է ու դուռը դուրսէն կը կղպեմ: Կը վախնամ ուրեմն որ թերեւս փողոց ելլէ ու թափառի կորստական: Սակայն չեմ ուզեր նաեւ անձկութեան մատնել զինք ու կ’ըսեմ որ կէս ժամէն պիտի վերադառնամ, գործ ունիմ կատարելիք: Իսկապէս ալ այդպէս է, եւ իր հետն եմ, ու թերթի կտորուանքի մը վրայ, լուսանցքին կ’երեւի, առձեռնիս թիւը կը գրեմ ու մէկ ու զերօ կը խառնուին իրարու: Ուշադիր եմ աւելի՝ երբ երկրորդ անգամ կը գրեմ, ու կը բացատրեմ որ եթէ սովորական հեռաձայնով ուզէ խօսիլ ինծի՝ պէտք է սկսի 02ով: Վստահ չեմ որ կամքն ունի եւ որ անձկութիւնը փարատեցաւ: Սանդուխէն կը նախընտրեմ իջնել, երբ վերելակը կը հասնի եւ անծանօթ կին մը կ’ելլէ դուրս:

Փողոցն եմ, բայց ի՞նչ էր գործս եւ ո՞ւր կ’երթամ: Քալեմ Թալէաթ Հարպ փողոցն ի վեր մինչեւ արձանադրոշմ հրապարակն ու հասցէն մատուցուի թերեւս ու յիշեցնէ… կինն անկասկած հոգածու է իրեն…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը տեսնեմ ես զիս հետն աղջկայ մը, որ կը պնդէ թէ եղած է աշակերտուհիներէս… ու մղուելով, ինչպէս կ’ըսէ, իմ նկատմամբ ունեցած իր անսահման համարումէն, կը հարցնէ թէ ի՞նչ կ’ընեմ հիմա… ու կ’անդրադառնամ ես կեանքիս անյատակ դատարկութեան…: Պիտի տպաւորուի՞ եթէ ըսեմ որ երազներս կը գրառեմ, թէ համոզուի պիտի ինք ալ…:

Կը պատմեմ որդեկորոյս մօր երազը, ու կարծիք կը յայտնեմ, որ թերեւս մայրս զիս առանձնութենէս դուրս քաշելու համար տարած էր բարեկամուհիին, ու ես, ընդդիմանալով, միտած էի մեռած գտնել իր տղան: Կ’ոգեւորուի աղջիկն ու ակնկալ է ուրիշ երազներու իմ մեկնութեան:

Կը պատմեմ զարտուղի գաղափարներով յայտնի դասընկերոջս մասին, որուն, երկա՜ր տարիներու ընթացքին, կու տայի ցանցառ այցելութիւններ ու վերջին անգամ իր բարբառումն ինծի համար կ’ըլլար բոլորովին անհասկնալի: Երազիս մէջ իր յարկաբաժնին դուռը կը կղպեմ մեկնելէս առաջ, վախնալով որ ինչպէս իր անկապակից մտքերը կը զառածէին վախճանազուրկ, այդպէս ինք ալ եթէ ելլեր դուրս՝ պիտի կորսուէր ու սորսորէր քաղաքին մէջ: Մեկնումիս պատրուակը գործ ունենալս էր, բայց յանցանքի զգացումս կը ստեղծէր կին մը, որ արդէն կը հասնէր հոգալու համար զինք: Զգլխած է աղջիկն ու աւելին կը պահանջէ:

Պատմե՛մ ուրեմն, թէ ինչպէս երբ կոկորդս քաղցկեղով կ’ախտորոշուէր, մահուան անսպաս երեւումէն ցնցուած՝ երազիս մէջ ծնունդէս առաջ մահացած մեծ հայրս կ’ոգեկոչէի, որպէսզի հանգստացնէր զիս, թէ պիտի չմեռնէի որքան որ ապրէի ուրիշներու մտքին մէջ:

«Բայց,– կ’ըսեմ,– պէտք է երազները կարդաս: Ես յիշողութենէս կը պատմեմ ու կը մեկնեմ»: Կը ցնծայ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (767-772)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Դեղերս չկան: Կը բանամ գրասեղանիս դարակները, կը բանամ զգեստներուս պահարանը՝ չկան: Կը գտնեմ սակայն թուղթեր, ես գրած ըլլալու եմ, շատերը պատռուած, ուրեմն պէտք է նետած ըլլայի, ինչո՞ւ պահեր եմ կամ մնացեր են: Արդէն գիրս ալ այնքան անյստակ է, որ ես իսկ դժուարութեամբ կը վերծանեմ, եթէ…: Անհրաժեշտ դեղերուս տեղ՝ անցեալի շատոնց մոռցուած գրութիւններ…: Կը փնտռեմ, ու փնտռտուքին կը մասնակցին կինս ու աղջիկս: Կինս կը յորդորէ յիշել, թէ վերջին անգամ ե՞րբ առած էի դեղերս եւ ի՞նչ ըրած էի յետոյ: Կ’ըսեմ, որ ինչպէս միշտ գրասեղանիս վրայէն առած էի եւ հոն ալ վերադարձուցած պէտք է ըլլամ: Ապարդիւն փնտռտուքիս ընթացքին իր փոքրիկին կաթ տուող կատու մը կը տեսնեմ, ու գիտնալով որ կրնայ զիս թշնամի նկատել ու վրաս յարձակիլ, հեռուէն կը փորձեմ անցնիլ, սակայն կատուն ինքն է որ փոքրիկէն կ’անջատէ ինքզինքն ու կը հեռանայ: Կինս կ’առաջարկէ որ նոր դեղեր առնեմ դեղարանէն, բայց կը զգուշացնէ, որ վարի դեղարանը խիստ են, առանց բժիշկի դեղագիրին դժուար թէ տան եւ հաւանաբար ինչպէս ուրիշներէ՝ ինձմէ ալ մատներուս դրոշմը պահանջեն: Ատ ալ հո՛գս ըլլար: Բայց կինս կը թելադրէ Իսմայիլիա հրապարակի դեղարանն երթալ: Պիտի համաձայնիմ, դեղերն առնելն անհրաժեշտ է, մանաւանդ նոր յայտնաբերուած ճնշումիս դեղը, զոր ամէն օր նախաճաշէս առաջ անպայման պէտք է առնեմ, թէ ոչ…: Բայց դեղերուս անունները չեմ յիշեր… հակառակ որ վստահ եմ թէ գիտէի… ես դեղերուս մասին ի՛նչ որ գրուած է մանրամասնօրէն կը կարդամ…: Ի՞նչ ընեմ հիմա… ստիպուած ալ եմ առաւօտ կանուխ ուղեւորուիլ հարիւր քիլոմեթր հեռու գտնուող համալսարանս, ներկայ գտնուելու համար անգլիական բաժինի ամէնամսեայ ժողովին…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը տեսնեմ ես զիս մեր համալսարանը, մասնակից՝ անգլիական բաժինի ամէնամսեայ ժողովին: Ինչպէս միշտ՝ ապարդիւն շեղումներով պիտի երկարի: Երբեմն կարծիքս ալ կը հարցնեն, գիտնալով որ դժուարաւ կը խօսիմ: Սակայն այս անգամ կը զարմանամ ու կը զարմացնեմ, երգելով ժողովրդականացած յանկերգը՝ …بلدى طنطا وانا احب أعيش أونطة Թանթան է քաղաքն իմ, խաբէութեամբ ես կ’ապրիմ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ոգի մըն եմ… ուրիշ բացատրութիւն չկայ… մարդիկ մէջէս կ’անցնին… անփութօրէն… մինչ կը քալեմ…: Ոգի մըն եմ, հակառակ որ չեմ հաւատար ոգիներու գոյութեան: Կատարեալ կացութիւնն է անկասկած: Անյուսօրէն երազած էի թերեւս հասնիլ: Ստիպուած չեմ այլեւս յարաբերիլ մարդոց հետ: Ու կ’ազատիմ տխրութեան ու խնդումի տարուբերումէն: Իսկապէս: Ազատեր ալ եմ գաղտնօրէն դիտելու տղայական արարքէն: Ուրե՞մն: Ուրեմն ազատութիւն է: Թեթեւաքայլ կ’անցնիմ սիրած տեղերէս, ու կը զգամ ինչ որ կը զգայի բացարձակ անհոգութեան բացառիկ պահերուն: Ահաւասիկ Trianon-ն՝ անուշեղէնի – ու պաղպաղակի՛ – պատմական պալատը, մտնեմ ու վայելեմ զարմանազան ցուցակն ու աչք նետեմ գիներուն, որոնք կարծես կ’աւելցնեն վայրին հմայքը: Կը նստիմ ու շուրջս կը նայիմ եւ ինչպէս միշտ՝ սրահներու համալիրը կը սկսի լեցուիլ… կարծես մուտքս ըլլար բացման արարողութիւն… ամբողջովին… դատարկ տեղ չմնաց… ոտքի կը մնան նոր եկողներն ու անճրկած է տնօրէնն… ու չզարմանա՞մ ես ալ, որ անուշադիր է ամէն ոք իմ թափուր թիկնաթոռիս ու սեղանիկիս…:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Միզելու համար կամքիս հակառակ կ’արթննամ ու բաղնիքէն վերադարձիս իր մշտնջենական տիւանին վրայ նստած մայրս կ’ըսէ որ որոշած է Պէյրութ երթալ: Յոգնած դադրած եւ պարտադիր ու ապարդիւն ուղեւորութենէն ալ ընկճուա՜ծ՝ եկած էի երէկ գաւառական քաղաքի համալսարանէն եւ այսօր օրս էր հանգիստի ու յուսալի ապաքինման: Ստիպուած եմ հիմա ճամբորդութեան կարգադրութիւնները կատարել: Բայց չէ՞ որ իր քոյրը վերջերս մահացած էր… որո՞ւն ուրեմն…: Ու ոչինչ կը մշտէ ուղեղս մօրս ալ շա՜տ առաջ պատահած մահուան իրականութեան: Իսկ ինք կ’ըսէ որ հրաւէրը Լիբանանի կառավարութենէն է: Ա՛ռ քեզի լաւատեսութիւն:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը թուի թէ թատերական ասպարէզին մէջ արձանագրած շարունակական ձախողութիւններս մղեր են զիս անսալու ժողովրդական բարոյականին ու գրել թատերախաղ մը, ուր հերոսուհին անհաւատարիմ կը գտնուի իր ամուսնոյն, կը տառապի խղճի խայթէ եւ, ազատելու համար անքաւելի մեղքէն անձնասպան կ’ըլլայ:

Վերջին տեսարանն է ահա, եւ, սրտաճմլիկ ու բարեցուցական մենախօսութենէ մը ետք, հերոսուհին թոյն կ’ըմպէ սրուակէն ու անշունչ կը փլուզի բազմոցին վրայ: Վարագոյրն իջաւ: Ո՞ւր է սակայն յուսացուած ծափահարութիւնն ու դրուատանքը: Լռութիւն է: Որ կը խախտի հետզհետէ սաստկացող լուտանքներով, ուղղուած ինծի՛, որ անզգայաբար – եւ անզգա՛մաբար – մահուան դատապարտեր եմ գերզգայուն այդ էակը. «Գնա՛, կախէ՛ ինքզինքդ, դո՛ւն արժանի ես մահուան»:

Ձախողութենէ փախուստ չկա՞յ ուրեմն: Եւ ինչո՞ւ հերոսուհին չէր առարկած դերին: Թէ իր համոզիչ ու խռովի՛չ մարմնաւորումն էր  պատճառը… հրաւիրած էր համընդհանուր կարեկցութեան… սրտակցութեան նաեւ… ու զօրակցութեա՛ն:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը տեսնեմ ես զիս համակարգիչիս առջեւ…: Զարմանալի՜… երազով եմ զբաղ…: Աւարտեր ալ եմ: Աչքս կ’ուղղուի ժամուն… բայց ի՞նչպէս 1։34, կարելի՞ բան է որ անցած ըլլայ երեք ժամ նստելէս ի վեր ու գրառելու համար մէկ երազ…: Եւ ժամ ալ չէ անցեր Andras Schiff-ի Պախեան նուագածութենէն՝ աշխատանքիս ընկերակիցն այս անգամ… կրնա՞յ ըլլալ որ նստած ըլլամ երկու ժամ բոլորովին դատարկ ու անյիշատակ: Եւ մտահոգուի՞մ… թէ, ընդհակառակը, ողջունելի՜ է ինքնակորոյս պահերու տարապայման երկարումն…: Աչքս գացեր է ժամուն՝ տա՛սնմէկ եւ ոչ՝ մէկ, ինչպէ՞ս ալ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (762-766)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ի՞նչ կացութիւն է աս… աղջիկներ հակած են վրաս… մինչ պառկեր եմ ես… աշխոյժ են ու ժպտերես… ի՞նչ կ’ընեն՝ կը հանուեցնեն զիս… հաճելի կը թուի… կը ջանամ պահել հեռու… ուժ չունիմ դիմադրելու… մահիճն ամբողջ կը շարժի… ո՞ւր կ’արձակուիմ դէպի… անօգ ու առանձին… աղջիկներն ո՞ւր մնացին…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Բոզանոց մը ինկայ, մինչ կը կարծէի նկարահանդէսի մը հրաւիրուած ըլլալ…: Կիներ ու աղջիկներ, մերկ ու հասարակ մակարդակի, բայց ի՞նչ կրնայի սպասել ժողովրդական թաղէ մը, ուր եկեր եմ արուեստի ներշնչարան գտնելու միամիտ ակնկալութեամբ: Կան որոնք կը նային միայն՝ չեմ գիտեր ի՛նչ չափելով, լպիրշ շարժումներով կը հաճոյանան ուրիշներ, եւ դեռ անդին կը վանեմ պլշկողներ… մինչ դուրս ելլելու տեղ աւելի ներսերը կը խորանամ…:

Անշուշտ սխալած ալ եմ՝ նկարահանդէս է իսկապէս եւ ոսկեզօծ շրջանակներու մէջ ցուցադիր են իւղանկար մերկեր: Ժառանգն է շատոնց մահացած նկարչին եւ պիտի ուզէի նկարաշարն ամբողջութեամբ ունենալ: Որքանո՞վ կրնան անտեղեակ ըլլալ արժէքին…:

Բոզե՛րն են բնորդուհիներն… ինքնասերտման պատրանքը դէմքերնուն…: Ու կը ժպտիմ՝ երազելով, որ եթէ ես ալ մէկն ու մէկին առջեւ յամենամ, կ’արտօնուի ինծի ընտրել…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Սինայ լերան կատարն է… հարկ էր բարձրանալ ու բարձրացեր եմ… ինչպէս եւ ուրիշներ… շատեր…: Կ’ըսուի թէ կը սպասեն արեւածագին, զի տեսարանն է մեծիմաստ, խորհրդասոյզ, անպարագրելի՜…: Եւ արդէն գրաւած են դիրքեր ու հեռադիտակներ ուղղուած են հորիզոնին, կարծես ըլլար թշնամիի բանակատեղի: Չեմ մասնակցած պայքարին ու կ’ապաւինիմ համբերութեան կրթանքին: Պիտի պատահէր ու կը պատահի եւ այլեւս արդար է իջնել: Այսքան երկա՞ր էր ճանապարհն ու անվերջանալի՜: Շունչս պիտի հատնի, կը հատնի, ոտքիս զարկերը կ’արձագանգեն գլխուս մէջ, բայց չեմ կանգնիր, պէտք է հասնիմ ստորոտն՝ օթեւանի կենարար թէյին… ու բարձրացեր եմ ինչպէ՞ս…: Կ’իջնեմ ցատկռտելով, խոչընդոտող քարերու, փոսերու վրայէն… ոչինչ, ո՛չ ոք պիտի կարենայ դէմ դնել էջքիս: Կը նայիմ ետ, առաջ անցած եմ բոլորէն… կ’իջնէ նաեւ ընտանիքս՝ կին ու տղայ ու աղջիկ, հե՞տս էին ուրեմն…: Չեմ կանգնիր, չեմ կրնար, կը հեռանամ աւելի, եւ չկա՛ն ալ, ու կարելի՞ է որ չհասնիմ երբեւէ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կ’որոշեմ անգամի մը համար հրաժարիլ աշխարհային որեւէ պայքարի չմասնակցելու որոշումէս ու նայինք ի՞նչ պիտի պատահի…: Բարեկամի մը հետ եմ հեռատեսիլի շէնքին մօտերը գտնուող կայարանը ու կը զարմանայ ան ալ անշուշտ, երբ փոխանակ ետ կանգնելու մինչեւ բոլոր սպասողներն ելլեն հանրակառք՝ կը խառնուիմ անհամբեր խուժանին ու հրմշտկելով, անդին հրելով տեղ կ’ապահովեմ առաջին աստիճանին վրայ ու վեր…: Դեռ յաղթական ալ կը նայիմ վարերը գտնուողներուն ու կը տեսնեմ որ նկարագրիս խոտոր արարքն ունեցած է հարիւրաւոր վկաներ՝ շուներու նման բերանաբաց… բայց տեսագրող խումբ մըն ալ գործուղուեր է շտապ եւ պատահարն արդէն կայքէ կայք կը խլուի համացանցին վրայ…:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գիրք մը կայ հետս, զոր պէտք է վերադարձնեմ չե՛մ յիշեր որուն: Պէյրութ պողոտան կը տանի դէպի Յուսաբեր ակումբ, բայց եւ եթէ շեղիմ ձախ՝ Սուրբ Մարկոսի ղպտիական բուժարանը, զոր վերջերս ստիպուեր եմ այցելել: Կը քալեմ ձախ մայթէն, նախընտրելով չհանդիպիլ հայերու: Կը մտածեմ նաեւ որ անհրաժեշտ չէ գիրքը վերադարձնել, այսօր ո՞վ գիրք կը կարդայ, եւ իսկապէս որքա՞ն կարեւոր կրնայ ըլլալ որեւէ գիրք…: Բայց հասած տեղս եկեղեցի մըն է, երգեցողութենէն կռահելի, թէեւ մենք գտնուինք շուրջբոլորը դարձող ներքին պատշգամը եւ չկարողանանք հետեւիլ վարի անցուդարձին: Պարահանդէսի մսացոյց ու պճլտուն զգեստներով կը շրջին էգերն անծանօթ ու ծանօթ, եւ իր մուգ կապոյտ, պարզ երկմասով աչքս կը գրաւէ բազում տարիներու ձայնասփիւռի գործընկերուհիս՝ Արաքսի Տէօվլէթեանը, որ ետ ինծի ծանօթի նայուածք մը կը նետէ, եւ ես չեմ գիտեր՝ մեռած անձի մը հանդիպելու պարագային՝ հա՞րկ է ցաւակցութիւն յայտնել կամ ոչ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (756-761)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Դրախտի մէջ եմ, թէեւ չեմ յիշեր մեռած ըլլալ…: Կ’երեւի այսպէս կ’ըլլայ: Ամէնուրեք պարտէզներ են բլուրներու վրայ, եւ տուներն անկասկած տեսած եմ, ապրած ու քալած մօտակայքէն… անթերի ու անեղծ կը պսպղան: Բայց մարդիկ չկան… այո, հեռուները կ’երեւին… ցանցառ… բայց ո՞վ են…:

Շանթ Աւետիսեանը կու գայ: Զարմանալի չէ՝ վերջերս մեռած էր: Ձեւով մը խօսակցութիւն բանամ: Կը հարցնեմ․ «Ի՞նչ կ’ընէ մարդ այստեղ»: «Ամէն մարդ իր սիրածը կ’ընէ»: Բախտաւոր է ինք ուրեմն… բայց եկողներն ամէ՛նն ալ բախտաւոր ըլլալու են, չէ՞: «Դէպի Արեւե՞լք, Արեւե՞լք միշտ», կ’ըսեմ, ակնարկելով գեղարուեստի իր անշեղ ուղղութեան: «Այստեղ Արեւելք, Արեւմուտք չկայ, արե՛ւ չկայ»: Իրապէ՛ս, չէի անդրադարձած, աշխարհը դեռ կը յամենայ մտքիս մէջ: Լոյս է համատարած: Եւ օդն է բարեխառն: Այրող ալիք մը կ’անցնի յանկարծ: «Ի՞նչ էր»: «Դժոխքն աւելի կը վառի երբեմն»: Առուակներ ալ կան մեր չորսդին, քաղցրօրէն կը կլկլան: «Նեղոսի Անուանիներուդ կը հանդիպի՞ս՝ Icons of the Nile»: Բայց ան կ’երթայ արդէն: Կը կանչեմ ետեւէն․ «Օմ Քալսում, Ապտէլ Հալիմ, Հինտ Ռոսթոմ, Ֆաթէն Համամա… հո՞ս են»: Բայց ո՞վ մտիկ կ’ընէ…:

Եւ ի՞նչ դրախտ է այս: Քրիստոսի Դրախտին շատ չի նմանիր, եթէ վստահելի են վկայութիւններն… ո՞ւր են խունկի ծառերը, որոնց վրայ լուսեղէն մարմիններով պիտի թառէինք: Բայց մահմետականի դրախտն ալ չէ… չկա՜ն վրաններն ուր հուրիներ կը սպասեն… յաճախորդներո՛ւ: Եւ ո՞վ կ’ընդունուի… ի՞նչ են ընդունման պայմաններն, որոնք լրացուցեր եմ ես առանց գիտնալու… եւ առանց դիմելու…:

Նակիպ Մահֆուզը կու գայ եւ ի՛նքն է որ կ’ողջունէ զիս ու կ’ըսէ․ «Ուրախ եմ որ ճշմարիտ ընթերցողի մը կը հանդիպիմ»: Կատակեմ․ «Հերոսներէդ ոեւէ մէկուն կը հանդիպի՞ս»: «Ուրիշ որո՞ւ»: Կատակին դէմ կատակ: Յանկարծ կը բռնկին հորիզոններն ու կը մարին… աչքի խաբկա՞նք հոս ալ: Մինչ ինք զուարթօրէն կը հաստատէ․ «Ուր որ դրախտ կայ, դժոխքը հեռու չէ»: «Կը գրե՞ս նոր վէպեր ու պատմուածքներ»: «Միշտ, բայց նկատի ունեցիր որ ժամանակի խաղն այստեղ տարբեր է, վայրկեաններու ընթացքին ամբողջ վէպը կը պատկերուի մտքիս մէջ»: «Եւ յետո՞յ»: «Յետոյ կ’անհետանայ, կամ տեղ մը կը մնայ, որո՞ւ հոգ: Այստեղ հոգ չկայ: Արդարեւ, դրախտի յատկանիշերէն է հոգի բացակայութիւնը»: Ու կ’երթայ: Պիտի ուզէի հարցնել իրեն, ի՞նչ, այո․ «Գիշեր, գիշեր կ’ըլլա՞յ հոս: Կա՞յ քնանալ ու… երազե՛լ»:

Բայց հոգս չէ: Մեղմացեր ալ է լոյսն ու լոյծ բուրմունքներ հաճելիօրէն կը թմրեցնեն: Ու ծովահայեաց սենեակս է այս սիրելի: Ու կ’երազեմ կ’երեւի… նոյն այս դրախտն…: Այլ տաքութիւնն ուրկէ՞ կու գայ, ու մրրկած կ’արթննամ… բոցեր ու հուր ամէնուր… ու հոծ հրդեհ… կ’առնէ ու կը տանի…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս Նեղոսի ափին… կարծես եղած եմ այստեղ, բայց ե՞րբ, ո՞ր կեանքիս ընթացքին… թէ թերեւս երազի՜ մէջ… կամ հեղինակի մը էջերուն…: Բայց այստեղ եմ հիմա, անկասկած, եւ ուրիշ մարդ չկայ, ամայի՜ են ափերն ալ մինչեւ հեռուներն…: 

Ու հանդարտ է հոսքը…: Միտքէս կ’անցնի յանձնուիլ իրեն, թէեւ իր կողմէն չըլլայ հրաւէր… պիտի ծփամ եթէ ու տարուիմ… բայց վախը կայ իսկոյն ընկղմելու…:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս Շատ Կարեւոր Անձնաւորութեանց հաւաքի մը մէջ… կրնա՞յ ըլլալ որ հրաւիրուած եմ, թէեւ սխալմամբ…: Փոքր խումբեր կազմած՝ կանգնած են, կը զրուցեն, ձեռքերնուն բաժակներ…: Կը մօտենամ ըստ բախտի, ու լսակից դառնալով զրոյցին, կը մղուիմ կարծիք յայտնելու: Կրնային առարկել, կամ անտարբեր մնալ նոյնիսկ, բայց երես կը դարձնեն, եւ անշուշտ անիմաստ է ծոծրակներու խօսիլ…: Սա կը կրկնուի…: Կը մօտենամ երբ հազիւ, կամ քանի մը քայլ առած դէպի… կռնակ կու տան ինծի…: Կարծեմ ժամանակս ծոծրակներու ուսումնասիրմամբ պիտի անցընեմ:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Փառատենչիկ գայթ մըն է անշուշտ, որոշեր եմ փիլիսոփայութիւն մըն ալ ես… կարգադրե՛լ…: Պէտք է տարբեր ըլլայ… կամ պատրանքն ստեղծէ..: Ուրե՞մն: Կեդրոն մը պէտք է ունենանք, որուն շուրջ դառնան, բարդուին մանրամասները: Բա՞նն իբրեւ կեդրոն… օ՜, աւանդական, ծեծուած ու հերքուած…: Սէ՞րն իբրեւ կեդրոն… արդէն պատրաստ են հետեւորդներ… բայց նորութիւն փնտռողն ինչպէ՞ս ընտրէ…: Գաղտնի՛ք մը… այո, գաղտնիք մը, որ ծլարձակէ մանրամասներ, առանց այդ մանրամասներէն յայտնաբերուելու…: Ու գաղտնիքն յայտնաբերելու փորձը բարդէ նոր մանրամասներ, ու այսպէս… ad infinitum! Q.E.D.

Կը մնայ ածել գաղտնիք մը, որ գաղտնիք մնայ նոյնիսկ ինծի…

Բայց… արտադրանքն ըլլայ պիտի փիլիսոփայութի՞ւն, թէ կրօնք… կարելի՞ է զատորոշել…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Աղօթքի հրաւէրն է արեւածագի… կումբն ու մինարէն կը պատկերեմ… ո՞վ պիտի սլքտայ մզկիթը դէպի… հրաւէրը դեռ կ’երկարի… կ’արձագանգեն հաջոցները շուներու… ու չեն դադրիր հրաւէրի աւարտին… ու տակաւին… հատուկենտ կամ համուռ… քուն է քաղաքն… ու լուռ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Այս աղջիկը, ոսկեմա՜զ, ես կը յիշեմ, երկաթուղիի կայարանը զովացուցիչ չէ՞ր ծախեր, եւ չէի՞ ափսոսած իր գեղեցկութեան՝ կեանքէն կոշտցած եւ կեղտոտ զգեստով մը ծածկուած, բոկո՞տն ալ… փոփոխուե՜ր է… նրբացեր են դիմագիծերն, զգեստն է վերջին նորոյթի, կօշիկն է սրակրունկ…: Հիացմունքս կ’ընդունի ժպիտով… բայց երբ զարմանքս կ’արտայայտեմ՝ կը զարմանայ ինք ալ…: Կը համարձակիմ․ «Ես տեսած եմ քեզ կառամատոյցին վրայ…»: Կը մտածէ քիչ մը, յիշելու համար կարծես․ «Դուն ներկա՞յ էիր նկարահանման… ֆիլմը մօտ օրէն կը ցուցադրուի…»: Ա՞յս է բացատրութիւնը… սակայն տարիներ առաջ էր, եւ ոչ՝ մէկ անգամ, այլ՝ անգամներ… մի՛շտ, երբ գնացքին կը սպասէի՝ Գահիրէ վերադառնալու համար…: Թէ թերեւս ես տեղւոյն վրայ իմ տարբերակն էի յօրինած… առակ իբրեւ կամ սրտայոյզ դրուագ: Եւ անցեալ չէ՞ր, հեռո՜ւ անցեալ, աղջիկն ինչպէ՞ս է տակաւին թարմատի…:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (750-755)

ՈՅԺ

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Փողոցներն ամայի են, սակայն վտանգ կը սպառնայ: Նեղոսի այս ճիւղաւորմամբ դժուար չըլլայ թերեւս վերադարձ ապահովել: Միւս կողմը եկեղեցի մը կայ, որ իրական ըլլալէ աւելի՝ մանրակերտի կը նմանի: Եւ ահա աղջիկս հեծանիւ մը նստած կը սպրդի հսկողութենէս ու կ’երթա՜յ, եւ ուրախութեամբ կը տեսնեմ որ տղաս մէջտեղ է նետուեր՝ ետ բերելու համար զայն… բայց ժամանակ երբ կ’անցնի, կը մտածեմ որ նպատակը քոյրը բռնելը չէր…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Արձանն առջեւս է, թէեւ հեռու, եւ նպատակս հասնիլ չէ: Ռամսիս Բ.ի յայտնի արձանին կը նմանի, բայց աւելի մեծղի է ու բարձրամէտ, եւ կարծես ոչ թէ մարմարեայ, այլ պղնձեայ գոյնով մը պսպղուն: Սակայն ճանապարհէս կը շեղիմ դէպի աջ ու վար՝ քիլօ մը շաքար գնելու համար, եւ ահա փողոցի գրեթէ աւարտին կը գտնեմ նպարավաճառի խանութ մը եւ պատուէրս կը ներկայացնեմ: Թերթ մը կոնաձեւ կը փաթթէ ու շաքարը մէջը լեցնելով կը մեկնէ ինծի: Կարելի՞ է որ քիլօ մը շաքար պարունակէ… շատ աւելի նուազ կը թուի…: Ինչ որ սակայն կ’ընդվզեցնէ զիս՝ սահմանած գինն է՝ երեք եգիպտական, մինչ ես գիտեմ որ գինն է հարիւրութսուն դահեկան: Կ’առարկեմ ու կը բարեհաճի երկուհարիւրիննսունի իջեցնել: Կը մերժեմ ու դուրս կ’ելլեմ, սակայն փողոցին երկու կողմերը գտնուող խանութները կաշեգործի ու կօշկակարի են: Դէպի ճանապարհս կ’ուղղուիմ յուսահատ, բայց բարեբախտաբար փոքրիկ խանութ մը աչքէս վրիպեր է, եւ տէրը կամ գործակատարը, որ քիչ անդին բարեկամներու հետ նստած կը զրուցէր, զիս տեսնելով կու գայ եւ պատրաստ է քիլօ մը շաքարը տալ երկուհարիւրութսունի: Չեղաւ, պիտի չկարողանամ ունենալ քիլօ մը շաքար: Կ’ելլեմ ճանապարհ, եւ հեռուն Ռամսիս Բ.ի արձանն է, ու կը քալեմ, թէեւ նպատակս հասնիլ չըլլայ:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Թուղթեր են սեղանին վրայ առջեւս եւ պէտք է հարց մը ճշդեմ, բայց մինչ քանի մը թուղթ կ’իյնայ վար ու նեղ է ճեղքը եւ ինչպէ՞ս պիտի կարենամ վերստանալ, կը հաւաքուին շուրջս, այո, ծանօթներ կարծես, բայց ինչո՞ւ, հետաքրքրա՞ծ է զիրենք թուղթերու տեսքը, եւ աղջիկներէն մին քովս կը նստի, եւ կը հետաքրքրուի, նշմարած ըլլալով թերեւս որ երաժշտական նոթագրութիւններ ալ կան, եւ կատարելիք ճշդումս համանուագի մը թիւն էր – մին՝ 92, բայց մի՞ւսը – եւ կը մտածեմ, որ իր մայրը հետաքրքրուած էր սիրոյս յօրինած երգերով, բայց աղջիկը կը դժգոհի որ անոր հայրը ջանացած էր դպչիլ իրեն, ինչ որ զարմանալի չեմ գտներ, պատանեկան խակութիւն մը ունէր մարդը, այո, մեռած, եւ կ’անդրադառնամ որ ես ալ կը սիրէի դպչիլ, եւ քանիցս կշտամբանք եղած է բաժինս, բայց որ այս մէկ աղջկան դպչելու փափաքն անկարելի է որ ունենամ:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Մարդոցմէ կը դառնամ, սակայն մէկը կը զգուշացնէ որ միջատ մը կայ մարմնիս վրայ: Կռնակս ըլլալու է, չեմ շարժիր ու չեմ փորձեր հեռացնել, մինչ զգուշացնողն ալ կարծես կը դժկամակի… կը գարշի՞… ի՞նչ տեսակ միջատ ըլլալու է, ի՞նչ չափի: Բայց ահա ճիգով մը կը ջանայ հեռացնել մարմնիս վրայէն եւ վերջապէս կը յաջողի: Կը դառնամ, գիտնալու համար թէ ի՞նչ էր, բայց չեմ տեսներ ու լուռ կը մնան:

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Տեսութիւնը բացատրուած է յստակօրէն, ուրեմն ինչո՞ւ երկրորդ գիրքով մը հաստատելու համար իջեր եմ փողոց ու կը քալեմ եւ գրավաճառատուն գտնել կը յուսամ այնտեղ ուր լաւ գիտեմ թէ չկայ: Որքա՞ն անգամ ու որքա՞ն ատեն պիտի երթամ-գամ…:

Բայց փողոցը չէ, այլ իրականութեան չհամապատասխանող ուղղաձիգ ու երկար նրբանցքը Գրականութեան եւ Արուեստից Հիմնարկին, եւ ձախին դռներն են դասախօսներու գրասենեակներուն: Գոց են բոլորն ալ եւ պատն ամբողջ շարունակութիւն մըն է փայլողորկ, գեղեցկահիւս փայտերու: Ո՞ր բարձրաստիճանին այցելութեան կը սպասուի…: Կը քալեմ ու բաց է եղեր դռներէն մին, եւ ուղղակի իր գրասեղանին ետեւ նստած կը տեսնեմ ծանօթ դասախօս մը, ու թէեւ կոկորդիս վիրահատումէն ետք դադրած էր զիս մտերմօրէն, ժպտերես բարեւելէ, կը մտնեմ, որովհետեւ գրադարանն ալ այստեղ է: Պատասխանատուն է թերեւս ու կը դիմեմ իրեն գիրքիս հարցով, բայց ինք կը յայտնէ որ դաւադրութիւններ կը նիւթուին դէմս, ուր որ է վտարուիմ պիտի, ուստի կը յորդորէ նախաձեռնարկ ըլլալ ու հրաժարիլ: Կարեւորութիւն չեմ տար, չգայի եթէ՝ այս տեղեկութիւնն ինչպէ՞ս պիտի փոխանցէր, իսկ ես եկած եմ գիրքին համար: Կ’ազդարարէ կրկին, ու կը մտածեմ, որ քանի վտարում ու հրաժարում նոյն արդիւնքին կը յանգին, քայլն ինչո՞ւ իմ կողմէս ըլլայ: Բայց իրապէս ինչո՞ւ եկայ, քանի այս ժամանակավրէպ գիրքերէն մին անկարելի է որ փնտռածս ըլլայ: Եւ ի՞նչ էր տեսութիւնը, զոր կարծած էի բաւական ըմբռնած ըլլալ…

ԵՕԹՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը տեսնեմ ես զիս տողի մը ընդդէմ… երազի մէջ յայտնուած քերթուածին մէկ տողն է, որ անյարիր կը թուի քերթուածին ու ինծի՛… կը փորձեմ ու կը մերժեմ տարբերակներ… լուրեր կը հասնին առեւանգումներու, սպանութիւններու, ցոյցերու, կոտորածներու, ըմբոստացումներու, տնտեսական վերիվայրումներու, ծովարկածներու, հրդեհուող անտառներու, սովալլուկ բնակչութեանց… չեմ հրաժարիր ես տողը ճշդելու ճիգերէս…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: