ԼՈՅՍ ՏԵՍԱՒ ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆԻ «ՈՍՏԱՅՆ 9 – ՄԱՆՐԱՆԿԱՐ» ՀԱՏՈՐԸ

Untitled.png

Լոյս տեսաւ Վրէժ-Արմէնի «ՈՍՏԱՅՆ 9 – Մանրանկար» առցանց հատորը, որ կը պարունակէ 33 կարճ պատմուածքներ։

«Մուտք» վերնագրուած ներածականին մէջ հեղինակը կը գրէ.

Ինչո՞ւ «Մանրանկար» եւ ոչ՝ «Մանրապատում»։ Չէ՞ որ այդպէս ալ կարելի էր բնութագրել այս «Ոստայն 9»իս մէջ համախմբուած գրութիւնները։

Հատորը բացող «Պահը» գրութեան մէջ, խօսելով լուսանկարչական արուեստին մասին, հետեւեալը կ’ըսուի. «Պահու զգայնութիւնը շատ կարեւոր է լուսանկարիչին համար։ Այդ տեսակէտէն ան կը տարբերի բոլոր միւս արուեստագէտներէն, բայց մանաւանդ իր արուեստին ամենէն մօտ՝ կերպարուեստի վարպետներէն»։ … «Լուսանկարիչը չունի շքեղանքը օգտուելու յաջորդական պահերու ընծայած հնարաւորութենէն։ Ան պէտք է “որսայ” կամ “բռնէ” տուեալ պահը։ Եթէ չորսաց կամ չբռնեց՝ պահը չքացած է, ուրիշ մը յաջորդած է անոր, որ այլեւս նման չէ նախորդին, որ ներշնչած էր զինք։ Եւ ճիշտ ա՛յդ արագ շարժելուն մէջ կը կայանայ անոր վարպետութիւնը»։

Այս «մանրանկար»ները համարելու ենք լուսանկարներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը փորձած է «պահ» մը որսալ։ Բոլորն ալ ապրուած պահեր են, այս տողերը գրողին իսկ կողմէ, ոմանք ալ ուրիշներու, որոնք զանոնք պատմած են առանց գուցէ կասկածելու, որ օր մը կրնան գրի առնուիլ։ Ֆրանսերէն արտայայտութիւնը՝ «pris sur le vif», լաւապէս կը բացատրէ այս մանրանկարներուն բնոյթը, այսինքն առնուած կեանքէն՝ իրենց բնական վիճակին մէջ իսկ, առանց շպարի, առանց զարդարանքի։

Հատորին շապիկը գործն է ու ձեւաւորումը Կարօ Մարկոսեանի։

Հեղինակին վերջին վեց հատորները մատչելի են ընթերցողին Հայերէնblog կայքէջի «Գիրքեր» բաժնին մէջ https://hayerenblog.wordpress.com։ Այնտեղ կարելի է կարդալ նաեւ հեղինակի ոչ-անձնական բնոյթի նամականին, որ հետզհետէ պիտի ամբողջանայ։

18 Յունիս 2018

 

Ոստայն 9-Մանրանկար

 

 

Advertisements

ԼՈՅՍ ՏԵՍԱՒ ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆԻ «ՈՍՏԱՅՆ 8 – ՃԱՆԱՊԱՐՀՆԵՐ» ՀԱՏՈՐԸ

VAA8.jpg

Ահա, դարձեալ առցանց, լոյս տեսաւ, Վրէժ-Արմէնի «Ոստայն 8 – Ճանապարհներ» հատորը, որ անտպագիր հրատարակուող իր չորրորդ հատորը կը հանդիսանայ։

Ան նոյնպէս կը համախմբէ հեղինակին գրած ուղեգրութիւնները, ինչպէս էր պարագան «Ոստայն 7 – Համաստեղութիւն» հատորին, այն տարբերութեամբ, որ, ինչպէս կ’ըսուի գրքի ներածականին մէջ, «եթէ այդ մէկը կ’ամփոփէր յատկապէս Սփիւռքի այլազան անկիւնները այցելութիւններս, ընդհանրապէս պարտականութիւններու բերմամբ, ու տպաւորութիւններս առաջին հերթին ինքնաբերաբար կու գային հայ կեանքէն ու անկէ ետք միայն տուեալ աշխարհագրական վայրէն ու անոր իւրայատկութիւններէն, Ոստայն 8-ով հակառակն է, որ կը պատահի։ Այս հատորին գրութիւնները հայութեան ու հայերու կ’առնչուին հպանցիկ կերպով միայն, գուցէ նաեւ պատահական, ու ներկայացուածը, բացի մէկ՝ ասպարէզային ճամբորդութենէ, արձակուրդային ուղեւորութիւններէ բխած տպաւորութիւններ են։

Ուղեգրութիւնները ընթերցողը կը տանին Գանատայի ու Միացեալ Նահանգներու զանազան կողմերը, նաեւ այլ վայրեր՝ ինչպէս Գուպա եւ Ռուանտա։

Սակայն, կը գրէ հեղինակը նոյն ներածականին մէջ, «զբօսաշրջութիւնը խրախուսելու նպատակներ չեն հետապնդուիր գալիք էջերուն մէջ, ոչ ալ վաւերագրական պատումներ կը մատուցուին, այլ զուտ անձնական ապրումներ, առնչումներ, վայելքներ, որոնք ընթերցողին կրնան փոխանցուիլ ու հաւանաբար համազգացուիլ»։ Ան կ’աւելցնէ, որ տարիներ առաջ կարդացած է Գրիգոր Զօհրապի «Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն» երկը, Կարպիս Սուրէնեանի «Ճամփորդութիւն»ը եւ Վահրամ Մավեանի «Ամեն տեղ հայ կա»ն, «եւ անոնք անտարակոյս իրենց ազդեցութիւնը ունեցած են ի՛մ ալ ուղեգրութիւններուն վրայ»։  

Հեղինակը դիտել կու տայ, թէ «ընկերակցող լուսանկարները, ոմանք՝ արդէն արխիւային հնութեամբ, կը ծառայեն բառերով չըսուածը պատկերներով բացայայտելու»։

«Ոստայն 8»ը կ’ամբողջացնէ Վրէժ-Արմէնի ուղեգրութիւններու այս շարքը, որուն մաս կը կազմեն նաեւ «Ոստայն 3 – Հաղորդութիւն» եւ «Ոստայն 6 – ժամադրավայր» հատորները, ուր ամփոփուած են իր հայրենական տպաւորութիւնները:

Հեղինակին վերջին հինգ հատորները մատչելի են ընթերցողին Հայերէն blog կայքէջի «Գիրքեր» բաժնին մէջ (https://hayerenblog.wordpress.com/ Գիրքեր)։ Այնտեղ կարելի է կարդալ նաեւ հեղինակի ոչ-անձնական բնոյթի նամականին, որ հետզհետէ պիտի ամբողջանայ։

 

11 մարտ 2018

 

Ոստայն 8-Ճանապարհներ

 

 

 

ԼՈՅՍ ՏԵՍԱՒ ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆԻ «ՈՍՏԱՅՆ 7 – ՀԱՄԱՍՏԵՂՈՒԹԻՒՆ» ՀԱՏՈՐԸ

Ոստայն
Լոյս տեսաւ, դարձեալ առցանց, Վրէժ-Արմէնի «Ոստայն 7 – Համաստեղութիւն»  հատորը, որ երրորդն է, որ անտպագիր կը հրատարակուի։

Ան կը համախմբէ հեղինակին գրած ուղեգրութիւնները Սփիւռքի կարգ մը գաղութներ կատարած իր ճամբորդութիւններուն առթիւ։ Գրքին ներածականին մէջ Վրէժ-Արմէն կը նշէ. «Տեղեկագրութիւն չէ ըրածս, այլ արձանագրութիւնը տպաւորութիւններու եւ անոնց առթած մտորումներուն։ Օրագրային բնոյթ չունին անոնք, սակայն կա՛յ պատմողական գիծ մը, որ կրնայ հեշտացնել ընթերցումը»։

Ուղեգրութիւնները կը վերաբերին Թորոնթօ, Վանգուվըր, Աթլանթա, Մասաչուսեց,  Ֆլորիտա, Ֆրեզնօ, Աւստրալիա, Սուրիա ու մանաւանդ Լիբանան այցելութիւններու, իսկ Լիբանանը «կարեւոր տեղ կը գրաւէ այս հատորիս մէջ, քանի որ իրերու բերմամբ բազմաթիւ անգամ այցելեր եմ Մայրիներու երկիրը», կը գրէ հեղինակը, ապա կ’աւելցնէ. «Միւս կողմէ, կը բացակային բազմաթիւ գաղթօճախներ, ուր գացեր եմ ու վայելեր նաեւ անո՛նց ասպնջականութիւնը, սակայն յետոյ «Ոստայն»ներու չեն վերածուեր այդ այցելութիւնները, չեմ գիտեր ինչո՛ւ։ Աւելցնեմ, սակայն, որ գրեթէ իւրաքանչիւր ճամբորդութեանս արձանագրութիւնը պահուած է անկապ օրագրի կամ նամակի ձեւով, եւ օր մը թերեւս ի վերջոյ անոնք եւս կը գրուին, կը պատմուին… օ՛ր մը»։

Գրութիւններուն կ’ընկերանան բազմաթիւ լուսանկարներ, որոնք չեն ընդգրկուած էջերը զարդարելու, «այլ շրջապատ մը կամ մթնոլորտ մը ցոյց տալու համար, բառերով չըսուածը պատկերով արտայայտելու նպատակով»։

Վրէժ-Արմէնի ուղեւորական այս պատումները ցարդ ամփոփուած են «Ոստայն 3 – Հաղորդութիւն» եւ «Ոստայն 6 – ժամադրավայր» հատորներուն (երկուքն ալ յատկացուած Հայաստան կատարուած ճամբորդութիւններուն) եւ ներկայ հատորին մէջ։ Այս վերջինին զուգահեռաբար պատրաստուած է ու շուտով լոյս կը տեսնէ  «Ոստայն 8 – Ճանապարհներ»ը, որ նոյնպէս կը բաղկանայ «ուղեգրութիւններէ,  արձակուրդային բնոյթի, որոնց մէջ, սակայն, գրեթէ միշտ առկայ են հայութեան հետ առընչումներ կամ մարդկային ապրումներ՝ ոչ միայն հայութեան առընչուած»։

Հեղինակին վերջին չորս հատորները մատչելի են ընթերցողին Հայերէն blog կայքէջի «Գիրքեր» բաժնին մէջ (https://hayerenblog.wordpress.com/ Գիրքեր)։ Այնտեղ կարելի է կարդալ նաեւ հեղինակի ոչ-անձնական բնոյթի նամականին, որ հետզհետէ կ’ամբողջանայ։

6 Յունուար 2018

Ոստայն 7 – Համաստեղութիւն

ԼՈՅՍ ՏԵՍԱՒ ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆԻ ՈՍՏԱՅՆ – 6 ԺԱՄԱԴՐԱՎԱՅՐ ՀԱՏՈՐԸ

Ժամադրավայր.jpg

Հեղինակին այս երկը կ’ամփոփէ հայրենիք կատարած իր վերջին չորս այցելութիւններու ուղեգրութիւնները՝ Ժամադրավայրը մեր երջանկութեան (2005), Հայաստանեան հանդիպումներ (2007), Դարձեալ եւ միշտ Հայաստան (2008) եւ Հայաստանեան խճանկար (2009)։ Գալով իր առաջին երկու այցելութիւններուն, 1991ին եւ 1994ին, ատենին անոնց ուղեգրութիւնները լոյս տեսած են իր Ոստայն 3 – Հաղորդութիւն հատորին մէջ (1999)։

2005ի ուղեւորութիւնը Մեծ Եղեռնի 90ամեակին առթիւ կայացած էր, իսկ 2008ինը՝ Հայաստանի Հանրապետութեա՛ն 90ամեակին առթիւ։ 2007ի ու 2009ի ուղեւորութիւնները խորհրդաժողովներու առթիւ էին։

Այս հատորի առաջին էջերուն մէջ կը հանդիպինք հետեւեալ տողերուն.

 «Հիմա արդէն Մոնթրէալ ենք: Երկու շաբաթը անցաւ երազի պէս, ու ես արտագաղթածի նման կը զգամ հոս:

 «Հոն` ուխտագնաց, բայց երբեք զբօսաշրջիկ, հակառակ վզէս կախուած լուսանկարչական գործիքին, որ երբեմն նաեւ գրպանս կը դնէի՝ ճիշտ այդ տպաւորութիւնը չձգելու համար: Հոն՝ տեղաբնիկ, հակառակ արեւմտահայերէնին, որմէ կը փորձէի չբաժնուիլ երբեք՝ դիմադրելով այնքա՜ն հեշտութեամբ կարգ մը բառեր արեւելահայերէնով փոխարինելու փորձութեան»:

Այս տրամադրութիւնները կը յամենան չորս ուղեգրութիւններու ամբողջ ընթացքին, ու Վրէժ-Արմէն մեզի հետ կը բաժնէ իր ապրումներն ու մտորումները, իր տխուր եւ ուրախ պահերը, բազմաթիւ ծանօթներու, ընկերներու եւ մանաւանդ մտաւորականներու հետ իր ունեցած երբեմն ծրագրուած, երբեմն պատահական հանդիպումները, ինչպէս նաեւ հայրենի չքնաղ բնաշխարհէն եւ պատմական կոթողներէն ստացած իր տպաւորութիւնները։  Հայրենաբնակ  ժողովուրդի զաւակները կ’երեւին իրենց առօրեային մէջ՝ իրենց ապրած դժուարութիւններով  թէ ցուցաբերած հիւրընկալութեամբ։

Վերջին ուղեգրութեան վերջին գլուխին մէջ (Վերադա՞րձ) հեղինակը կը գրէ.

«Կը վերադառնանք Մոնթրէալ: Կը վարանիմ ըսելու կը վերադառնանք տուն: Ահա այդ իսկ պատճառաւ ալ պարոյկ մը կայ խորագրին վրայ:

 «Իրապէս ո՞ւր կ’երթանք, ինչո՞ւ կ’երթանք…

«Այսօր, մեր “վերադարձ”էն երկուքուկէս ամիս ետք, երբ կ’աւարտեմ այս ուղեգրութիւնը, կամ ուղեպատումը (որպէս համազօրը անգլերէն travelogue-ին), անելի մը առաջնորդող այդ հարցադրումը չեմ ուզեր վերստին ընել ձեր,– մե՛ր, ի՛մ,– առջեւ: Բայց չեմ կրնար այլ հարցումներ չտալ ես ինծի ե՛ւ ձեզի, սիրելի ընթերցողներ:

«Առաջին եւ գլխաւոր հարցումը սա է. այդ ինչպէ՞ս կ’ըլլայ, որ չենք յաջողիր աւելի հզօր հայրենիք մը կերտել ազգովին:

 «Երկրորդ հարցումը՝ այլապէս ունի՞նք այլընտրանք»:

Գիրքը կ’աւարտի հետեւեալ տողերով.

«…կը մտածե՞նք, թէ ի՛նչ կրնայ ըլլալ այլընտրանքը, եթէ չյաջողինք հայրենիքը դարձնել մեր էութեան առանցքը, եթէ Հայաստանը, Արցախն ու Ջաւախքը, այլեւ բռնագրաւուած ամբողջ Արեւմտեան Հայաստանը չդառնայ իւրաքանչիւր հայու, իւրաքանչիւր դաշնակցականի, բոլոր կազմակերպութիւններու ամեն մէկ անդամի առօրեայ կեանքին մասը եւ գոյութեան իմաստը…

 «Վերադա՞րձ… մտածենք ա՛յս վերադարձին մասին»:

Գրութիւններուն ընկերացող բազմաթիւ լուսանկարները աւելի ցայտուն ու կենդանի կը դարձնեն պատումը։

Այս հատորը, ինչպէս նախորդը՝ Ոստայն 5 – Նամակապատում, լոյս կը տեսնէ միայն առցանց։ Ոստայն 4, Ոստայն 5 եւ Ոստայն 6 հատորները կարելի է անվճար կարդալ այցելելով հետեւեալ կայքէջը՝

https://hayerenblog.wordpress.com/ Գիրքեր

Ոստայն 6 -Ժամադրավայր-uni

 

 

 

«ԻՄ ՈՒՂԵՊԱՏՈՒՄԸ». ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ

Իմ ուղեպատումը.png

               Մեր ետեւ մնաց Հին աշխարհը։

               Պայծառ երկինք մըն է։ Լոյսը կ՚ընկերանայ մեզի։ Վարը, ցիր ու ցան ամպերուն մէջէն Ատլանտեանի կապոյտն է, որ մերթ ընդ մերթ կը դիտեմ՝ կարծես կողմնորոշուելու համար պարզապէս։

               Տակաւին երկա՜ր ժամեր կան մեր առջեւ, ժամեր՝ վերյիշելու համար այն ամենը, որ ձգեցինք Հին աշխարհին։

               Գահիրէ՝ Տահեր թաղամասի մեր բնակարանը, ուր անցաւ մանկութիւնս ու վաղ պատանեկութիւնս։ Մեր տունէն ո՛չ շատ հեռու՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին, որուն սուրբերը հայու աչքեր ունէին։ Թաղը՝ հանրակառքի ճռնչիւններով ու շրջիկ վաճառորդներու անվերջ կանչերով։

               Դպրո՜ցս՝ Գալուստեան ազգային վարժարանը, որուն պատերէն հայութիւն կը ծորէր մեր հոգիներուն մէջ, եւ ուր անցան կեանքիս ամենէն կարեւոր տարիները։ «Յուսաբեր»ը՝ շէնքը, թե՛րթը մանաւանդ, որ իր հմայքին տակ առաւ զիս։ Հայկական միւս ակումբները, միւս դպրոցները, այլ կալուածները։ Առաջնորդարանը՝ եկեղեցիին կողքին։ Միւս եկեղեցիները:  

Վրէժ-Արմէն

Այսպէս կը սկսի այս հատորը, որ իւրայատուկ ձեւով կը ներկայացնէ Վրէժ-Արմէնի անցած ուղին՝ Ի. դարու կէսերէն մինչեւ մեր օրերը։ Անոր յուշերուն ընդմէջէն՝ Եգիպտոսէն Գանատա, ընթերցողը մասնակից կը դառնայ մեր ազգային կեանքի տարբեր իրադարձութիւններուն, որոնց ականատեսը եւ յաճախ դերակատարը հանդիսացած է գրողը ինքը, անոնք առընչուած ըլլան մեր կրթարաններուն, կազմակերպութիւններուն թէ մամուլին, կամ հայրենիքի հետ կապերուն, այլեւ հաղորդակիցը կը դառնայ այն ոգիին, որ այդ բոլորին ճամբով փոխանցուած է գրողին ու իր սերունդին։

Աղբիւրները չեն պակսած այդ բոլորը վերյիշելու եւ իրարու քով բերելով հետաքրքրական պատումի մը վերածելու համար։ «Բարեբախտաբար այն մեծ սնտուկը, որ մեզմէ առաջ ճամբայ էր ելած արդէն, ոչ միայն մեր կահկարասին ու հագուստկապուստը կը փոխադրէր, այլեւ մեր հազարաւոր գրքերուն հետ նաեւ մեր թուղթերը՝ շարադրութեան տետրակներէս, նամակներէս, օրատետրերէս սկսեալ մինչեւ հրատարակուած յօդուածներս, լուսանկարներու մի քանի տասնեակ ալպոմները, որոնք մայրս կազմած էր տարիներու ընթացքին, ինչպէս նաեւ իր ալ օրատետրերն ու նամականին։ Այս թռիչքը ըրած պահուս, դեռ չէի գիտեր ե՞րբ պիտի գար առիթը օգտուելու այդ բոլորէն ու գրելու», կը կարդանք գիրքին ներածականին մէջ։ Օգտագործուած է նոյնպէս հեղինակին շուրջ կէս դարու արխիւը՝ հաւաքուած Գանատայի՛ մէջ։

Այժմ, Ա. (2013) եւ Բ. (2014) տպագրութիւններէն ետք, գիրքը բոլորին անվճար մատչելի է առցանց՝ հետեւեալ կայքէջին վրայ.

Հայերէնblog/Գիրքեր

Ոստայն4-Իմուղեպատումը (1)