ԴՈՅԴՈՅ

ՄՇՈՅ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՄԱՐԻԱ ԱՐՈՍԵԱՆ

Վախտ կ’եղնի օր չըս հիշտըբի, գ’ուզիս էրթալ առուի հոսանքի ուղղութիւնով…

Օր մտաձիս հիշտբելու շատ բաներ կան, բայց մէկ-մէկ բդի կայնինք ու նայինք մըր կողք-բոլորը, բդի ըզգանք էն, ինչ հիշտբելու պատճառով բաց ինք թողի…

Օր մի ես լը օրոշի չհիշտբել. տաքսի վերցուցնելու փոխարէն՝ գացի ռայոններու աւտոբուսով։

Դեղին, ջարդուխուրդ եղած, ըսիս գիլու բերանն ընգուգ աւտոբուս մ’էր, անջախ կը շարժուէր, բայց միջի մարդիկ էնքան տարբեր էին ու հետաքրքիր, էնքան մաքուր էին ու պարզ օր դու, ուզէր թէ չուզէր, կը դառնային էդ մաքրութեան մասնիկը, օղորթ ըսուգ կ’աշխադէիր էղնել էդ մասնիկը։

Մէկ-մէկու չէին ճանչնայ, բայց էնմա կը ժղլէին իրարու հետ, օր կ’ըսէիր՝ ըսոնք մը տնից ին։

Ջահել մը ուր հեդ կը տանէր մը ճերմակ ու էրգու դուման դոյդոյ։ Դոյդոյներու անուշ ղոնղունոցն ընձի տարան էրեխայ վախտերս. աչւդանսի փագի ու աչքիս յառաջ էգաւ պապուս դրան գոմի կանչով ծածկուգ երթիկը։

Գոմի մէջ, ըսիս Նոյեան տապանն էղնէր, իրարու հետ հաշտ-համերաշխ կ’ապրէին դոյդոյներն ու անասունները։ Դոյդոյներու բներն երթիկի մօտն էին, ըդուր համար, օր տեսնէինք թազա հէլուգ ձգտիկին, գ’ելնէինք երթիկ։ Մէկ-մէկ էլ էնքան կը սպասէինք, օր արդէն պիջի ծագուգ հաւգտէն ձագ ելնէր։ Մըր համար էդ տեսարանն հրաշքի կը նմանուէր։ Հետաքրքիրն էն էր, օր ինչքան էլ մատղաշներքով ըռկուգ էղնէինք մէգմէգուց, երթիկից իջնելուց արդէն կը մոռնայինք, թէ ով ումից էր ըռըկի։

Հմի նստուգ, էդ անջախ շարժուող աւտոբուսի մէջ, կը մտածիմ, ըսիս հնջի՞ ըդմլա շուտ կը բարիշէինք:

Մկա հաւգտից թազա դուրս էգուգ ձգտիկն էին պատճառը, մըր մամից գողդու երթիկ էլնել էր, թէ դոյդոյներու ղունղունոցն էր պատճառը…

Ըդմլա էլ մութ մնաց մօդսի…


Բառարան

Անջախ – թրք․՝ հազիւ։
Աչւդանս – աչքերս։
Դոյդոյ – աղաւնի։
Դուման –մոխրագոյն։
Ըդմլա –այդպէս։
Ըռըկիլ –  խռովել։
Ժղլել – ասել, խօսել։
Հիշտբել – շտապել։
Ղոնղունոց – աղաւնիների ձայնը՝ մնչիւն։
Մատղաշներ – Երեխէք։
Մկա – ասես։
Պիջի – փոքր։
Օղորթ ըսուգ – ճիշդն ասած։


[1] Այս բարբառով խօսում են Մշոյ Խնուսից գաղթածները, ովքեր հիմնականում ապրում են Ջաւախքի Ուչմանա, Հեշտիա ու Թորիա գիւղերում։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԻ ԱՆՔԱՄ ԱՄԱՌԸ․․․

ՍԻՍԻԱՆԻ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՆՈՒՆԷ ՍԱՀԱԿԵԱՆ

1995 թիւնա։ Ամառ։ Արեւը կրակա թափըմ։ Երաշտ տարիա։ Էն վեր Սովետի վախտը խոտհունձն սկսիլից լոզունգ ին կիրըմ կախ տամ կեղամէչերի պատերան, թա ոշ մի ծեղ խոտ դաշտըմ մհեկ տհենց չի։ Սեփականաշնորհումն ընգիլան եդը աման մարթ ինքն ուրա իլածին չորս աշկավ ա եշըմ։

Քշերավ ծեքին մարթ ու կնեկ քինըմ ենք մեր արտի խոտը հւաքիլի։ Մենակ մենք չենք։ Կեղան էլի մի քանի հոքի կան։ Նստանք Լեւիկի տրակտորի լաֆետն ու ճնապա ընգանք։

Էն միներին համեմատ մեր արտն առաչա։ Մինչեւ ընդեղ հսնիլը ծորի ղրաղին, Սալ ըխպրի կոխկին մարթս մի քանի չոր ու չոփ կուտրատեց կրակ վառեց, կոֆէ եփեցինք, խմանք ու պիցրացանք արտը։ Սարի վիրայ եռանկունաձեւ հարթ տեղա։ Մի անկիւնըմը հունց վեր փշի սերմը շաղ տուած իլի։ Մինչեւ արեւը տալը խոտը հւաքանք վեր կուտրատուի ոչ։ Կեղը վիրայ կալան առաչ մարթս թա՝ «Պե՛ր մի էտ փշերը վառեմ, վեր սերմը թափուի ոչ, եկող տարի ալ տուս կայ»։ Համ քինըմա դիբամ  մարթաբոյ փշերը, համ ալ քթի տակին ինքն ուրան խօսըմ, թա խէ չը Լեւիկին անա մի բոթուլ սալեարկա երկըլավ, վեր կարայ փշերը վառի։ Բայց դէ կրակը վառիլն ու թարս քամի պիցրանալը մին իլավ։ Ճիշտ ա խոտը փշերան ահագին հեռու ինք տարալ, բայց քամին վեր տուաւ, սաղ արտավը մին կրակը փռնաւ։ Ծեռքերներիս վիլկա եա. դէ եկ վիլկավ կրակ հնցրու։ Տըփ-տըփըմ ենք, բայց օքութ չունի։ Մհեկ մարթ ու կնեկ քոռ ու փոշման նստալ ենք արտի ղրաղին կուտած քարերին վիրայ, սրտերնիս վառուած արտան փիսա մխըմ։ Մին ալ տեսնանք Լիպո ձաձան, էշը նստած, մի ծեռքավը պահը էն մի ծեռքավը էշի նոխտան փռնած կամա դիբա մեզ։ Տու մի ասի բոստանը ճիրիլից աշկավնա ընգըմ վեր Փոլ եկածան ծոխա պիցրանըմ, ճուրը քըցըմա առխերի վիրան, ինքը էշը նստըմ կամ տեսնայ էտ հինչ ծոխա։ Տեղ հսաւ, էշան վիրայ եկաւ ու սկսեց վիրաններիս ջղուիլը, թա հո՞ր ենք մնացալ նստած։ Հրեւան արտերըմը մի ծեղ խոտ չկայ, կրակը վեր անց կցաւ սահմանը, արտատէրերն ասիլ վեն արտս պաժառ ես տուալ, խոտս տո՛ւր։

Ինքը սկսաւ պահավը, մենք վիլկոցավը, հողը քանդիլավ հրեւան արտերան անջատանք։ Էտ մարթն իրօք մեզ մի մեծ ծախսա ազատաւ. կրակը մի երկու մետր սւցըրալ էր մեր հրեւաններան մինի արտը, ինքը գիդալավ վեր արտըմը մի ծեղ ալ չի իլալ, խոտ օզեց։ Մեր արտի ղրաղի երգան կոթմին կրակը հսալ չէր, էտ ալ տուանք էտ երկու մետրին տեղը…

Մի քանի օրան եդը աֆտոբուսավ քինըմ եմ Սիսիան, մինալ լիսըմ եմ.

– Աչի, բա լիսա՞լ էք հինչա իլալ, մարթ ու կնեկ քինացալ են խոտ հւաքիլի, արտի մէչին կրակ են ըրալ վեր կոֆէ եփեն լակեն, արտը պաժառ են տուալ ու կաղնալ ղրաղ։

Ոչ էնա ծիծաղես, ոչ էնա լաց իլես։ Հըրցընըմ եմ, թա հո՞վա ասալ, ասըմա լիսալ ենք։

Դէ գիդըմ էք էլի, վեր խօսկն ընգըմա ժողովուրթին պերանը, էլ պրծում չկայ։ Ասըմ են մինչեւ սօր հում արտըմը խոտ չի կնանչըմ, մեզ են յիշըմ։ Ամման մինն ուրա ձեւավնա պատմըմ…

Գիդըմ չեմ թա հով վեր վախտա յիշըմ մեր արտի պաժառը, հով հունցա պատմըմ, բայց ես միշտ կարօտըմ եմ էն օրը, Սալ ըխպըրի կոխկին մեր կուճի օջախն ու վիրան եփած կոֆէն, քշերավ ծեքին, Արամազդին ու Իշխանասարին ծոցըմը…


Բառեր

Առխ – առու։
Ասիլ վեն – ասելու են։
Արտան փիս – արտից աւելի վատ։
Բոթուլ – անգլ․՝ շիշ։
Երգան – երկար։
Երկըլավ – վերցրեց։
Էն միներին – միւսների։
Ըխպր – աղբիւր։
Ընգիլան եդը – Սկսելուց յետոյ։
Իլալ – եղել։
Ծորի ղրաղ – ձորափ։
Կաղնալ – կանգնել։
Կեղամէչ – գիւղամէջ։
Կեղը վիրայ կալան առաչ – Գիւղ իջնելուց առաջ։
Կոթմա – հաւաքած խոտ։
Կուճի – փոքրիկ։
Հո՞ր – ինչո՞ւ։
Ղրաղ – եզր։
Ճիրիլից – ջրելուց։
Մհեկ – հիմա։
Նոխտա – սանձ։
Չոր ու չոփ – ցախ։
Պաժառ – ռուս․՝ կրակ։
Ջղուիլ – բարկանալ։
Սալեարկա – ռուս․՝ վառելանիւթ։
Սօր – այսօր։
Վիլկա – ռուս․՝ եղան։
Փոլ եկած – Փուլ եկած՝ դաշտի անունն է։


[1] Սիսիանի Դարպաս գիւղի բարբառ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅՐԵՆԱԴԱՐՁԸ

ՄՇՈՅ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՄԱՐԻԱ ԱՐՈՍԵԱՆ

– Իմ աղջգդիք հայ բդի մեձնան, հայու փայ բդի էղնին, հայ տղու տուն բդի ծաղգծուն ու էդուր համար Մարէ՛ ջան, կնի՛կ, մինք կ’երտանք Հայաստան։ Իմ ըսուգն ըսուգ է։ Իմ օրոշուգն օրոշուգ է,- ու ձեռ զարգեց Ջոջ պապուս շինուգ սեղնին։

Հայրըգաս մըր տան տղամարդու վերջի խօսքն էր..․։

Տան խալխը հայրըգաս ըդմըլա լարւուգ, ջղայնացուգ ու վճռական շուտւընէ չըր տեսի…

Մարդ, օր մեձծի ու ուսում էր առէ օդարուտեան մէջ, մարդ օր անգամ հայերէն գիրը չիդէր, մարդ, հում տունն ըղում էն թարաֆ էր, հօդ մի ճամփայ էր Սեւ ծովէն, օրոշեց ապրել լեռներու ու քարերու ծովու մէջ, հայերու մէջ, Հայաստան երկրի մէջ…

Հայրըգաս սիրտը ցաւէն կը ճմլուէր, երբ օր ծախեց օտար հողի մէջ շինուգ պապագան տունը…: Ամէնն մը քար մըր Ջոջ պապսի իրայ ձեռով էր տաշի, իրարու վրայ դրի, տուն շինի ու էդ տան մէջ հազար սէր ու սաւդով մեձծուծի իրայ բալիգներուն։ Բայց…

Մօդըծաւ էրթալու վախտը։

Մենձ գռուզավիգներու մէջ բարձան էն ինչ թանգ էր մըր օջախի համար՝ չմոռացան Ջոջ պապուս շինուգ փէդէ մենձ սեղանը։

Հայրիգսի Հայաստանու մէջ թազա տուն շինեց, լիք ծառեր տնգեց, մըր հեդ սորուաւ հայերէն գրերն ու քանիմ տարի տարի յետոյ հոգու հովարան արու զաւակ ունեցաւ…

Մըր գեղի մէջ հարազադներ չընք ունեցի, բայց մըր դրկեցներն մըզի դառան հարազադներ, դառան մըր մենձ գերդաստանի անտամներ ու առիթներու ժամանակ քուլիքսի կը բոլորէինք Ջոջ պապուս շինուգ փէդէ սեղնի բոլորն, կը խմէինք հայրըգաս տնգուգ խաղողից մօրսի ձեռով քաշած գինին։ Պռնգէ-պռունգ լցուգ գինու թասերն կը բարձցնէինք ու հառջի կենացները միշտ կ’եղնին «բարով տեսանք»ն ու «ջանսախութիւն»ը:


Բառեր

Գռուզավիգ – ռուս․՝ բեռնատար մեքենայ։
Ըդմըլա – այդպէս։
Ըղում – մի քիչ։
Ըսուգ – ասած։
Հայրիգսի – հայրիկս։
Հայրըգաս – հայրիկիս։
Շինուգ – շինած։
Պռունգ – պռունկ, շրթունք։
Պռնգէ-պռունգ լցուգ – բերնէ բերան լեցուն, լեփ-լեցուն։
Սէր ու սաւդով – սիրով ու մեծ հոգատարութեամբ։
Փայ – թրք․՝ մաս, բաժին։
Փէդէ – փայտեայ։
Քուլիքսի – բոլորս։


[1] Այս բարբառով խօսում են Մշոյ Խնուսից գաղթածները, ովքեր հիմնականում ապրում են Ջաւախքի Ուչմանա, Հեշտիա ու Թորիա գիւղերում։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՁՄԵՌ ԷՐ․․․

ԲԱՆԱՆՑԻ ԲԱՐԲԱՌ[1]

Բանանց գիւղի Փողոսկ գիւղամէջը

ԳՐԻԳՈՐ ՂԵՒՈՆԴԵԱՆ ԲԱՆԱՆՑԻՑ

Օրը Կիրակի էր, առանձնապէս գործ չունէի ընըլի, բայց ուրիշ աշխատանքի էլ հաւես չունէի, ասըցի Փըղոսկի վրայ քընամ, տենամ ինչ կայ չկայ։ Բաջանաղիս՝ Վանիկի տան կողքով անցնըլիս, ծէն տուի, երեխան տուս եկաւ, ասըց պապան քընացել ա կովըրի ետնա, մէրն էլ մագազինում էր աշխատում, պէտք էր մագազինը կանոխ  բացէր, քանի գիւղի բնակիչները տուս չըն եկըլ ծխախոտ, շաքար, ձէթ եւ այլ մթերքներ առնիլու։ Իմանալով Վանիկի քընացած ուղղութիւնը, որոշըցի ետնէն քընամ։ Հետ տառայ թըրվանգը, վըր կալայ ու ճամփայ ընգայ։ Մին էլ դէմս տուս եկաւ Թընիսանց Մուխին, որը նոր էր արձակուրդ եկըլ գիւղ։

– Պարի լիս, աՔո՛ք, էս ո՞ւր ես սըհը մենակ-մենակ քընում էնբաշտէն ռաւետը քըշերավ, հալա ղայդին վերցակը կանչըլ էլ չի։

– Մենակ չըմ, աՄուխ, ես ու Քոքորն ընք, որոշըլ ըմ սըհը փըյադա մինչ Ծըկերի ծորը քընամ, Վանիկի կովերը քըշերը եկըլ չըն, ինքն էլ ետնեռնին քընացել ա, միչով մըհի եկըլ չի։

– Դէ ինչ ասեմ, ախպեր, անփորձանք։ Մի ճոխտ սապոգ ընի, վըր վաքսը չէր ըլում, խոզի եղը կար ու կար, քըցումի, մի լաւ պըլպըլցնում ձմեռը, պըրթի նասկով կենում, պարտյանկէքը պահումի, մի տեղ քընալու հետի օգտագործեմ։ Սըհը էս մինուճար ձմեռուայ սապոգը կեցիս քընացի հանդը, վընց վըր իրեսիս վրայ ման կամ, վըր ցեխնի ընգնում, էլ չորս ղոլըս եաշումչի, ում ասես ուշունցի տալի, քըֆուր քափարը կապումի։ Դէ թըրվանգը ուսիս քցած էր, ամմա տեղ կար խանգարում էլ էր, ամմա դէ տրիգրելկիս վրիցը մի ղըլանից պատրոնդաշս էր պընդըցրած, ջըբերս էլ մի ղոլից մի կտոր հաց ու պանիր էր, սպիշկես եւ որոշ պըտկական պաներ։ Ցուրտը ծըկըլթըցնում էր, վախումի թա փերչատկէքս հանեմ, թուշ մատներս փըտանում էր։ Ճըմպի մի տեղ սաս-սուս, ինչ որ մի ծէն, աղմուկ, խօսակցութիւն լըսըցի, ընջըկնիս սըրըցի, թըրվանգըս հըզըրըցի, մին էլ ըհը ծառի վըրի ծիւնը բութուն վրէս թափուեց, ուզըցի վերեւ եաշեմ, աշկըրըս ծիւնով լցուեց ու ըսկըսեց մըռմըռալ։

– Պա՜հ, ես ծեր տէրը թաղեմ, տեսա՞ք վընց ինձ տնազ ըրին, հետն էլ պատժեցին։ Աշկըրըս սրփեցի ու աղաք քընացի, համ էլ ծիի վըտնահետքըր էլ տեսայ, կովի էլ, կրակեցի օդում ու «Վանի՛կ», կանչեցի։ Արձագանգեցին սարըրն ու ծորըրը, բայց ոչ Վանիկը։ Քընալավ մի տեսակ հարազատ թուփն ու ծառը ինձ զարզանդացաւ, մըտածում եմ, մըհի սըհը միչով վերդե՞ պըտեմ հըսնիլ։ Մին էլ տենամ մի մարդ վըչ իրեսնա ըրեւում, վըչ ջանը, ծընում կորած, մի կով աղաքն արած, «հ՜ո հա հ՜ո» ընիլավ, տէրը թըղիլավ դէմս տուս եկաւ․ եթէ խօսար վըչ, կ’ասէի գոռմնափշտիկա, բայց սա ինձ շատ ըրխըցրեց։ Իրար «պարի օր», «Ասսու պարին» ըսիլէն ետը, հըրցըրի՝ «էլ ըստեղերք մարդ չը՞ս տըսըլ, կովըր չը՞ս տըսըլ», ասըց «բա վը՞նց չըմ տըսըլ, ախնամ, էսա ծեր գիւղացի մի տղայ աղաքն արած պիրումա, ինքը ծիովա»։ Շատ ըրխացայ, ասըց «անումըս Զաքարա, քիրըս ծեր գիւղի հարսնա»․ իրար հրաժեշտ տըւինք, նա ինձ ասըց «մըրսըս վըչ, այ ախպեր, համմա լաւ թռչուած ես, հա՜»․ ես էլ իրան․ Չըվդըռեցի էր։ Մին էլ տենամ էսա հըրես Վանիկը ծորէն տուս եկաւ, ծին նստած, տաւարն էլ աղաքն արած։ Աշխարհըս իմը տառաւ, ասըց «մընէլ տու ծին նստի, ես վըտավ կամ»․ տըհը էլ ըրի, մըթնըժոռած տուն հըսանք, կիլի ռեխ չընգանք, լաւ պըրծանք։

Բառեր

Ախնամ – ա, խնամի, գիւղում պատահական անցորդի ուղղուած դիմելաձեւ։
Աղաք – առաջ։
Աքո՛ք – Այ, Գրիգո՛ր։
Բաջանախ – թրք․՝ քենեկալ։
Բութուն – թրք․՝ ամբողջովին։
Գոռմնափշտիկ – գերեզմանի ոգի։
Եաշել – աշել, նայել։  
Էնբաշտէն – առաւօտ շուտ։
Տըհը – այդպէս։
Թըղիլ – թաղուել։
Թընիսանց Մուխին – Աթանէսեանենց Միքայէլը։
Թըրվանգ – թրք․՝ հրացան։
Թուշ – իսկոյն։
Լոխ – բոլոր։
Ծըկերի ծորը – Ծակերի՝ քարայրների ձոր։
Ծըկըլթըցնել – ցաւից, վախից ճչալ։
Կիլ – գայլ։
Հալա – դեռեւս։
Հըզըրել – պատրաստել։                                  
Հըրես – ահա։
Ղայդին – կարգին։
Ղոլ, ղըլան – կողմ։
Ճոխտ – ճուխտ, զոյգ։
Մըթնըժոռած – մութն ընկած։
Մըհի – հիմա։
Մընէլ – հիմա էլ։
Ուշունց – Յիշոցք։
Չըվդըռեցի – Չովդար (Հարցհանգիստ) գիւղից։
Պատրոնդաշ – ռուս․՝ փամփշտակալ։
Պարտյանկէք – ռուս․՝ գործուած կտոր, որ իբր զինուորական հաստ գուլպայ էր գործածւում։
Պըտկական – պէտքական, պիտանի։
Պըրթի նասկով (ռուս․) կենում – բրդի գուլպայ է հագնում։
Ջան – մարմին։
Ջըբ – թրք․՝ գրպան։
Ռաւետը քըշերավ – առաւօտ շուտ, գիշերը հէնց առաւօտ դառնալու պահին։
Ռեխ – երախ։
Սապոգ – ռուս․՝ երկարավիզ կօշիկ։
Սըհը – այսպէս։
Սպիշկես – լուցկի։
Վաքս – գերմ․/ռուս․ մածուկ։
Վերդե՞ – որտե՞ղ։
Վերցակ – որձ, այստեղ՝ աքլոր։
Վընց վըր իրեսիս վրայ ման կամ – այլաբանօրէն՝ դժուարութեամբ քայլել։
Վըր կալել – վերցնել։
Տնազ ընիլ – հեգնել։
Տրիգրելկիս – ռուս․՝ տաքացնող բաճկոն։
Փերչատկէք – ռուս․՝ ձեռնոց։
Փըղոսկ – Փողոսկ, գիւղամիջի անունը։
Փըյադա – յուն․/լատ․՝ ոտքով։
Քըցումի – քսում էի։


[1] Բանանց գիւղը գտնւում է Գարդմանքում (Հիւսիսային Արցախ)։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԻ ԿՈՒՃԻ ՄՈԼՈՐԱԿ

ՍԻՍԻԱՆԻ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՆՈՒՆԷ ՍԱՀԱԿԵԱՆ

Հէնց աֆտոբուսը կաղնեց ճնպի ղրաղին, մտկերիս թիլը կտրուաւ։ Հունցվեր էրակ իլէր, վեր քաղաք նմտիլից քինըմ էր աֆտոկայան ու ուրա տեղը՝ Րեւան, հրեւան շրջաննի ու կեղեր քինող աֆտոբուսների կոխկին կաղնըմ։ Մթնոլորտնալ չի առաչուանը՝ աշխարքին փթաթուած տխրութիւնը ստեղալա խծկուալ ու օզըմ ալ չի տեղան տուրուն կայ։ Մի քանի վախտ առաչ վեր օրը երկու անքամ շրջկենտրոնան դիբա հեռու կեղրանքն էր քինըմ ետ տառնըմ, ասեղ քցիլի տեղ չէր իլըմ։ Սօր լրիւ օրիշա՝ մի քանի հոքի ենք նստած, մնացած տեղերն ազատ են։ Էրակ վեր մեր կեղի ամենապացուր պաւառոդան՝ Քարան րեւըմ էր, հունցվեր կեղը լցուէր։ Կուճի վխտերնիս հէնց տեսնըմ ինք, վազ տալավ քինըմ ինք աֆտոբուսի առաչը, միշտ գիդըմ ինք թա մեր պարեկամներան եկողա իլիլու։

Կեղն ու քաղաքը ուրուր էր կապըմ գծային աֆտոբուսը։ Քինող եկողնին համարեա միշտ նոյն մարթիք ին վեր ստեղ հանդիպում ին առանց նախօրօք պայմանաւորուիլի, ամման մինն ուրան գործերավը քինըմ էր շրջկենտրոն։ Համարեա մի ժամըմը՝ մինչեւ կեղան Սիսիան էր հսնըմ, ժողովուրթը հսցնըմ էր տարբեր պաների մասին զուրուց անէր՝ սերմացուի տեղ ին անըմ, ապրանքի տեղ ին անըմ, վեր քինին տեսնին առնին, ախճիկ ին հըւանըմ… Հազար ու մի պան, կլխնիտ հինչ ցւըցնեմ։ Հէնց թորքերի կեղրանքի մէչավն էր անց կենըմ, մարթիք կարամ չին զզուանքի կաղին։

Բայց դէ վեր ընդանցանա աֆտոբուս նստող էր իլըմ, մերունք ձեւ ին տալիս թա ժպտըմ են, նստիլի տեղ տուողնի ալ ին իլըմ։ Տատուս ծանօթնի ունէր, նհետնին թորքերան զուրուց էր անըմ։ Ասըմ էր՝ մէչերներին լաւերն ալ կան, բայց հինչ օզըմա իլի, թորքը վեր ոսկի ալ տառնայ, քցէք ոչ ջիբերնիտ։ Էտքանն ասըմ էր 1918 թուին թորքի ըրարմունքը տեսած ու ընդա ծեռքան հազիւ տուս պրծած Աշխէն տատիս։

Ինքն ալ հէնց նստըմ էր աֆտոբուս, առաչինը շոֆերին էր օրթնըմ՝ վեր ճնապան կանանչ իլի, թեւերը դալար մնան, անփորցանք քինայ կայ։ Հով օքնըմ էր վեր վէշերը պիցրցընէր, տեղաւորէր աֆտոբուսըմը, թա փսակուած չէր հալալ կթնակեր էր ցանկանըմ, թա փսակուած էր՝ օրթնըմ էր, վեր Աստոծ բալէքը պահի։ Աֆտոբուսը Շէնաթաղից էր կամ, ընդեղալ տատուս ազգականնին ին ապրըմ՝ Խոյից գաղթած Սարջանեանների ժառանգութիւնը։

– Աչի, Սրջանանցանա մարթ կա՞յ։

Վեր պարեկամներան մինն իլըմ էր, հունցվեր աշխարքն ուրան տին։ Հալըմ հարցըմ էր անըմ սաղի մասին, բարեւնի ղարկըմ ու տեղեակ պահըմ վեր պոպոկի բերքն ստարի յաջողա…

Հէնց մամաս ասըմ էր վեր ինձ նհետը Սիսիանա տանիլու, ուռխութունիս չափ չէր իլըմ։ Անհամփեր սպասըմ իմ։ Էտ հիմնականըմ դպրոցնին սկսիլան մի քանի օր առաջ էր իլըմ։ Վեր հսնըմ ինք քաղաք, առաչի փողոցը՝ Սիւնիքը հունցվեր նկարած իլէր. ճուր շաղ տուած, սրփոտած տռները, ուրուր հաւասար բոստաննին ու մինը միանան նախշուտ, շղըթաթախ ծախկանոցնին…

Պատահըմ էր վեր մամաս որոշըմ էր հէնց էտ թաղամասըմը վիրա կանք ու առեւտուրը Վաչոյի խանութան սկսէր։ Սովետի վախտը խանութնին պետական ին, բայց սվերուտկ էր խանութպանների անըմավն ինք ասըմ։ Մեր կեղըմն ալ էր թէնց՝ Հայկանուշի խանութը, Աստղիկի խանութը, Բռթելի բուֆետը, Իսկուհու բուֆետը։ Է՜, երանի էր, կուճի ինք պան չինք հսկանըմ։

Հիմնական առեւտուրը Սիսիանի երկու յարկանի ունիվերմագան էր արւըմ։ Մի քանի բաժին ունէր։ Միշտ աշկս մնըմ էր  խաղալիքների բաժնի ամենատիյերի շարքըմը կոխկ-կոխկի շարուած կուկլոցը վիրա։ Բայց մի օր մինը նուէր ստացայ՝ իմ առաչի կուկլան էր ու էտ վախտը ես տասներկու տրեկան իմ։ Էտ օրը մամաս քիւորըս էր նհետը տարալ Սիսիան։

Ամենամարթաշատն ու եռ ու զեռավ լցուածը քաղաքի բազարն էր։ Հայ թորք ուրուր կոխկի կաղնած առեւտուր ին անըմ։ Մամաս հարց ու փորց էր անըմ վեր նախիչեւանցի ծախող ճարէր ու հէնց գիդըմ էր վեր Ղազանչուցա, էլ թանգ ու իժանի եշըմ չէր, առնըմ էր։ Էն վախտը ես հսկանըմ չիմ վեր պապունցը երկրին կարօտնա առնըմ ու վեր հիւրասիրըմ էր, Գողթան գաւառցի տատուս սէրտն էր շահըմ։ Սօր խօսալի սէրտ չկայ։ Քաղաք քինըմ ենք եփ ծայրայեղ անհրաժեշտա իլըմ։ Առաչուայ նման վռազըմ չենք մին մինու տոմս առնենք։ Շատերը կլխնին կախ, ուրանք ուրանց անա մհանչիլավ, շոֆերին խնթրըմ են վեր անըմնին կիրի մաշուած, քրքրուած, հաստ պարտկացուցակի մէչին։ Թա յաջողուի օրուայ մէչին խոխի փող կամ օքնութիւն ստանան կը տան, պարտկը ճնջիլ կը տան, թա չէ ետ տառնալի պարտկն ալ կը գումարուի ու մինչեւ փակիլը կը ձկտեն շոֆերի աշկան հեռու մնան։

Քայլում եմ ինձ յիշողութուններին տուած։ Քաղաքին պատկերը լրիւ օրիշա։ Հո՞վ էր մտածըմ վեր ժամանակնին սէնց փոխուիլուեն. սովետը քանդուեց, պատերազմ, երկրաշարժ, թշնամոցաւ շրջապատուած, սո՜վ…

Կաղնած եմ Սիսիանի մէչավը քինող Որոտանի կրմնջին, կետն ալ ա փոխուած, հունցվեր ճիրերը խռոված կորած իլեն, համարեա ցմաքածայ։ Զիբիլը սդեղ ընդեղ տեղնա ըրալ մնացալ։ Առաչ եմ քինըմ ինքս ինձ յոյս տալավ, վեր սէնց մնալ չի. մի օր մի լաւ թոռ կը կայ, համ կետն առաչուայ նման կը վրարի, համ ալ կը քշի կը տանի կէս ճնպի թողացած եխտերը։

Գործերավս իլած նկատըմ չեմ թա աֆտոբուսի ժամը հունացա մօտիկանըմ։ Մի քանի հոքի ենք կեղրանք ետ տառնողնիս։ Ուրա ժաման մի քանի րոպէ աւել կաղնիլան եդը ճնապայա ընգըմ, հունցվեր աշխարքի մէչին, բայց աշխարքան առանձնացած մի կուճի մոլորակ։


Բառեր

Ամենապացուր պաւառոդան – ամենաբարձր ոլորանից։
Ամենատիյերի – ամենավերջին։
Դիբա – դէպի։
Էրակ – երէկ։
Ընդա – նրա։
Ընդանցանա – նրանցից։  
Թոռ – անձրեւ։
Իլըմ – լինում։
Ինք – էինք։
Խծկուալ – սողոսկել։
Խոխա – երեխայ։
Կաղիլ – թաքցնել։
Կեղրանք ետ տառնողնիս – դէպի գիւղերը վերադարձողներս։
Կթնակեր – Կաթնակեր։
Կուճի – փոքրիկ
Հունցվեր – ոնց որ։
Ղրաղ – եզր։
Մհանչիլավ – ամաչելով։
Նհետ – հետ
Նմտիլ – մտնել։
Պիցրցընել – բարձրացնել։
Սվերուտկ – սովորութիւն։
Սօր – այսօր։
Քարան րեւըմ – Քարից (ոլորանի անունը) երեւում էր։


[1] Սիսիանի Դարպաս գիւղի բարբառ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԻՐԳՈՒԱՅ ՄԸ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՄՇՈՅ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՄԱՐԻԱ ԱՐՈՍԵԱՆ
 
Մը խորոդիկ հիրգուն մըր հիջի մըր գեղի վրայ… Չակուռգէքի ձէնն արդէն բռնել էր գեղով մէկ…
 
Տան աշխադաւորներն արդէն վերջացուցին ուրանց դրսի էնելիքներն ու տուն մտնելուց յառաջ մօտեցան գռի պաղ ջրին, չոփ մը զարգին հէրսըներուն ու թարմըցած մդան ներս։ Կերանք-խմինք ու էկանք մենձ օթաղ ժղլելու։ Էն էլ լոյսերն անջըդին։ Կնգըդիք վազին գացին մարեգէն մոմ բերին, վառին ու ըսկսին մէկ-մէկու էրես նայել։
 
Հարսներուց մէկն հարցուց.
 
– Գուզիք թուղթ խախանք:
 
– Հա, հըբը իմա չընք հուզի, բայց «դուզօյին» – շուդ մի մըր տեղ, մամիսի ըսեց։

Մինք ճժերով մէկ-մէկու աչքով-ունքով էրինք, ու խընդմընդալով ըսինք՝ չէ լաւ կեղնի տասնմէկ խաղանք ու աչքի պոչով նայինք մամիս թարաֆը, բայց դէ թուղթը մամիս լփի մէջն էր ու արդէն հօրոշուգ էր…
 
Մէկ լը տան դուռը զարգին, գացինք բացինք, տեսնենք հօղպերս է։ Շատ ուրխըցանք, թռանք գացինք հօղպօրս մօտ, փաթուանք հօղպօրսի։ Շուտուանէ չընք տեսի իրար։ Մէկ լը տեսնիք օր միննագ չէ, հեդն ուրիշ իսան կայ։
 
Հօղպերսի կանչեց էդ մարդուն ուր քով օր մըր հեդ ծանօթածու.
 
– Հարազադներ ջան, գուզիմ քուլլըկուդ հեդ ծանօթացնիմ Յօվանին։ Էս խորոդիկ, կլոր էրսով, լէն թիգունկով, բոյով-բոսաթով ջահելը մըզի խսում գիկայ: Պոէզի մէջ ինք իրար գդի… էստից-էնտից խօսացինք, վերճում պարզուաւ օր խսում ինք: Հօղպերսի շատ ազգասէր մարդ է ու օխտը պորդն էն կողմ հարազադներին էլ անուէ-անուն գիդէ, իրա ճամբի վրէն օր կ’եղնին միշտ ուրանց դռները կը բացէ։
 
Հօղպօրսի աչվդանն ուրախութիւնէն կը շողշղային։ Յօվանի լիզուն կամ կապ էր ընկել կամ էլ հօղպօրսի հերթ չըր իդա ուրին խօսալու…
 
Մըր մօդ ադաթ է, ճամբէն օր մարդ գիկայ տուն, կնգըդիք շուդ մի հացի սեղան գդնին, ըսկի չըն հարցնում եգուորներուն անօթի ին թէ չէ.. 
 
Մամիս մոռցաւ դուզօյինի մասին ու շուդ մի տեղաւորուաւ Յօվանի քովը։
 
Յօվանը կ’եղնէր մը եռսուն-եռսնէրգու տարեգան, արդէն հասուգ-նստուգ մարդ էր, բայց մադին մադնիք չկար ու էդ իրողութիւնը մամիս աչքէն չվրիպաւ…
 
«Խեղճ Յօվան, -մտքիս մեջ կ’ըսիմ,- հար լուս քըզի կը պսագին», ու քթիս տակ կը խնդամ։ Պարզուաւ օր Յօվանն ախպրներու միջի օրտանջին է, մենձ ախպերն էլ հլը անպսագ է, բայց էդ էլ ուրին չփրկեց մամից…
 
Էդ հիրգուն բոլ մի ժղլանք ահել-ջահելով, ճանչըծանք մըր Յօվանին… Մէկ լը մամիսի կայնաւ, փէշ թափ տուեց ու ըսեց.
 
Ամէքն ուր տունն,
Լագլագն ուր բուն, 
Խաչ-գաւազանն իմ քեռու տուն,
Օսկի-սընդուկն իմ պաբու տուն։
 
Էս խօսքերից յետոյ սաղս բդի ըսէինք մէկ-մէկու «բարի գիշեր», պատասխանէինք «լուս բարի» ու էրտայինք քնելու…
 
Անցան տարիներ, մամիս էլ չկայ, բայց Յօվանը միշտ մեծ երախտիքով մտի մէջ կը պահէ էդ «հեքթի միջի պառւին» ու մամիս հունարով իրա «կդրուգ հանգաջը»:
 

Բառեր

Ժղլել – ասել-խօսել, միասին հաճելի ժամանակ անցկացնել։
Իսան – արաբ․՝ անձ, մարդ։
Լագլագ – թրք․՝ արագիլ։
Լուփ – ափ։
Խսում – թրք․՝ ազգակից։
«Կդրուգ հանգաջը» – Հանգաջ կդրել նշանակում է ամուսնանալ, թէեւ մեր բարբառով ասում են հիմնականում «կարգուել»։
Հունար – թրք․՝ հնարք։
Հօրոշուգ էր – որոշուած էր։
Չակուռգէք – թրք․՝ մորեխներ։
Պոէզ – ռուս․՝ գնացք։
Քուլլըկ – եբր․՝ բոլոր։
Օթաղ – թրք․՝ սենեակ։
Օրտանջի – թրք․՝ միջնեկ։

[1] Այս բարբառով խօսում են Մշոյ Խնուսից գաղթածները, ովքեր հիմնականում ապրում են Ջաւախքի Ուչմանա, Հեշտիա ու Թորիա գիւղերում։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՋՈՋՈ

ՄՇՈՅ ԲԱՐԲԱՌ[1]

Ջաւախքի Հեշտիա գիւղի մատուռի առաջ

ՄԱՐԻԱ ԱՐՈՍԵԱՆ

Իմ Ջոջ մամի խխուած տունը մտէս չէլնի…

Ես պզդիկ էի, երբ օր հառչի անգամ գացինք էդ թարֆըները պապուս հետ։ Ես  զարմացած կը նայէի էստէն-էնտէն, յետոյ աչքս ընկաւ Ջոջ մամիս բոստանի մէջի աճած փուռչուլուխները… Մինչեւ հըմի մտէս չէլնի էդ հողոդ փուռչուլուխների անուշ համը…

Առաւօդնէ իրիգուն բոստանի էդ թարֆըներով կ’երթայի, օր մէ կամ էրգու հատ պօգէյի։ Ջոջոն (մենք էդէնց կը կանչէինք մամին) էդի կը տեսնէր, բայց ընձի բան չէր ըսէ, այլ հակառակը՝ կ’ըսէր․ «Մայրամսի, բալէս, արի հուդը թուշտի պակիմ» ու կը խրգէր իրա սիրած սիպտակ աթոռի հետեւից։ Ջոջոն կը սիրէր նստել էդ սիպտակ աթոռին ու աչքի պոչով կը նայէր անց ու դարձ էնողներին, ձեռի հետ կը շփէր իրա կոկալը։

Էն ժամանակ Ջոջ մամիս տունը ընձի կը թուար հեքիաթի տուն, ուրդից միշտ գուկար թոնդրի թազա հացի ու հալած իւղի թանիչքով էռած ճմուռի հոտը, ուրդեղ տնեցիք իրգունները կը հաւքուէին ու կը պադմէին հետաքրքիր պատմութիւններ ու հեքիաթներ, իսկ մատղաշները ականջները սրած կը լսէին։

Ու հըմի, երբօր գուզիմ փախնիմ հեռու սաղից ու աշխարհից, մտքով կ’երթամ Ջոջ մամիս տուն, կը զգամ նորէն արեւի տաքութիւնն ու թազա քաղած կանաչ խոտի հոտը, կը պախկուիմ իմ սիրած փուռչուլուխների մարգի մէջ ու քանիմ մը վայրկեան կը վայելիմ Ջոջ մամիս ջերմութիւնն ու հողոդ փուռչուլուխների անուշ համը…


Բառեր

Թանիչք – Իւղի հալուելուց յետոյ պղնձի (կաթսայ) տակի աղի նստուածքը։ Մեծ պղինձը արդէն աղը վրան ցանած կարագով իջեցնում էին թոնրի մէջ, հիմնականում իւղը հալեցնում էին հաց թխելուց անմիջապէս յետոյ։
Թարֆը – թրք․ թարաֆ՝ կողմ։
Թուշտի – թուշդ, այտդ։
Խխուած – գետնափոր, կիսով չափ գետնի մէջ մխրճուած։
Կոկալ – ձեռնափայտ։
Հուդը – այստեղ։
Ճմուռ –  ճաշատեսակ․ տաքացրած իւղի թանիչքի (նոր հալուած իւղի աղի նստուածքի) մէջ բրդում ու ճմռում են տաք՝ թարմ հացը։
Ջոջ – մեծ։
Փուռչուլուխ – ստեպղին։


[1] Այս բարբառով խօսում են Մշոյ Խնուսից գաղթածները, ովքեր հիմնականում ապրում են Ջաւախքի Ուչմանա, Հեշտիա ու Թորիա գիւղերում։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԶԱՆԳԻ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՋԱՒԱԽՔԻ ԲԱՐԲԱՌ

ՀՌԻՓՍԻՄԷ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Մեր գեղը Գումբուրդո գեղն է: Գաղթի տարիներուն հայերը եկան աս մեր գեղը ապրելու, ան վախտ թուրքերը կապրէին, կամաց-կամաց թուրքերուն դուս երան, հայերը իրենք ապրան ետեղ: 

Գեղը կար ժամ, բայց զանգ չկար: Տատիկս պատմերկը, օր ադի խնդիրը շատ կտանջէր գեղացոնց, բայց աւելի շատ մեր ազգի մեծ պապին՝ Հաճիկ պապին: Շատ երկար կմտածէր, թէ ինչ էնէր, օր կրնանար գեղին զանգը թուրքերուն քովէն փերէր: Մէ օրմա կելի ձիերը կառնէ, կաշկան, ուտելիք ու կսէ Աստծոյ կամքը ինչոր էղաւ կելի կեշտա: Հասնիկը թուրքերուն գեղը մէ-երկու օր մնայ տեղանքը զննեկը ու երրորդ օրը կաշկին վրայ կթնէ զանգը գողնայ փերէկը գեղ: 

Գեղացիկ զարմացել էին, թէ ինչղ քնաց, ինչղ փերեց: Էդ օրը մեծ քէֆ կենեն գեղացիկ ու շնորհակալութիւն կյայտնեն Հաճի պապին: Հաճի պապը գեղին հերոսն էր դարձե: Իրեն անունով մեր ազգութեանը կսեն Հաճենք: 

Բառ
Կաշկան – սայլ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

«ԴԷՈՒՆ ՍԱՏԱ ՎԻՐԸ ՄԱՐԴՕԸՆ Ա՜ՊԱ՜ՒԻՆԻ»

ՄՈՒՍԱՏԱՂԻ ԲԱՐԲԱՌ

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ                                                                 

Ան տա՜րէն, կիւրըկ ցա՜նէուծա՜յրընք միր ջըրըվըրքը: Քուղցըր ամիրիքը կիւրէկ ըր: Էյս ու էմ ըրախմադլըք հայրէիկ, ամըն ուր, կու փիրէյրընքզ կիւրըկնոյց՝ ուրա բանվուր չբիրընք:

Միր դրա՜ձա՜յն Կումս ա՜մմա՜յն ըր: Կունիր խնձիւրը պախչէըմ միր ջըրըվըրքէն  դէըմ: Ամըն ուր կուգիր, օչք մը կը կիխիր պախչէն ծառիրէն ըրվան, կիլվիր եիտ կուրթիր: Ա՜նք չուճուխնա չունիր, թըգիտիս ծառէըր էր չուճուխնէն ըննա՜յրըն: Ամըն ուր կուգիր ու կը հարցընիր իրինց: Կա՜սիր պա՜զ չուգուս չհարցընիս իրինց՝ կը նիխիքընուն ու մուղալ չըն ուտու:

Ճամբէք արաբջա ա՜ֆջիլու կուգիր: Ֆա՜րիտ ադրաշը «խէիւ» ըր: Տաչչինց Կայծօ կը տա՜նոզ իղէիր փսքըլիթու տիքէ Զա՜հլա, սինաման, Ֆա՜րիտ ադրաշը մըսըրը ֆիլըմ ֆարճէըլ:

Պա՜զ պա՜զ, ըզմի թը կը տսնիր՝ կուգիր էմ հայրիկէն հէըտ սիկարոմ մխրըցնիլա:

Ուրմա՜, կինչից՝

– Մարտիր աղբար, նա՜ֆա՜ս մը առըք, չ՞ը հըլըքքիցա՜ք: Սիկարոմ խմընք:

Իկըք նստու խիջվընէս, ա՜նք ու էմ տէուտ սիկարոմ վառիցեն, քէչ մա՜ գունըշմըշիղուն:

Ատ ուրիրէն անճարցա՜յմ  չա՜ղվըրուդա՜յն մը իրէուծ ըր: Գէըղ ալէր մուրդ չա՜ղվիր կու խուսիր ատ մարդէուն իրվան:

Իս կու լըսսօր չէ կու խուսէն: Ծրիցէն մէըջ մտում ու Կումս ա՜մմէն ացայ.

– Կումս ամմա, Աստուծ չո՞ւ տըսնա զաս թա՜վըր չա՜ղվիր մարդօըք: Չուվա՞ կու սիպի աս թա՜վըրնեն զարուր ուտուն իհալէն: Կու պա՜լլիմ Աստուծ ա՜ կու խալտընու:

Կումս ամմէն իլվիցու էմ դէն, Խուլլից ու ա՜սուց.

– Ուղլըմ, Միղա ա՜սու: Դըզատ չըն խուսէ՝ մէըղք ի: Վիրը մօըրդ շիւտ ծունտըր բուն կունա: Գիշիր-ցիրըկ կու դատա: Կու դա՜դրինու ուղլըմ: Տի ա՜տին, կու գուժվա՜րկի: Ատ վախըդդը, չա՜ղվիրնէն դըզ ճուրտունտա կու պըգըլտուն: Ըմմը հա՜յր կու իմնու վիրը մօըրդ, լիղըցնէն կը պատրայ, ա՜ճա՜լա՜մ  ծա՜կտէն կու պուխվըտէն:

Ուղլըմ, դէուն սատա վիրը մարդէուն ա՜պա՜ւինի, ան գիտիզ էր ինիլա՜ք:

Ատ ուրին իդաս, Կումս ա՜մմէն ծրէյց մա՜յտքս մնա՜ցէուծ:

Ալիւրէն կա՜սիմ. «Դա՜ք սատա վիրը մարդօըն ա՜պա՜ւինիցըք»:


ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ

«ԴՈՒՆ ՄԻԱՅՆ ՎԵՐԻ ՄԱՐԴՈՒՆ ԱՊԱՒԻՆԻՐ»
ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ

Այն տարին, կորեկ ցանած էինք մեր ջրարբի հողամասը: Քաղցր, ամերիկեան կորեկ էր: Ես եւ ողորմած հայրիկս ամէն օր կ’երթայինք կորեկնոցը փորելու, որպէսզի բանուոր չբերենք:

Մեր դրացին Կոմս ամմօն էր: Ունէր խնձորի պարտէզ մը մեր ջրարբիին դիմաց: Ամէն օր կու գար, աչք մը կը նետէր պարտէզի ծառերուն վրայ եւ ետ կը վերադառնար: Ինք զաւակներ չունէր, կարծես ծառերը իր զաւակները ըլլային: Ամէն օր կու գար ու կը հարցնէր իրենց: Կ’ըսէր՝ եթէ չգաս եւ չհարցնես իրենց՝ կը նեղուին եւ պտուղ չեն տար:

Ճամբան, Ֆէրիտ Ադրաշի արաբերէն երգերը կ’երգէր: Ֆէրիտ Ադրաշի «խենթ» էր: Թաշճեան Կայծակը հեծիկով զինք կը տանի եղեր Զահլէ, Ֆէրիտ Ադրաշի եգիպտական ֆիլմերը դիտելու:

Ատեն-ատեն, երբ մեզ հոն տեսնէր, կու գար հայրիկիս հետ սիկարէթ մը ծխելու:

Օր մըն ալ կանչեց.

– Մարտիր աղբար, շունչ մը առէք, չէ՞ք յոգնած, սիկարէթ մը վառենք:

Եկաւ, նստաւ քովերնիս, ինք եւ հայրիկս սիկարէթ մը վառեցին, քիչ մըն ալ սկսան զրուցել:

Այդ օրերուն, այնճարցի մը գէշութիւն մը ըրած էր: Գիւղին մէջ ամէն մարդ կը վատաբանէր այդ մարդուն մասին: Ես կը լսէի, թէ ինչ կը խօսին: Զրոյցին մէջ մտնելով Կոմս ամմոյին ըսի.

– Կոմս ամմօ, Աստուած չի՞ տեսներ այս տեսակ գէշ մարդիկը: Ինչո՞ւ կը ձգէ որ այսպիսի գէշ մարդիկ վնաս հասցնեն ժողովուրդին: Աստուած ալ կը սխալի:

Կոմս ամմօն իմ կողմս դառնալով եւ աչքերը վրաս սեւեռելով ըսաւ.

– Տղաս, մեղա՜յ ըսէ: Այդպէս չեն խօսիր, մեղք է: Վերի մարդը շատ ծանր գործ ունի: Գիշեր-ցերեկ կ’աշխատի: Կը յոգնի, տղաս: Ատենը մէյ մը թեթեւ քունի կ’անցնի: Այդ ատեն գէշ մարդիկը առնէտներու պէս ասդին-անդին կը վազվզեն: Բայց երբ վերի մարդը արթննայ, լեղապատառ կ’երթան արագ մը պահուըտելու իրենց բոյներուն մէջ:

Տղաս, դուն միայն վերի մարդուն ապաւինի՛ր, ան գիտէ իր ընելիքը:

Այդ օրուընէ ասդին, Կոմս ամմոյին խօսքը միտքս մնացած է:

Բոլորին կ’ըսեմ․ «Դուք միայն վերի մարդուն ապաւինեցէք»:

3 Ապրիլ 2021
Մուսա Լեռ – Այնճար

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՕ՞Յ ԷՔ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԲԱՐԲԱՌ

ՔՆԱՐ ԳԱՐԱՃԵԱՆ

Եօ՞յ էք էաղբէյնիյըս, քիյիյըս, շօտ կայըտցիյ իմ ձիզի։

Իմ մէկ քիյըս Ֆրանսա է, մէկ քիյըս՝ Ամերիկա, մէկ էաղբէյիս՝ Ֆրանսա, իյկու էաղբէյնիյըս՝ Հայաստօն, էաղբէյիս չօճուխնիյը՝ մէկը Պրազիլ, մէկը Հալէպ, իս՝ Շօմ։ Շօտ-շօտ դիժւոյ է ինտէս, ամէն մէկիյնաս մէկ բաղ գացընք, մէկը մէկէլէ խէչը չինք, ամմա չի՞ք էնինք։ Իս էսէօյ հերիսա կո կեփիմ թիւմիյնադ շօտ կը սիյիք էս եիմէքը, քէշքէ մէկտեղն իյանք մէկտեղ ուտիյանք, ամմա բախտ չեղով, դժբո՜խտ, դժբո՜խտ, ձեռքէ բօն չի գօ, չի՞ք էնինք, պիտի հաշտըւոնք՝ ուզինք, չուզինք։ 

Արտագրեց եւ խմբագրեց՝ ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

Բառարան

Բաղ – կողմ։
Եիմէք – թրք.՝ կերակուր:
Եօ՞յ էք – ո՞ւր էք։
Էաղբէյնի – եղբայրներ։
Թիւմիյնադ – բոլորդ։
Իյկու – երկու։
Ինտէս – այսպէս։
Մէկիյնաս – մէկերնիս։
Մէկը մէկէլէ խէչը չինք – մէկս միւսի քովը չենք։
Չի՞ք էնինք – ի՞նչ ընենք։
Քէշքէ – թրք.՝ երանի թէ։
Քիյիյ – քոյրեր։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: