ԱՐԱՅԻՆ ՆԱՄԱԿՆԵՐԸ

Կորիկոս ծովաբերդ եւ Փոր-Սայիտի վրանաքաղաք, ձեւաւորում՝ Գարոլին Շուշանեան

ՇՈՒՇԱՆ

Գործող անձեր՝ Վահան, Մայտա, Անի։

Ձիւնը ամէն կողմ ճերմակ ներկած էր։

Վահան Մելեան իր հօր՝ Խոսրովի թաղումէն կը վերադառնայ յոգնած ու տխուր, ու անմիջապէս կը նետուի վառարանին առջեւի լայն ու հանգստաւէտ բազկաթոռին վրայ։

Յանկարծ աչքին կը զարնէ, հօրը գրասեղանին վրայ, փայտէ սեւ տուփ մը, որ կապուած էր կարմիր ժապաւէնով մը։ Տուփին մէջ գիրք մը կար․ Լեւոն Շանթի «Օշին Պայլ» գիրքն էր։ Գիրքին մէջ ծալուած եօթը նամակներ կային, տարբեր էջերու մէջ զետեղուած։ Վահան կամաց մը արձանագրեց ամէն նամակի վրայ անոր զետեղուած էջաթիւը, որպէսզի փորձէ հասկնալ պատճառը, որ նամակները զետեղողը ինչո՞ւ այդ էջերը զատած է։

Երեք օր անցած էր Վահանի հօր յուղարկաւորութենէն։ Վահան թէյ կը խմէր, երբ իր կինը՝ Մայտան, իրեն յիշեցուց, որ ան չկարդաց իր գտած, հօր կողմէ գրուած նամակները։ Փոքրիկ Անին հետերնին մտիկ կ’ընէր։

Երեքը նստան, Վահանը բացաւ առաջին նամակը, Մայտան անգլերէնի կը թարգմանէր Անիին՝ որ հայերէն չէր հասկնար։ 

Առաջին նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 410ին մէջ, եւ ընդգծուած էին հետեւեալ տողերը.

«Օշին… Մեր այս Կիլիկիայի թագաւորութիւնը մարդու մը կը նմանի, ապրող կենդանի էակի մը… եւ այդ ապրող ու աճող էակը հայն է, հայ տարրը, հայ հոգին»։

Արա Մելեան
Մուսալեռցիներու Փոր Սայիտի վրանաքաղաք
Փոր Սայիտ, Եգիպտոս
15 Ապրիլ 1916

Սիրելի Տիգօ,
Ինչպէս ես, յուսամ գոհ ես Փարիզ։
Ֆրանսական նաւով եկանք Մուսա լեռէն դէպի Փոր-Սայիտ եգիպտական նաւահանգիստը, ճամբորդութիւնը 4 օր տեւեց, ճամբան մեզի ֆրանսական գինի հրամցուցին, դժբախտաբար պապան եւ մաման մեռան հասնելնէս շաբաթ մը ետք, ու թաղեցի վրանաքաղաքի գերեզմանը։ 
Ֆրանսական նաւով գալէս ի վեր, Փոր-Սայիտի վրանաքաղաքի Վաքըֆ գիւղ թաղամասը կ’ապրիմ եւ շատ գոհ եմ։
Սկիզբը, մեծ վախ կար մէջս, որ Եգիպտոս պիտի ապրինք։ Ինծի համար մեր Կիլիկեան թագաւորութիւնը կործանողները եղած են Եգիպտոսի Մեմլուքները, հազարաւոր գերիներ քշուած են հոն՝ մեր կաթողիկոսն ու Լուսաւորչի Աջն ալ հետերնին տարած։ Ինչպէ՞ս մենք հոն կրնանք ապաստանիլ թուրքէն հեռու, այս մտածումը զիս կը տառապեցնէր։ Բայց շուտով ամէն ինչ փոխուեցաւ եւ սիրեցի վրանաքաղաքը, կարծես աշխարհէ պահուած դրախտ մը ըլլար։
Վրանաքաղաքին մէջ մեզի մօտիկ Պիթիաս գիւղի թաղամասէն Անիին հետ ամուսնացայ, Անին ինծի պէս որբ է, հայրը մեծ ագարակ մը ունէր Պիթիաս գիւղը, դժբախտաբար մօր հետ մեռաւ թուրք զինուորներու ձեռքով։
Վրանաքաղաք հասնելէն ամիս մը ետք, մօտ երկու ամիս եգիպտահայ մեծահարուստի մը տունը սպասաւոր աշխատեցաւ, բայց հանգիստ չէր այդտեղ եւ գործը շատ ծանր էր, ու գործատէրը՝ շատ խիստ, ուստի փախուստ տուաւ ու վրանաքաղաք վերադարձաւ։
Իրարու հանդիպեցանք ու սիրահարեցանք, եւ հակառակ որ ինք մեզմէ շատ աւելի հարուստ ընտանիքէ էր, սակայն շուտով ամուսնացանք։
Ամուսնութենէն ետք, օր մը բախտով Վահանիկին հանդիպեցանք եկեղեցին, արագ մը իրարու կապուեցանք եւ շուտով, 10 տարեկան անուշիկ Վահանիկը որդեգրեցինք, որ Քեպուսիէ գիւղի թաղամասի որբերէն էր։
Հարսնիքէն անմիջապէս ետք, վրանաքաղաքի անգլիացի հրամանատարը մեզի աւելի մեծ վրան մը տրամադրեց։
Ես վրանաքաղաքի սանտրերու գործարանը կ’աշխատիմ, Անին հագուստներու գործարանը կարուհի կ’աշխատի, իսկ Վահանիկը Սիսուան դպրոցը կը յաճախէ։
Կիրակի օրերը ամէնքս վրանաքաղաքի եկեղեցին կ’երթանք, յետոյ Սուէզի ջրանցքի եզերքի պարտէզը կը նստինք, անցնող նաւերը դիտելու եւ իրարու հետ գեղեցիկ ժամանակ անցընելու։
Մենք շատ գոհ ենք վրանաքաղաքի կեանքէն, որ ամէն մեր նիւթական, ուսումնական ու առողջական պէտքերը կը հոգայ, մեր օրուայ երեք ճաշերը մեր թաղամասի ճաշարանը կ’ուտենք, եւ մեր ամսականներէն սկսանք մաս մը խնայել, որպէսզի Վահանիկին նոր հագուստ եւ խաղալիք գնենք գալ Կաղանդին։
Հոս մենք ունինք, մեծ հիւանդանոց մը, երեք եկեղեցի, դպրոց, մեծ գրադարան մը, գերեզմանատուն, հինգ գործարան, մարզասրահ, մշակութային ակումբ մը, ուր թատերգութիւններ կը ներկայացուին, ինչպէս նաեւ քաղաքին երգչախումբի ելոյթները հոն տեղի կ’ունենան, երկու թերթ, մեծ ճաշարան մը, դեղարան, կան նաեւ կուսակցական երեք գրասենեակներ, հինգ սափրիչի խանութ, վեց դերձակ, չորս կարուհի, հինգ կօշկակարի խանութ, եւ մէկ ոսկերիչ, կը յիշես, Տիգօ, մեր գիւղի ծերունի Բարսեղ մուրացկանը, հոս է, մեր վրանին մօտ կը նստի առտուները եւ կ’երգէ։ Միայն գինետուն չունինք հոս, որովհետեւ արգիլուած է։ 
Վրանաքաղաքը վեց թաղերու բաժնուած է, Քեպուսիէ, Վայոց, Խտըրպէկ, Եողունօլուք, Հաճի Հապիպլի եւ Պիթիաս։ Քաղաքին ընդհանուր հրամանատարը անգլիացի բարձրաստիճան սպայ մըն է։
Մենք ունինք երեք դրացի ընտանիքներ, որոնց բարեկամացանք, Մելքոնեան, Պզտիկեան եւ Ուլումեան, միշտ իրարու կ’այցելենք ու կը պատմենք մեր hայրենիքի յիշատակները ու ապագայի մեր երազները։
Հոս նախաճաշը միշտ եգիպտացորենէ եւ ֆալաֆէլ կոչուած համով ուտելիքէն կը բաղկանայ։
Անցեալ շաբաթ, Տիգօ, լսեցի որ չորս երիտասարդներ փախան մեր վրանաքաղաքէն դէպի Գահիրէ։
Կը զարմանամ, թէ ինչո՛ւ որեւէ մէկը այսպիսի ապահով եւ հանգիստ կեանք մը կը ձգէ ու կը փնտռէ անորոշ ու դժուար կեանք մը ուրիշ օտար քաղաքի մը մէջ։
Զիս առ իբրեւ օրինակ․ եթէ հայրենիք մնայի, անկարելի էր որ ամուսնանայի այսքան երիտասարդ տարիքիս, այսքան գեղեցիկ եւ ուսեալ աղջկայ մը հետ չէի կրնար ամուսնանալ։
Ասոր վրայ աւելցուր զաւակս Վահանիկը, որ Աստուած մեզ նուիրեց եւ մեր կեանքը պայծառացուց։ 
Ամէն ինչ հոս ձրի է՝ ուսում, առողջապահութիւն, ուտելիք, հագուստեղէն, պտոյտ եւ այլն։
Մենք հոս շատ բարեկամներ ունինք, եւ բոլորս զիրար կը սիրենք, չկայ նախանձ կամ ատելութիւն, աղքատ կամ հարուստ, շահամոլութիւն, անձնասիրութիւն, ազատութիւն կամ նիւթապաշտութիւն, բոլորս միայն հայ ենք, բոլորս մէկ ձեռք ենք։
Տեղացի եգիպտացիներուն հետ որեւէ կապ չունինք, արաբերէն ալ չենք հասկնար, հակառակ որ քիչ մը տաճկերէնին հետ նմանութիւն ունի, բայց ես երբեք արաբներու հետ չեմ ապրած եւ փորձառութիւն չունիմ այդ կողմէն, Պզտիկեանները մեզի ըսին, որ եգիպտացիներուն հետ գործ ըրած են, եւ շատ բարի մարդիկ գտած են զանոնք։  
Շատ կարօտցայ քեզ, Տիգօ, մեր Կիլիկիոյ լեռները ու անտառները, Այասի ծովեզերքի ժայռերը, մեր երկար պտոյտները, Կորիկոսի հին բերդին մեր պահուըտուքի խաղերը ու մեր անվերջ խօսակցութիւնները։ Ինչպէս է կեանքդ Փարիզ, առողջութիւնդ, ուրա՞խ ես, ի՞նչ կ’աշխատիս, ամուսնացա՞ր, հայ բարեկամներ ունի՞ս, մեր գիւղէն մէկուն հանդիպեցա՞ր, գրէ ու պատմէ։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Մայտա – Ո՞վ է Տիգօն, Վահօ։

Վահան – Չեմ գիտեր, հոգիս, կարելի է որ մեծ հօրս բարեկամն էր երբ Մուսա Լեռ էին։

Օրեր անցան, չմօտեցան այդ գիրքին։ Օր մը, Վահանը հեռատեսիլէն անգլերէն շարժանկար մը դիտած ատեն, ըսաւ․ «Ի՞նչ կ’ըսէք, եկէք շարունակենք կարդալ մեծ հօրս նամակները»։

Երեքն ալ նստան վառարանին դիմաց, Վահանը սկսաւ բանալ երկրորդ նամակը։  

Երկրորդ նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 432ին մէջ եւ ընդգծուած էին հետեւեալ տողերը.

«Օշին – Իմա՞ստ. այս պալատը հայ շունչով պիտի թաթխուի, մեր պատանի թագաւորը այդ շունչի տակ պէտք է, որ մեծնայ։ …… դուն ժողվեր ես այդ շունչը հայ բերդերէն, հայ լեռներէն, հայ գիւղերէն, հայ երգերէն դուն կմնաս հո՛ս»։

Արա Մելեան
Մուսալեռցիներու Փոր Սայիտի վրանաքաղաք
Փոր Սայիտ, Եգիպտոս
18 Նոյեմբեր 1917

Սիրելի Տիգօ,
Ինչպէ՞ս ես, Տիգօ, շատ կարօտցայ քեզ, վերջին նամակիդ մէջ շատ բան չըսիր, աւելի գրէ եւ քու լուրերդ ղրկէ։
Մեր կեանքը հոս լաւ կ’ընթանայ, գործերը լաւ են, Վահանիկը կը մեծնայ։ 
Վերջերս կարգ մը երեւոյթներ սկսան ծագիլ, որ զիս կը նեղեն։ Երեք կուսակցութիւններու ներկայացուցիչները գիշեր-ցերեկ կը քարոզեն ու միաւորուած մարդիկը կը բաժնեն։ Նոյն բանը երեք եկեղեցիները կ’ընեն, դարձեալ բաժնելով ժողովուրդը։ Ասոնց վրայ աւելցան ֆրանսական ու անգլիական բանակի ներկայացուցիչները, որոնք կը փորձեն կամաւորներ հաւաքել իրենց զօրքերուն համար Թուրքիոյ դէմ կռուելու, կարծես մենք ծախու դարձանք, Տիգօ։ 
Մեր սկիզբի խաղաղ, համերաշհ ու միասնական կեանքը անդադար կռիւներով ու թշնամութեամբ լեցուն է։ Անոնք նոյնիսկ Վահանիկին դպրոցը կ’երթան, մեզի ալ, տուն կու գան, ակումբները, եկեղեցին, ամէն տեղ են, շատ նեղացուցիչ դարձուցին մեր կեանքը։
Երէկ, իմ աշխատած սանտրի գործարանը գործադուլ ըրինք, ամսականները աւելցնել ուզեցինք։ Բայց եգիպտահայ գործատէրը, որ Սահակեան Պէյ կը կոչուի, մերժեց եւ գործադուլի կազմակերպիչներուն անունները անգլիացի հրամանատարին հաղորդեց։ Մենք բողոքի ցոյց ըրինք հրամանատարին տան դիմաց եւ, փառք Տիրոջ, ան ազատ արձակեց մեր ընկերները։
Շատ ունեւոր եգիպտահայեր կու գան երեխաներ առնելու, որոնք իրենց տուները կ’ապրին եւ կը ծառայեն, գոնէ հայ կը մնան․ այդպէս չե՞ս կարծեր, Տիգօ։ Բայց երբ կը յիշեմ Անին, եւ ինչպէս զինք չարչարեցին, դարձեալ կը վրդովիմ։ Մեր բարեկամներէն Պզտիկեանները՝ վերջերս բախտով կրցան Ֆրանսա ճամբորդել, քու հասցէդ տուի իրենց եւ հետերնին քիչ մը տան ապուխտ եւ Անիին շինած անուշեղէնը ղրկեցինք, մեր եւ Վահանիկին պարախումբին պատկերներուն հետ։
Մենք, հիմակուհիմա, գոհ ենք հոս եւ չենք մտածեր գաղթել, միայն յուսանք որ վրանաքաղաքը գոյատեւէ եւ մեր խաղաղ ու հանգիստ կեանքը շարունակուի։
Գիտես, Տիգօ, հոս որեւէ գողութիւն կամ ոճրագործութիւն երբեք չունինք։ Մոռցայ քեզի ըսելու, որ մեր գիւղի մուրացկան Բարսեխը մեռաւ, շատ նեղուեցայ, իր անուշ ձայնը ինծի միշտ մեր գիւղը կը յիշեցնէր ու կը հրճուէի։   
Անհամբեր կը սպասեմ նամակիդ։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Անին քնացաւ իր մօր գիրկը, Վահանը զայն ննջասենեակ տարաւ։

Մայտա – Վահօ, մի՛ մոռնար, որ վաղը պէտք է ինքնաշարժը ընկերութեան տանիս քննութեան համար, մեր պտոյտէն առաջ դէպի ձիւնախաղերու լեռնային դղեակը գալ շաբաթ։

Վահան – Շատ լաւ, հոգիս։

Լեռնային դղեակի պտոյտը շատ աղուոր անցաւ, իրենց գանատացի բարեկամներուն հետ գացած էին։

Արդէն գարուն էր, եւ կանաչութիւնը ամէն տեղ լեցուցած էր։ Անին քնանալէն առաջ մօրմէն խնդրեց մեծ հօր պատմութեան շարունակութիւնը մտիկ ընել։

Մայտան գիրքը բացաւ ու սկսաւ բանալ երրորդ նամակը։ Վահան շուտով իրենց միացաւ։

Երրորդ նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 456ին մէջ, եւ ընդգծուած էին հետեւեալ խօսքերը.

«Օշին – Կռուի դաշտին վրայ հարիւրներու մահ տուողը, այո, կրնայ իր հոգիին խորը բարի մէկը ըլլալ։ Բայց իր բերդին մէջը դժբախտ ու թշուառ կին մը սպանել տուողը, ոչ, բարի չի կրնար ըլլալ»։

Արա Մելեան
Մուսալեռցիներու Փոր Սայիտի վրանաքաղաք
Փոր Սայիտ, Եգիպտոս
20 Հոկտեմբեր 1919

Սիրելի Տիգօ,
Յուսամ ամէն ինչ լաւ է քովդ։
Շատ գէշ լուր մը ունիմ, Տիգօ, վրանաքաղաքը պիտի փակուի մէկ ամիսէն, միայն գերեզմանը պիտի մնայ, իսկ ամբողջ վրանաքաղաքը պիտի քանդուի։
Մենք որոշեցինք Գահիրէ գաղթել։
Սիրտս շատ տխուր է, վրանաքաղաքը ինձ համար դրախտէն կտոր մըն էր, դարձեալ կը գրեմ մեր նոր բնակավայրը հաստատուելնէս ետք։
Աղօթէ մեզի համար, Տիգօ։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Անի – Մայրիկ, ինչո՞ւ մենք ալ վրանի մէջ չենք ապրիր տատիկներուս պէս, շատ հետաքրքրական փորձառութիւն մըն է ասիկա, Մամի։ Մենք դպրոցի անտառի պտոյտին ընթացքին վրանի մէջ պառկեցանք։

Մայտա – Քնացի՛ր հիմա, հոգիս։

Ամառնային արեւոտ, գեղեցիկ օր մըն էր, երբ Վահանին փոքր ընտանիքը տան պարտէզը նստած նախաճաշ կ’ընէր։

Վահանը մեծ հօր գիրքը բացաւ, չորրորդ նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 474ին մէջ, եւ ընդգծուած էին հետեւեալ խօսքերը.

«Օշին – Մենք շատ կը յարգենք Հռոմի սրբազան Պապը,….. եւ ձեր արեւմտեան կենցաղն ու ապրուստը….

Այս բոլորի փոխարէն մենք ալ կը սպասենք ձեզմէ, որ դուք ալ յարգէք մեր հայութիւնը, մեր պետութիւնը, մեր եկեղեցին, մեր կեանքն ու բարքը»։

Արա Մելեան
Մուսալեռցիներու Փոր Սայիտի վրանաքաղաք
Փոր Սայիտ, Եգիպտոս
1 Նոյեմբեր 1920

Ինչպէ՞ս ես, Տիգօ, յուսամ ամէն ինչ լաւ է, քեզի նոր հասցէս կը ղրկեմ՝ Գահիրէ։
Չեմ գիտեր ինչպէ՞ս սկսիմ, շատ դժուար օրեր անցուցինք ես, Անին ու Վահանը։
Մեր խնայած դրամը մէկ ամիսէն հատնեցաւ արդէն, ու տան վարձքի դրամ չունէինք, բարեբախտաբար Պէյն էլ Սուրէնի քահանայ Տէր Պօղոսին միջոցաւ Պաղտիկ պէյի գործարանը արհեստաւոր աշխատեցայ։ Մէկ անգամ հանդիպեցայ մեր հայ գործատիրոջ, որ ֆրանսերէն կը խօսէր, բացի մէկ հայերէն բառէ մը՝ «բարեւ», կ’ըսեն, որ շատ հարուստ է։
Գործէն ստացած մէկուկէս ոսկի ամսականս հազիւ կը բաւէ մեզի, Վահանին կէսoրուայ ճաշը դպրոցը կը հոգայ, ան Գալուստեան Վարժարան կը յաճախէ, որուն սակը տանելի է։
Անին յղի է, միշտ տունն է, իր արաբերէնը չի յառաջանար, եւ շատ կը յոգնի։
Մենք հիմա ոեւէ բարեկամ չունինք եւ շատ քիչ դուրս կ’ելլենք, բացի Կիրակի օրէն, երբ եկեղեցի կ’երթանք։ Շատ կարօտցայ մեր Վրանաքաղաքի կեանքը, բարեկամները, ակումբը, պտոյտները, միասնական ճաշարանը, հանդէսներն ու գրադարանը։
Գրէ՛ քու լուրերդ, շատ կարօտցայ քեզ։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Անի – (Անգլերէնով) Տետի, ո՞ւր են Հայաստանը եւ Կիլիկիան։ Ի՞նչ ըսել է վրանաքաղաք։

Վահան – Շատ հեռու են այստեղէն, օր մը կ’երթանք ու կ’այցելենք այս տեղերը։

Անի – Կրնա՞մ մեծ հօրս պատմութիւնը պատմել դպրոցի ընկերներուն եւ ուսուցչուհիիս։

Վահան – Հարկաւ կրնաս, բայց կը կարծե՞ս որ պիտի հաւնին։

Անի – Վստահ պիտի սիրեն, շատ հետաքրքրական է, տետի։

Ամիսէ մը աւելի անցաւ, Անիին դպրոցի մէկ հանդէսէն կը վերադառնային։

Անի – Հաւնեցա՞ք ճինկըլ պելզ երգս։

Մայտա – Շատ աղուոր էր, հոգիս, հետդ երգող Ճուտին ալ շատ լաւ երգեց։

Վահան – Ես ձեզ ճաշարան պիտի հրաւիրեմ, որ Անիին այս հրապուրիչ յաջողութիւնը տօնենք։

Անի – Յետոյ, երբ տուն վերադառնանք, նամակները շարունակենք կարդալ։

Արդէն մութ էր, երբ վերադարձան տուն, երեքը նստան, այս անգամ Անին իր ճերմակ շնիկը քովը պառկեցուցած էր։

Վահան բացաւ հինգերորդ նամակը։

Հինգերորդ նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 483ին մէջ, եւ ընդգծուած էին հետեւեալ տողերը.

«Օշին – Ատիկա նոր չէ, որ կը գիտակցիմ, բաւական ժամանակ է որ կը զգամ թէ սկսաւ ինծի համար կռուի նոր շրջան մը, … կռիւը քու սեփական կողմնակիցներուդ հետ, քու բարեկամներուդ հետ, քու ընկերներուդ»։

Արա Մելեան 
17, Ահմէտ փողոց, Շուպրա
Գահիրէ, Եգիպտոս
1 Մայիս 1927

Երկար ժամանակ անցաւ վերջին նամակէս ի վեր, դուն ինչպէ՞ս ես, առողջութիւնդ եւ գործդ ինչպէ՞ս են, կինդ ու զաւակդ լա՞ւ են, գրէ՛ ու պատմէ՛։
Մեր Խոսրովիկը հիմա եօթ տարեկան է արդէն, ու Թաշճեան մասնաւոր հայ դպրոցը կը յաճախէ։
Վահանը դպրոցը աւարտեց եւ մերժեց աշխատիլ կամ Եգիպտոս մնալ։ Ան մտադրած էր Հայաստան գաղթել։ Շատ փորձեցինք ես եւ մայրը զինք համոզել որ մեզի հետ մնայ, բայց մեզ մերժեց ու ճամբորդեց։ Երթալէն ի վեր միայն երկու նամակ ստացանք, կ’ըսէր որ աղէկ է, բայց կեանքը դժուար է։ Անին միշտ կու լայ, մանաւանդ երբ կը լսենք, թէ որքան դժուար է համայնավարութիւնը ու Սովետական Հայաստանի կեանքը։ 
Ես նոյն տեղը կ’աշխատիմ, այդ հայուն մօտ, ամսականս հիմա երկու ոսկի է, որ բաւական չէ, ուստի կէսօրէ ետք Յովսէփ անունով հայու մը խանութը կ’աշխատիմ, մէկ ոսկի ամսականով։ Հեծանիւ մը ունիմ, անով գործի կ’երթամ եւ Խոսրովիկը առտուները դպրոց կը տանիմ անով։
Շատ կը յոգնիմ, Տիգօ, բայց չեմ ուզեր, որ Անին զրկուի որեւէ բանէ․ ինչպէս գիտես, ինք հարուստ ընտանիքի զաւակ եղած էր մեր երկիրը։
Միայն մէկ հայ բարեկամ մը ունիմ, Յովսէփը, որուն խանութը կ’աշխատիմ իրիկունները։ Իր կինը Անիին հետ բարեկամացաւ եւ ատենը մէյ մը մեզի կ’այցելէ իր փոքր աղջկան, Սոնիկին հետ, իր մեծ տղան՝ Վաղինակը, Խոսրովիկին դասարանն է։
Եգիպտացի բարեկամներ ալ ունիմ գործէս՝ Շուքրի, Սայիտ եւ Մայքըլ, բայց դուրսը չենք հանդիպիր։
Ատեններ, եկեղեցիէն ետք, մօտիկ Նիրիստ հայ ակումբը կ’երթանք։ Անգամ մը տիկիններու յանձնախումբ մը կար հոն, ու մեր անունները արձանագրեցին, ատկէ ետք սկսանք ամսական կէս ոսկի օգնութիւն գանձել Խոսրովիկին համար, որ մեզի շատ օգնեց իրեն հագուստ եւ դպրոցական պիտոյք գնելու համար։
Երկու ամիս առաջ, իմ գործատէր Պաղտիկ պէյը իր թոռնիկին տարեդարձը տօնեց, Շուպրայի Կարապետեան մարզական ակումբը եւ բոլոր հայ պաշտօնեաները հրաւիրեց։ Շատ գեղեցիկ ակումբ մըն է, ահագին հայեր կային, մեծամասնութիւնը՝ հարուստ դասակարգէն, հագուած-շքուած, ոսկեղէններով ու հրապուրիչ ինքնաշարժներով։ Մենք քիչ մը հեռու, մէկ կողմ նստանք, քանի մէկը չէինք ճանչնար ներկաներէն։ Յիշեցի վրանաքաղաքի մեր խմբային ճաշկերոյթները եւ տխրեցայ, Անիին աչքերուն մէջ արցունք ալ նշմարեցի, զսպուած արցունք։
Կը սպասեմ լուրերուդ անհամբեր։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Անի – Տետի, ինչո՞ւ մեծ հայրիկս այսքան տխուր է միշտ, իրենք զուարճանալու պարտէզներ կամ շարժասրահներ չունէի՞ն այն ատեն մեզի պէս։   

Վահան – Ոչ, հոգիս, չունէին։

Ձմեռը վերադարձաւ, Մելեանները Կաղանդի նոր հագուստները գնելու իջան, հսկայ առեւտուրի կեդրոնները։ 

Մայտա – Շատ անուշիկ են մեր բերած հագուստները։

Անի – (Շնիկը գիրկը դրած) Հայտէ, մա՛, եկո՛ւր որ տետին շարունակէ մեծ հօր պատմութիւնը կարդալ։

Երեքը նստան վառարանին դիմաց, ու Վահանը բացաւ վեցերորդ նամակը։

Վեցերորդ նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 493ին մէջ, եւ ընդգծուած էր հետեւեալ խօսքը.

«Օշին – Բարեկամ ըսուածը շատ յաճախ քու ամանէդ ուտող թշնամի մըն է»։ 

Արա Մելեան 
19, Կալի փողոց, Հելիոպոլիս
Գահիրէ, Եգիպտոս
1 Մարտ 1938

Քեզմէ նամակ չստացայ վերջին նամակէս ետք, ինչ որ զիս շատ կը մտահոգէ քու մասիդ, բայց որոշեցի գրել եւ որեւէ լաւ լուրի մը սպասել քեզմէ։
Համառօտեմ երկտողի մէջ վերջին նամակէս ի վեր մեր կեանքի նորութիւնները։
Ես գործս փոխեցի, հիմա Շաւարշ Ճումաքեանին գործարանը կ’աշխատիմ, քիչ մը աւելի բարձր ամսականով՝ ինը ոսկի։ Մեր բնակարանը տեղափոխեցինք աւելի արդի եւ բարեկեցիկ Հելիոպոլիս թաղը։
Խոսրովը Հապիշեանի տպարանը սկսաւ աշխատիլ ու օրէ օր տպագրութեան արհեստին կը տիրապետէ ու կը սիրէ զայն։
Անին քանի մը հայ եւ օտար ընկերուհիներ ունի, շաբաթը մէյ մը հայ ակումբ կը հաւաքուին, բայց ինծի միշտ կ’ըսէ, որ հոս տակաւին օտար կը զգայ, մեր վրանաքաղաքի այդ միասնական ոգին ու անվերապահ սէրը երբեք չգտաւ այլեւս։
Կրնամ ըսել, որ մեր կեանքը սկսաւ բարելաւուիլ։ Բայց գիտես, Տիգօ, միշտ տխուր թախիծ մը, մէջս զիս կ’ընկճէ, երբ կը յիշեմ պապան, մաման, մեր Վահանիկը, երկրի բարեկամներս ու քեզ։ Մինակ կը զգամ ու աշխարհէն զատուած, կարծես ուրիշ աշխարհ մը կ’ապրիմ անոնց հետ, հոն Այասի ծովեզերքը՝ Կորիկոսի բերդի մութ անցքերուն մէջ։
Կը սպասեմ որեւէ լուրի մը քեզմէ։
Ծրարը հետս է։
Սիրով՝
Արա

Անի – Տետի, ինչո՞ւ Վահանիկը Հայաստան գնաց մինակը։

Վահան – Չեմ գիտեր, հոգիս։

Մայտա – Մի՛ մոռնաք գուլպաներ կախելու, որ Կաղանդ Պապան նուէրները մէջը դնէ, եւ առտուն տեսնենք։  

Ամիս մը անցաւ, Վահանը տունը մինակն էր։ Յանկարծ մտածեց, որ վերջին նամակը առանձին կարդայ, որպէսզի մեծ հօր մահուան տխուր մասը չլսէ Անին։

Վերջին նամակը դրուած էր «Օշին Պայլ»ի էջ 533ին մէջ, եւ ընդգծուած էին հետեւեալ խօսքերը, որ կը նկարագրէին Ռիթային անձնասպանութիւնը։

«Ռիթա – Իսկ ես գինով էի, գինով էի քեզմով. քու սիրով, ….կը քաշուէին միշտ ետ, ու դէպի վերջը»։

Արա Մելեան 
19, Կալի փողոց, Հելիոպոլիս
Գահիրէ, Եգիպտոս
1 Յունուար 1948

Սիրելի Տիգօ,
Կարծեմ ասիկա վերջին նամակս է քեզի, հիւանդ կը զգամ եւ տկար, Անին արդէն ինձմէ առաջ երկինք փախաւ։
Խոսրովը ամուսնացուցինք հայուհիի մը հետ եւ Գանատա ճամբեցինք, աղջիկ մը ունեցան, Անի դրին անունը եւ շատ երջանիկ են։
Կեանքիս երազն էր՝ այցելել Նաթրունի մեր հայ անապատականներու վանքը, ուր թաղուած են մեր հարիւրաւոր սուրբերը Ստեփանոս Հռոմկլացի Կաթողիկոսին հետ միասին։ 
Անցեալ շաբաթ երազս իրականացաւ ու բարեկամի մը հետ միասին գացինք։
Շատ յուզիչ վայր մըն է, Տիգօ, շատ պիտի սիրէիր եթէ հոս ըլլայիր։
Եթէ նորէն չգրեմ, գիտցիր որ երկինք փախայ։
Ծրարը հետս է։
Ցտեսութիւն՝
Արա

Պզտիկեաններէն նամակ մը ստացայ, լաւ են, բայց քեզ երբեք չգտան, ըսին։

Վահան գիրքը գոցեց ու սեւ տուփին մէջ զետեղեց, արցունք մը իջեցուց աչքէն։

Յանկարծ Մայտան ու Անին մտան։

Վահան ձեռքը ուրիշ նամակ մը բռնած էր, որ գտաւ տուփին յատակը։ 

Նամակը Տիգոյէն էր, 1915ին գրուած, ուր կ’ըսէր, որ ինք շատ հիւանդ էր։ Նամակին քով ուրիշ երեք փոքր ծրարներ կային, մէկուն վրան գրուած էր Կորիկոս, իսկ միւսին վրայ՝ Նաթրունի հայոց վանք։ Վահան բացաւ երկու ծրարները, մէջը միայն բուռ մը հող կար, երրորդ ծրարին վրայ բան մը չէր գրուած ու պարապ էր։ Վահան բան մը արձանագրեց երրորդ ծրարին վրայ ու երեք ծրարները վերստին տուփին մէջ դրաւ։

Անի – Հայրիկ, ինչո՞ւ կու լաս։

Վահան – Ոչինչ, հոգիս, ձեզի կը սպասէի։

Անի – Հայրիկ, հայերէն կ’ուզեմ սորվիլ։

Երեքը իրարու կը փաթթուին ու կը հրճուին։

Կորիկոսի բերդէն ձայն մը տակաւին կը լսուէր, մեղմ ու անոյշ ձայն մը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱ՞Յ ԵՍ ԴՈՒՆ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԸ ԻՋԱ՜Ւ ԿԱՌՔԷՆ

Կատակախաղ երկու արար

ՎԱ(Գ)Ր

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԵՐ
Խաչակուլեան ՍՐԲԱԶԱՆ
Մաշտոց ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ Ատենապետ թեմական ժողովի
Ռոպէր ՓԻՍՈՅԵԱՆ Ատենապետ քաղաքական ժողովի
Սարգիս ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ Դիւանապետ առաջնորդարանի
ԿԱԿԱԶԵԱՆ Փոխդիւանապետ
ՏԱՏԱՆԵԱՆ Ազգային մը
ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ Հիւանդ հայ մը
Սամուէլ ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ Ուսուցիչ հայերէնի
Տոքթոր ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ
Մեթր ՄԱՍԻԿԵԱՆ Փաստաբան առաջնորդարանի
ԱՇԽԷՆ Նպաստի թեկնածու
ՌՈՍՏՈՄ Մարտական օրաթերթի խմբագիր
ԿԻՐԿԻՍ Առաջնորդարանի պաշտօնեայ
եւ
ՄԱՄՏՈՒՀ ԷԼ-ԱԼԷՄ Կրթական նախարարի ՏԵՂԱԿԱԼ

Գահիրէ, 2001:
Գաղութի Ազգային Առաջնորդարանը:

Բ․ ԱՐԱՐ

Դ․ ՏԵՍԱՐԱՆ

ՍՐԲԱԶԱՆին գրասենեակը:

ՍՐԲԱԶԱՆ, ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ, ՓԻՍՈՅԵԱՆ: Աջէն կը մտնէ ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Բարեւ ձեզ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բարեւ, տոքթոր Մահտեսեան:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ինչպէ՞ս էք՝ չենք կրնար հարցնել տոքթորին: Ե՛ս եմ բժիշկը, լաւ չըլլա՞մ՝ պիտի պատասխանէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ատ հարցումը միայն ի՛մ բերնէս պէտք է ելլէ՝ պիտի ըսէ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Այո՛, ինչպէ՞ս էք:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լաւ ենք, լաւ ենք, ձեզ տեսնելով աւելի լաւ եղանք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մահամերձն իսկ տեսնէ մեր տոքթորը, աւելի լաւ կը զգայ: Բան մը չունիս՝ կ’ըսէ Տոքթորը իրեն: Բան մը չունիս, բան մը չունիս: Մահամերձն ալ յետոյ կը զարմանայ թէ ինչո՞ւ մեռաւ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Արհեստավարժ բոլոր գաղտնիքներուս տիրացեր էք:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ կը նստի ՍՐԲԱԶԱՆին գրասեղանին առջեւ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ես եկայ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բարի եկաք, տոքթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ես նեղուած եմ քիչ մը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Աստուած հեռու ընէ նեղութիւնը… որմէ՞…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Քիչ մը ձեզմէ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչո՞ւ… միթէ գիտութեամբ կամ անգիտութեամբ որեւէ յանցա՞նք գործեցի:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Փարիզ կ’երթաք բժշկական քննութիւններու համար առա՞նց զիս տեղեակ պահելու:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չուզեցի անհանգստացնել ձեզ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ի՞նչ անհանգստացնել, երբոր իմ գործս է փութալ հիւանդներու օգնութեան ուր որ ալ ըլլան անոնք եւ ինչ որ ալ ըլլայ ժամը՝ ցերեկ կամ գիշեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գիտեմ, գիտեմ, շատ խղճամիտ եւ պարտաճանաչ բժիշկ մըն էք, բայց չէր արժեր անհանգստացնել ձեզ, այսինքն խօսիլ ձեզի բոլորովին աննշան անհանգստութեան մը մասին, զոր զգացի…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ոչ, ոչ, սրբազան հայր, դուք վստահութիւն չունիք մեր վրայ, հայ բժիշկներուն վրայ, եւ օտար բժիշկներու կը դիմէք դեղ ու դարման գտնելու համար:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ընդհակառակը․ հայ բժիշկներու վրայ ունեցած վստահութիւնս անսահման է: Բայց, մեր մէջ մնայ, ես Փարիզ գացի բժշկական քննութիւններու պատրուակով օդափոխութեան համար:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հա, ատոր խօսք չունիմ, օդափոխութիւնը խիստ առաջարկելի է, մանաւանդ առաջնորդ դիրքերու վրայ գտնուող անձնաւորութեանց համար, ինչպէս թագաւորներու, նախագահներու, վարչապետերու եւ անշուշտ ձեզի նման արքեպիսկոպոսներու, մանաւանդ որ դուք գլուխն էք այս գաղութին…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Արդարացի է ուրեմն…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ոչ բոլորովին… կրկին պէտք է ըսէիք ինծի որ ձեզի աւելի լաւ օդափոխութիւն մը կարգադրէինք… դէպի Հօնօլուլու կամ Պանկքոք կամ Կոյս Կղզիներ… զաւակս կը կարգադրէր ամէն ինչ ձեզի համար այբէն օ-ֆէ շուկայի կէս գինով…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Շատ շնորհակալ եմ, տոքթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ի՞նչ ցոյց տուին ուրեմն այդ քննութիւնները, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ոչինչ վտանգաւոր…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ Հա, ոչինչ վտանգաւոր… ես Փարիզի բժիշկները գիտեմ, քննութիւններ կը պատուիրեն, յետոյ ալ հիւանդը կը ճամբեն՝ բան մը չունիս ըսելով, որպէսզի դարմանման որեւէ պատասխանատուութենէ զերծ մնան, եւ հիւանդին վիճակն ալ շուտով կը վատթարանայ, եւ երեք ամիս, կամ շաբաթ, կամ օր չանցած…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչե՜ր կ’ըսէք…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հիւանդը Աստուծոյ կը յանձնէ իր հոգին:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Անհաւատալի բաներ կ’ըսէք:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Կան որ ալ երեք շաբաթ չանցած կ’աւանդեն իրենց հոգին:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՜նչ կ’ըսէք, կը վախցնէք զիս:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Նախընտրելի չէ՞ վախցնել, բայց այս աշխարհիս մէջ պահել ձեզի պէս մարդիկ, որոնց կարօտը ունի հայ ազգը, քան թէ հանգստացնել եւ ուղարկել անդիի աշխարհ, ուր տառապելով պիտի տառապիք՝ արքայութեան մէջ հայ ազգին ծառայելու կարելիութիւնը չունենալով: Ցոյց տուէք, խնդրեմ, քննութեան արդիւնքները:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հիմա ես զբաղած եմ, տոքթոր, շատ հարցեր կան, առաջնահերթ հարցեր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ա՛յս է առաջնահերթը: Տուէ՛ք նայիմ: Գիտէք որ միշտ ալ բոլորովին անվճար կը կատարեմ իմ քննութիւններն ու դարմանումները: Բայց դուք կրկին Փարիզ կ’երթաք ու հսկայական գումարներ կը ծախսէք, Աստուած թող ներէ ձեզի: Տուէ՛ք, կ’ըսեմ, տուէ՛ք: (ՍՐԲԱԶԱՆ ստիպուած մեծ պահարան մը կու տայ ՄԱՀՏԵՍԵԱՆին, որ արագօրէն մէջէն թուղթեր եւ պատկերներ հանելով եւ հմուտի աչքով դիտելով կը բացանգանչէ) Հահա՜…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ է…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Արեան ճնշումը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ է, բա՞րձր է…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ոչ, բնականոն է, զարմանալի՜ բան: Հահա՜, շաքարը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ է, բա՞րձր է…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ոչ, բնականոն է, անկարելի բաներ կը տեսնեմ կոր ես: Մէզի քննութիւն ըրի՞ն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Կղկղանքի՞:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո… բայց այդքան ալ ախորժաբեր նիւթ մը չէ կարծեմ, տոքթոր, պարոն Մատրուպեանն ու Փիսոյեանը իրենց սուրճը կը խմեն կոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հայու կղկղանք, ի՞նչ պիտի հասկնայ ֆրանսացի բժիշկը հայու կղկղանքէն: Հայու կղկղանքէն միայն հայ բժիշկը կը հասկնայ, միայն հայ բժիշկը, կը հասկնա՞ք… կը հասկնա՞ք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կը հասկնամ… բայց զբաղած եմ, տոքթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Առողջութենէն աւելի կարեւոր զբաղում չկայ: Պատկերները նայինք: Աղիքները, Աստուած իմ, ի՞նչ է, պնդութենէ՞ կը տառապիք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ոչ երբեք, ի՞նչ ցոյց կու տան աղիքները:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Փորհարութենէ՞:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ոչ ալ փորհարութենէ: Ի՞նչ ցոյց կու տան աղիքները:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Այդ է արդէն տարօրինակը, աղիքները բան մը ցոյց չեն տար կոր, աղիքները բան մը կը պահեն կոր, ինչ որ սաստիկ կասկածելի է: Ընդհանրապէս ե՞րբ կը մտնէք բաղնիք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Առաւօտուն կը մտնեմ, նախաճաշէս առաջ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Աստուած իմ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց երբեմն ալ նախաճաշէս ետք:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Երանի թէ չլսէի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց կը պատահի որ կէսօրուան ճաշէն առաջ ալ մտնեմ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Սրբազան հայր, ի՞նչպէս չէք ըսած ինծի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չէիք հարցուցած:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Աղիքները կը պահեն կոր… բայց միայն պատկերին մէջ… բայց իրենց գործունէութիւնը… փաստերը յստակ են…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ճաշէն ետքն ալ կը պատահի:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հարցը բոլորովին վտանգաւոր դարձուածք մը սկսաւ առնել…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կը յուսամ՝ մահացու չէ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Պիտի չըլլայ, քանի որ ես ահա կը միջամտեմ… երեք շաբաթը անցնելէն առաջ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դարմանը կա՞յ ուրեմն:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Անշուշտ թէ կայ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ է:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Պիտի զսպէք, սրբազան հայր, պիտի զսպէք: Ամէն վայրկեան բաղնիք մտնալու պէտք չունիք: Հա, լսեցի որ քարտուղարուհի մը կու գայ կոր եղեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո… ուրկէ՞ գիտցաք…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Պարոն Կակազեան թուղթ մը ձեռքը կ’երթար կու գար կոր նրբանցքին մէջ: Պիտի զսպէք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Քարտուղարուհի՞ն:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ոչ, ինքզինքնի՛դ: Եւ թէ՝ քարտուղարուհին Փարիզէն կու գայ կոր եղեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո… ատ մէկը գրուած չէր ծանուցման մէջ…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Ատ մէկն ալ պարոն Տատանեանին լեզուն քննելով գիտցայ, հա, հա…: Բայց կատակը մէկդի, այդ Փարիզէն եկող քարտուղարուհին առանց համակարգիչի չի կրնար աշխատիլ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մենք ունինք համակարգիչ մը:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հին է: Այդ քարտուղարուհին եթէ իր ուզած համակարգիչը չգտնէ այստեղ, ետ կ’երթայ Փարիզ: Փարիզուհին համակարգիչի մէջ ալ նորոյթի կը հետեւի: Կրծքկալներու վերջին նորոյթին հետեւող փարիզուհի մը համակարգիչներու ալ վերջին նորոյթէն ետ չ’ուզեր մնալ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչ համակարգիչ, ինչ կրծքկալ, տո՛քթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Եւ այս կացութենէն փրկելու համար ձեզ ես արդէն ըսի տղուս – Կարպի՛ս – որ վերջին նորոյթին համաձայն բերէ ազգային առաջնորդարանին համար… թէ՛ համակարգիչ, թէ՛ կրծքկալ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՛նչ կրծքկալ, տո՛քթոր…

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Համակարգիչով գոհանանք ուրեմն, հարիւրքառասունմէկ լեզուով գրող եւ շուկայի կէս գինով: Կարպի՛ս: Կ’երեւի իջաւ արդէն, քիչ ետք կը բերէ: Խնդրեմ, արկղակալին ըսէք, որ անմիջապէս վճարէ: Ամենէն արդիականն է, վերջին նորոյթին համաձայն: Տղաս դրամի պէտք ունի, բայց ձեզի եւ քարտուղարուհիին համար երեսուն առ հարիւրի կորուստ մը յանձն կ’առնէ կոր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Շնորհակալ եմ, տոքթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Չի բաւեր շնորհակալ ըլլալ, պէտք է զսպէք ինքզինքնիդ: Ի՞նչ պիտի ըսէ Փարիզէն եկած քարտուղարուհին… որուն համար լսեցի թէ յարկաբաժին մըն ալ պիտի յատկացուի եղեր…:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Տարաձայնութիւն է ատիկա: Ի՞նչպէս ալ սուտ լուրերը շուտ կը շրջին:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց լաւ գաղափար է:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Կահաւորեալ հրաշալի յարկաբաժին մը կրնայ կարգադրել Կարպիսը:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Նորէ՞ն երեսուն առ հարիւր կորուստով:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հիմա հարկը չկայ, տոքթոր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Կորուստի՞ն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Յարկաբաժնին:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Հազիւ պէտքը զգաք, յարկաբաժինը պատրաստ կը գտնէք: Մինչ այդ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մինչ այդ մենք զբաղած ենք, տոքթոր Մահտեսեան, ազգային անյետաձգելի գործեր կան:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո, ազգային անյետաձգելի գործեր…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ինչո՞ւ հոս ենք մենք: Սուրճերնիս տունն ալ կրնայինք խմել:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Որոնց համար մենք մեր անձնական գործերը կը յետաձգենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ազգին շահերը՝ ամէն բանէ վեր:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Մինչ այդ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մինչ այդ՝ կ’ըսէ տակաւին…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ինչո՞ւ, տոքթոր, ինչո՞ւ:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ – Մինչ այդ պիտի զսպէք ինքզինքնիդ առաւօտուն նախաճաշէն առաջ կամ ետք եւ կէսօրուան ճաշէն առաջ կամ ետք: Կէս գիշերին պիտի կղկղաք: Ես մասնաւոր դեղ մը պիտի գրեմ ձեզի, որ նոյնիսկ եթէ ձեր քունը տանի եւ քնանաք, կէս գիշերին առանց մեծ անհանգստութիւն զգալու արթննաք, բաղնիք երթալու համար: Եւ վստահ եղէք որ շուտով, շուտով… խուսափած պիտի ըլլաք վտանգէն: (Թուղթերն ու պատկերները խառնիխուռն ետ տալով) Առէ՛ք, առէ՛ք, կարեւոր վաւերաթուղթեր են ասոնք… մեր գաղութի պատմութեան ինչ-ինչ մութ կէտերուն վրայ լոյս կը սփռեն…: Հիմա տղաս կու գայ: Ո՞ւր զետեղենք համակարգիչը: Հոս: Հոն: Մենք տեղ մը կը գտնենք: Կարեւորը առաջնորդարանին մէջ ըլլայ: Տղաս համակարգիչներու մասնագէտ է…:

ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ աճապարանքով դուրս կ’ելլէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ինչպէս նաեւ յարկաբաժիններու, եւ դեռ ինքնաշարժներու, զբօսաշրջիկութեան, եւ այլն…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Դիւրաւ տեղի կու տաք կոր տոքթորին, սրբազան…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Գիտէք որ իր տղան ալ իբրեւ բժիշկ վկայուեցաւ, բայց իր առաջին չորս հիւանդներուն առանց որեւէ դժգոհութիւն արտայայտելու մեռնելէն ետք սկսած է ամէն գործ ընել, բացի բժշկութենէ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ընել փորձել…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Միայն ձեզի հետ կը յաջողի կոր, սրբազան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շուկայի կրկին գինով պիտի ծախէ ձեզի…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մեզի…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Համակարգիչը…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Դուք ալ շնորհակալական նամակ մը պէտք է գրէք դեռ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մենք ալ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Որ կէս գինով ծախեց:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Չեղաւ, չեղաւ, չեղաւ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մենք ալ շուկայի մարդ ենք, պատիւնուս կը դպնայ կոր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ ընենք, տոքթորը մեր մարդն է: Պատուական մարդ է, կեանքին մէջ մեզ քննադատած չունի: Տարին անգամ մը իր տղան ազգին բան մը պիտի ծախէ եղեր կրկին գինով: Վնաս չունի, թող ազգն ալ գնէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Թող գնէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Զսպէ՛, զսպէ՛ ինքզինքդ կ’ըսէր կոր անամօթը: Լաւ մը խնդաց վրադ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Վրանիս:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարոն ատենապետ, մենք ազգային կարեւոր հարցերով զբաղած ենք: Մեր կեդրոնացած ուշադրութիւնն ու ուժերը չջլատելու համար ստիպուած ենք այսպիսի զիջումներ ընել: Ազգին զոհուելու համար պէտք է այս մարդոց ալ զոհուինք: Ուրեմն կրկնակի զոհողութիւն մըն է մեր զոհողութիւնը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Աստուած ձեզի հետ ըլլայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մեզի: Եւ դեռ տոքթորին գոհացում տալով՝ գաղութին համերաշխութիւնը պաշտպանած կ’ըլլանք կոր: Անյոյս Բերդ շրջանակի կարկառուն դէմքերէն է:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շատ ճիշդ կը խօսիք կոր, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ դեռ… չեմ ձգեր կոր որ ձեռքերնիդ գրպաննիդ դնէք, ազգին սնտուկէն կը հանեմ կոր գումարը, ըսելիք ունի՞ք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ըսելի՞ք ձգեցիք: Է՜, ե՞րբ պիտի հասնի քարտուղարուհին մեր օրհնեալ երկիրը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հասած է արդէն: Չէ՞ որ անյետաձգելի է ազգային առաջնորդարանը բարեկարգելու հրամայականը:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Վաղը չէ միւս օր պիտի գայ ուրեմն: Ծանուցումը վաղը լոյս կը տեսնէ, ինքն ալ միւս օրը կու գայ: Ժամը քանիի՞ն: Գրեմ, որ չմոռնամ: Այս մէկը մեր սովորական երկու այցելութիւններէն դուրս պիտի ըլլայ, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Սովորական այցելութենէ դուրս ելլելու հարկ չկայ, հի՛մա պիտի գայ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ի՞նչ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հիմա, հիմա, հիմա:

Աջէն կը մտնեն ՏԱՏԱՆԵԱՆ եւ ԱՇԽԷՆ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Պարոն Տատանեան, հա, Աշխէնին հարցը կարգադրուեցա՞ւ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Օրիորդ Աշխէնին հարցը կարելի չէ կարգադրել, որովհետեւ Աղապապեան Հիմնադրամը հաստատուած է միայն ու միայն համալսարանական ուսման ծախսերը մատակարարելու համար, եւ ոչ կարուձեւի դասընթացքի:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Օրիորդ Աշխէնը իմ ազգականս է, պարոն Տատանեան…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Ազգական ըլլալը ի՞նչ կապ ունի հարցին հետ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մեծ կապ ունի…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Աղապապեանին ազգականն ըլլար նոյնիսկ… կրկին պիտի չկարենայինք հիմնադրամէն դրամ յատկացնել…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Աղապապեանը մեռած է, պարոն Տատանեան, իսկ ես ողջ եմ, եւ քաղաքականի ատենապետն եմ…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Գործադիր ժողովի ատենապետին իրաւասութեանց մէջ չ’իյնար Աղապապեան Հիմնադրամի տրամադրութիւնները բեկանել:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ո՞վ ըսաւ որ Աղապապեան փաշայի տրամադրութիւնը կ’ուզենք… ի՞նչ… բեկանել… չեմ հասկնար… ես աւրել պիտի ըսէի, տրամադրութիւնը աւրել…: Մենք շատ կը սիրենք կոր քեզ, պարոն Տատանեան: Մարդը ութսուն տարի առաջ համալսարանական ուսում ըսեր է, համալսարանական ուսումը քաջալերելու համար: Բայց հիմա համալսարանական ուսումը քաջալերման պէտք չունի, հիմա կա՛րը պէտք ունի քաջալերման…: Ես վստահ եմ, որ Աղա փաշա Պապեանը, հակառակ իր հեռատեսութեան, այս պարագան նկատի չէր առած եւ մեր տիկիններուն ու դուստրերուն միշտ նոր հագուստ պահանջելու մարմաջը նկատի չէր կրցած ունենալ…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Կարեւոր չէ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կարեւոր չէ՞: Մեր տիկիններուն ու դուստրերուն հագուստ-կապուստը կարեւոր չէ՞: Հիմա կանչե՞մ տիկինս ու դուստրս:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Պարոն Փիսոյեան, Աղքատախնամէն պիտի տանք դրամը:

ԱՇԽԷՆ – Ոչ, Աղքատախնամէն չեմ առներ ես դրամ: Ձեռքս չեմ բանար մուրալու համար:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Օրիորդը չ’ուզեր կոր: Ան ալ իր նուրբ զգացումները ունի: Հայուհի է, չէ՞: Յարգելու ենք հայուհիի մը նուրբ զգացումները: Դրամը ձեռքերնուս մէջ է ըսելով՝ կամքերնիս չպարտադրենք: Աղապապեանը թող տայ: Օրիորդ Աշխէնը աղաներէն կ’ուզէ կոր առնել, հա, հա, հա: Եկուր, համբուրեմ քեզ, պարոն Տատանեան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, շատ լաւ մարդ է պարոն Տատանեանը:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Սրբազան հայր, աւագ սարկաւագ պէտք է ընես պարոն Տատանեանը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Արդէն է՛ աւագ սարկաւագ, թէ՛ աստիճանով թէ՛ խելքով:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Աւագ սարկաւա՞գ է արդէն, ես չէի գիտեր: Խրտուիլակ ընենք ուրեմն զինք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Խարտաւիլակ, խարտաւիլակ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Եկուր գալ Կիրակի մեծ շուքով մեր Գեղամը վարդապետ օծենք, սրբազան հայր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կ’օծենք, կ’օծենք…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Պարոն Տատանեանն ալ իր խրտուիլակը կ’ըլլայ… ը՜, իր խարտաւիլակը կ’ըլլայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Անշո՜ւշտ, անշո՛ւշտ: Մենք պարոն Տատանեանէն զատ ուրիշ ո՞վ ունինք: Միայն այս խեղճ կնոջ սիրտը չկոտրենք: Արդէն կեանքը կոտրեր է իր սիրտը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, չկոտրենք: Մենք կը շինենք, չենք կոտրեր:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Եկո՛ւր այն ատեն, օրիորդ Աշխէն…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Գնա՛ պարոն Տատանեանին հետ, Աշխէն…

ԱՇԽԷՆ – Շնորհակալ եմ, շատ շնորհակալ եմ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ եւ ԱՇԽԷՆ դուրս կ’ելլեն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Տեսա՞ք ինչպէս անուշի կապեցինք, տեսա՞ք ինչպէս կարգադրեցինք: Ասանկ ամենէն դժուար եւ անկարելի թուող հարցերն իսկ կը կարգադրենք մենք, կը լուծենք խնդիրները: Այո, անուշի կապեցինք, խրտուիլա՛կ քեզի: Այո, բաւական դժուար է ազգային գործերը կարգադրելը, բայց մէջէն կ’ելլենք կոր: Կարեւորը միշտ անուշի կապելն է, ամէնուն գոհացնելը: Սրբազան, եթէ պէտք չունենայիր աս մարդուն, շատոնց դուրս նետած էինք զինք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց պէտք ունիմ, պէտք ունիմ: Աստուծոյ կամքն է, Աստուծոյ պատիժն է, ինչ որ կ’ուզէք ըսէք:

Ե․ ՏԵՍԱՐԱՆ

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆի գրասենեակը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ, ԿԱԿԱԶԵԱՆ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Չհասկցա՞ր ինչու սրբազանը քարտուղարուհի մը կ’ուզէ կոր:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Չէ, չկրցայ հասկնալ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Մենք գործերնիս շատ լաւ կը կատարենք կոր, ինչո՞ւ պիտի նոր մէկը բերէ: Պրոտոկոլի խախտո՞ւմն էր արդեօք: Ի՞նչ պիտի ըլլայ մեր վիճակը:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ձեր վիճակը ըսել կ’ուզէք անշուշտ:

Կը մտնէ ՌՈԶԻ:

ՌՈԶԻ – Սրբազանը հո՞ս է:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Նեղութիւնը նորեկին վրայ թափելով) Դուք ո՞վ էք որ կը համարձակիք «սրբազանը հո՞ս է» ըսել:

ՌՈԶԻ – Նոր քարտուղարուհին եմ: Ես ծանուցման ընդառաջեցի…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Ձեռքը կուրծքին տանելով) Նոր… բայց ծանուցումը տակաւին վաղը պիտի հրատարակուի:

ՌՈԶԻ – Վաղը, վաղը, վաղը, միշտ այսօրուան գործը վաղուան կը ձգէք, պարոն…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ես դիւանապետն եմ… Պոշպաշեան…

ՌՈԶԻ – Ուրախ եմ, շատ ուրախ եմ… (ձեռքը երկարելով եւ սիրալիր բարեւելով) Տիկին Ռոզի: (ԿԱԿԱԶԵԱՆին դառնալով) Իսկ դո՞ւք…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – (Ինքը ձեռքը երկարելով) Կակազեան, փոխդիւանապետ:

ՌՈԶԻ – (Անոր ալ սիրալիր բարեւելով եւ աչքերուն մէջ նայելով) Շատ ուրախ եմ, շատ: Վստահ եմ, որ շատ արդիւնաւէտ գործակցութիւն մը պիտի ունենանք:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ահ, պատրաստ եմ, պատրաստ եմ:

ՌՈԶԻ – Ո՞ւր է սրբազանին գրասենեակը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Ջանալով հանդարտ երեւիլ) Կարելի չէ առանց արտօնութեան: Հարկ է առաջուընէ ժամադրութիւն առնել:

ՌՈԶԻ – Օ, լալա, ան կը սպասէ ինծի:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սրբազանը անձամբ կը սպասէ կոր տիկնոջ, ուրեմն կրնայ մտնել, պարոն դիւանապետ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ո՜չ, պրոտոկոլ կայ այստեղ…

ՌՈԶԻ – Օ, պրոտոկոլը լաւ բան է, ֆրանսացիներն ալ կը սիրեն, բայց ֆրանսացիները ուրիշ բան մըն ալ կը սիրեն, զոր հոս չեմ զգար կոր, ատ մէկը ներմուծելը իմ առաջին գործս պէտք է ըլլայ: Մերսի:

ՌՈԶԻ դուրս կ’ելլէ, ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ ետեւէն կը վազէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կարելի չէ, պրոտոկոլի խախտում է, պրոտոկոլը ոտնակոխ կ’ըլլայ կոր…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ի՞նչ բան է արդեօք ատ մէկը: Ֆրանսացիները ի՞նչ կը սիրեն:

(Շարն․ Գ․)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՃԱՇԱՐԱՆԸ ՓԱԿ Է»


Յուշիկ Ղազարեան կը բանախօսէ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան 102ամեակին նուիրուած տօնակատարութեան ընթացքին, Հալէպ, 29 Մայիս 2020

ՅՈՒՇԻԿ ՂԱԶԱՐԵԱՆ

Յուշիկ Ղազարեանի (1985 – 2020) մահը շատ տխուր է։ Ուսուցչուհի, յօդուածագիր, մամուլի աշխատակից, երիտասարդ եւ գործունեայ տարր՝ ան ունէր յատուկ սէր թատրոնին հանդէպ։ Կը մաղթենք որ իր յիշատակը պայծառ մնայ իր հրատարակած նիւթերուն ժողովումով եւս։
2016 Մայիսին երկու գրութեամբ ան աշխատակցած է մեր էջին։ Մեր արխիւին մէջ գտանք իր հետեւեալ գործը, որ հայկական գաղութի մը առօրեայ կեանքէն առնուած քիչ մը յանդուգն թատերգութիւն մըն է։ Ներհայկական կեանքի մէջ տեղի ունեցած ոճիրի պատմութիւն մը, յոյսի ու անյուսութեան մէջ տատանող դրուագ մը, ճիշդ ինչպէս որ ճաշարանին բացութիւնն ու փակութիւնը յստակ չեն, նաեւ Սուրիոյ տագնապին անուղղակի արձագանգները ժողվող ու վերջաւորութեան ալ կարգ մը հարցեր սրող համարձակ քայլ մը պիտի կոչէինք այս թատրոնը։
Խօսակցական հայերէնի տարրերը պահած ենք մեծաւ մասամբ։ Վերնագիրը մենք դրած ենք, քանի բացակայ էր։   

ՀԱՅԵՐԷՆ BLOG

Ա. ԱՐԱՐ
Ա․
Տեսարանը կը ներկայացնէ ճաշարան մը, որ կէս-բնակարան վիճակի մէջ է: Ճաշարանի սեղաններուն միջեւ լուացքի թել կախուած է՝ վրան լուացքով, գետինը թափթփած խաղալիքներ եւ փռուած անկողին: Զապէլը կը մտնէ ձեռքը դոյլ մը եւ գետնի սրբիչ ու կը սկսի գետինը սրբել:

Տէր հայրը կը մտնէ:

Զապէլ – (Դրան ձայնը կը լսէ, բայց գլուխը չի բարձրացներ) Ճաշարանը փակ է:

Տէր հայր – Ողջո՛յն ձեզ:

Զապէլ – (Կ’անդրադառնայ ու կը շտկուի) Օրհնեցէ՛ք, տէր հա՛յր (կը մօտենայ Տէր հօր ձեռքը համբուրելու):

Տէր հայր – Աստուած օրհնէ՛, աղջի՛կս:

Զապէլ – Հրամեցէ՛ք, խնդրեմ…։

Տէր հայր – (Շուրջը դիտելով կը մտնէ) Ուրեմն հիմա հոս կը բնակիք…

Զապէլ – Ի՞նչ ընենք, ստիպուած ենք: Ինչպէս գիտէք՝ մեր տունը… գնաց…

Տէր հայր – (Խաղալիքները նկատելով) Աս մանկական խաղալիքները ի՞նչ են…

Զապէլ – Քրոջս զաւակները հիմա մեզի հետ կը մնան:

Տէր հայր – Ձեր աս անկայուն վիճակին տակաւին որբե՞ր ալ կը խնամէք…

Զապէլ – Ի՞նչ ընենք, տէր հայր, պարտականութիւն է… (կը կանչէ) Գեւոլի՛կ, Սէրլի՛… հոս եկէ՛ք… (երկու մանուկները վարանոտ քայլերով կը մտնեն խոհանոցի մուտքէն) Եկէ՛ք… եկէ՛ք, մի՛ վախնաք… եկէ՛ք Տէր Պապային բարեւ ըսէք… (երկուքը ամչնալով իրենց մօրաքրոջ ետեւ կը պահուըտին):

Տէր հայր – (Պայուսակէն սրբանկարներ կը հանէ) Եկէ՛ք, նայեցէ՛ք ձեզի ի՞նչ պիտի տամ…

Զապէլ – (Քնքշութեամբ) Գացէ՛ք, առէ՛ք եւ Տէր Պապային մերսի ըսէ՛ք․ (վախով կը մօտենան, նկարները կ’առնեն եւ արագ խոհանոցէն՝ դուրս) կը ներէք, տէր հայր, տակաւին ցնցուած են:

Տէր հայր – Կը հասկնամ… Ամուսինդ՝ Վարդգէսը, ո՞ւր է:

Զապէլ – Գործի է:

Տէր հայր – Գործի՞… ուրեմն անգործ չէ, կ’աշխատի…

Զապէլ – (Կմկմալով) Նոր սկսաւ, ըսել կ’ուզեմ շատ չեղաւ… բարեկամի մը օթոյին վրայ թաքսի կ’աշխատի ու շահածին մեծ մասը օթոյին տիրոջը կու տայ…

Տէր հայր – Կարեւորը անգործ չէ… փառք Աստուծոյ…

Զապէլ – (Դժգոհ) Այո, այո… փառք Աստուծոյ: Ձեր սուրճը ինչպէ՞ս էր։

Տէր հայր – Չէ, շնորհակալ եմ, պէտք է երթամ…։ Ուրիշ ծուխեր ալ ունիմ այցելելիք: Ուրիշ օր մը կու գամ, երբ ամուսինդ հոս ըլլայ։

Զապէլ – Վարդգէսը ընդհանրապէս մթնալէն վերջ տունը կ’ըլլայ:

Տէր հայր – Լաւ, կամ այսօր կամ ալ վաղը, անպայման կը հանդիպիմ (դուրս կ’ուղղուի) ցտեսութիւն…։

Զապէլ – Երթաք բարի, տէր հայր (տէր հայրը դուրս է, Զապէլը քիչ մը գործը կը շարունակէ, յետոյ խոհանոցին կողմէն՝ դուրս)։

Կը մտնէ Վարդգէսը, ամբողջովին թրջուած:

Վարդգէս – Զապէլ… Զապէլ…

Զապէլ – (Կը մտնէ, ամուսինը կը տեսնէ) Ինչո՞ւ շուտ եկար:

Վարդգէս – Արագ, անձեռոց մը բե՛ր, եկո՛ւր… վրաս, գլուխս ամէն ջուր է, դուրսը անձրեւ մը կայ որ…։

Զապէլ – (Անձեռոց մը կ’առնէ, կու գայ եւ կը սկսի ամուսինը չորցնել) Աստուած իմ… ամէն ջուր ես… հանէ աս ժաքէթդ (կ’օգնէ ժաքէթը հանելու եւ կը շարունակէ անձեռոցով չորցնել) ինչո՞ւ ասանկ շուտ եկար… անձրեւոտ օրերուն թաքսի առնողները շատ կ’ըլլան…

Վարդգէս – Ի՞նչ գիտնամ… ասանկ եղաւ…

Զապէլ – Օթօն ո՞ւր շարեցիր, որ ասքան թրջուեր ես:

Վարդգէս – Օթօ՜ն… Օթօն ալ չկայ…։

Զապէլ – Ինչպէ՞ս… ի՞նչ ըսիր:

Վարդգէս – Օթօ չկայ (լռութիւն) այսօր տէրը հեռաձայնեց, ըսաւ որ ետ յանձնեմ… եղեր եղբայրը պիտի աշխատի վրան (պահ մը լռութիւն):

Զապէլ – Քիչ մը կանուխ եթէ գայիր, տէր հայրը կը տեսնէիր, կ’ըսէիր, որ անգործ ես…

Վարդգէս – Տեսա՛յ, եկած ատենս: Ինք զիս չնկատեց… փիլոնին փէշերը ցեխերուն մէջէն հաւաքելով զբաղած էր…

Զապէլ – Մօտենայիր, հետը խօսէիր… Գիտես որ օգնութիւն բաժնող յանձնախումբէն է, կարծես եկեր էր մեր վիճակը ստուգելու… ապուշի պէս իրեն ըսի, որ գործի ես…

Վարդգէս – Լաւ ըսեր ես. աւելի լաւ…

Զապէլ – Ինչո՞ւ հետը չխօսեցար:

Վարդգէս – Մէկու մը հետ խօսելու տրամադիր չեմ (լռութիւն)։

Զապէլ – (Ձեռքը ամուսինին ուսին կը դնէ) Քազակդ ալ թաց է, ձեռքերդ վեր առ…։

Վարդգէս – (Հնազանդ մանուկի պէս ձեռքերը վեր կ’առնէ):

Զապէլ – (Քազակը կը հանէ) Օ՜, ֆանելադ ալ թաց է… ներս գնա՛, վրադ փոխէ՛, ասոնք ալ լուացքի կողովին մէջ դի՛ր, հիմա ես քեզի գաւաթ մը տաք թէյ կ’ընեմ, պաղ չառնես…

Վարդգէս – (Դէպի խոհանոց կ’ուղղուի) Պզտիկները հո՞ս են:

Զապէլ – Գեւոլիկը եւ Սէրլին ներսն են, Նանորը դեռ դասի է…։

Վարդգէս լուռ խոհանոցէն դուրս կու գայ։ Զապէլ պահ մը տեղը կը մնայ, յետոյ կ’ելլէ գործը շարունակելու։ Կը մտնէ Յակոբը։

Յակոբ – (Շուրջը դիտելով) Ճաշարանին տէրը ո՞ւր է:

Զապէլ – Ճաշարանը փակ է:

Յակոբ – Քեզի չհարցուցի, թէ ճաշարանը բաց է կամ փակ է. ճաշարանին տէրը ո՞ւր է…

Զապէլ – Ճամբորդ է:

Յակոբ – Որմէ՞ կրնամ տեղը վարձել։

Զապէլ – Ճաշարանը փակ է:

Յակոբ – Օհօ՜… ճաշարանը փակ է, ճաշարանը փակ է… հոս էրիկ մարդ չկա՞յ, որ հետը խօսիմ:

Զապէլ – Կիներուն հետ չի՞ խօսուիր:

Վարդգէս – (Կը մտնէ) Ի՞նչ կայ նորէն, Զապէլ, ձայնդ ներս հասաւ…

Յակոբ – Դո՞ւն ես ճաշարանին տէրը:

Վարդգէս – Ոչ, ճաշարանին տէրը ճամբորդ է: Ինչպէ՞ս կրնամ ձեզի օգնել:

Յակոբ – Կ’ուզեմ մէկ գիշերուայ համար ճաշարանը վարձել:

Զապէլ – Ըսի իրեն, ճաշարանը փակ է:

Վարդգէս – Զապէլ, դուն ներս անցիր… պզտիկները քեզի պէտք ունին:

Զապէլ խոհանոցէն դուրս կ’ելլէ:

Վարդգէս – (Յակոբին) Ինչպէս կը տեսնես, ես ընտանիքովս հոս կ’ապրիմ եւ երթալիք տեղ չունինք, որ մէկ գիշերուայ համար պարպենք ճաշարանը:

Յակոբ – Ուզածս շատ մեծ բան մը չէ, չորս հոգի ենք միայն. աս սեղանը մեզի կը բաւէ: Դուն ու… ընտանիքդ մեզի կը ծառայէք…։

Վարդգէս – Ընտանիքս նիւթէն դուրս ձգէ:

Յակոբ – Անշուշտ ամէն բանի գինը վճարուած…

Վարդգէս – (Կտրուկ) Կան բաներ, որ գին չունին:

Յակոբ – Ուշադիր եղիր, աղքատին հպարտութիւնը չի սիրուիր… ի՞նչ է՜ր անունդ ըսիր…

Վարդգէս – Չըսի։

Զապէլ խոհանոցին դռնէն գլուխը կ’երկարէ եւ մտիկ կ’ընէ։

Յակոբ – Չըսի՜ր… է ըսէ նայինք… ես Յակոբն եմ:

Վարդգէս – Անունս Վարդգէս է:

Յակոբ – Վարդգէ՜ս… անունդ ալ հպարտ է… ուշադիր եղիր, Վարդգէ՛ս:

Վարդգէս – Ասքան խօսելուդ տակաւին չհասկցայ ալ ուզածդ ի՞նչ է:

Յակոբ – Ուզածս շատ պարզ բան մըն է: Մէկ գիշերուայ համար աս տեղը պիտի վարձեմ, ընկերներով պիտի գանք, լաւ ժամանակ անցընենք եւ դուն ու քու ընտանիքդ մեզի պիտի ծառայէք:

Վարդգէս – Չե՞ս զգար, որ «ծառայել» բառը քիչ մը մեծ բառ է:

Յակոբ – Ասոր ալ համաձայն ենք… ինծի ծառայողները միշտ յոգնակիով կը խօսին…

Վարդգէս – Կը ներես, պրն. Յակոբ, հետդ չեմ կրնար աշխատիլ:

Զապէլ – (Եղած տեղէն կը միջամտէ) Վարդգէ՛ս… եկուր ըսեմ…

Վարդգէս – (Յակոբին) Մէկ վայրկեան։ (Մեկուսի Զապէլին) Ի՞նչ կ’ուզես:

Զապէլ – Մարդը հարուստ կ’երեւի կոր:

Վարդգէս – Է… ի՞նչ ընեմ:

Զապէլ – Ի՞նչ ըսել է «ի՞նչ ընեմ»… մարդը հարուստ է, վճարո՛ղ է…

Վարդգէս – Իրեն ալ, իր վճարելիքին ալ…

Զապէլ – Աս հպարտութիւնդ մեզ տեղ պիտի չհասցնէ:

Յակոբ – Ըստ երեւոյթին ձեր որոշումը վերջնական է, ցտեսութիւն, Վազգէն…

Վարդգէս – Անունս Վարդգէ՛ս է:

Զապէլ – (Միջամտելով) Ո՞ւր կ’երթաք, պարոն… կեանքերնուդ մէջ սակարկութիւն չէ՞ք ըրած:

Վարդգէս եւ Յակոբ – Սակարկութի՞ւն…

Զապէլ – Հա՛, սակարկութիւն… ինչո՞ւ զարմացաք։

Վարդգէս – (Զապէլը մէկ կողմ կը քաշէ) Աս սակարկութեան նիւթը ուրկէ՞ հանեցիր:

Զապէլ – Մէկ գիշեր… ուզածը մէկ գիշեր է, եթէ լաւ վճարէ՝ քանի մը օր գլուխնիս կը հանգչի… մինչեւ նոր գործ մը գտնես… Նանորը պաքալորիա է, ծախսերը շատ են՝ ուսուցիչ, դասընթացք, գիրք, տետրակ…

Վարդգէս – Լաւ, լաւ, հասկցայ…

Յակոբ – Ի՞նչ եղաւ, բան մը որոշեցի՞ք.

Վարդգէս – Այո:

Զապէլ – (Վարդգէսին հետ միասին) Ո՛չ:

Յակոբ – Մէկ գիշերուան համար ձեզի հինգ հազար կը վճարեմ:

Վարդգէս – Ո՛չ, անկարելի է…

Յակոբ – Եօթը հազար եւ դուք սպասարկէք… աման-չաման վերցնել-դնել, եփել-թափել… ամէն բան ձեր վրայ…

Զապէլ – Քանի՞ հոգի էք։

Յակոբ – Չորս:

Զապէլ – Անձի գլուխ երկու հազար, երկու հազար ալ մեր ծառայութիւններուն:

Վարդգէս – Ի՞նչ կը խօսիս Զապէլ:

Զապէլ – (Ամուսինին հետ մեկուսի) Մարդը վճարող է՝ թող վճարէ… տասը հազարը պզտի՞կ դրամ է… տասը հազարը հարց կը լուծէ…

Յակոբ – Կ’ընդունիմ, պայմանաւ, որ դո՞ւն անձամբ մեզի սպասարկես:

Վարդգէս – Ոչ, ոչ, ոչ…

Յակոբ – Ուրեմն, ութը հազար, վերջնական։

Զապէլ – Չէ՜… ի՞նչ կը խօսիք, պարոն…

Վարդգէս – (Միջամտելով) Լաւ, համաձայն եմ, ութը հազար եւ ես կը սպասարկեմ… կինս եւ պզտիկները խոհանո՛ցը կը մնան:

Յակոբ – (Վարդգէսին) Շատ յարմար եւ հպարտ ես, հետդ չ’աշխատցուիր, բայց տիկինը… (պահ մը Զապէլին կը նայի)։

Վարդգէս – Կարեւորը ի՞նչ, համաձայնեցա՞նք:

Յակոբ – Համաձայնեցանք…։ Այսօր գիշեր ութէն վերջ կու գանք (առանց բան ըսելու կռնակը կը դարձնէ եւ դուրս)։

Պահ մը լռութիւն։

Զապէլ – Ըրածդ հաւնեցա՞ր: Անթիքա՛, խելքիդ երեսէն երկու հազար վնասեցինք:

Վարդգէս – Քիչ յետոյ Նանորը թող գայ, պզտիկները ա՛ռ եղբօրդ տունը գնա՛։ Աս գիշեր հոն մնացի՛ր:

Զապէլ – Ինչո՞ւ:

Վարդգէս – Երբոր ատ անկիրթը եւ իր ընկերները գան, չեմ ուզեր որ դուն ու Նանորը հոս ըլլաք:

Զապէլ – Մենք հետերնին գործ չունինք, թող ինչ ուզեն՝ ընեն… մինակդ ինչպէ՞ս պիտի  հասցնես:

Վարդգէս – Մի՛ առարկեր, ես իմ գործս գիտեմ…։

Զապէլ – Դեռ նայիմ եղբայրս եւ իր սիրելի տիկինը մեզ կ’ընդունի՞ն:

Վարդգէս – Եղբայրդ չեղաւ, ուրիշ ազգական, ծանօթ մէկը գտիր, կարեւորը աս գիշեր հոս չըլլաք:

Զապէլ – (Հեգնական) Եթէ մեզ պարտկող ազգական կամ ծանօթ ունենայիք, աս վիճակին չէինք հասներ:

Վարդգէս լուռ է։

Մթութիւն։

Բ.
Նոյն վայրն է: Նանորը Սէրլիին եւ Գեղիկին դաս կը սորվեցնէ: Կը մտնէ գինովը:

Գինովը – Ո՞ւր է:

Նանոր – Ո՞վ ես դուն, ի՞նչ կ’ուզես:

Գինովը – Գինի… հոս գինետուն չէ՞:

Նանոր – Ի՞նչ կ’ուզես:

Գինովը – Գինի՛, խմիչքս վերջացաւ, ազդեցութիւնը պիտի անցնի… յետոյ… յետոյ…

Նանոր – Հոս ճաշարան է, փա՛կ ճաշարան:

Գինովը –  Ճաշարա՞ն… ինչ տխուր բան է:

Նանոր – Ի՞նչ կ’ուզես:

Գինովը – Գինի՛… խմիչքս վերջացաւ, ազդեցութիւնը պիտի անցնի… յետոյ … յետոյ… առանց գինիի հանդիպումներ չեն ըներ… մանաւանդ երբ…

Նանոր – (Կը կանչէ) Մօրքո՛ւր, քեռա՛յր…

Գինովը – (Նանորին կը մօտենայ) Մօրքո՞ւր… մամադ ինչո՞ւ չես կանչեր…

Նանոր – Մեզմէ հեռու մնա՛:

Գինովը – Կը վախնա՞ս:

Նանոր – Հեռո՛ւ, հեռու ըսի…

Գինովը –  Մի՛ վախնար, մէկու մը վնասելու չեմ եկած:

Նանորը – Ի՛նչ կ’ուզես:

Գինովը – (Կը բարկանայ) Ըսի, չէ՞. եկայ ժամադրութեան… ժամը քանի՞ է…

Նանոր – Ժամը վեց է:

Գեւոլիկ –  (Կը սկսի լալ) Աս մարդուն ըսէ թող երթայ:

Սէրլի – (Եղբօրը կը ձայնակցի) Նանոր մեզ պահէ՛, չար մարդիկը մեզ թող չգտնեն…

Նանոր – (Քոյրն ու եղբայրը կը գրկէ) Մի՛ լաք, մի՛ վախնաք, ես հոս եմ:

Գինովը –  Տակաւին կանուխ է, կրնա՞մ հոս սպասել:

Նանոր – Ինչպէս կը տեսնես՝ քոյրիկս եւ եղբայրս քեզմէ կը վախնան, եթէ կարելի է՝ գնա՛:

Գինովը –  Լա՛ւ, կ’երթամ, տակաւին շատ կանուխ է, շիշ մը գինի ուր ըլլայ՝ կը գտնեմ… ատենին… ատենին ետ կու գամ… (դուրս կ’ուղղուի, ճամբուն կէսին կը կենայ) Չըսիր… ինչո՞ւ մօրաքոյրդ կանչեցիր… ծնողքդ ո՞ւր է…

Նանոր – Մենք… ծնողք չունինք…

Գինովը պահ մը երեքը կը դիտէ եւ դուրս կ’ելլէ:

Գեւոլիկ – Չար մարդը գնա՞ց:

Նանոր – Գնա՛ց:

Սէրլի – Բայց ըսաւ՝ ետ պիտի գայ…

Նանոր – Մի՛ վախնաք, այդքան ալ չար մէկը չէ:

Սէրլի – Բայց ես իրմէ վախցա՜յ…

Գեւոլիկ – Ես ալ:

Նանոր – Մի՛ վախնաք, չար չէ, կորսուա՛ծ է:

Զապէլ – (Խոհանոցէն կը մտնէ, կը տեսնէ մանուկներուն սարսափահար վիճակը) Ի՞նչ ունիք, ինչո՞ւ այսպէս իրարու փաթթուեր էք:

Նանոր – Բան մը չկայ. քիչ առաջ գինով մարդ մը մտաւ, քիչ մը վախցանք, բայց յետոյ ինքնիրմէ ձգեց գնաց:

Զապէլ – (Մէկ-մէկ Գեւոլիկն ու Սէրլին կը գրկէ) Մի՛ վախնաք, հոգիս, ես ձեզ կը պաշտպանեմ… ինչպէ՞ս մտաւ աս ապուշը:

Նանոր – Ինչպէս որ ամէն մարդ կը մտնէ… դուռը ճաշարանի դուռ է, ուզողը ուզած ատեն կը մտնէ:

Զապէլ – Հազար անգամ Վարդգէսին ըսի որ փոխէ. այսօր վաղը ըսելով կը յետաձգէ կոր:

Վարդգէս – (Մինչ այդ կը մտնէ) Վարդգէսին մեղքը շատ է աս տունին մէջ:

Զապէլ –  Տեսա՞ր եղածը, գինով մարդ մը եկեր մտեր, պզտիկները լաւ մը վախցուցեր է:

Վարդգէս – (Նանորին) Ի՞նչ ըրաւ։

Նանոր – Յատուկ բան մը չըրաւ․ մտաւ, ձաբռտեց, ելաւ, բայց Գեւոլիկը եւ Սէրլին շատ վախցան:

Վարդգէս – Լաւ, ամենէն մօտիկ առիթին ատ դրան կղպանք մը կ’անցընեմ։ Կարեւորը հիմա (Զապէլին) եղբօրդ հետ խօսեցա՞ր…

Զապէլ – Խօսեցայ, այսօր չեն կրնար մեզ ընդունիլ, ընթրիքի հրաւիրուած են:

Վարդգէս – Չեմ գիտեր ինչպէ՞ս կ’ընես, բայց այս գիշեր հոս պիտի չըլլաք…

Զապէլը – Ըսածդ տրամաբանական չէ: Ո՞ւր երթանք…։ Փողո՞ցը պառկինք:

Վարդգէս – Բան մը չկայ. դուն միայն դասերուդ նայէ՛: (Զապէլին) Պզտիկները ա՛ռ, խոհանոց գնա՛, ես հոս քիչ մը դասաւորեմ:

Զապէլ պզտիկները կ’առնէ, խոհանոցէն դուրս կ’ելլէ։

Վարդգէս կը սկսի ճաշարանը դասաւորել:

Մթութիւն:

Գ.
Նոյն վայրը: Ներկայ են Զապէլը եւ Վարդգէսը:

Վարդգէս – Ժամը ութը մօտեցաւ եւ դեռ բան մը չդասաւորեցիր:

Զապէլ – Ի՞նչ դասաւորեմ, ո՞ւր երթանք:

Վարդգէս – Պիտի վռնտեմ ատ. չեմ ընդունիր… Աստուած իմ, Զապէլ, ի՛նչ փորձանք բերիր մեր գլխուն…

Զապէլ – Գալիք կոկիկ գումարը փորձա՞նք եղաւ:

Վարդգէս – Ասանկ չէիր դուն, ի՞նչ եղեր է քեզի:

Զապէլ – Բան մըն ալ չէ եղած: Պայմանները մեր վրան որոշ բաներ կը պարտադրեն. պէտք է համակերպինք:

Վարդգէս – (Պահ մը լուռ) Նանոր… Նանոր, հոս եկո՛ւր…

Նանոր – Այո, քեռայր:

Վարդգէս – Այս գիշեր հիւրեր պիտի ունենանք… հիւրերուն հետ դուն գործ չունիս, չըլլայ որ խոհանոցէն դուրս ելլես, յստա՞կ է:

Նանոր – (Զարմացած) Լաւ, լաւ…

Մէկը կը փորձէ դուրսի դուռը բանալ, բայց չի յաջողիր:

Վարդգէս – (Զապէլին) Երկուքդ խոհանոց գացէ՛ք, կարծես իրենք են:

Զապէլը եւ Նանորը խոհանոցէն դուրս: Վարդգէս մուտքի դուռը կը բանայ: Յակոբը Սեւակը եւ Մոսիկը կը ներխուժեն:

Յակոբ – (Վարդգէսին) Ինչո՞ւ դուռը կղպեր ես:

Վարդգէս կը փորձէ պատասխանել։

Սեւակ – (Ընդհատելով) Մեր հոս եղած ատեմ մի՛ կղպեր:

Մոսիկ – Աս ինչ յոգնած տեղ կարգադրեր ես, վարպե՛տ:

Յակոբ – Գիտեմ մօտելը լաւ չէ, բայց հոս մեզ խանգարող չ’ըլլար (Վարգէսին բանալիներ կը նետէ): Գնա՛, Օթոյին մէջը ապրանքներ կան, անոնք բե՛ր, արա՛գ:

Վարդգէս բանալիները կ’առնէ եւ դուրս կ’ելլէ։

Սեւակ – Ամէն ինչ ալ դասաւորեր ես… հա՛խ է…

Յակոբ – Վրա՞ս կը կասկածիս Ապուլ Սեւ…

Յանկարծ Գեւոլիկը լալով, վազելով կը մտնէ:

Գեւոլիկ –  Չեմ ուզեր, չեմ ուզեր…:

Նանոր – (Եղբօրը ետեւէն վազելով) Հոս եկո՛ւր… Գեւոլիկ։

Երկուքը կ’անդրադառնան հիւրերուն, բոլորը կը սառին: Պահ մը լռութիւն:

Յակոբ – Բարեւ, բարեւ, բարեւ անուշիկ օրիորդ:

Նանոր – (Կմկմալով) Բա… բարեւ (կռնակը կը դարձնէ, որպէսզի խոհանոց ուղղուի)։

Յակոբ – Կեցի՛ր, չծանօթացանք:

Նանոր տեղը գամուած կը մնայ: Յակոբը, Սեւակը եւ Մոսիկը դանդաղ կը մօտենան: Յանկարծ Վարդգէսը կը մտնէ ձեռքը տոպրակներով:

Վարդգէս – Նանո՛ր, հոս ի՞նչ գործ ունիս:

Նանոր – Գեւոլիկը… վազեց… ես… ես ետեւէն…

Վարդգէս – Եղբայրդ ա՛ռ, խոհանոց գնա՛:

Յակոբ – Ասանկ անուշիկ աղջիկ խոհանո՞ցը պիտի բանտարկես:

Վարդգէս – Քեզի ըսի՝ ընտանիքս աս հարցէն դուրս ձգէ՛:

Սեւակ – Աղջի՞կդ է:

Վարդգէս – Այո՛:

Նանոր – Ո՛չ:

Սեւակ – Բան մը չհասկցայ:

Մոսիկ – Ես ալ…

Վարդգէս լուռ Նանորին կը նայի: Նանորը առանց բան մը ըսելու եղբայրը կ’առնէ ու խոհանոցէն դուրս կ’ելլէ:

Վարդգէս – (Երեք ընկերներուն) Հրամեցէք, ինչո՞ւ ոտքի էք:

Յակոբ – Մենք կը նստինք, հոգ մի ըներ… դուն հիմա կորսուիր հոսկէ, երբոր պէտք ունենանք, կը կանչենք:

Վարդգէսը՝ դուրս: Երեք ընկերները կը տեղաւորուին:

Մոսիկ – Առաջին որ մտանք, տեղը շատ չսիրեցի, բայց կարծես գէշ չէ…

Սեւակ – Տե՞ղը, թէ. ի՛նչ էր անունը՝ չհարցուցինք…

Յակոբ – Կը հարցնենք, գիշերը երկար է… դեռ դուք միւսը պիտի տեսնէք։

Մոսիկ – Ի՞նչ միւս, մի՛ ըսեր՝ քոյրիկ ալ ունի…

Սեւակ – Ապաո՜ւ. վարպետ ես, Յակոբ:

Յակոբ – Ի՞նչ քոյր… աւելի… մաման է, ով է չեմ գիտեր…

Մոսիկ – Մամա՞ն մը. ծօ ես մամաները ըլլայի, աղջիկներէն աւելի համով կ’ըլլան, հասուն, հասո՛ւն…

Արմէնը կը մտնէ, դրան մէջ կը կենայ, բայց ընկերները չեն նկատեր:

Յակոբ – Կին ըսածդ գինիի պէս կ’ըլլայ, որքան հիննայ այնքան… (բառը կը փնտռէ)

Արմէն – (Կեցած տեղէն) Թանթ կ’ըլլայ։

Երեքը միասին – Թանթ։

Մոսիկ – Ախ… հիմա շիշ մը ըլլար ալ… բանայինք…

Սեւակ – Ո՞վ էր ատ թանթ ըսողը:

Արմէն – (Կը մօտենայ) Ես եմ… ուշացա՞յ:

Սեւակ – (Ինքնիրեն) Ասո՛ր ո՞վ կանչեց:

Յակոբ – Արմէն, ճիշդ ատենին եկար… ատ ձախի տոպրակը առ, եկուր…

Արմէն տոպրակներէն մէկը կ’առնէ եւ ընկերներուն կը մօտենայ։

Սեւակ – Կամա՛ց, ձեռքէդ չձգես:

Արմէն տոպրակը սեղանին վրայ կը նետէ ու կը նստի։ Սեւակը եւ Մոսիկը կը սկսին տոպրակը ձեռքէ ձեռք քաշել:

Յակոբ – Հոս տուէք ատի (քաշքշուքի մէջ կը մտնէ)։

Արմէն – Կը բաւէ քաշքշուիք։

Յակոբ – (Վերջապէս կը յաջողի տոպրակը ձեռք ձգել եւ մէջէն տուփիկ մը կը հանէ) Նայեցէք ձեզի ի՞նչ բերեր եմ…

Մոսիկ – Անցեալ անգամուայ պէս զարնուած ապրանք չըլլայ:

Սեւակ – Ծօ վարպետը ինչ որ բերէ՝ լաւ է։ (Յակոբին)Մենծ ես, աղբար… մենծ… (կը փորձէ տուփը ձեռքէն առնել)։

Յակոբ – (Գրպանը դնելով) Հիմա չէ… դեռ իրիկուան սկիզբն է… Վագօ՛… Վագօ՛…

Մոսիկ – Վագօ ո՞վ է:

Սեւակ – Ատ ծուռերեսը, որ երբ մտանք հոս էր…

Յակոբ – Հա՛… Վագօ՛…

Վարդգէս – (Խոհանոցէն կը մտնէ) Անունս Վարդգէս է:

Յակոբ – Քեզի ըսի աղքատին հպարտը չի սիրուիր ու Վարդգէսը շատ հպարտ անուն է:

Վարդգէս –  Ի՞նչ կ’ուզէք:

Յակոբ – Ատ քարթոնին մէջ նարկիլաները կան, հոն է, պատրաստէ՛… հոս երգ-մերգ բան մը չի՞ դրուիր:

Վարդգէս – Կարելի է:

Յակոբ – Սապահ Ֆախրի դի՛ր… նախ քիչ մը գլուխնիս լեցնենք։

Վարդգէսը կը սկսի կատարել։

Մոսիկ – Աղուոր բերիր, վարպե՛տ:

Արմէն – Աս տօնածնիս ի՞նչ է:

Սեւակ – Ինչպէ՞ս այսինքն:

Արմէն – Ասքան քէֆ ինչի՞ համար է: Առիթը ի՞նչ է:

Յակոբ – Առիթ չկայ:

Սեւակ – Վարպետին սիրտը ուզեց, աս է առիթը…

Մոսիկ – Ես տօնելու առիթ ունիմ… համալսարանը… նորէն տարիս ձախողեցայ:

Մինչ այդ Վարդգէսը սեղանին վրայ խմիչքի շիշերն ու գաւաթները շարած է:

Յակոբ – (Գաւաթները կը լեցնէ) Օ՜. աս ինչ աղուոր լուր էր: Ասոր կենացը պէտք է խմենք։ (Բոլորը գաւաթները կ’առնեն) Ձախողութեան կենացը (բոլորը կը խնդան):

Արմէն – Նորանոր ձախողութիւններ:

Սեւակ – Մեծ-մեծ ձախողութիւններու արժանանաս, Մոս. (կը խմեն)։

Մոսիկ – Դուք լաւ ընկերներ էք, տղաք:

Սեւակ – Ծնողքդ լուր ունի՞:

Մոսիկ – Չէ՛… տիկին փոթորիկը եթէ գիտնա՜յ…

Լուսաւորումը կը կեդրոնանայ լուացքի պարանին վրայ, ուր խոշոր ճերմակ սաւան մը փռուած է: Կը յայտնուին Նանորը եւ Զապէլը: Նանորը նստած գիրք կը կարդայ: Զապէլը կամաց-կամաց կը կերպարանափոխուի մօր պատկերին: Մոսիկը ջղային տեղէն կ’ելլէ եւ «տուն» կը մտնէ:

Նանոր – (Կը ցնցուի) Ի՞նչ ունիս… ինչ եղաւ նորէն…

Մոսիկ – Նորէն… նորէն ձախողեցայ…

Նանոր – Հանդարտի՛ր, Մոսի՛կ,, աշխարհի վերջը չէ…

Մոսիկ – Նորէն ապուշ-ապուշ մարդիկ յաջողեցան. ես ձախողեցայ (ներս կ’երթայ, պայուսակ մը կը բերէ եւ կը սկսի ապրանքները հաւաքել):

Նանոր – Ասի ի՞նչ է:

Մոսիկ – Պիտի երթամ: Ալ չեմ դիմանար:

Մայրը – (Կը մտնէ) Տղաս, ի՞նչ է ըրածդ:

Մոսիկ – Վերջ. ալ ասկէ աւելի չեմ դիմանար… պիտի երթամ:

Նանոր – Ո՞ւր պիտի երթաս:

Մայրը – Մոսիկ, հանդարտիր, նստինք, խօսինք:

Մոսիկ – Խօսի՞նք… ալ խօսելու բան չմնաց:

Մայրը – (Բարկանալով) Նստիր՝ ըսի:

Մոսիկ – Կը բաւէ, կը բաւէ հետս պզտիկի պէս վարուիս:

Մայրը – Լռէ՛, տղայ:

Նանոր – Լաւ… լաւ, կը բաւէ կռուիք: (Պահ մը լռութիւն)։

Մայրը – Ա՞ս էր վերջը… ա՞ս էր դաստիարակութեանս վերջը…

Մոսիկ – Մամ, հաճիս տրամա մի՛ ըներ:

Մայրը – Տրամա՜… Ամէն կեանքս մաշեցուցի, երիտասարդութիւնս փճացուցի ձեզի համար… հիմա… հիմա… համալսարան մը ինչ է չե՞ս կրնար յաջողիլ։

Նանոր – Մամ, ամէն ինչ համալսարանով չի չափուիր:

Մայրը – Ձեր ուսումին համար ինչեր զոհեցի (աւելցող բարկութեամբ)։ Ուրիշ մամաներ խրախճանքներու կ’երթային, ես տունը ձեր դասերուն կը նայէի… ուրիշներ վայելքներու վրայ կը ծախսէին, ես ձեզի պարոն, օրիորդ կը բերէի… ա՞ս էր վերջը։

Մոսիկ – Կը բաւէ, կը բաւէ… մամ, կը բաւէ… աս շատախօսութիւնդ կը լսե՞ս… ասկէ պիտի փախիմ։

Նանոր – Վերջ տուէ՛ք… խայտարակ ըրիք մեզ… (լռութիւն)։

Մայրը – (Առանց Մոսիկին նայելու) Ատ ապրանքները վերադարձուր եւ յաջորդ կիսամեակին…

Մոսիկ – (Միջամտելով) Մա՜մ…

Մայրը – (Աւելի խիստ) Յաջորդ կիսամեակին պակաս կը սլքտաս ընկերներուդ հետ եւ կը յաջողիս… (դուրս)։

Մոսիկ գլուխը կախ նստեր է։

Նանոր – (Եղբօրը քով կը նստի) Մոսիկ, մի նեղուիր…

Մոսիկ – Տեսա՞ր… աս եղածը տեսա՞ր. մեծ մը տղայ եմ, եթէ ուզեմ երթալ՝ կ’երթամ…

Նանոր – (Եղբօրը ուսը կը գրկէ) Մոսիկ, հանդարտիր…

Մոսիկ ոտքի կ’ելլէ, ընկերներուն մէջ իր առաջուայ տեղը կը գտնէ եւ տան տեսարանը կը մարի:

Մոսիկ – (Ինքնիրեն) Ահա յաջորդ կիսամեակն ալ անցաւ, նայիմ ինչ պիտի ընես, տիկին փոթորիկ…

Սեւակ – Հէ՛յ, Մոսօ՛, խելքդ տարին:

Յակոբ – Չըլլայ մամաները խելքդ տարին:

Մոսիկ – Ախ, մամաներէն… ատ տուփը պիտի չբանա՞նք:

Յակոբ – Մէկ-մէկ… նախ թեթեւ մը գլուխնիս լեցնենք: Գիտե՞ս ինչ, Մոսօ, սրտիդ մի մեծցներ… պարապ բան․ համալսարան եղեր… կարեւորը առողջութիւնն է: Մարդ առողջ թող ըլլայ՝ ամէն բան դիւրին է:

Սեւակ – Դրամը շատ եղողին համար ատանկ է…

Յակոբ – Դրա՞մ… ծօ ես թքած ունիմ դրամին վրայ… ուզածդ դրամ թող ըլլայ, Ապուլ Սեւ…

Սեւակ – Ես չըսի դրամ կ’ուզեմ:

Արմէն – Առողջութիւն եւ սէ՜ր…

Սեւակ – Ահա՛, նորէն սկսանք բանաստեղծութիւններու (Արմէնը ծաղրելով) Առողջութիւն եւ սէր…

Մոսիկ – (Կը շարունակէ) Կեանքն է մածունի սեր…

Յակոբ – (Խնդալով) Առողջութեան համար դեղեր։

Մոսիկ – Յաջողութեան համար վկայականներ։

Սեւակ – Սիրոյ համար… քանի մը ղրուշներ։

Երեքը կը խնդան։

Արմէն – Ի՞նչ այսինքն… աս ձաբռտուքը բանաստեղծութի՞ւն է:

Սեւակ – Հապա՛, գրածներէդ ալ հազար անգամ աղուոր, գոնէ բան մը կը հասկցուի, ոչ թէ մեծ-մեծ բառեր։

Յակոբ – Ուշադիր եղիր, Արմէն, վաղը Ապուլ Սեւը քեզմէ զօրաւոր բանաստեղծ կ’ելլէ:

Արմէն –  (Հեգնական) Թող ելլէ, ո՛վ ձեռքը բռներ է… դրամը… ախ ատ դրամը… վիզը տակը մնայ դրամին…։

Տեսարանը կը սառի: Սաւանին առջեւ կը կեդրոնանայ լուսաւորումը, տեսարանը այս անգամ արհեստանոց է: Ցած աթոռի մը վրայ նստեր է «հայրը» եւ կ’աշխատի: Քիչ մը անդին՝ Գեւոլիկը, որ հոս Սեւակին մանկութիւնը կը ներկայացնէ, գետինը նստած տետրակին մէջ կը գծէ: Սեւակը ընկերներուն մէջէն կ’ելլէ եւ կը սկսի պատկերը դիտել:

Հայրը – Սեւա՛կ… Սեւա՛կ…

Պզտիկ Սեւակ անտարբեր կը շարունակէ գծել։

Հայրը – (Աւելի կոշտ) Ծօ, Սեւակ, շուն շանորդիին տղան։

Պզ. Սեւակ – (Կ’անդրադառնայ) Այո, պապա։

Հայրը – Շուտ քովէդ անգլիական բանալին տուր։ (Ինքնիրեն) Այո, պապա՝ եղեր… աս լակոտը մարդ պիտի չըլլայ…

Պզ. Սեւակ արագ անգլիական բանալին կ’առնէ, վազելով հօրը կու տայ, կ’ուզէ տեղը վերադառնալ։

Հայրը – Կեցի՛ր, աս ձեռքինս վերջացնեմ… (Ձեռքի գործը կը վերջացնէ, ոտքի կը կենայ եւ պզտիկ Սեւակին ծոծրակին կը զարնէ) ես քեզի քանի՞ անգամ ըսեր եմ, հոս ինծի «վարպետ» կ’ըսես, հոս պապա չիկայ:

Պզ. Սեւակ –  (Խեղճացած) Լաւ պա… լաւ վարպետ:

Հայրը – Վերջը ատ ի՞նչ մեծ գործով զբաղեր էիր, որ կը կանչեմ-կը կանչեմ չես լսեր… քեզի քանի՞ անգամ ըսեր եմ՝ Սեւակին «Ս»ն չըսած դուն առջեւս պէտք է ըլլաս:

Պզ. Սեւակ – (Վախով) Կը գծէի…

Հայրը – Ի՞նչ ըսիր… կը գծէի՞ր … հոս գծելո՞ւ տեղ է թէ գործի… (Ձեռքէն տետրակը կը քաշէ) Աս ի՞նչ է… (պահ մը կը դիտէ… յետոյ տետրակը կը նետէ)։ Աս ապուշութիւններէն վազ անցի՛ր, մուրճս բե՛ր (ետ տեղը կը նստի)։

Պզ. Սեւակ մուրճը հօրը կու տայ ու կը հեռանայ։

Հայրը – (Մուրճը կ’առնէ ու բարկութեամբ ձեռքի կտորը կը ծեծէ, մինչ այդ, աչքին տակէն տղուն կը նայի, յանկարծ գործը կը դադրեցնէ) Հոս եկո՛ւր, ծօ…

Պզ. Սեւակ գլուխը կախ հօրը կը մօտենայ։

Հայրը – (Խրատելով) Տղա՛ս, գրել, գծել աս թուղթ ու գիրք բաներէն վազ անցի՛ր, ասոնք փոր չեն կշտացներ: Ողորմած պապադ դուն չես յիշեր… ջարդէն հոս եկեր էր անօթի, բոպիկ, բայց ձեռքը արհե՛ստ կար… արհեստո՛վ մեր տունը շինեց… թուղթ ու մատիտը փոր չեն կշտացներ (գրպանէն դրամ կը հանէ) ասի՛, տղաս, ասի կը տեսնե՞ս… ամէն աշխարհը ասոր վրայ կը դառնայ, ես ալ դրամ սիրողը չեմ, բայց… ծուռ է… աշխարհը ծուռ է… ժամը քանի՞ եղաւ:

Պզ. Սեւակ – (Ձեռքի ժամացոյցին կը նայի) Մէկուկէս։

Հայրը – (Դրամը տղուն կու տայ) Գնա՛, Ապու Ապտոյին քովէն երկու հատ ֆէլէֆէլի սանտուիչ բեր։

Պզ. Սեւակ դրամը կ’առնէ եւ վարանոտ քայլերով դուրս կ’ուղղուի:

Հայրը – Արագ ըրէ, շատ գործ ունինք (պզ. Սեւակը կը վազէ), դեռ ետ չեկա՞ր:

Տեսարանը կը սառի, Սեւակը տխուր քայլերով կը մօտենայ նետուած տետրակին, պահ մը կը դիտէ, տետրակը կը նետէ, հօրը կը մօտենայ, ձեռքը կը համբուրէ եւ ետ իր ընկերներուն մէջ տեղը կը գտնէ: Լուսաւորումը ընկերներուն վրայ կը կեդրոնանայ, իսկ արհեստանոցը կ’անհետանայ: Կը շարունակուի չորս ընկերներուն պատկերը:

Մոսիկ – Ծօ, ձգէ՜… պարապ աշխարհ է… բանաստեղծ, արհեստաւոր, ամէնքնուս վերջը նոյնն է… մարդ ըսածիդ դրամագլուխը մէկ պզտիկ կապար է…

Սեւակ – Ըսածդ շիտակ է, Մոսօ, (Յակոբին) տէ՛, ատ տուփը ե՞րբ պիտի բանանք, քէֆս աւրուելու սկսաւ:

Յակոբ – Բանա՜նք… բանանք… (տուփիկը բանալով) տարտերդ շատ են Ապուլ Սեւ…

Սեւակ – Հանգիստ մարդ չիկայ:

Յակոբ – Ատ շատ ճիշդ ըսիր (տուփիկէն քիչ մը կ’առնէ ու կը սկսի փաթթել, Սեւակը եւ Մոսիկը տուփիկը կը քաշքշեն)։ Գիտցողը գիտէ՜… չգիտցողն ալ կ’ըսէ…

Արմէն – (Մոսիկին ու Սեւակին) Կը բաւէ քաշքշուիք… (ջղային տեղէն կ’ելլէ ու կը սկսի երթեւեկել)։

Վերջապէս Մոսիկը տուփը կ’առնէ ու ինք ալ կը սկսի փաթթել:

Սեւակ – Տէ՛, արագ ըրէք…

Յակոբ – Մաքուր գործը երկար կը տեւէ, Ապուլ Սեւ:

Սեւակ – Հիմա երկարին մի՛ ձգեր:

Մոսիկ – Ահա՛, իմս ամենէն երկարը եղաւ (կը վառէ ու հատ մը կը քաշէ)։

Սեւակ – Հոս տուր, ըսի (նորէն երկուքով կը քաշքշուին)։

Արմէն – (Աւելի ջղային) Կը բաւէ քաշքշուիք, ըսի…

Յակոբ – Ի՞նչ կայ ջղայնացեր ես, Արմէն… եկուր, եկուր… հատ մըն ալ դուն քաշէ, որ ջիղերդ հանդարտին…

Սեւակ – Բարեկամդ սուրբ է. վարպետ, ասանկ բաներ չի գիտեր:

Յակոբ – Սո՞ւրբ… եկուր, ուրեմն, քեզի վարպետ օծենք… Մոսօ, դուն դպիր չէի՞ր:

Մոսիկ – Ի՜ւֆ. ատ պատուէրէն ե՞րբ վազ պիտի անցնիք:

Սեւակ – Քանի մը շարական, քանի մը գրաբար-մրաբար աղօթք չե՞ս գիտեր…

Մոսիկ – Տէ, ուզածնիդ թող ըլլայ (ոտքի կ’ելլէ, Արմէնին քով կ’երթայ եւ կը սկսի «օծել») Օրհնեսցի եւ սրբեսցի հաշիշով եւ խմիչքով եւ ամենայն խայտառակութեամբ: Մինչ այդ Սեւակը եւ Յակոբը կը մօտենան ու միաբերան «Ամէ՜ն» կ’ըսեն:

Սեւակ – (Արմէնին ձեռքը համբուրելով) Մենծ ես, աղբար, մենծ ես:

Յակոբ – (Հաշիշը Արմէնին բերանը դնելով) Քաշէ, վարդապետ, քաշէ… (Արմէնը կը քաշէ ու կը հազայ)։

«Օծման» արարողութեան ընթացքին գինովը արդէն մտած էր եւ մուտքի դռնէն կը դիտէր ամէն բան:

Մոսիկ – Ահա, դպիր ըլլալս ալ բանի եկաւ:

Գինովը – (Կը պոռայ) Ո՞վ էք դուք:

Յակոբ – Դո՛ւն ո՞վ ես…

Գինովը – Աս ի՛նչ համարձակութիւն… Աս ի՛նչ անբարտաւանութիւն (Արմէնին օձիքը կը բռնէ) ո՞վ ես դուն:

Արմէն – (Կէս թմրած վիճակով) Ես… ես Արմէնն եմ:

Գինովը – (Արմէնը կը հրէ) Անունէ՛դ ամչցիր:

Մոսիկ – Հէ՛յ, դուն ուրկէ՞ ելար… ո՞վ ես դուն:

Գինովը – Ո՞վ եմ ես… դո՞ւք ո՛վ էք, ո՞վ ձեզի իրաւասութիւն տուաւ աս ձեւով (յանկարծ սեղանին վրայի խմիչքը կը նկատէ եւ դէմքին արտայայտութիւնը կը փոխուի) Գինի՜… վերջապէս քիչ մը գինի՜… (սեղանին կը մօտենայ)։

Յակոբ – (Ճամբուն կէսէն զինք կը բռնէ) Քեզի ո՞վ հրաման տուաւ որ մեր խմիչքէն խմես:

Գինովը – Հոս չէ՞, դեռ չեկա՞ւ…

Մոսիկ – Յակոբ, ասոր օձիքէն բռնէ, դուրս նետէ… խենթ պիտի խաղցնենք։

Գինովը – (Կը պոռթկայ) Ես խենթ չեմ… ես… ես… (շուրջը կը նայի ու յանկարծ աչքերը Սեւակին վրայ կը սեւեռէ) ես… քեզի՛ պէս խեղդուած…

Սեւակ – Ինծի կը ճանչնա՞ս…

Պահ մը լռութիւն։

Գինովը – Կը ճանչնա՜մ… (աւելի կը մօտենայ Սեւակին) աչքերդ շատ լաւ գիտեմ… Աս աչքերը… հայու տխուր աչքերը…

Յակոբ – Մեր աչքերը հայու աչքեր չե՞ն…

Գինովը – (Մէկ-մէկ միւս տղոց կը նայի, յետոյ Սեւակին կը վերադառնայ) Անունդ ի՞նչ է:

Սեւակ – Սեւակ:

Գինովը – Ինչո՞ւ:

Սեւակ – (Հեգնական) Ի՞նչ ըսել է՝ ինչո՞ւ։

Գինովը – Մէկուն անունը պարզապէս Սեւակ չ’ըլլար։ (Արմէնին նայելով) Պարզապէս Արմէն ալ չ’ըլլար, ամէն մէկ հայու անունին ետեւ պատմութի՛ւն կայ:

Մոսիկ – Ասի լաւ էր… հայրենասէ՛ր գինով…

Գինովը – (Առանց ուշադրութիւն դարձնելու) Ըսէ՛, նայիմ, Սեւակ… Սեւակ, Սեւակ, Սեւակ…

Սեւակ – Ինձմէ ի՞նչ կ’ուզես։

Գինովը – Ըսէ, նայիմ, կը լսե՞ս։

Սեւակ – Ի՞նչ պիտի լսեմ:

Գինովը – Անոր ձայնը… Ան որ անունդ Սեւակ դրաւ…։

Սեւակ – Ի՞նչ կ’ուզես ինձմէ:

Գինովը – Կը լսե՞ս այդ ձայնը… Սեւա՛կ… արի հայու արեան ձայնն է… Սեւակ, Սեւակ, Սեւակ…

Աղօտ ձեւով «Մայրը» կը լուսաւորուի: Արձանի կը նմանի:

Մայրը – (Գինովին ձայնակցելով) Սեւակ, Սեւակ, Սեւակ…

Սեւակ – Լռեցէք, լռեցէք… կը բաւէ…

Մոսիկ – (Սեւակին կը մօտենայ եւ կը փորձէ ուսերէն գրկել) Հանդարտի՛ր, Ապուլ Սեւ։

Սեւակ – (Ընկերոջմէ խուսափելով) Հեռացէ՛ք ինձմէ… լռեցէ՛ք… ամէնքդ լռեցէ՛ք։

Վարդգէսը, Զապէլը եւ Նանորը խոհանոցի դռնէն կը դիտեն:

Գինովը – Ո՞վ է կանչողը, ըսէ:

Յակոբ – Մէկը ասոր թող լռեցնէ:

Գինովը – Ի՞նչ կ’ըսէր քեզի… պատմե՞ր է։

Սեւակը – (Յանկարծ կը պոռթկայ) Պատմեր է, պատմեր է… ամէն գիշեր ինծի կը կարդար։

Մայրը – (Գիրքը կը բանայ ու կը կարդայ) Ճամբան տանում է դէպի Արարատ, դէպի Մայր Արաքս՝ ճոխ դաշտի միջով:

Գինովը – (Երանութեամբ) Ա՜խ… Սեւակ…

Մայրը եւ Սեւակը միասին – Գարուն է գալիս:

Մայրը – Ծառեր ու խոտեր ծաղիկ են տալիս, որ բնազդական-բուսական սիրով իրար փոշոտեն:

Գինովը – (Վերացած) Ուրեմն այդ Սեւակին պէս…

Սեւակ – Ամէն գիշեր ինծի Սեւակ կը կարդար, յետոյ առտուն պապայիս հետ խանութ կ’երթայի… վազ անցիր՝ կ’ըսէր… գիրք ու թուղթէն վազ անցիր՝ կ’ըսէր… ծոծրակիս «օդանաւ»ներ կը փակցնէր…

Մայրը – Իսկ սի՛րտը, սի՛րտը…

Իսկ սի՛րտը մարդու…

Գարնան գետի պէս մերթ վարար յորդում,

Մերթ անձրեւի պէս լալիս է, լալի՛ս…

Սեւակ – «Արհեստը մարդը մարդ կ’ընէ», կ’ըսէր… յետոյ… յետոյ մամաս մեռաւ (ճաշարանին ապակիներէն մէկը կը փշրուի)։ Գիրքը փշրուեցաւ, ձեռքերս կոշտացան, սկսան ինծի «Ապուլ Սեւ» կանչել… միայն ատ նախադասութիւնը կը յիշեմ «Գարուն է գալիս» (յուսահատ գինովին կը նայի) ի՞նչ կը նշանակէ…

Գինովը – (Ձեռքը Սեւակին ուսին կը դնէ) Կը նշանակէ՝ անունիդ տէր եղի՛ր։

Պահ մը լռութիւն։

Սեւակ – (Կը սկսի խնդալ) Անունիս տէր ըլլամ… հայու անուն, հայու աչքեր (յանկարծ խնդուքը կը դադրի)։ Ո՛չ, մէկը կարծիքս չհարցուց… ես միայն կ’ուզեմ մա՛րդ ըլլալ (աւելցող բարկութեամբ), կ’ուզեմ մարդո՛ւ պէս ապրիլ, ոչ թէ հայու… (կը սկսի Գինովը խեղդել)։ Ջարդէն ազատած մեծ հօրս պատմութիւնը թափէ՛, անունս թափէ՛, Պարոյր Սեւակը թափէ՛… Քու ձայնդ պիտի կտրեմ, որ ե՛ս ապրիմ:

Մինչ այդ ընկերները եւ Վարդգէսը կը մօտենան, կը փորձեն Գինովը ձեռքէն ազատել բայց չեն յաջողիր: Գինովը խեղդամահ կ’իյնայ: Պահ մը լռութիւն:

Զապէլ – Աստուած իմ, աս ինչ փորձանք եկաւ գլուխնուս… Վարդգէս, բան մը ըրէ…

Վարդգէս – (Խորունկ ձայնով) Ասոր գիտեմ, մէկը չունի, կրնանք պարզապէս դիակը պահել:

Յակոբ – Վստա՞հ ես:

Վարդգէս – Այո, մինակը փողոցները կը պտտի, գինով, նոյնիսկ մէկը անունը չի գիտեր:

Յակոբ – (Վարդգէսին) Դուռը կղպէ՛:

Վարդգէս առանց բան մը ըսելու կ’երթայ եւ մուտքի դուռը կը կղպէ։

Մոսիկ – (Սեւակին կը մօտենայ) Ապուլ Սեւ։

Սեւակ առանց բան մը ըսելու աթոռի մը վրայ կը նստի, սիկարէթ մը կը վառէ ու դիակին նայելով կը ծխէ։

Մոսիկ ընկերոջ քովը կը նստի։

Նանոր կը սկսի լալ։

Արմէն – (Նանորին թաշկինակ մը կ’երկարէ) Մի՛ լար, օրիորդ (գաւաթ մը խմիչք կ’առաջարկէ)։ Ասի խմէ, որ քիչ մը հանդարտիս:

Նանոր – (Հեծկլտալով) չեմ կրնար:

Արմէն – Ի՞նչ է անունդ:

Նանոր – Նա…նոր։

Արմէն – Լաւ, Նանոր, պէտք է խմես, որ աս վիճակէն ելլես:

Նանոր – (Դժուարութեամբ կը խմէ) Մերսի:

Արմէն – Մի՛ մտահոգուիր, հիմա երեքը լուծում մը կը գտնեն (մինչ այդ Վարդգէսը, Յակոբը եւ Զապէլը մէկ կողմ քաշուած կը խորհրդակցին):

Նանոր – (Ցրուած նայուածքով երեքը կը դիտէ) Մօրքուրս եւ քեռայրս խեղճ մարդիկ են, ի՞նչ լուծում պիտի գտնեն:

Արմէն – (Հեգնական) Յակոբին դրամը շատ է, վստահ բան մը կ’ընէ:

Նանոր – (Յանկարծ հիսթերիք վիճակով Սեւակին վրայ կը յարձակի) Ի՞նչ ըրիր… Հաւնեցա՞ր… ըրածդ հաւնեցա՞ր… ոճրագո՛րծ…

Սեւակ առանց աչքը թարթելու հանդարտ նստեր է։

Արմէն – (Վարդգէսին, Զապէլին եւ Յակոբին օգնութեամբ Նանորը կը հեռացնէ) Օրիորդ Նանոր, իրար անցնելու պէտք չկայ:

Մոսիկ – (Ընկերը պաշտպանելով) Ձգէ քոյրս, տղուն վիճակը չե՞ս տեսներ։

Յանկարծ դուրսի դուռը ամուր կը բախուի եւ կը ցնցուի: Դուրսէն կը լսուի Ժեներալին ձայնը:

Ժեներալին ձայնը – Բացէ՛ք, սա դուռը բացէ՛ք…

Յակոբ – Ո՞վ է ասի:

Զապէլ – Խռֆած ժեներալին ձայնն է:

Ժեներալին ձայնը – Ոստիկանութիւնն է, բացէ՛ք:

Մոսիկ – Ի՞նչ ոստիկանութիւն:

Ժեներալին ձայնը – Եթէ չբացուի դուռը՝ պիտի կոտրեմ, մտնեմ…

Վարդգէս – (Կը կանչէ) Եկայ, մէկ վայրկեան:

Մոսիկ – Ի՞նչ մէկ վայրկեան, դուռը պիտի բանա՞ս:

Վարդգէս – Եթէ չբանամ՝ աւելի ձայն պիտի հանէ, աւելի ուշադրութիւն պիտի գրաւէ:

Յակոբ – Ճիշդ է ըսածդ․ (դիակը ցոյց տալով) ասի մէջտեղէն վերցնելուն նայինք (Արմէնին եւ Վարդգէսին հետ միասին դիակը կը վերցնէ)․ ո՞ւր դնենք:

Արմէն – Սեղաններէն մէկուն տակը:

Վարդգէս – Վախնամ՝ գտնէ… խռֆած է, բայց դեռ խելքը ասանկ բաներու կը կտրէ:

Յակոբ – Տէ, արագ որոշեցէք, մէջքս պիտի ցաւի:

Արմէն – Չես ալ սպասեր որ ասքան ծանր ըլլայ:

Ժեներալին ձայնը – Շուտ դուռը բացէք:

Վարդգէս – Եկա՛յ… եկա՜յ…

Զապէլ – (Լուացքի պարանին վրայի սաւանը վերցնելով) Հոս դրէք:

Արմէն – Ես կ’ըսեմ խոհանոց տանինք:

Վարդգէս – Ո՛չ, խոհանոցը պզտիկներ կան, կը վախնան:

Զապէլ – (Անհամբեր) Հոս դրէք, վերջանանք:

Յակոբ – Կարծես ամենէն լաւ լուծումն է (սաւանին ետեւը կը պահեն)։

Վարդգէս – Նորմալ վարուեցէք, բան մը չզգացնենք (տղաքը իրենց տեղերը կը գրաւեն, լուռ, Վարդգէսը դէպի դուռ կ’ուղղուի, յանկարծ կը կենայ)․ ի՞նչ Սոդոմ-Գոմորի պէս նստեր էք: Խօսեցէք, խնդացէք, բան մը ըրէք:

Մոսիկ – Ինչու խօսիլ-խնդալու վիճա՞կ կայ:

Զապէլ – Խնդացէք, միայն վիճակը նորմալ ձեւացուցէք:

Տղաքը կը սկսին կեղծ խնդալ, շուտով խնդուքը իսկական խնդուքի կը վերածուի:

Վարդգէս – (Դուռը չբացուած՝ Զապէլին) Լուլուին զանգէ, ըսէ՝ մեծ հայրը հոս է:

Զապէլ – Լաւ (խոհանոցէն դուրս կ’ելլէ)։

Վարդգէս – (Դուռը կը բանայ) Բարի իրիկուն, Ժեներա՛լ:

Ժեներալ – (Ջղային կը ներխուժէ) Մէկը թող չշարժի, բոլորին ձեռքերը վեր… վեր ըսի… (տղաքը աւելի բարձրաձայն կը խնդան) լռեցէ՛ք, լռեցէ՛ք… լռեցէ՛ք, թէ ոչ կը ձերբակալեմ… քիթս ոճիրի հոտ կ’առնէ. (կը սկսի աջ ու ձախ խուզարկել, տղաքը զսպուած խնդուքով կը դիտեն: Յանկարծ կը մօտենայ սաւանին եւ կը փորձէ վերցնել. տղաքը կը լռեն)։

Վարդգէս – (Արագ կը մօտենայ եւ Ժեներալը մէկ կողմ կը քաշէ) Ժեներալ, ձեր պատուական քիթը այս անգամ սխալ հոտ առեր է… ոճիր-մոճիր չկայ, չըլլայ կրիփ եղեր էք:

Ժեներալը – (Լուրջ) Ո՛չ… ոճիրի հոտ կայ… քեզմէ ալ, պարոն Վարդգէս, ստախօսի հոտ կ’առնեմ:

Յակոբ – (Կատակելով) Մեզմէ՛ ի՞նչ հոտ կ’առնես:

Ժեներալ – (Հոտուըտալով չորսին կը մօտենայ: Յակոբին) Քեզմէ դրամի հոտ կ’առնեմ… (Արմէնին) քեզմէ՝ գիրքի… (Մոսիկին) դուն ձախողութիւն կը հոտիս… (Սեւակին) դուն ալ… դուն ալ… (դէմքը կը ծամածռէ) աս հոտը շատոնց չեմ առած… բոլորդ ալ, բոլորդ ալ դժբախտութիւն կը հոտիք:

Մթութիւն: Վարագոյր։

Բ. ԱՐԱՐ
Ա.
Բեմին վրայ ներկայ են նախորդ բոլոր անձերը եւ ժեներալին թոռնիկը՝ Լուսինը: Բոլորը սառած են: Վարագոյրին առջեւ «հայրը» նստած է անիւով աթոռին վրայ, զգալի է, որ հիւանդ է: Յակոբը ներկաներուն մէջէն կ’ելլէ, կը մօտենայ հօրը, կը ծռի աթոռին վրայ եւ քշքշութեամբ ձեռքը կը բռնէ:

Յակոբ – Անցած ըլլայ, պապ:

Հայրը տղուն կը նայի ու բան մը չ’ըսեր։

Յակոբ – Երկու օր ալ հիւանդանոց մնայիր, աւելի լաւ չէ՞ր ըլլար:

Հայրը – Գործերը… գործերը ո՞վ պիտի դարձնէ: Ոչ քու ձեռքէդ գործ կու գայ, ոչ ալ եղբօրդ:

Յակոբ – Գործերը վերջ չունին, կարեւորը առողջութիւնն է։

Հայրը – (Կը խնդայ ու խնդուքը հազի կը վերածուի) Կարեւորը առողջութիւնն է՜… ապուշ էիր, ապուշ ալ կը մնաս: Առողջութիւնը առանց դրամի ի՞նչ կ’ընէ, դրամին զօռով ողջ եմ: Եթէ աղքատ ըլլայինք՝ շատոնց մեռեր էի…արդէն ուզածդ ալ ատ է… մեռնիմ, որ ժառանգես..․ (Յակոբը կռնակը կը դարձնէ, կը հեռանայ դէպի ընկերները) Գնա՛, կորուի՛ր առջեւէս… չեմ գիտեր ալ որո՞ւ ելեր ես… լման ընտանիքին մէջ քեզի պէս մէկը չկայ… եղբայրդ քեզմէ լաւ կը հասկնայ:

Յակոբ ­– (Կը ցնցուի, արագ քայլերով ետ հօրը կը մօտենայ, աթոռին վրայ կը ծռի եւ դէմքը հօր դէմքին կը մօտեցնէ) Ուրեմն թող սիրելի տղադ քեզի նայի… դուն մէկ բանի մէջ կը սխալիս: Կը կարծես որ ես քեզի պէս չե՞մ, շատ սխալ… ես ալ քեզի պէս անզգամ եմ, ոչ մէկը հոգս է, նոյնիսկ՝ դուն… միակ հոգս դրամն է, դրամ ոչ թէ դիզելու համար, դրամ՝ ծախսելո՛ւ, հաշիշի, խմիչքի եւ բոզերու վրայ ծախսելու… տեսա՞ր ինչ լաւ դաստիարակեր ես տղադ… կը շնորհաւորեմ… սիրելի հայրս…

Յակոբը ընկերներուն մէջ տեղ կը գրաւէ: Ճաշարանին տեսարանը կը շարունակուի:

Բ.
Ժեներալը սեղանի մը նստած թէյ կը խմէ. երկու կողմը՝ Լուսինը եւ Նանորը: Անդին, իրենց սեղանին, չորս ընկերներն են:

Լուսին – (Ժեներալին) Տէ՛, թէյդ արագ խմէ, տէտէ, որ քեզ տուն տանիմ:

Ժեներալ – Ինչու ես հինգ տարեկա՞ն եմ, որ զիս տուն պիտի տանիս… ես մինակս կ’երթամ, (ցած ձայնով) միայն ճամբան յիշեմ…

Լուսին – Լա՛ւ, տէտէ, ուզածիդ պէս:

Ժեներալ – Քունս եկաւ, պիտի պառկիմ (գլուխը սեղանին կը դնէ ու կը խռկայ)։

Լուսին – Տէտէ, տէտէ, ել տուն երթանք:

Նանոր – Պարապի դուն քեզ մի՛ յոգնեցներ, նորէն քունի անցաւ:

Լուսին – Աս քանի՞երորդ անգամն է, որ ձեր քով կու գայ ու ասանկ կ’ընէ… ձեր առջեւ սեւերես մնացի:

Նանոր – Հոգ մի՛ ըներ, ամէնքս ալ պարագան գիտենք:

Լուսին – Դուք՝ ուրիշ բան, բայց այսօր հիւրեր ալ ունիք… ովքե՞ր են…

Նանոր – (Կտրուկ) Չեմ ճանչնար:

Լուսին – Կը ծանօթանանք․ (Նանորին ձեռքէն կը քաշէ) տէ՛, քալէ՛։

Նանոր – Ո՞ւր:

Լուսին – Աղջիկ Նանոր, դուն նորմա՞լ ես. քիթիդ տակ չորս հատ երիտասարդ նստեր են… մանաւանդ ատ ծայրինը (Արմէնին կ’ակնարկէ) յայտնի է որ մեռեր է հետդ խօսի ըսելով… քանի մտայ նայուածքովը քեզ ուտել կ’ուտէ կոր՝

Նանոր – Է ի՞նչ ընեմ:

Լուսին – Ամէն խելքովդ սրբութի՞ւն կը խաղաս կոր… հոգիս, աշխարհի վրայ սուրբ մարդ չմնաց․ (Նանոորին ձեռքէն կը քաշէ եւ տղոց կը մօտենան) բարեւ, տղաք, կրնա՞նք ձեզի հետ նստիլ:

Յակոբ – Անշուշտ… Մոսօ, տեղդ օրիորդին տո՛ւր, դուն նոր աթոռ քաշէ՛:

Մոսիկ – (Տեղէն կը ցատկէ) Օրիորդին ուզածը աթո՛ռ թող ըլլայ:

Լուսին – (Մոսիկին տեղը նստելով) Մերսի, հոգիս․ (Նանորին՝) Նա՛ն, դուն ալ հոն նստիր (Արմէնին քովի պարապ աթոռը ցոյց տալով աչք կ’ընէ)։

Նանոր կը վարանի։

Լուսին – Նստիր, տղան քեզի պիտի չուտէ:

Յակոբ ­– (Կը խնդայ) Ասի աղուոր էր, օրիորդ… ի՞նչ էր ձեր անունը:

Լուսին – Ինծի «Լուլու» կ’ըսեն, առանց պաշտօնականութեան: Դո՞ւն:

Յակոբ – Ես Յակոբն եմ:

Մոսիկ – Ես ալ Մոսիկը… կրնաս ինծի Մոսօ ըսել:

Լուսին – (Սեւակը ցոյց տալով) Ատի՛ ո՞վ է:

Յակոբ – Ընկերնիս. Ապուլ Սեւը։

Լուսին – Ինչո՞ւ քանի մտեր եմ ասանկ լուռ է:

Յակոբ – Մարդ մեռցուց (պաղ ժպիտով)։

Լուսին – (Բարձրաձայն կը խնդայ) Մա՜րդ մեռցուց… աղուոր կատակ է․ (նազանքով Սեւակին կը մօտենայ) եթէ ընկերոջդ ըսածը ճիշդ է, ուրեմն ոճրագործ ես․ (Սեւակին թեւերը ետ կը քաշէ ձերբակալելու պէս) ես ժեներալին թոռնիկն եմ, պէտք է քեզ ձերբակալեմ:

Սեւակ կը ցնցուի ու կը հեռանայ: Քիչ մը անդին կեցած դաստակները կը շփէ։

Լուսին զարմացած Յակոբին կը նայի։

Յակոբ – (Երկու ձեռքերը կ’երկարէ) քանի ըսածիդ պէս է, եկո՛ւր ինծի ալ ձերբակալէ:

Լուսին – (Յակոբին ձեռքերը կ’առնէ ու մէջքին կը փաթթէ) Քո՛ւ յանցանքդ ի՞նչ է… (Յակոբին գիրկը կը նստի)։

Յակոբ – Ես ալ իմ պապայիս կը մեռցնեմ կոր:

Լուսին – (Յակոբին ականջին) Թող մեռնի՛, յետոյ կը ձերբակալեմ…։

Յակոբ – (Բարձրաձայն կը խնդայ) Սիրեցի աս աղջիկը:

Վարդգէս կը մտնէ եւ Յակոբին նշան կ’ընէ։

Յակոբ – Ի՞նչ կ’ուզես:

Վարդգէս – Կարելի՞ է մէկ վայրկեան խօսինք․ (Նանորին) հոն ի՞նչ գործ ունիս:

Նանոր – Լուլուին հետ նստեր եմ: Կը սպասենք որ ժեներալը արթննայ:

Յակոբ – (Տեղէն կ’ելլէ) Տեղ մը չերթաք, անուշիկներ. (Վարդգէսին կը մօտենայ, մեկուսի)։ Այո՛, ի՞նչ կ’ուզես:

Վարդգէս – Աս դիակին լուծում մը գտնենք, հոս պահել չ’ըլլար:

Յակոբ – Օհօ՜… ես այսօր քէֆ ընելու եկայ. գլուխս մի՛ արդուկեր… չի բաւեր ատ ապուշը ձեռքին գործը տեսաւ… ձգէ, աղբար, առտու թող ըլլայ՝ Աստուած մեծ է:

Վարդգէս – Անկարելի է: Ցերեկ աչքով դիակը հոսկէ՞ հանենք… հիմա լաւ ատեն է, ամէն տեղ մութ է:

Յակոբ – Լաւ, լաւ… դեռ գիշերուան սկիզբն է… հոգ մի՛ ըներ, առտու չեղած հոսկէ կը տանինք:

Վարդգէս – Ո՞ւր պիտի տանինք:

Յակոբ – Ի՞նչ գիտնամ, կը տանինք, գետը կը նետենք… հիմա ատոր մասին մտածելու ատենը չէ… կնիկդ բաներ մը չպատրաստե՞ց, անօթի մեռանք:

Վարդգէս – Դեռ ուտելու ալ սի՞րտ ունիք:

Յակոբ – Փորը ի՞նչ կապ ունի եղածին հետ… մեռնողին վրայէն կ’երթայ, մենք քանի ողջ ենք՝ պիտի ուտենք: (Ետ տեղը կ’անցնի ու կը սկսի Լուսինին հետ կատակել)։

Արմէն – (Նանորին) Ինչպէ՞ս եղար:

Նանոր – Քիչ մը աւելի լաւ եմ, բայց… տեսածնիս շատ ծանր էր (լռութիւն. Նանորը քաջութիւն կը հաւաքէ)։ Ինչո՞ւ ինծի ատանկ կը նայիս:

Արմէն – Ինչպէ՞ս:

Նանոր – Չեմ գիտեր… տեսակ մը…

Տեսարանը կը սառի: Արմէնը Նանորին ձեռքէն բռնած սաւանին քով կը տանի: Նանորը սաւանին ետեւը կ’անցնի, իսկ Արմէնը՝ առջեւը, ուր փողոցի տեսարան է: Արմէնը ժամացոյցին նայելով կ’երթեւեկէ, կը յայտնուի Նանորը՝ քիչ մը տեսքը փոխուած:

Արմէն – (Կը նկատէ ու կը մօտենայ) Ո՞ւր մնացիր. մտահոգուեցայ:

Նանոր – Ճամբան խճողում է:

Արմէն – Քննութիւնդ լաւ դիմեցի՞ր, կը յաջողի՞ս:

Նանոր – Պէտք է յաջողիմ, լաւ էր:

Արմէն – Ուրեմն այս տարի կ’աւարտես: Օր առաջ նիշերը թող ելլեն, որ գամ քեզի ուզելու:

Նանոր լուռ է։

Արմէն – Ի՞նչ ունիս, չե՞ս ուզեր որ նշանուինք… դեռ որքա՞ն պիտի սպասենք. ըսիր՝ համալսարանդ աւարտելէն վերջ:

Նանոր – (Միջամտելով) Արմէն, բան մը կայ:

Արմէն – Ի՞նչ բան:

Նանոր – (Վարանելով) Պապաս կ’ուզէկոր, որ գաղթենք (լռութիւն)։

Արմէն – Ուրեմն այդպէս:

Նանոր – Այո, այդպէս:

Արմէն – Մենք ի՞նչ պիտի ըլլանք: (Նանորը լուռ է) Եթէ ամուսնանանք՝ հոս կը մնա՞ս:

Նանոր – Ինչպէ՞ս:

Արմէն – Դժուար կ’ըլլայ, բայց կ’ըլլայ… մամայիս հետ կ’ապրինք հիմակուհիմա:

Նանոր – Ի՞նչ կը խօսիս… ծնողքս՝ տեղ մը, ես՝ ուրի՞շ տեղ… անկարելի է… դուն հետս եկուր:

Արմէն – Ես ալ չեմ կրնար մամաս ձգել:

Նանոր – Ուրեմն ի՞նչ է լուծումը:

Արմէն – (Պահ մը կը մտածէ) Լուծում չկայ: Կացութիւնն ալ չենք կրնար փոխել, որ մնաս:

Նանոր – Չեմ հաւատար… ասքան տարի վերջ, աս պարզութեա՞մբ:

Արմէն – Ինծի մի՛ ըսեր ատ խօսքը… Գնա՛, ըսէ՛ անոնց, որ մեծ-մեծ բառեր նետեցին, իբր թէ յեղափոխութիւնները ըրին… գնա՛ անոնց հարցուր՝ աս պարզութեա՞մբ… գնա՛, Աստուած հետդ, քեզի յաջողութիւն կը մաղթեմ… (կռնակը կը դարձնէ ու կը սկսի հեռանալ)։

Նանոր – Արմէ՛ն, կեցի՛ր… Յոյս չունի՞նք։

Արմէն – Յո՞յս… Յո՜յս… (խնդալով կը հեռանայ)։

Գ.
Նանորը ետ առաջուան տեսքը կ’առնէ եւ երկուքը իրենց տեղերը կ’անցնին: Նախկին տեսարանը կը շարունակուի:

Նանոր – Ինչո՞ւ ինծի տեսակ մը կը նայիս:

Արմէն (Տխուր ժպիտով) Ինծի մէկը կը յիշեցնես:

Նանոր – Յուսամ ատ մէկը քեզի չէ տխրեցուցած:

Արմէն – Թէ՛ շատ տխրեցուցեր է, թէ՛ շատ ուրախացուցեր:

Մոսիկ – (Միջամտելով) Դուն քոյրիկիս շատ կը նմանիս… Ես ու քոյրիկս զոյգ ենք… միայն ինքը ինծի կը հասկնայ։

Լուսին – Ես ալ մէկու մը չե՞մ նմանիր…։

Յակոբ – Դուն արեւու կը նմանիս:

Լուսին – Ո՜չ, ես լուսինն եմ (ամէնքը կը խնդան)։

Սեւակ – (Յանկարծ ոտքի կ’ելլէ) Պէտք է լոգնամ… պէտք է լուացուիմ…։

Լուսին – (Միւս տղոց) Աս ընկերնիդ շատ տարօրինակ է հա՛…

Մոսիկ – (Սեւակին կը մօտենայ հանդարտեցնելու) Ապուլ Սեւ, դուն քեզի եկուր, աղբար, (կամաց մը) մենք լուծում կը գտնենք:

Սեւակ – (Նանորին կը մօտենայ) Դուն մաքուր ես, ըսէ, ո՞ւր լուացուիմ:

Նանոր – (Շուարած շուրջը կը նայի, տղաքը ձեւերով կը քաջալերեն որ հետը խօսի) Ա..․ Ապուլ Ա… Սեւ… Սեւակ. Սեւա՛կ, ա.․. այո, Սեւակ (տղոց կը նայի, անոնք ձեւերով կը հասկցնեն, որ դուրս հանէ) Եկուր քեզի խոհանոց տանիմ, հոն կը լուացուիս..․(թեւէն կը բռնէ եւ դէպի խոհանոց կ’առաջնորդէ երկուքով՝ դուրս)։

Տղաքը խորունկ շունչ մը կը քաշեն:

Լուսին – «Սօրի» շատ, գիտեմ ընկերնիդ է, բայց ատ տղան չսիրեցի, գնաց տես ինչպէս քէֆերնիդ աւրեց… (յանկարծ դէմքը կը լուսաւորուի) հոս երգ չի՞ դրուիր։

Յակոբ – Կը դրուի՛ (ձայնային գործիքը ցոյց կու տայ)։

Լուսին – (Անմիջապէս գործիքին քով կ’երթայ, CD մը կ’ընտրէ եւ կը դնէ: Արտառոց գռեհիկ երգ մըն է)։ Առանց պարի քէֆ չ’ըլլար:

Լուսինը կը սկսի պարել, շուտով տղաքը կը միանան պարին: Ժեներալը աղմուկէն կ’արթննայ ու ձախաւեր ձեւերով ինքն ալ կը սկսի պարել:

Կը մտնէ տէր հայրը:

Տէր հայր – Ողջոյն (կ’անդրադառնայ պարին)… Ձեզ…

Բոլորը կը կենան ու այլայլուած տէր հօր կը նային:

Ժեներալ – (Մինչ այդ չէ անդրադարձած տէր հօր մուտքին) Խունկի հոտ կ’առնեմ… խունկ եւ… (կ’անդրադառնայ տէր հօր) հա՜… ատի դո՞ւն ես…

Տէր հայր – (Շուարած) Հոս… պարոն Վարդգէսը…

Ժեներալ – (Կը կանչէ) Պարոն Վարդգէս, նոր հիւր ունիս։

Վարդգէս – (Կը մտնէ, տէր հայրը կը տեսնէ ու կ’այլայլի) Հրամմեցէք, տէր հայր, խնդրեմ… հրամմեցէք…

Տէր հայր – (Կը մտնէ շուրջը դիտելով) Կը կարծէի որ ճաշարանը փակ է:

Վարդգէս – Այո՛, փակ է:

Զապէլը կը մտնէ:

Տէր հայր – Բայց կարծես յաճախորդներ կան…

Զապէլը – Ո՜չ… ինչ յաճախորդ… բարեկամներ են… հիւր են, օտար մէկը չկայ…

Տէր հայր – (Զգալի է, որ շատ համոզուած չէ) Ես ալ աս ժամուն փողոցը մնացի. հոս հիւանդանոցը ծուխերէս մէկը կ’այցելէի, ազգականները ստիպեցին, որ մինչեւ գործողութեան աւարտը մնամ: Երկար տեւեց… աս ուշ ժամուն փողոց ելայ, անձրեւի բռնուեցայ: Ըսի ամենէն լաւը ձեզի գամ, հոսկէ տղուս զանգեմ, թող գայ օթոյով առնէ:

Սեւակ – (Թաց մազերով եւ ձեռքերը չորցնելով կը մտնէ. տէր հայրը կը տեսնէ) Ճիշդ ատենին եկար, տէր հայր, մեղք գործեր եմ, կ’ուզեմ խոստովանիլ։

Բոլորը իրար կ’անցնին:

Տէր հայր – Հո՞ս, ա՞ս ժամուն… վաղը եկեղեցի եկուր…

Սեւակ – (Ընդհատելով) Չեմ կրնար մինչեւ վաղը սպասել, բեռը ուսերուս շատ ծանր է:

Զապէլ – Ատ ինչե՞ր կը խօսիս:

Սեւակ – Փորձեցի լուալ, բայց ջուրով չմաքրուեցաւ…

Յակոբ – (Սեւակին թեւէն կը մտնէ ու մէկ կողմ կը քաշէ) Կը ներէք, տէր հայր… Սեւակը… շատ յուզուած է… երէկ հօրը տարելիցն էր…

Ժեներալ – Քիթս լաւ բանի հոտ չ’առներ․ (Սեւակին) եթէ մէկու մը բան մը պիտի խոստովանիս՝ ինծի’ խոստովանիր… ես օրէնքի մարդ եմ:

Տէր հայր – Խղճի հարցերը, ժեներալ, օրէնքը չի լուծեր… խիղճը Աստուծոյ է:

Ժէներալ – Դուն ու քու Աստուածդ գացէք ձեր դրախտը կառավարեցէք… հոստեղի տէրն ու տիրականը ե՛ս եմ, կը հասկնա՞ս. աս տղան յանցագործ է եւ ի՛մ իրաւասութիւնս է զինք ձերբակալելը…

Տէր հայր – Ի՞նչ յանցանք գործեր է:

Ժեներալ –  Չեմ գիտեր, տակաւին հարցաքննութեան մէջ է, բայց աս հոտը… աս հոտը լաւ հոտ չէ…

Տէր հայր – (Ինքնիրեն) Պակաս աս խռֆածն էր: (Բարձրաձայն) հեռաձայնը ո՞ւր է:

Զապէլ – (Բնական, առանց անդրադառնալու) Հոն, սաւանին ետեւը։

Տէր հայրը դէպի սաւան կ’ուղղուի:

Վարդգէս – (Կը պոռայ) Ո՛չ, մի՛ երթար:

Տէր հայրը զարմացած Վարդգէսին կը նայի։

Վարդգէս – Ը… ըսել կ’ուզեմ այդ հեռաձայնը աւրուեր է… խոհանոցինը… խոհանոցինը աւելի լաւ կ’աշխատի (տէր հօր կը մօտենայ եւ դէպի խոհանոց կ’առաջնորդէ. երկուքը դուրս)։

Բոլորը խորունկ շունչ կը քաշեն:

Դ.
Կը մտնէ օտարուհի մը, անտարբեր քայլերով դէպի սեղաններէն մին կ’ուղղուի եւ կը նստի: Բոլորը զարմացած կը դիտեն:

Օտարուհին – (Զարմացած շուրջը կը դիտէ) Հոս կարսոն չկա՞յ:

Նանոր – Կը ներէք, բայց ճաշարանը փակ է:

Օտարուհին – (Աւելի զարմանքով) Փա՞կ է, բայց ես ատ տպաւորութիւնը չառի… ասքան մարդ կայ…

Նանոր – Մենք հոս կը բնակինք…

Օտարուհին – Ամէ՞նքդ։

Մոսիկ – Չէ… մենք հիւր ենք։

Օտարուհին – (Յուսախաբ) Հասկցա՜յ… ես… ես հոս ժամադրութեան եկած եմ… ձեզ չեմ խանգարեր… թող գայ՝ երկուքս կը ձգենք, կ’երթանք…

Մոսիկ – Աստուած իմ, դեռ եկո՞ղ կայ… մարդ մնա՞ց, որ աս գիշեր հոս չեկաւ։

Օտարուհին – Կ’աղաչեմ, ձգեցէք միայն հինգ վայրկեան, արդէն եթէ հինգ վայրկեանէն չգայ, ուրեմն բնաւ պիտի չգայ… անկեղծ ըսեմ, կը կարծէի, որ հոս է արդէն… շատ յոյս չունիմ…։

Լուսին ­– Ո՞վ է:

Օտարուհին – Կը ներէք, բայց ես իմ անձնական խնդիրներս օտարներու չեմ պատմեր… ի՞նչ էր անունդ, անունդ ի՞նչ է:

Լուսին – (Դժգոհ) Լուսին։

Օտարուհին – Ինչո՞ւ (ընդհանուր իրարանցում)։

Լուսին – Ի՞նչ ըսել է՝ ինչո՞ւ։

Օտարուհին – Մէկուն անունը պարզապէս «լուսին» չ’ըլլար, ամէն հայու անունի ետեւ պատմութիւն մը կայ։

Բոլորը այլայլած իրարու կը նային:

Յակոբ – Ձեր ժամադրութիւնը որո՞ւ հետ է՝ ըսիք:

Օտարուհին – Անձնական հարց է, չեմ ուզեր խօսիլ:

Արմէն – Ուշ կամ կանուխ պիտի գայ եւ պիտի գիտնանք…

Մոսիկ – Պիտի չգայ, աղբար…

Օտարուհին – Չեմ գիտեր, յուսամ կու գայ… աս ժամադրութիւնը 20 տարի առաջ տուեր ենք, ա՛ս օրը, ա՛ս ժամուն… հոս:

Ժեներալը – Քիթս կարօտի հոտ կ’առնէ:

Օտարուհին – Բոլոր հայերը կարօտ կը հոտին:

Խոհանոցէն կը մտնեն տէր հայրը, Վարդգէսը եւ Զապէլը:

Վարդգէս (Օտարուհիին) Կը ներէք, ո՞վ էք դուք:

Օտարուհին – Դուք աս տեղին տէ՞րն էք:

Վարդգէս – Ո՛չ:

Օտարուհին – Չեմ խանգարեր, կը խոստանա՛մ, միայն ձգեցէք, որ հոս սպասեմ:

Վարդգէս զարմացած օտարուհիին կը նայի: Յակոբը զինք մէկ կողմ կը քաշէ ու կը սկսին փսփսալ։

Ժեներալ – Ուրեմն դուք ալ ճշմարտութիւն փնտռողներէն էք:

Օտարուհին – Այդպէս պէտք է որ չըլլայ:

Ժեներալ – (Լաւ մը կը մօտենայ) Բաւական անկեղծ կ’երեւիք… ըսէք նայիմ (Սեւակը կը քաշէ եւ օտարուհիին առջեւ կը կեցնէ): Ասի յանցագործի չի՞ նմանիր:

Տէր հայր – (Միջամտելով) Ժեներա՛լ… մի՛ դատեր, որպէսզի չդատուիս:

Օտարուհին – (Սեւակին աչքերուն նայելով) Ձեր աչքերուն մէջ տարօրինակ բան մը կայ: Բան մը, որ… շատոնց չեմ տեսած:

Տէր հայր – (Օտարուհիին) Կը ներէք, բայց աս խռֆածին շատ կարեւորութիւն մի՛ տաք: Տղան երբ զիս տեսաւ, ըսաւ՝ կ’ուզէ խոստովանիլ, ժեներալը անմիջապէս խեղճը յանցագործ յայտարարեց:

Ժեներալ – Դուն քու փիլոնովդ եւ աստուածովդ եկեր ես արդարութեան ընթացքը խանգարելու:

Լուսին – (Մեծ հօրը կը մօտենայ) Տէտէ, տէր հօր հետ ատանկ մի՛ խօսիր:

Տէր հայր – Թող խօսի, թող քիչ մըն ալ խօսի, որ զինք բռնեմ ծերանոց նետեմ… հոն միակ յարմար տեղն է քեզի պէս ցնդածներուն:

Լուսին – (Մեծ հայրը պաշտպանելով) Տէտէս ցնդած չէ…

Տէր հայր – Լռէ՛, դուն եւ քու մեծ հայրդ… ամէն մարդ ձեր ինչ ըլլալը գիտէ… կը լռենք պարզապէս, որովհետեւ ժեներալը անցեալին մեծ ծառայութիւններ ըրած է, բայց հիմա ա՛ս է, խեղճուկ խռֆած ծեր մը, որ ձեռքէն գործ չի գար… նոյնիսկ չի կրնար իր թոռնիկը փողոցներէն հաւաքել…

Ապակիներէն մէկը կը կոտրի. ժեներալը խեղճացած անկիւն մը կը կծկուի դողալով:

Լուսին – (Մեծ հօրը քով կը վազէ) Տէտէ, ասոր մտիկ մի՛ ըներ (քնքշութեամբ մեծ հայրը կը գրկէ) իմ մէկ հատիկ տէտէս, իմ ժեներալ տէտէս…

Օտարուհին – (Տէր հօր կը մօտենայ) Տէր հայր, եթէ իսկապէս ճշմարտութեան ծառայ էք, աս տղուն խոստովանութիւնը մտիկ ըրէք: (Սեւակին կը մատնանշէ)

Բոլորը իրար կ’անցնին:

Զապէլ – Հիմա ատոր պէտք չկայ, Վարդգէս բան մը ըսէ:

Վարդգէս լուռ է։

Յակոբ – Սեւակը խոստովանելիք բան մը չունի, ըրածը կատակ էր, այդպէս չէ՞, Սեւակ…։

Մոսիկ – (Օտարուհիին) Խոստովանելիքն ալ շատ պիտի չսիրես…

Սեւակ – Վերջ, տղա՛ք, վերջ տուէ՛ք… տէր հայր, պատրաստ եմ… (օտարուհիին) դուն ալ պէտք է լսես աս մէկը:

Տէր հայր – (Ճարահատ) Լաւ, նստիր, տղաս…

Բոլորը շնչասպառ կը դիտեն: Սեւակը եւ տէր հայրը սեղան մը կը նստին:

Սեւակ – (Խորունկ շունչ մը կը քաշէ: Հանդիսաւոր՝) Մեղանչեր եմ, տէր հայր, Աստուծոյ եւ մարդկութեան հանդէպ… մեղանչեր եմ արիւնիս, մեծ հօրս արիւնին հանդէպ… մեղանչեր եմ անունիս հանդէպ… մեղանչեր եմ ազգիս հանդէպ…

Տէր հայր – Տղա՛ս, ես միայն Աստուծոյ կողմէն կրնամ քեզի թողութիւն շնորհել:

Վերջին ապակին կը կոտրի:

Սեւակ – (Պաղարիւն կը մօտենայ, կոտրուած ապակիի կտոր մը կ’առնէ, ձեռքը կը պատռէ ու կը սկսի արիւնով սաւանին վրայ գծել) Ամէն բան հո՛ս սկսաւ… ամէն բան հոսկէ՛ սկսաւ… (յանկարծ սաւանը կը քաշէ: Ետեւէն կ’երեւի գինովին դիակը)։

Օտարուհին կը ցնցուի, յետոյ կը վազէ, դիակին  քով կը նստի, գլուխը գիրկը կ’առնէ ու կու լայ։

Սեւակ – Ներես ինծի կամ ոչ՝ այլեւս տարբերութիւն չ’ըներ:

Օտարուհին – Դուն… դուն… բայց ե՞րբ…

Սեւակ – Գալէդ քիչ մը առաջ:

Օտարուհին – Ափսո՜ս… դուք ձեր այլանդակ աշխարհին մէջ չհասկցաք զինք… հոն ինքը տեղ չունէր, պէտք է սպաննուէր…

Սեւակ – Ո՛չ, ինքն ալ այլանդակ էր… գինով, խռֆած, ինքնակեդրոն, օտարացած… յետոյ մե՛զ կը մեղադրէք, կ’ըսէք, որ անբան սերունդ ենք, բայց մենք… մենք ձեր արդիւնքն ենք, ձեր ձեռքին գործը… այո, մենք ստեղծեցինք աս այլանդակ աշխարհը, բայց դուք էիք մեզ ստեղծողը… հիմա… ազգիս հանդէպ մեղքս ո՞վ պիտի քաւէ… նայի՛ր շուրջդ, միայն խեղճութիւն կը տեսնես… խեղճերու ազգ ենք… ամենէն հարուստէն բռնէ մինչեւ աղքատը, զարգացածէն մինչեւ տգէտը՝ խեղճութիւն, խեղճութիւն, խեղճութիւն. ո՞վ պիտի քաւէ մեղքս, աս խեղճերու ա՞զգը… հող չունիմ, որ հողով լուացուիմ… ինծի արտօնուած չէ արիւն թափել, որ արիւնով մաքրուիմ… պատմութիւ՞նը… բայց չէ՞ որ մեր ապագան ալ մեր ձեռքէն առնուեցաւ եւ մենք ժամանակին մէջ քարացած մնացինք մեր այլանդակ աշխարհով… ըսէք… ինծի ըսէք՝ ո՞վ… ո՞վ պիտի քաւէ իմ մեղքս…

Գեւոլիկը եւ Սէրլին՝ ձեռքերնին մաքուր, սաւանով Սեւակին կը մօտենան, սաւանը կու տան: Սեւակը սաւանը կը բանայ բոլորին օգնութեամբ: Սաւանը բարձր կը բռնեն, վրան կը ցուցադրուին կեանքէն պատկերներ:

ՎԱՐԱԳՈՅՐ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱ՞Յ ԵՍ ԴՈՒՆ Կամ ԱՍՏՈՒԱԾԸ ԻՋԱ՜Ւ ԿԱՌՔԷՆ

Կատակախաղ երկու արար

ՎԱ(Գ)Ր

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԵՐ
Խաչակուլեան ՍՐԲԱԶԱՆ
Մաշտոց ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ Ատենապետ թեմական ժողովի
Ռոպէր ՓԻՍՈՅԵԱՆ Ատենապետ քաղաքական ժողովի
Սարգիս ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ Դիւանապետ առաջնորդարանի
ԿԱԿԱԶԵԱՆ Փոխդիւանապետ
ՏԱՏԱՆԵԱՆ Ազգային մը
ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ Հիւանդ հայ մը
Սամուէլ ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ Ուսուցիչ հայերէնի
Տոքթոր ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ
Մեթր ՄԱՍԻԿԵԱՆ Փաստաբան առաջնորդարանի
ԱՇԽԷՆ Նպաստի թեկնածու
ՌՈՍՏՈՄ Մարտական օրաթերթի խմբագիր
ԿԻՐԿԻՍ Առաջնորդարանի պաշտօնեայ
եւ
ՄԱՄՏՈՒՀ ԷԼ-ԱԼԷՄ Կրթական նախարարի ՏԵՂԱԿԱԼ

Գահիրէ, 2001:
Գաղութի Ազգային Առաջնորդարանը:

Բ․ ՏԵՍԱՐԱՆ

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆի սեւ ու հին գրասենեակը: Ունի մէկ մուտք: Գրասեղանին ետեւ նստած է ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ: Ներս կը մտնէ ԿԱԿԱԶԵԱՆ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – (Ինքնիրեն) Սրբազանը ըսաւ որ այս թուղթը լուսապատճէնեմ… սրբազանը ըսաւ որ այս թուղթը լուսապատճէնեմ… սրբազանը կանչեց զիս, գրասեղանին վրայէն թուղթ մը տուաւ ինծի եւ ըսաւ որ լուսապատճէնեմ…: Բարի լոյս, պարոն Պոշպաշեան:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Բարի լոյս, պարոն Կակազեան:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Բարի լոյս, պարոն դիւանապետ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Բարի լոյս, պարոն փոխդիւանապետ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սրբազանը ըսաւ որ այս թուղթը լուսապատճէնեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Լուսապատճէնէ ուրեմն:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սխալ մը չըլլայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Քանի որ սրբազանը ըսաւ, ուրեմն սխալ մը չ’ըլլար:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Իրաւունք ունիք անշուշտ: Բայց ես ալ կ’ուզեմ վստահ ըլլալ: Վաւերաթուղթերու լուսապատճէնումը փափուկ հարց է: Մեծ պատասխանատուութիւն է: Յանկարծ որեւէ վնասի, պատուհասի պատճառ չըլլամ: Որեւէ վտանգ, փորձանք չպատճառեմ ազգային առաջնորդարանին:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Գացէք, լուսապատճէնեցէք այս թուղթը, պարոն Կակազեան:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այո, այո, պիտի երթամ, որոշած եմ երթալ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Գացէ՛ք:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ կ’երթայ, ետ կու գայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ի՞նչ կայ նորէն:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սրբազանը չըսաւ՝ քանի՞ օրինակ կ’ուզէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Քանի չճշդեց, ուրեմն մէկ օրինակ կ’ուզէ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Հապա եթէ երկու օրինակ կ’ուզէ, կամ երեք… եթէ մէկ օրինակ տանիմ, պիտի պոռայ վրաս:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, սրբազանը կը սիրէ պոռալ վրադ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ձայնը կը բարձրացնէ կոր: Կարծեմ մանաւանդ ինծի հետ ձայնը կը բարձրացնէ, չեմ գիտեր՝ ինչո՞ւ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանը շատ կը սիրէ ձեզ, ատոր համար կը պոռայ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սիրո՞յ նշան է ուրեմն պոռալը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, բախտաւոր մարդ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ես ալ կը կարծէի բարկութեան նշան է…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կը սխալիք, պարոն Կակազեան:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ատոր համար ալ չէի ուզեր որ սրբազանը պոռայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ոչ, ոչ, սիրոյ նշան է: Կամ աւելի ճիշդ բանաձեւելու համար հարցը՝ սրբազանը կը սիրէ պոռալ, եւ քանի որ ամենէն աւելի դուք սրբազանին առիթ կու տաք պոռալու, ուրեմն սրբազանն ալ ամենէն աւելի ձեզ կը սիրէ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ձեր բանաձեւման տրամաբանական ընթացքին չեմ կրնար կոր հետեւիլ: Երթամ, սրբազանին հարցնեմ քանի՞ օրինակ կ’ուզէ, որ չպոռայ վրաս: Այդ ի՞նչ սիրոյ նշան է: Հապա ինչո՞ւ կը դողդողամ, երբ կը պոռայ վրաս, ա՞տ ալ սիրոյ նշան է:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Եւ ըսել որ այս տխմարը մահէս ետք դիւանապետ պիտի ըլլայ: Երկար ապրիմ, որ այդ օրը չտեսնեմ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Դուրսէն) Ի՞նչ է, ի՞նչ է այս թուղթը, դեռ չլուսապատճէնեցի՞ր: Մէկ օրինակ, մէկ օրինակ, պարոն Կակազեան: Եւ գալ անգամ երբ գրասենեակս մտնես, այդ մէկ օրինակը հետդ ըլլայ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – (Ներս մտնելով) Նորէն պոռաց վրաս:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, լսեցի:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Մէկ օրինակ կ’ուզէ եղեր: Գոնէ միտքս հանգստացաւ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Գացէք, գացէք, լուսապատճէնեցէք:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Պոռաց վրաս: Սիրո՞յ նշան է ըսիք:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, այո:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ես չէի հասկցած: Կ’երթամ լուսապատճէնել:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Տէր ընդ ձեզ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ: Ներս կը մտնէ ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ: Բաւական համբերատար է, շատոնց անդրադարձած ըլլալով որ մարդիկ անլուրջ են:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Պարոն դիւանապե՞տ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ես եմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Վարը ըսին որ ձեզի դիմեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, ինծի դիմէ: Ի՞նչ հարցով:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Սրբազանը կ’ուզէի տեսնել:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Ապշած) Ի՞նչ… սրբազա՞նը տեսնել:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այո, զարմանալու ի՞նչ կայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Զարմանալու շատ բան կայ: Չզարմանալս զարմանալի պիտի ըլլար: Ազգային ժողովի անդա՞մ էք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, բայց…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հոգաբարձութեան մը մաս կը կազմէ՞ք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, բայց…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Մշակութային կամ մարզական կամ բարեսիրական կամ որեւէ այլ տեսակի ակումբի կամ միութեան ատենապե՞տ էք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, բայց բոլոր ակումբներն ալ կը յաճախեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ատենապե՞տ էք, կ’ըսեմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, չեմ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կամ ատենադպիր…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կամ գանձապահ…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Արդարեւ չեմ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Արդէն գիտէի, որ դուք ո՛չ երեսփոխան էք, ո՛չ ատենապետ, ո՛չ ատենադպիր, ո՛չ ալ գանձապահ, ես բոլորը կը ճանչնամ: Թերթի խմբագի՞ր էք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, բայց թերթերը կը կարդամ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կը կարծէ՞ք որ հայկական թերթերը կարդալը ձեզի իրաւունք կու տայ սրբազանին կողմէ ընդունուելու:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Քիչ մարդ հայկական թերթ կը կարդայ այսօր:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Միակ ընթերցողն ալ ըլլայիք, իրաւունք պիտի չունենայիք: Կը ցաւիմ, բայց սրբազանը տեսնելու ձեր փափաքին չեմ կրնար ընթացք տալ, քանի որ հանգամանաւոր անձ մը չէք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ոչ, չեմ: Ես հասարակութեան մաս կը կազմեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հասարակութեա՞ն:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այո, ան որ հանդէսներուն կը հրաւիրուի, անխտիր:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, հանդէսներուն, բայց ոչ՝ սրբազանին: Բաւական դժուար պիտի ըլլայ ձեզի համար սրբազանին հետ տեսակցութիւն մը կարգադրելը: Սրբազանը միայն հանգամանաւոր անձեր կ’ընդունի: Ոեւէ հանգամանաւոր անձ չէ՞ք ճանչնար: Ոեւէ հանգամանաւոր անձ սիրով կ’ընդունուի սրբազանին կողմէ: Հանգամանաւոր անձը ձեր խնդրանքը կը ներկայացնէ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես խնդրանքով չեմ եկած:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հապա ինչո՞ւ համար եկած էք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Մոռցայ ինքզինքս ներկայացնելու:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ըսիք որ հասարակութեան մաս կը կազմէք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես ուսուցիչ եմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Գայթակղած) Ուսուցի՞չ… ո՞ւր…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Մոֆսէտեան ազգային վարժարանի մէջ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հայկական վարժարանի ուսուցի՞չ: Հարցը աւելի բարդացուցիք: Ոչ միայն հանգամանաւոր անձ չէք ուրեմն, այլ հասարակութեան ալ չէք պատկանիր… որոնցմէ անհատներ սրբազանը երբեմն բարեացակամօրէն եւ զիջողութեան սկզբունքով կ’ընդունի: Մինչ ուսուցիչներու մուտքը իր մօտ սրբազանը բացարձակապէս արգիլած է:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ինչո՞ւ, պարոն դիւանապետ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Որովհետեւ կամ ամսականի յաւելումի համար կու գան…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ամսականի յաւելումի համար եկած չեմ ես…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կամ տնօրէնին դէմ վարկաբեկիչ զրպարտութիւններով…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այդ ալ պարագաս չէ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կամ ալ հանգամանաւոր անձանց զաւակներուն անկրթութենէն դժգոհելու նպատակով…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Նման մանրուքներու համար չեմ եկած ես: Անձնական հարցով մը չէ որ եկած եմ, այլ ազգային:

Ներս կը մտնէ ԿԱԿԱԶԵԱՆ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Մէկ օրինակ ըսաւ սրբազանը, չէ՞:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, մէկ օրինակ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ուզեցի վստահ ըլլալ: Ո՞վ է պարոնը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Պարոնը… ուսուցիչ է:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Շատ ուրախ եմ: Ես ազգային առաջնորդարանի փոխդիւանապետն եմ: Պիտի ուզէի նստիլ ձեզի հետ, բայց սրբազանը կարեւոր գործ մը վստահած է ինծի, զոր պէտք է անյապաղ կատարեմ: Գիտէք, չենք կրնար թոյլ տալ որ գործերը կաղան ազգային առաջնորդարանին մէջ, չենք կրնար թոյլ տալ: Թոյլ չենք մենք: Կը ներէք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հրամեցէք:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Կասկածոտ) Ուսուցի՞չ: Ի՞նչ է ձեր անունը:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Մնեմոսեան, Սամուէլ Մնեմոսեան:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այս անունով մարդ չեմ ճանչնար ես: Այս գաղութի ընտրողներու ցանկին մէջ Մնեմոսեան չկայ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Չկայ, ես այս գաղութէն չեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ո՞րմէկ գաղութէն էք հապա:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Իրաքէն: Ազգային առաջնորդարանը հրաւիրեց զիս Մոֆսէտեանի մէջ դասաւանդելու:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ազգային առաջնորդարանը, որուն դիւանապե՞տն եմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Նոյնեւնոյնը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ուրեմն ինչպէ՞ս ես լուր չունիմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Կարեւոր հարցում մըն է, որուն պատասխանը դուք պէտք է փնտռէք:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ես պէ՞տք է փնտռեմ…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այո, բայց ոչ հիմա: Ես եկած եմ վտանգէ մը զգուշացնելու համար, պատուհասէ մը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Զգուշացուցէք նայիմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես ստիպուեցայ անձամբ գալ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ստիպուեցա՞ք: Ո՞վ ստիպեց ձեզ, խնդրեմ անկեղծօրէն պատասխանեցէք հարցումերուս:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Մարդ չստիպեց: Նախ տնօրէնին հաղորդեցի, առանց անդրադառնալու որ հանգամանաւոր անձի մը կը դիմէի ձեր պահանջածին պէս, որպէսզի ինքն ալ զգուշացումը փոխանցէր սրբազանին: Քանիցս հարցուցի, ըսաւ՝ փոխանցած է: Բայց քանի որ գործնական քայլ մը չէի նշմարեր վտանգին առաջքը առնող, դիմեցի հոգաբարձութեան ատենապետին, դարձեալ առանց անդրադառնալու, որ հանգամանաւոր անձի մը դիմելու ձեր պայմանին համաձայն կը շարժէի: Ան ալ խոստացաւ փոխանցել: Բայց յետոյ իրեն ուղղած հարցապնդումներս ցոյց տուին որ տակաւին չէր իսկ գացած առաջնորդարան եւ չեմ գիտեր՝ ե՞րբ միտք ունէր երթալու…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այս ամէնը՝ լաւ, բայց եւ այնպէս չեն արդարացներ անձամբ առաջնորդարան գալու եւ սրբազանին կողմէ ընդունուիլ պահանջելու ձեր անխոհեմ եւ մանաւանդ բոլորովին հակապրոտոկոլային արարքը…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Անմիջապէս չեկայ: Նամակ մը գրեցի սրբազանին, ապահովագրեալ: Պատասխանի սպասեցի, երբ ան ալ չեկաւ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանէն պատասխանի՞ կը սպասէք, դուք որ հանգամանաւոր անձ մը չէք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ստիպուեցայ անձամբ գալ: Պարոն դիւանապետ, հարցը շատ լուրջ է: Գիտէք որ մեր վարժարանը իր դռները կը բանայ միայն հայ աշակերտներու, այսինքն զուտ հայկական վարժարան է: Ահա տեղացի ուսուցիչներուն մէջ զրոյցներ կը շրջին, թէ իրենք տեղեկագիրներ ղրկած են կրթական նախարարութեան, ըսելով որ մեր վարժարանը ցեղապաշտօրէն կը մերժէ տեղացի աշակերտներ ընդունիլ, եւ թէ այդ բոլորովին հակառակ է երկրի սահմանադրութեան, եւ թէ վարժարանը ցից մը խրած է իւրաքանչիւր պատանիի ուսում ջամբելու կառավարութեան ճիգերուն, քանի որ վարժարան մը որ դիւրաւ կրնայ պարփակել հազար աշակերտ, ունի միայն հարիւր: Արդ, տեղեկացուցի տնօրէնին, որ անշուշտ գիտէր, եւ հոգաբարձութեան ատենապետին, որ չ’ուզեր գիտնալ, որպէսզի հակակշռի տակ առնեն այդ տեղացի ուսուցիչները, եւ պատկան իշխանութիւններուն մօտ ալ պէտք եղած միջոցներով, այս օրհնեալ երկրին մէջ ի զօրու եղող յայտնի միջոցներով, առաջքը առնեն այդ վտանգին, քանի այդ տեղեկագիրներն ու բողոքները տակաւին կը բարձրանան կրթական նախարարութեան իշխանապետութեան աստիճաններն ի վեր ու հասած չեն նախարարի գրասենեակ եւ նախարարը իր վճիռը արձակած չէ, որմէ յետոյ զայն բեկանելը պիտի ըլլայ գործնականապէս անկարելի, եւ հայապահպանման մեր կարեւորագոյն կռուանը եղող այս գաղութի դպրոցը պիտի կորսնցնենք ու մեր զաւակները պիտի մատնենք տեղական բարքերուն, արագացնելով ձուլման հոլովոյթը, որ արդէն այդքան ալ դանդաղ չ’ընթանար: Կը յուսամ կարողացայ համոզել ձեզ, որ անհրաժեշտօրէն պէտք է հանդիպիմ սրբազանին:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ի՞նչ ըսել կ’ուզէք, թէ կարողացաք համոզել: Ես դիւրին-դիւրին չեմ համոզուիր: Չկարծէք որ ես դիւրին-դիւրին կրնամ համոզուիլ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Քաւ լիցի:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ես իմ պատասխանատուութեանս լրիւ գիտակցութիւնը ունիմ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Անկասկած:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ազգային առաջնորդարանը իր պրոտոկոլը ունի: Այդ պրոտոկոլի յարգման կը հսկեմ ես:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Կը գնահատեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ձեզ նկատի պիտի ունենամ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Շնորհակալ եմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Երբ հանգամանաւոր անձերու այցելութիւնները աւարտին, թերեւս կարողանաք մտնել ձեր կարգին համաձայն:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Առաջինը չե՞մ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ո՛չ… առաջինը… բայց մի՛ յիշեցնէք, առաջնորդարանի պրոտոկոլը մէկ անգամ ոտնակոխ եղաւ արդէն այսօր: Սրբազանին նեղութիւնը չափ ու սահման չունէր:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Երկրո՞րդն եմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հիմակուհիմա:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Պիտի սպասեմ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Մանաւանդ ձեր հարցը իր հունին մէջ չեմ կրնար դնել նախաճաշս չըրած:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Անուշ ըլլայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Կը ցաւիմ որ սուրճ չեմ կրնար հրամցնել ձեզի, առաջնորդարանի պրոտոկոլին դէմ է: Տունը անօթի չեմ զգար, բայց հազիւ առաջնորդարան հասնիմ, սովահար կը զգամ ինքզինքս: Ուրեմն պէտք է ուտեմ: Չեմ կրնար բացատրել, թէ ի՞նչն է որ այսպէս գիտակից կը դարձնէ զիս ստամոքսիս դատարկ ըլլալուն:

Ներս կը մտնէ ՀԱՆԱՖԻ, գաւաթ մը թէյ սպասարկելու ՊՈՇՊԱՇԵԱՆին:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, այո, թէյս ալ եկաւ:

ՀԱՆԱՖԻ դուրս կ’ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Թուղթով փաթթուած սանտուիչներ հանելով) Հաւկիթի եւ ապուխտի սանտուիչներ: Հաւկիթ եւ ապուխտ կը սիրէ՞ք: Խած մը առէք: (Ախորժակով կ’ուտէ):

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Շնորհակալ եմ, նախաճաշեցի, յետոյ եկայ: Ներողութիւն, բայց այդ ի՞նչ թուղթով փաթթած էք ձեր սանտուիչները:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ինչո՞վ պիտի ըլլայ, ճերմակ թուղթով:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ճերմա՞կ… վրան գիրեր կան:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Թող ըլլան, վնաս չեն տար ապուխտին:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Նամակի թուղթ է ասիկա:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, նամակի թուղթ կը նախընտրեմ: Առաջները թերթի թուղթով կը փաթթէի, հայկական թերթի թուղթով, քանի որ առաջնորդարանին ձրի կու գան հայկական թերթերը, բայց տպագրութեան համար գործածուած մելանը կապար կը պարունակէ եղեր, եւ կապարը, ինչպէս գիտէք, վնասակար է ուղեղին: Ուրեմն նամակի սպիտակ թուղթ սկսայ գործածել:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ո՞րտեղէն առիք այդ թուղթը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Բարեկամ, ազգային առաջնորդարանի ներքին գործընթացին խառնուելու իրաւասութիւնը չունիք դուք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ասիկա իմ գրած նամակս է:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ի՞նչ նամակ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Սրբազանին գրած նամակս: Ահա կարդացէք:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Չեմ կրնար կարդալ, բերանս լեցուն է:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – (Վրան յարձակելով) Հիմա կը պարպեմ բերանդ ալ, ստամոքսդ ալ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Խնդրեմ, խնդրեմ, հաւկիթն ու ապուխտը արդէն դժուար մարսելի են… հանդարտութեան կը կարօտին…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հը, կլլեցի՞ր, կարդա հիմա, կարդա՛:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հայերէն կարդալ չեմ գիտեր:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Եւ դիւանապե՞տ կարգած են քեզ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Դիւանապետ ըլլալու համար հայերէն գրել-կարդալ գիտնալը անհրաժեշտ չէ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ի՞նչն է անհրաժեշտը հապա:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանէն բարի վարուց վկայական ստանալ: Այո, սրբազանը անձամբ քննած է զիս, եւ տեսնելով որ բոլոր պայմանները կը լրացնեմ, ընդունած է զիս՝ համեստ թոշակառու մը:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ի՞նչ են պայմանները:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Որեւէ առիթով առաջնորդարանին դէմ խօսած չըլլալս, ազգային հարցերէ բոլորովին անտեղեակ ըլլալս, եւ վերջապէս կարծեմ հայերէն գրել-կարդալ չգիտնալս, որով քիթս չեմ կրնար խառնել ինծի պէտք չեղած գործերուն, եւ անշուշտ պրոտոկոլային բնազդս՝ արդիւնք երեսունեօթ տարի իբրեւ կառավարական պաշտօնեայ ծառայելուս:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ո՞րտեղէն առիր այս նամակը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանէն… քիթէս-բերնէս պիտի գայ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Թող գայ… սրբազանը անձա՞մբ տուաւ քեզի:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանին զամբիւղէն առի:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Բացատրէ՛, բացատրէ՛, մանրամասնօրէն բացատրէ՛:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանը անձամբ կը բանայ ոչ միայն իրեն, այլեւ ազգային ժողովին ուղղուած բոլոր նամակները եւ անձամբ ալ նամակներուն մեծամասնութիւնը կը նետէ զամբիւղ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ազգայիններու կողմէ ուղարկուած նամակները, դիմումները, բողոքները զամբի՞ւղ կը նետուին:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, եթէ այդ ազգայինները հանգամանաւոր անձեր չեն, հանգամանաւոր անձերն ալ արդէն նամակ չեն ուղարկեր….

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ինչո՞ւ, ինչո՞ւ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Պրոտոկոլ, պրոտոկոլ…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ուրեմն պարապ տե՞ղն է որ ազգայիններ կը նստին նամակներ կը գրեն եւ կ’ուղարկեն առաջնորդարան: Առաջնորդարանը մարդու կարեւորութիւն չի տար եւ ուզածը կ’ընէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Առաջնորդարանը վերնախաւն է, պարոն, վարի խաւերուն հետ գործ չունի: Եւ խնդրեմ, ե՛տ տուր թուղթը, ատիկա ի՛մ թուղթս է, ես քեզմէ չառի, ես սրբազանին զամբիւղէ՛ն առի:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Եւ սրբազանը գիտէ՞ որ իր զամբիւղէն ելած նամակներովը սանտուիչներդ կը փաթթես:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ոչ, չի գիտեր, անշուշտ չի գիտեր, ան կը կարծէ որ զամբիւղէն կ’առնուին ու աղբին հետ կը նետուին:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Սրբազանին կամքին հակառակ շարժած ես ուրեմն:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Խնդրեմ, մեր մէջ թող մնայ…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Եւ առանց իր գիտակցութեան:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Խոստացէք, որ չպիտի տեղեկացնէք իրեն, եւ…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Եւ ի՞նչ…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Եւ կը կարգադրեմ որ դուք առաջինը մտնէք ներս… հանգամանաւոր անձերէն ետք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Եւ պրոտոկոլի դէմ չէ՞ սրբազանին զամբիւղ նետած նամակները իբրեւ փաթթելու թուղթ գործածել դիւանապետի հաւկիթի եւ ապուխտի սանտուիչներուն:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Է, է…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հի՛մա պիտի մտնեմ սրբազանին:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Մտէ՛ք, մտէ՛ք, բայց մի՛ յայտնէք իրեն:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Չեմ յայտներ… նայինք ի՞նչ պիտի ըսէ, երբ նամակէս հաւկիթի եւ ապուխտի հոտ առնէ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ դուրս պիտի ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – (Թախանձագին) Պարոն Մնեմոսեան…

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ի՞նչ է, ի՞նչ կայ տակաւին…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հոգ չէ, վերջին հարցում մը:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հրամէ՛:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Հա՞յ էք դուք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հա՞յ եմ ես:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո, հա՞յ էք դուք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այս ամէն խօսակցութիւններէն, վիճաբանութիւններէն եւ ձեր հայերէն չգիտնալու բացայայտումէն ետք տակաւին կը հարցնէք ինծի որ հա՞յ եմ::

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Պիտի համարեմ, որ «հայ եմ» պատասխանած էք: Ասիկա պարզապէս ձեւակերպութիւն մըն է: Սրբազանը պատուիրած է գիտնալ, թէ այցելուն հա՞յ է կամ ոչ: Որովհետեւ ոչ-հայերուն պարտաւորուած ենք սուրճ կամ թէյ հրամցնել, եւ մեր հայկական հիւրասիրութեամբ տպաւորել զիրենք, պրոտոկոլ է:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Պրոտոկոլ է, պրոտոկոլ է:

Ներս կը մտնէ ԿԱԿԱԶԵԱՆ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Պարոն դիւանապետ, չէի՞ք կարդար այս թուղթը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ի՞նչ թուղթ է:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Թուղթն է, թուղթը, լուսապատճէնուելիք թուղթը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Լուսապատճէնեցի՞ր:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ոչ դեռ, մտածեցի որ աչք մը նետէք, նայիք ա՞յս է:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Սրբազանը տուաւ, չէ՞:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այո, բայց…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ի՞նչ բայց…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Գրասեղանին վրայ շատ թուղթեր կային, կրնայ սխալ թուղթ մը տուած ըլլալ, գաղտնիք պարունակող թուղթ մը թերեւս: Հետեւաբար մեծ սխալ մը գործած կ’ըլլամ նման թուղթ մը անհարկի մէկ օրինակով բազմացնելով, որ ետքը չենք գիտեր թէ որո՞ւն ձեռքը կրնայ իյնալ, որով անգուշակելի փորձանքներու կրնայ ենթարկուիլ ազգային առաջնորդարանը…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Դուն ինչո՞ւ չես կարդար, պարոն փոխ-դիւանապետ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ինչե՜ր կ’ըսէք, պարոն դիւանապետ, պրոտոկոլի ի՜նչ խախտում, սրբազանին ականջը չհասնի, չի հասնիր կը յուսամ: Սրբազանը հրահանգեց թուղթը լուսապատճէնել, եւ ոչ թէ կարդալ: Պրոտոկոլի ինչ անլուր խախտում մը կ’առաջարկէք:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ես ինչպէ՞ս կրնամ կարդալ ուրեմն:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Դուք դիւանապետն էք: Նման ծանր պատասխանատուութիւն մը կրնաք առնել ձեր ուսերուն վրայ: Վերջապէս առաջնորդարանի թուղթերուն պատասխանատուն էք, դիւանին պատասխանատուն… հակառակ որ կ’ըսեն թէ հայերէն կարդալ չէք գիտեր…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Չե՞մ գիտեր… ատ ի՞նչ տարօրինակ տարաձայնութիւն է… տուր կարդամ… բան մը չկայ… կրնաս լուսապատճէնել:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Լուսապատճէնեմ ուրեմն…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Աչք տնկած է դիրքիս, աչք տնկած է դիրքիս: Արեան բարձր ճնշումի դեղահատը… շաքարախտի դեղահատը… աղիքային կազերու դեղահատը…: Դիւանապետի վարկս ցնցուեցաւ այսօր… ատոր դեղը չկայ դժբաղդաբար:

Գ․ ՏԵՍԱՐԱՆ

ՍՐԲԱԶԱՆին գրասենեակը:

ՍՐԲԱԶԱՆ, ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ, ՓԻՍՈՅԵԱՆ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ուրեմն, տեարք ատենապետք, Փարիզի մէջ ձեր սրբազանը կը հանդիպի…

Հեռաձայնը կը հնչէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ (Վերցնելով ընկալուչը) Ալօ… ես եմ: Ո՞վ է խօսողը: Անշուշտ թէ հասկցայ: (Հեռաձայնն առնելով եւ մէկ կողմ երթալով, որպէսզի ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆ չկարողանան լսել) Բայց կ’ուզէի բերնէդ լսել անունդ: Ռոզի, Ռոզի, դուն անշփոթելի ես: Բայց աղջիկս… գիտես անշուշտ… թերեւս մէկն է որ գլխուս խաղ խաղալ կը փորձէ… պէտք է վստահ ըլլամ: Չար քեզի: Այո, չար ես դուն, Փարիզ մեր հանդիպման վրայ տասնութ օր անցաւ եւ չհեռաձայնեցիր: Այո, այո, ես ոչ միայն օրերը, այլեւ ժամերը, վայրկեանները կը համրեմ: Ո՞ւր ես: Հապա խոստացած էիր, որ մեր օրհնեալ երկիրը պիտի գայիր եւ ես ալ ընտիր պաշտօն մը պիտի տայի քեզի մեր ազգային առաջնորդարանին մէջ: Ի՞նչ, որտեղէ՞ն կը խօսիս կոր: Բայց պէտք է առաջուց ըսէիր, որ մենք ալ թերթերուն մէջ ծանուցում իջեցնէինք՝ քարտուղարուհի կ’ուզուի, եւ այլն, որպէսզի հարցը որեւէ կասկած չհրաւիրէր եւ քալած ըլլայինք ըստ ազգային առաջնորդարանի ներքին կանոնագրութեան տրամադրութեանց: Հա, հա, շատ լաւ պիտի ըլլայ մեր ազգային առաջնորդարանի տրամադրութիւնը՝ քեզ… տեսնելով: Լաւ, վաղը ծանուցումը կ’իջնէ թերթերուն մէջ: Այո, հայկական: Այո, մեր աստեղի կուսակցական թերթերուն ահագին դրամ կու տայ ազգային առաջնորդարանը, որպէսզի մեր ծանուցումները տպեն: Է՜, ունինք: Եկեղեցին միշտ գործունէութեան մէջ է, տօները կան, պահքի շաբաթները կան, Կիրակի օրուան պատարագները, մեր ազգային բարերարներուն հոգեհանգիստները: Օ՜, ամէն տարի, մահուան տարելիցին, կան որոնք հարիւր հոգեհանգիստ ունեցած են: Այո, ազգը այդ բարերարներուն վրայ աւելի կը ծախսէ կոր, հարիւր տարի հոգեհանգիստ, լոյս, մոմ, ժամանակ, մի՛ մոռնար՝ ծանուցում: Բայց ի՞նչ ընենք, այս է սովորութիւնը, եւ որքան ժամանակ որ մեր եկեղեցին կանգուն է… չէ, սխալ չլսեցիր, կանգուն է: Թող Աստուած միշտ կանգուն պահէ մեր եկեղեցին եւ զանգակատունը, երկու զանգակներն ալ թող… ղօղանջեն…: Քանի կանգուն է ուրեմն, մենք ալ, հոգ չէ, կը շարունակենք հոգեհանգիստները մեր ազգային բարերարներուն, որոնց թիւը կը հասնի չորսհարիւրիննսունեօթի, անձամբ հաշուած եմ, բայց մեր պատկառելի օրէնսդիր եւ գործադիր ժողովներու ատենապետերուն չեմ ըսեր, որովհետեւ կը կարծեն թէ փոքրաթիւ ընտրանիի մը պատկանած կ’ըլլան կոր իրենց նուիրատուութիւններով: Ձգե՛նք այս նիւթը, ծանուցումը հիմա կը շարադրեմ, վաղը թերթերուն մէջ լոյս կը տեսնէ, միւս օրը կու գաս: Հա՜, ես այնպէս մը կը գրեմ, որ միակ թեկնածուն եւ ընտրելին ըլլաս դուն: Անշուշտ թէ հիմա, հիմա, հիմա կ’ուզեմ տեսնել քեզ: Ոչ, Ռոզի, Ռոզի, համբերենք, վաղը չէ միւս օր, քառասունութ ժամ ալ: Հիմա՞, հիմա՞, հիմա՞: Լաւ, հիմա՛, հիմա՛, հիմա՛, անզսպելի, անսանձելի Ռոզի, ռեհանս իմ, ռումբս, ռազմուհիս, ռահվիրաս:

ՍՐԲԱԶԱՆը ընկալուչը կը զետեղէ, հեռաձայնը կը բերէ, կը դնէ գրասեղանին վրայ, կը նստի ետեւը: ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆ ակնկալ կը սպասեն:

ՍՐԲԱԶԱՆ (Մտազբաղ ու պաշտօնական) Պարոնայք ատենապետք թեմական եւ քաղաքական ժողովներու, գիտեմ, ծանրաբեռնուած էք ազգային գործերով, որոնք մեծ ձեռնհասութեամբ կը կատարէք: Պզտիկ հարց մը կայ, որուն մասին ձեր թանկագին եւ անգնահատելի, inappréciable կարծիքը կ’ուզէի իմանալ: Այո, ազգային առաջնորդարանի ներքին գործընթացին բարելաւումը: Ձեզի ծանօթ է անշուշտ մեր դիւանապետը: Հակառակ իր բացառիկ արժանիքներուն, այսինքն՝ պարկեշտութիւն, խոհեմութիւն, խորհրդապահութիւն, եւ մանաւանդ պրոտոկոլի բարձր իմացութիւն…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հայերէն չգրել-չկարդալը չէք նշեր կոր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պիտի գայի ատոր…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Եւ որ ամէն օր ամսականի յաւելում պահանջելով գլուխնիս ցաւցնելու սովորութիւն չունի մեր ազգային վարժարաններու ուսուցիչներուն պէս…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, տարին մէկ անգամ կը պահանջէ, «թէ ոչ հրաժարիմ պիտի», կ’ըսէ, եւ որովհետեւ եթէ հրաժարի, անկարելի է մեր փոխատենապետը երեւակայել դիւանապետի դիրքին վրայ, հակառակ իր ալ բազմաթիւ արժանիքներուն, որոնցմէ ամենակարեւորը ինքնագլուխ աշխատանք չընելն է…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ընդհանրապէս որեւէ աշխատանք չընելը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչ որ զերծ կը կացուցանէ մեզ իր անվերջանալի սխալները սրբագրելու հարկադրանքէն…: Բայց մենք շատ հեռացանք մեր նիւթէն եւ ժամանակն ալ կ’անցնի: Մէկ խօսքով, դուք, պատկառելի ատենապետեր, շաբաթը մէկ երկու անգամ քանի մը ժամ կու գաք ազգային առաջնորդարան եւ խղճմտօրէն ու ձեռնհասօրէն կը կատարէք մեր ազգային գործերը: Բայց ես, մի՛ մոռնաք որ ես, թեմիս բարեխնամ առաջնորդը, շաբաթը եօթը օր հոս եմ եւ շաբաթը վեց օր ալ պաշտօնեաներուս ներկայութիւնը կը վայելեմ, որուն ի հետեւանս կը տեսնէք թէ օրական տաս-տասներկու գաւաթ սուրճ կը խմեմ եւ կը ծխեմ քառասուն-յիսուն գլանիկ, եւ մինչ սուրճը, այո, առաջնորդարանին հաշուոյն է, գլանիկը՝ գրպանէս… ահաւասիկ, նիւթէն չհեռանալու եւ կարճ կապելու համար եւ մանաւանդ որ ժամանակն ալ կ’անցնի…

Աջէն կը մտնէ ՏԱՏԱՆԵԱՆ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Սրբազան հայր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Նստէ՛ ու մտիկ ըրէ՛, պարոն Տատանեան, քու կարծիքդ կարեւոր է մեզի համար: Ուրեմն, կ’ըսէի որ անհրաժեշտօրէն պէտք ունիմ աշխոյժ, բանիմաց, արհեստավարժ քարտուղարուհիի մը, եւրոպական այլ ոչ տեղական կրթութեամբ եւ փորձառութեամբ, որ ամէն ինչ կարգի դնէ ազգային առաջնորդարանին մէջ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Իրաւունք ունի սրբազան հայրը, շատ մը գաղափարներ ունի, որոնք մեծապէս օգտակար կրնան ըլլալ հայ ազգին, բայց աշխոյժ եւ… ի՞նչ ըսիք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բանիմաց… բաներ իմացող…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Բաներ իմացող տարրին չգոյութեան պատճառով, գաղափար կը մնան կոր, մեղք չէ՞ հայ ազգը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բայց, սրբազան հայր, գաղութնիս լաւ գիտէք, ատանկ աշխոյժ եւ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բանիմաց… բաներ իմացող…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Քարտուղարուհի չկայ, իսկ եթէ կայ՝ մեր չնչին ամսականով ո՞վ պիտի ուզէ աշխատիլ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Թող ըլլայ, եւ մենք զինք կը համոզենք, որ ազգին ծառայելը մեծ հաճոյք է, նիւթական որեւէ վարձատրութենէ վեր: «Մենք – թեմականի եւ քաղաքականի ատենապետե՜ր – դրամական որեւէ վարձատրութիւն առած ունի՞նք,– կ’ըսենք,– աղջի՛կս, ընդհակառակը դրամ կու տանք կոր ազգին, բայց բարոյական վարձատրութեան առթած հաճոյքը ուրի՜շ է, ուրի՜շ»:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ատ խօսքերով հիմա մարդ չես կրնար լոլոզել:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Թող ըլլայ, կ’ըսեմ, եւ մենք կը համոզենք, բայց չկայ, չկայ, սրբազան, չկայ… մտապէս աղքատ գաղութ է:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, բայց ի՞նչ կրնանք ընել, չենք կրնար փոխել այս գաղութը եւ տեղը ուրիշ գաղութ մը բերել, հետեւաբար ստիպուած ենք այս գաղութին ջոջերը մնալ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Աս ալ մեր բախտն է…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Մեր ճակատագիրը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բարեբախտաբար ես գտած եմ այդ… անձը… որ մեր գաղութէն չէ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ո՞ր գաղութէն է հապա: Սուտանի գաղութէն չէ, կը յուսամ: Սուտանի գաղութին վիճակը աւելի գէշ է:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, այնքան գէշ, որ իրենց ջոջերը ձգեցին երկիրը, փախան… թէեւ կարծեմ տակաւին չեն կրցած ուրիշ գաղութներու մէջ ջոջերու շարքը մտնել:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո, դժուար է ջոջերու շարքը մտնել, տեղ չէ մնացած շարքին մէջ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ոչ, Սուտանէն չէ եւ Սուտանի նման երկրի մը գաղութէն չէ: Աշխոյժ, բանիմաց, լեզուանի եւ արհեստավարժ է կ’ըսեմ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ֆրանսայէ՛ն է, ահ, սրբազան, Ֆրանսայի մէջ հանդիպեցար ուրեմն աշխո՜յժ քարտուղարուհիի մը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարոն ատենապետ, հակառակ ցաւերուս եւ իմ սեպհական առողջութեան նկատմամբ ունեցած անձնական մտահոգութիւններուս…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Որոնք ըսիք թէ փարատեցան…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչը փարատեցաւ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ձեր մտահոգութիւնները…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, փարատեցան… բայց անոնց փարատումէն առաջ իսկ կարելի չէր որ ես ազգային հարցերը մոռնայի, ազգային հոգերը իմ մտքէս արմատախիլ հանէի…: Ընդհակառակը, Փարիզ գտնուելուս առիթը ի նպաստ ազգիս օգտագործելով, փնտռեցի ու գտայ աշխոյժ քարտուղարուհի մը, իսկական հայուհի մը, որ յանձն առաւ, իր զուտ ազգասիրական զգացումներէն մտրակուելով, ը՜, մղուելով, գալ մեր օրհնեալ երկիրը եւ ազգային առաջնորդարանի գործադիր քարտուղարուհիի պատասխանատու պաշտօնը ստանձնել:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ապրի, ապրի… Փարիզի շքեղ կեանքը ձգէ եւ գայ այստեղ աշխատի չնչին ամսականի մը փոխարէն, որ կարելի է Ֆրանսայի իր ամսականին մէկ հարիւրերորդը չ’անցնիր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մենք զինք պիտի վարձատրենք ֆրանսական չափանիշով, պարոն ատենապետ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Բայց ատիկա անկարելի է, սրբազան հայր: Այսինքն, ձեր իսկ ամսականէն տասն անգամ աւելի պիտի վճարենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ես դժգոհած չունիմ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այս մէկ քայլը պիտի չկրնանք արդարացնել, սրբազան հայր: Մսխում է, պիտի ըսեն, ուսուցիչները պիտի խռովին, այս անգամ ազատում պիտի չըլլայ իրենցմէ: Պիտի գումարեն իրենց ամսականները եւ տեսնեն որ ձեր քարտուղարուհին աւելի կը վճարուի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Իմ քարտուղարուհիս չէ, ազգային առաջնորդարանի քարտուղարուհին է: Վերջ ի վերջոյ օգտուողը ազգը պիտի ըլլայ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ազգը պիտի չհամոզուի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Թող չհամոզուի… զո՞վ կրնանք կոր համոզել որ… բայց կը համակերպի… մանաւանդ երբ գիտնայ որ երեք ամսուան համար է այս գործը միայն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հա՜, միայն երեք ամիս:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, աղջիկը, այսինքն քարտուղարուհին, պիտի առաջնորդարանի ներքին գործընթացը կանոնաւորէ ու մեկնի:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այդ պարագային, սրբազան, թերեւս համակերպի ազգը: (Մտահոգ) Հապա եթէ համերաշխութեա՛ն նոր հարուած մը հասցնէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ընդհակառակը, ան ամրապնդիչ ազդակ մը պիտի ըլլայ համերաշխութեան, իր լեզուանիութեամբ, իր խանդավառութեամբ, իր նուիրուածութեամբ…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – (Նեղուած) Ճանըմ, ինչո՞ւ կ’առարկէք կոր սրբազանին: Այո, ես ալ երբեմն կ’առարկեմ, յաճա՛խ կ’առարկեմ: Բայց այս հարցին մէջ լիովին համաձայն եմ իր որոշումին եւ զօրավիգ կը կանգնիմ: Այսպիսի ծայրայեղ կացութիւնները ծայրայեղ լուծումներ կը պահանջեն: Մեր գաղութէն յոյս չկայ: Պէ՛տք ունիք լաւ քարտուղարուհիի մը, ճանըմ: Պէտք ունինք, սիրելիս: Պէտք է մենք խոստովանինք ասիկա: Ամօթ չէ, պէտք է խոստովանինք, որպէսզի սրբագրենք: Արդէն կը սրբագրենք կոր: Շատ լաւ որոշումներ կ’առնէ կոր սրբազանը այսօր:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ ընդոստ ոտքի կը կանգնի եւ դուրս կ’ելլէ աջէն:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Տեսա՞ք, մարդը միշտ քննադատական չէ ձեր նկատմամբ, թլփատական ալ է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դրուատական ալ է՝ ըսել կ’ուզէք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Բայց այս անգամ ալ մենք եղանք զոհը: Վա՛յ Տատանեան, վա՛յ: Ծայրայեղ կացութիւնները ծայրայեղ լուծումներ կը պահանջեն եղեր: Ինչո՞ւ մտաւ եւ ինչո՞ւ ելաւ: Բարի լոյսն ալ ըսած էր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մարդ չի գիտեր, ինքն ալ կը մոռնայ: Քիչ ետք նորէն կու գայ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Է, սրբազան, սրբազան…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո՞…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Պիտի կարողանա՞յ ուրեմն քարտուղարուհին երեք ամսուան մէջ ոտքի կանգնեցնել ազգային առաջնորդարանի ներքին գործընթացը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, այո, Փարիզի ազգային առաջնորդարանին ներքին գործընթացը ան յաջողած էր կանգնեցնել… այսինքն ոտքի կանգնեցնել միայն ամսուան մը ընթացքին:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բայց, սրբազան, մենք չենք կրնար ինքնագլուխ զինք գործի հրաւիրել: Ծանուցում պէտք է դնել թերթերուն մէջ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կը դնենք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ուրիշ թեկնածուներ պիտի ներկայանան…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չեն ներկայանար, չեն ներկայանար…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Յետոյ պիտի ըսեն կողմնակցութիւն եղաւ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չեն ներկայանար: Հիմա մենք ծանուցում մը կը շարադրենք՝ գործադիր քարտուղարուհի կ’ուզուի, ըսելով, եւ մարդ չի ներկայանար:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հա՜, ծանուցումը քու քարտուղարուհիիդ պիտի յարմարցնես…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այդ ակնարկութիւնը այլեւս կրկնելու չէ: Սրբազանը ըսաւ՝ իրեն համար չէ, ազգային առաջնորդարանին համար է…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ըսէ նայինք, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ազգային առաջնորդարան. կ’ուզուի՝ գործադիր քարտուղարուհի մը, երեսունհինգ տարեկանէն ոչ աւելի…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Հարիւր թեկնածու…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Երեսունհի՞նգ տարեկան, սրբազան, լաւ տարիք է, ոչ անփորձ, ոչ ալ փորձառութեան տակ կքած:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գիտնայ հայերէն, ֆրանսերէն…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Յիսուն թեկնածու…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Համակարգիչ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Առանց համակարգիչի մարդ մարդ չէ այս դարուս… քսան թեկնածու…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գործադիր քարտուղարուհիի վկայական…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Տասը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ֆրանսական համալսարանէ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Չորս…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Իսկապէ՞ս…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո, աղջիկս ալ մէջը… բայց իմ աղջիկս չեմ աշխատցներ ես ազգային առաջնորդարան…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, դժուար գործ է…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ապերախտ գործ է…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Չարչարանքով չարչարանք…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ոչ, յետոյ կ’ըսեն հա՛յրը հոն դրաւ զինք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Լաւ, ուրեմն… մազերը կարճ կտրած…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Դիւրին է, մազերնին կը կտրեն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո՜, երկար մազերու տեղ չէ հոս, մազ սանտրէ, շպար դնէ, գործնական կ’ուզենք ըլլայ, խելքը-միտքը գործ միայն ըլլայ: Տիկիններ բերեր էք, սրբազան, Տիկնանց Խնամակալութիւն, մազի մասին կը խօսին, ասանկ պիտի ներկես, ատանկ պիտի ոլորես, անանկ պիտի յարդարես: Բայց գործ ըրած չունին, եկեղեցւոյ պայծառութեան համար բան մըն ալ ըրած չունին, մոմ մը նոյնիսկ վառած չունին: Շատ լաւ պայման է, կարճ մազերով…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ կանանչ աչքերով…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Մեր գաղութէն թեկնածու չմնաց, սրբազան հայր…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Բոլորն ալ éliminé ըրիք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գոհացուցիչ ամսական:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Շատ գոհացուցիչ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եղաւ ուրեմն… ահա կնիքը:

Աջէն ներս կը մտնէ ՏԱՏԱՆԵԱՆ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – «Քարտուղարուհի կ’ուզուի» ծանուցում մը շարադրեցինք, որ թերթերուն մէջ դրուի:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Դնելու է, դնելու է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Խնդրեմ, անգամ մը կարդացէ՛ք, որեւէ նկատողութիւն եթէ ունիք…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – (Թուղթը առնելով եւ աչք մը նետելով) Լաւ է, լաւ է:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Առանց ակնոցի կրնայ կոր կարդալ պարոն Տատանեանը, երանի քեզի:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Ի՞նչ պիտի ըլլայ, լաւ պիտի ըլլայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ զանգակ մը կը հնչեցնէ: Ներս կը մտնէ ԿԱԿԱԶԵԱՆ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարոն փոխդիւանապետ, խնդրեմ, երկու օրինակ այս թուղթէն կը լուսապատճէնէ՞ք: Ձեռքինդ ի՞նչ է:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ձեր տուած թուղթը: Լուսապատճէնեցի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ապրիս: Տո՛ւր: Եւ ասիկա ա՛ռ: Ուղղակի կ’ուղարկէք մեր երկու օրաթերթերուն, որ վաղն անպայման տպեն:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այս թուղթէն…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, ա՛յս թուղթէն… երկու օրինակ լուսապատճէնեցէ՛ք եւ ուղղակի ուղարկեցէ՛ք երկու օրաթերթերուն…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այո, սրբազան հայր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ուղղակի…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ես կ’երթամ եւ անձամբ կը լուսապատճէնեմ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Կարծես թէ մեծ գործերով ծանրաբեռնուած է, եւ որոնք մէկդի դնելով յանձն կ’առնէ այս նոր ու մեծ պատասխանատուութիւնը առանձինն կատարել…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ ներս կը մտնէ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Սրբազան հայր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, տղաս…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Երկու օրինակ ըսիք, չէ՞…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, ըսի, արդարեւ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Իսկ բնօրինակը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բե՛ր ինծի…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այո, որպէսզի մարդու ձեռքը չիյնայ: Պէտք է զգոյշ ըլլանք որ ազգային առաջնորդարանի վաւերաթուղթերը մարդու ձեռք չիյնան: Ես շատ զգոյշ եմ, սրբազան հայր: Ես զգոյշ եմ, սրբազան հայր, չէ՞:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զգո՜յշ, պարոն փոխդիւանապետ:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ի՞նչ ըսել կ’ուզէք, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զգո՜յշ, կ’ըսեմ, զգո՜յշ, եւ կը զսպեմ ես զիս ուրիշ բառ գործածելէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Սրբազան, սրբազան, հանդարտէ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Անուշի կապենք հարցը…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Քիչ մը բարկացած կը թուիք, արդեօք ե՞ս եմ պատճառը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զգո՜յշ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Լաւ, սրբազան հայր, լաւ, ես ըսի արդէն, որ զգո՜յշ պիտի ըլլամ, ըսի, չէ՞, սրբազան հայր, չէ՞, քիչ առաջ, չէ՞…

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Ցուցամատը սպառնական շարժելով) Զգո՜յշ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – (Հեռանալով, ինքն իրեն) Ի՞նչ թուղթ է արդեօք ասիկա, որ սրբազանը այսպէս passionné կը հրամայէ զգո՜յշ ըլլալ, (կարդալով) քարտուղարուհի կ’ուզուի՜…: Քարտուղարուհի՞… գործադի՞ր… հապա դիւանապե՞տը… ի՞նչ պարտականութիւններ, պատասխանատուութիւններ պիտի առնուին, խլուի՛ն իրմէ եւ տրուին նոր քարտուղարուհիին: Դիւանապետը պիտի նեղուի, երթամ ըսեմ, որ նեղուի՜…: Բայց սրբազանը չըսաւ որ դիւանապետին կրնամ ըսել: Սրբազանը արտօնեց դիւանապետին խօսիլ այս թուղթին ծանուցման մասին ո՛չ բերանացի ո՛չ գրաւոր: Եւ «զգո՜յշ» ըսաւ…: Բայց ես պէտք է ըսեմ դիւանապետին, ես կը մեռնիմ, եթէ չըսեմ դիւանապետին…: (Ետ դառնալով) Սրբազան հայր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, կարգադրեցի՞ր հարցը:

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Ոչ դեռ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ո՞չ դեռ… քեզի չըսի՞ ուղղակի…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Այո, ուղղակի, սրբազան հայր, բայց պիտի ուզէի ձեզմէ հրաման առնել այս ծանուցման մասին դիւանապետը տեղեակ պահելու կապակցութեամբ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զգո՜յշ, պարոն փոխդիւանապետ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Կրնա՞մ արդեօք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զգո՜յշ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ – Կ’արտօնէ՞ք ուրեմն…

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Տեղէն ելած է ու դուրս կը վռնտէ) Զգո՜յշ…

ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Ճա՛նըմ, ըսինք որ մարդոց բարիք ընելու եւ անգործներուն գործ հայթայթելու համար թէ՛ առաջնորդարանը, թէ՛ մեր վարժարանները անպէտ պաշտօնեաներով մի՛ լեցնէք: «Պիւտճէն կը ներէ», կ’ըսէք՝ կ’առնէք կոր…: Պիւտճէն կը ներէ կոր, բայց մեր ջիղերը չեն կրնար կոր ներել, մեր ջիղերը կը նեղուին կոր: Աստուծոյ սիրոյն, հրաժարինք անպէտ մարդոց գործ տալու քաղաքականութենէն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Իրաւունք ունիք, պարոն Տատանեան:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Պարզապէս որովհետեւ այս մէկը գացեր, թեմականի պատկառելի ատենապետին ձեռքը համբուրեր է…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Պարոն Տատանեան, անձնականի չդարձնենք հարցը…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Որ իրեն գործ տայ իր գործարանը: Ան ալ իր գործարանին մէջ գործ տալու տեղ՝ ազգային առաջնորդարանին մէջ տուեր է, «ազգը աւելի լաւ պիտի հոգայ քեզ», ըսելով…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ազգը, այո, ազգը միշտ աւելի լաւ կը հոգայ…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Ուրիշ մը գացեր, քաղաքականի պատկառելի ատենապետին ոտքը ինկեր է…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մենք մարդոց բարիք կ’ընենք կոր, դուք մեզ կը քննադատէք կոր…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Ահաւասիկ, դուք ալ կ’ընդունիք կոր որ առաջնորդարանի գործը կը կաղայ կոր…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Դարմանեցինք հարցը, պարոն Տատանեան, դարմանեցինք: Նոր քարտուղարուհին ո՛չ ասոր ձեռքը համբուրեց, ո՛չ անոր ոտքը ինկաւ…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Այո, խնդրեմ, այս մէկը առարկայական հիմերու վրայ ընտրենք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բոլորովին առարկայական հիմերու վրայ, պարոն Տատանեան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այլեւս միշտ առարկայական պիտի ըլլանք:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Այսպիսով քիչ մը կը յուսադրուիմ ուրեմն…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Յուսադրուեցէ՛ք, յուսադրուեցէ՛ք…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Կը ներէք ինծի… բայց կարեւոր գործեր կան կարգադրուելիք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ շնորհակալ ենք ձեզի, որ տուն-տեղ ձգած կու գաք…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կու գաք կ’երթաք…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բոլորովին սիրայօժար կը ծառայէք կոր հայ ազգին:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Եւ պիտի ծառայեմ, մինչեւ մահ պիտի ծառայեմ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Աստուած ուժ տայ ձեզի: Տիկինը ինչպէ՞ս է:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Պատնէշի վրայ է պարոն Տատանեանը: Բարեւներս տիկինին:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ դուրս կ’ելլէ աջէն:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ալ չափը անցուց աս Տատանեանդ, սրբազան հայր: Ընելիք չունի, կը քննադատէ կոր մեզ ամբողջ ժամանակը եւ դուք կը հանդուրժէք կոր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ ընեմ… լաւ գիտեմ, որ ըսածներէն շատերուն մէջ սխալական է, բայց… չեմ պատասխաներ, որովհետեւ տարիքոտ մարդ է, սիրտ կրնայ ունենալ, եւ եթէ խիստ բառերով յանդիմանեմ զինք, թերեւս կաթուածահար իյնայ գետին:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Է, թող իյնայ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կ’ըսես՝ պատնէշին վրայ ինկաւ, սրբազան հայր, դամբանականներուդ մէջ… էշը պատնէշին վրայ, հա, հա…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Էշ-պատնէշ, աղուոր գիւտ է:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բայց իյնալիք չունի՜…:

Աջէն կը մտնէ ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Սրբազան հայր, պարոններ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հրամեցէ՛ք, պարոն Մնեմոսեան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Պարոն Մնեմոսեանը այցելութիւն մը կու տայ կոր մեզի, սուրճ մը բերել տուէք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այս ինչ պատիւ է մեզի համար, շաքարո՞վ կ’առնէք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Հարկ չկայ, իսկապէս հարկ չկայ: Ես կարեւոր հարցով մը եկած եմ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Ջղայնանալով) Կարեւոր հա՞րց: Կարեւոր հա՞րց: Հա՞յ ես դուն:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Այդ ի՞նչ խօսք է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դեռ երկու ամիս չկայ հոս ըլլալուդ եւ արդէն յաւելո՞ւմ կը պահանջես: Որտեղէ՞ն պիտի տանք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Յաւելում պահանջողը հայ չ’ը՞լլար ուրեմն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո՛, չ’ըլլար: Հայը զոհողութեան ոգի ցուցաբերող ազգ է, հայը իր ազգին կը ծառայէ սիրողաբար, կամովին եւ անմնացորդ: Ահաւասիկ երկու տիպար օրինակներ: Թեմականի եւ քաղաքականի պատկառելի ատենապետերը կամ պատկառելի թեմականի եւ քաղաքականի ատենապետերը, որոնք ազգին կը ծառայեն բոլորովին սիրայօժար, իրենց ժամանակը կը զոհեն, գերմարդկային ճիգեր կը թափեն հայը հայ պահելու եւ տեղացին տեղացի պահելու համար:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Իսկ դուն, դուն, դո՛ւն, հա՞յ ես դուն: Ճշմարիտ հայու ճշմարիտ յատկանիշեր ունի՞ս դուն, որ համարձակիս հայ համարել ինքզինքդ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կամ ժպրհիս…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մենք պիտի տանք յաւելումդ, սիրելիս, բայց ոչ հիմա: Արդէն ուսուցիչներու ամսականներուն ամբողջական վերաքննութեան ձեռնարկած ենք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Տասը տարիէ ի վեր, գիտեմ, բայց ատ չէ հարցը: Ես չեմ եկած ամսականի յաւելում պահանջելու…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Պահանջե՞լ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ըսէ՝ խնդրե՛լ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դուն եկած չես ամսականի յաւելում խնդրելու:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես եկած չեմ ամսականի յաւելում խնդրելու:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Հապա ինչո՞ւ համար եկած ես:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ինչո՞ւ համար կու գայ մարդ ազգային առաջնորդարան:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես եկած եմ զգուշացնելու:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Զգուշացնելո՞ւ, զգուշացնելո՞ւ, ինչ ամբարտաւան կեցուածք, զգուշացնելու մե՞զ, մե՞զ, առաջնորդ սրբազան հայրն ու հայ գաղութի խորհրդարանի ու կառավարութեան զոյգ ատենապետե՞րը: Ինչ… ինչ… խոր… խոր… պատա՛նք՝

ՍՐԲԱԶԱՆ – Յոխորտանք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ես պարզապէս եկած եմ խոնարհաբար զգուշացնելու ձեզ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Դարձեալ «զգուշացնել» կ’ըսէ, արիւնը գլուխս կը ցատկէ կոր:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Զգուշացնելու ձեզ, որ մեր վարժարանին դէմ դաւադրութիւն մը կը նիւթուի կոր: Տեղացի ուսուցիչներէն եւ աշխատաւորներէն ոմանք բողոք բարձրացուցած են կրթական նախարարութեան, թէ՝ վարժարանին տնօրէնութիւնը բոլորովին ապօրինի կերպով եւ կառավարութեան յստակագոյն ցուցմունքին դէմ շարժելով կը մերժէ ընդունիլ ոեւէ տեղացի աշակերտ: Անոնցմէ՛ պէտք է զգուշանալ եւ ոչ ինձմէ: Վարժարանին մէջ վստահ շեշտով կ’ըսեն կոր որ մօտ օրէն կրթական նախարարութիւնը պիտի հրահանգէ դռները բանալ բոլոր տեղացիներուն առջեւ անխտիր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Շատ երկար խօսեցաք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Ընդհակառակը, կը կարծեմ որ շատ համառօտ ներկայացուցի ձեզի կացութիւնը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Զաւակս, այստեղ ազգային առաջնորդարանին մէջ մենք քնացած չենք: Այնպէս չէ՞, մեծայարգ ատենապետեր:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ոչ, քնացած չենք, գերաշնորհ սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այստեղ արթուն մտքեր կան, որոնք հայութեան դէմ ուղղուած որեւէ վտանգ կանխագուշակելով, պէտք եղած կանխարգելիչ քայլերը կ’առնեն: Ես, եւ իմ կողքիս պարոնայք ատենապետերը, որպէս անյաղթահարելի թումբ կը կանգնինք եւ կը ստիպենք կրթական նախարարութեան հրաժարիլ իր հայակործան ծրագրէն, եւ առ ոչինչ հռչակել իր արձակած կամ ի մօտոյ արձակելիք հրահանգները:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Որեւէ վտանգ չի՞ սպառնար ուրեմն Մոֆսէտեան վարժարանին:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կրկի՞ն կասկած, տակաւին կասկա՞ծ: Պարոն Մնեմոսեան, տեղացին միայն դիակիս վրայէն անցնելով է որ կրնայ մտնել հայապահպանման ամրոց մեր վարժարանը: Գացէ՛ք, գացէ՛ք, ոչ մէկ խօսք:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ – Շնորհակալ եմ, սրբազան հայր, կը ներէք որ անհանգստացուցի ձեզ, պարոններ:

ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ դուրս կ’ելլէ աջէն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, անհանգստացուցի՜ր, այո, անհանգստացուցի՜ր:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Աստուած հեռու ընէ, սրբազան հայր, ի՞նչ դիակ-միակ նետեցիք մէջտեղ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Սրբազանը միայն ի՛ր դիակը նետեց մէջտեղ, մեզ ողջ ձգեց, հակառակ որ իր կողքին էինք: Կ’ըլլա՞յ ասանկ, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կատակի ժամանակը չէ: Հարցը կրնայ իրական ըլլալ: Դպրոցը կրնանք կորսնցնել:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Իրակա՞ն: Բայց ի՞նչ կրնանք ընել: Ձեռքերնիս բան մը կա՞յ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, կայ, պէտք է գործնական քայլեր առնենք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Տուէ՛ք որ առնենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Հեռաձայնի ընկալուչը առնելով) Անյապաղ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Որո՞ւ պիտի հեռաձայնես, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մեթր Մասիկեանին, առաջնորդարանի փաստաբանն է, այս հարցը անշուշտ իր իրաւաբանական կողմը ունի, ուրեմն զայն լուծելու պատասխանատուութիւնը իր ուսերուն կը ծանրանայ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Շատ լաւ գաղափար է, սրբազան, մեր սրբազանը միշտ ասանկ լաւ գաղափարներ կ’ունենայ, շատ լաւ գործնական քայլ է: Բայց ինչո՞ւ դուք հեռաձայնէք, դիւանապետին կ’իյնայ այդ պարտականութիւնը, պրոտոկոլը պիտի խախտուի, եւ անգամ մը եթէ խախտուի…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կացութիւնը պրոտոկոլի չի հանդուրժեր…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կացութիւնը պրոտոկոլէ կը հասկնա՞յ որ, սրբազան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Սրբազան հայր, ինչ ալ ըլլայ կացութիւնը, պրոտոկոլը պէտք է յարգուի, պրոտոկոլ յարգելն ալ ճշմարիտ հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն պէտք է ըլլայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դիւանապետին ձգենք՝ մեթրին երեսը պիտի չտեսնենք, եւ պատասխանատուութիւնը մեր վրայ պիտի մնայ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Խօսէ՛ այն ատեն, խօսէ՛:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Գետնին տակն անցնի պրոտոկոլը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մեթր Մասիկեան… սրբազան հայրն է… ինչպէ՞ս էք… փառք Աստուծոյ… շատ պիտի խնդրէի, որ, թէեւ թերեւս խնդրելու իրաւունք չունիմ, որովհետեւ անյարմար է ժամանակը… առաջնորդարան գայիք… հիմա, շատ կարեւոր է հարցը… չէ, խնդրեմ, հիմա եկէ՛ք… սուրճը պատրաստ կ’ըլլայ… ցտեսութիւն:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ի՞նչ է, չէ՞ր ուզեր կոր գալ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չէ, արդէն պիտի գայ եղեր…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Բայց այսօր իր օրը չէ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կ’ըսեմ կոր, տարօրինակ բան մը կայ… «առաջնորդարան գայիք», ըսի, «բայց անշուշտ թէ պիտի գամ, սրբազան», ըսաւ… «հիմա, կարեւոր է հարցը», ըսի, «գիտեմ, գիտեմ», ըսաւ, «բայց աճապարելու պէտք չկայ, ամէն ինչ իր ժամանակին…», անգամ մըն ալ պնդեցի, «լաւ, կու գամ կոր», ըսաւ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Է, հիմա կու գայ, կը հասկնանք… լաւ որ կու գայ կոր…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, լաւ որ կու գայ կոր Մեթր Մասիկեանը: Մեր ամենամեծ քննադատն էր Մեթր Մասիկեանը: Ամէն օր կը կսմթէր մեզ իր «Աւելի Կոթ» երգիծաթերթին մէջ: Ի՞նչ ընէինք, աթոռ մըն ալ իրե՞ն տայինք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Չէ՜, աթոռի մարդ չէր Մեթր Մասիկեանը: Հարցը այլ ձեւով անուշի կապեցի ես: Հրաւիրեցինք մարդը հոս: Եկաւ, նստանք, գովեցինք զինք, հաւատաց: Ըսինք․ «Միայն դո՛ւն կրնաս ըլլալ ազգային առաջնորդարանի փաստաբանը, դո՛ւն միայն կրնաս պաշտպանել հայութեան շահերը»: Արժանապատուութեան մեծ ծանրութեամբ ընդունեց:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – (Ինքնիրեն) Ձեռքերնիս-ոտքերնիս պիտի համբուրէր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ այդ օրէն ի վեր բերնէն քննադատա-ծաղրա-երգիծա-կատակա-որեւէ խօսք չփախաւ: Բայց լաւ որ կու գայ կոր, օ՜ֆ, մեծ պատասխանատուութենէ մը ազատեցայ: Հարցը կը յանձնենք մեր սիրելի Մեթր Մասիկեանին…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մեթր Մասիկեա՜ն… մեզմէ բաւական ժամանակ առաւ մինչեւ որ վարժուեցանք զինք «Մեթր» կոչել: Մեթր որ լսէ, կը փչուի, կ’ուռի, ոտքի մատներուն վրայ կը կենայ, աւելի երկար երեւելու համար:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գովէ զինք՝ կը սիրէ քեզ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ճշմարիտ հայու ճշմարիտ յատկանի՜շ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հայ է ան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հայ ենք մենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հայ եմ ե՛ս:

(Շարն. Բ․)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱ՞Յ ԵՍ ԴՈՒՆ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԸ ԻՋԱ՜Ւ ԿԱՌՔԷՆ

Կատակախաղ երկու արար

ՎԱ(Գ)Ր

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԵՐ
Խաչակուլեան ՍՐԲԱԶԱՆ
Մաշտոց ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ Ատենապետ թեմական ժողովի
Ռոպէր ՓԻՍՈՅԵԱՆ Ատենապետ քաղաքական ժողովի
Սարգիս ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ Դիւանապետ առաջնորդարանի
ԿԱԿԱԶԵԱՆ Փոխդիւանապետ
ՏԱՏԱՆԵԱՆ Ազգային մը
ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ Հիւանդ հայ մը
Սամուէլ ՄՆԵՄՈՍԵԱՆ Ուսուցիչ հայերէնի
Տոքթոր ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ
Մեթր ՄԱՍԻԿԵԱՆ Փաստաբան առաջնորդարանի
ԱՇԽԷՆ Նպաստի թեկնածու
ՌՈՍՏՈՄ Մարտական օրաթերթի խմբագիր
ԿԻՐԿԻՍ Առաջնորդարանի պաշտօնեայ
եւ
ՄԱՄՏՈՒՀ ԷԼ-ԱԼԷՄ Կրթական նախարարի ՏԵՂԱԿԱԼ

Գահիրէ, 2001:
Գաղութի Ազգային Առաջնորդարանը:

Ա․ ԱՐԱՐ

Ա․ ՏԵՍԱՐԱՆ

ՍՐԲԱԶԱՆի ընդարձակ ու շքեղ գրասենեակը: Ձախին եւ աջին՝ մուտքեր:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ (Բերանը սիկառ մը եւ ձեռքը թուղթ մը) – «Հա՞յ ես դուն: Ահաւասիկ հարցումը, զոր կ’ուղղեմ քեզի, սիրելի՛ ժողովուրդ: Եւ՝ հա՞յ եմ ես: Ահաւասիկ հարցումը, որ պէտք է հարցնես ինքզինքիդ»: Յետոյ ի՞նչ էր…: Չեմ կրնար կոր գոց սորվիլ, Խաչակուլեան Սրբազան: Ինչո՞ւ կը պնդես կոր որ գոց սորվիմ: Աւելի տպաւորիչ կ’ըլլայ եղեր: Պիտի կարդամ, չէ՞ որ ես գրած եմ: «Տիւ ու գիշեր»: Տիւը ի՞նչ է, Գիւտ Արքեպիսկոպոս: Պիտի ըսեն թեմականի ատենապետը այդ բառը որտեղէ՞ն բերաւ, սրբազանէն առած ըլլալու է: Արդէն ամբողջը սրբազանը գրած է, պիտի պատասխանէ ուրիշ մը: Ի՞նչ է յանկարծ թեմականի ատենապետը սկսաւ խօսք առնել մեր հանդէսներուն: «Տիւ ու գիշեր»: Տակէն գիծ քաշեմ, սրբազանին իմաստը հարցնեմ անպայման: «Ես հա՞յ եմ: Ահաւասիկ հարցումը, զոր ես կը հարցնեմ ինքզինքիս, ու կը ջանամ համեստօրէն այլ անկեղծօրէն պատասխանել: Ես, այս գաղութին նախագահը, այս հարցումով կ’արթննամ եւ այս հարցումով կը քնանամ: Այս հարցումով կը ծամեմ ճաշերս եւ այս հարցումով կը մարսեմ: Այս հարցումը կ’ընկերանայ ինծի ամէն տեղ: Այս հարցումը կը հալածէ զիս: Այս հարցումէն չեմ կրնար փախչիլ»: Շատ երկարեցիր, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Ներս մտնելով ձախէն) Հռետորութիւն է, պարոն ատենապետ, հռետորութիւն է: Ես ձեր ճառը գրած եմ ի գործ դնելով ճարտասանական արուեստի բոլոր հնարքները: Վերջապէս ձեր բերնէն է, որ դուրս պիտի ելլեն այդ բառերը: Թեմականի ատենապետի բերնէն: 

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լաւ, սրբազան հայր, լաւ:… «Եւ պատասխանը կ’ըլլայ՝ այո՛: Որովհետեւ անձնուիրաբար կը կատարեմ ատենապետի իմ պարտականութիւնները, եւ անձնուիրութիւնը ճշմարիտ հայու յատկանիշերէն է: Այո, որովհետեւ բոլոր հայերուն հանդէպ տոգորուած եմ…» ի՞նչ է սա տոգորուածը, սրբազա՛ն, զոր միշտ ճառերու մէջ կը լսենք եւ բնաւ խօսակցութեան մէջ չենք գործածեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Շատ բան մեր խօսակցական լեզուին մէջ չենք գործածեր, պարոն Մատրուպեան: Ճառին լեզուն տարբեր է, խօսակցական լեզուն՝ տարբեր: Թէ ոչ՝ ամէն մարդ ճառախօս կ’ըլլայ: Մինչդեռ ճառախօսները մատի վրայ կը հաշուուին:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ի՞նչ ըսել է ուրեմն տոգորուած:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բառարա՞նը նայիլ պիտի տաս:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Դուն ալ չես գիտեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գիտեմ անշուշտ, բայց համեստօրէն բառարանը նայելու է: Համեստութիւնն ալ հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Ճշմարիտ հայու յատկանիշերէն…»

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այդպէ՞ս գրած եմ ձեր խօսքին մէջ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո…

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Խորհրդածելով) Ճշմարիտ հայու յատկանիշերէն… հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն… ո՞ր մէկն է աւելի հայադրոշմ… 

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ինչպէս որ յիշեմ, այդպէս ըսեմ լմննայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո, հետեւեցէ՛ք ձեր սրտի ձայնին: (Բառարանէ մը կարդալով) Տոգորել, թաթաւել, ներշնչել, համակել, լիացնել:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լիացնելը քիչ մը հասկցայ: Լեցնել ըսել չէ՞: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այո:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լեցուած ըսենք ուրեմն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չէ՛, չէ՛, չըլլայ որ… այդ պարագային դաւաճանած կ’ըլլաք ճարտասանական արուեստի տրամադրութեանց, եւ այդ ժամանակ ժողովուրդը չի՛ տպաւորուիր, չի՛ զգացուիր, եւ մեր փափաքած ազդեցութիւնը չի՛ կրեր:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Չէ, կ’ուզենք որ տպաւորուի…: «Տոգորուած եմ… համերաշխասիրական զգացումներով, եւ համերաշխասիրութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է: Կարողութիւններս անմնացորդ կը գործածեմ հայութեան բարօրութեան համար: Այլասիրութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է: Անկեղծ եմ մարդոց հետ յարաբերութիւններուս մէջ: Անկեղծութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է: ԶԱստուած կը պաշտեմ: Աստուածպաշտութիւնը ճշմարիտ հայու յատկանիշերէն է»: Շատ երկար կ’ըլլայ կոր, սրբազա՛ն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հայու ճշմարիտ կամ ճշմարիտ հայու յատկանիշերու ցանկը շատ երկար է, կարելի չէ դիւրութեամբ սպառել, պարոն Մատրուպեան:

Մինչ ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ կը շարունակէ կարդալ, ՍՐԲԱԶԱՆ զանգակը կը հնչեցնէ եւ քիչ մը ետք ներս մտնող մարդուն թուղթ մը կու տայ, ըսելով` «Լուսապատճէնէ՛, խնդրեմ, պարոն Կակազեան»: ԿԱԿԱԶԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Ուրեմն դուն ալ, սիրելի հայ ժողովուրդ, սիրելի հասարակութիւն, հարցո՛ւր այդ հարցումը քեզի՝ ես հա՞յ եմ: Եթէ ուսուցիչ ես մեր վարժարանին մէջ…» հա, կարեւոր մասին եկանք… «անձնուիրաբա՞ր կը կատարեմ իմ դաստիարակչական աշխատանքը, ապագային համար ճշմարիտ հայ պատրաստելու սուրբ առաքելութիւնը՝ առանց նիւթական ակնկալութեան»: Առանց ամէն տարի ամսականի յաւելում պահանջելու, ըսէ ասոր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չ’ըլլար, պարոն Մատրուպեան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բայց այսպէս յստակ չէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչպէ՞ս թէ յստակ չէ: Հասկցողին շատ բարեւ… որովհետեւ բարոյական եւ ոչ նիւթական շահու հետապնդումը հայու ճշմարիտ յատկանիշ է…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Ակումբի վարչակա՞ն ես, այսինքն՝ ազգային գործիչ, կը ծրագրես, կը կազմակերպես, կ’իրագործես բազում…» բազումը ի՞նչ է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բազմաթիւ, բայց բազո՛ւմ պէտք է ըսել…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Բազում ձեռնարկներ, լուռ ու մունջ, որպէսզի միտքն ու մարմինը ձեւաւորես մեր հայկակներուն, կերտես ապագայի հայը»:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Միշտ ապագայի՛ հայը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Ձեռներէցութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է: Խոնարհութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն է»: 

ՍՐԲԱԶԱՆ հայերէն օրաթերթ մը աչքէ կ’անցնէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Խմբագի՞ր ես, ոսկեղինիկ մեր գիրերով կը շարադրես գրութիւններդ, որոնք մշակութային սնունդ կը ջամբեն…»․ ի՞նչ է ջամբենը, Սրբազան: Չէ, պէտք չկայ բառարանին…: «Ճշմարտացի եւ անաչառ ոգիով կ’անդրադառնաս գաղութային մեր հարցերուն…»

ՍՐԲԱԶԱՆ – Աս ի՞նչ է, ինչպէ՞ս կը համարձակի…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «… Ուղղութիւն տալու համար մեր բոլոր պատասխանատուներուն, ինչ դիրքի վրայ ալ ըլլան անոնք…»

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Թերթը կարդալով) «Ազգային իշխանութեան ինքնագլուխ գործող վերնախաւը…: Մենք դժուարաւ լուռ կը մնայինք, չուզելով մեր գաղութին մէջ տիրող համերաշխասիրութիւնը որեւէ ձեւով խանգարել»: Բայց ահա խանգարեցի՜ր…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – «Անաչառութիւնը հայու ճշմարիտ յատկանիշ է…»

ՍՐԲԱԶԱՆ – «Բայց այլեւս պէտք է խօսինք, որովհետեւ ըստ մեր առաջնորդարանի կնիքը կրող ամուսնական վկայականներուն, այդ ամուսնութիւնները կնքուած են ո՛չ թէ մեր ազգային եկեղեցիին մէջ, այլ ինչ որ տեղական եկեղեցիի մէջ, որով օրինական անբերկրալի հետեւանքներու ցանցին մէջ բռնուին վերջին եօթը տարիներուն ընթացքին ամուսնական քայլը առած մեր ազգայինները՝ երկու սեռերէն»:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ինչպէ՞ս կը համարձակին:

Աջէն կը մտնէ ՓԻՍՈՅԵԱՆ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ի՞նչ է, ի՞նչ կայ, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Լաւ որ եկար, պարոն քաղաքականի ատենապետ: Կարդացի՞ր թերթը:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո, վարժարանին ամավերջի հանդէսը, որուն օրուան նախագահն եմ, այս անգամ ամչցեր են, եւ անունս բաւական մեծ գիրերով գրեր են…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Յօդուածը, պարոն Փիսոյեան, յօդուածը…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ի՞նչ յօդուած, ես յօդուա՞ծ կարդամ: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մեր դէմը գրուած է:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Վերնախաւ ենք եղեր:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Վերնախաւը ի՞նչ է, շա՞տ գէշ բան մըն է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Վրայի խաւը, քրեմը, բայց ծաղրական ձեւով գրուած է անշուշտ: Ճարտասանական արուեստի ծաղրական ճիւղի հնարքներէն մին ի գործ դրուած է հոս:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Քեզմէ զատ ուրիշնե՞ր ալ ճարտասանական արուեստէ կը հասկնան, սրբազան հայր: Ո՞վ կը համարձակի կոր ծաղրել մեզ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Անաչառ խմբագիրդ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – (Յիշեցնելով) Քու գրածդ է, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինքնագլուխ կը գործենք եղեր: Ժողովրդավարական սկզբունքներու դէմ կը մեղանչենք եղեր: Ուրիշներու կարծիք չենք հարցներ եղեր: Անճարակ քայլեր առեր ենք եղեր: Աչքերնիս գոց, կարեւոր փաստաթուղթեր կը ստորագրենք եղեր:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ո՞ր մէկ քայլին մասին է:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չեմ գիտեր: Ամուսնական վկայականներուն վրայ գրուած է եղեր որ Ս. Պսակի խորհուրդը տեղական եկեղեցիի մը մէջ կատարուած է, որով օրինական անբերկրալի հետեւանքներու…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Տեղական ի՞նչ եկեղեցի, սրբազան: Բոլոր պսակները մեր Սուրբ Գրիգոր ու Սրբուհի Գայիանէ եկեղեցիին մէջ չէ՞…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Է՛…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Է՞…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Է՜… այդ անպիտան Կիրկիսն է: Մեր Գէորգին վաղաժամ մահէն ետք…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ութսունը անց չէ՞ր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Թող մինչեւ իննսուն ապրէր, հարիւր ապրէր, ձեռքէն-ոտքէն բռնո՞ղ կար: Բայց այդ օրը… ճակատագի՜ր… գերեզմանատուն պիտի երթայ եղեր…: Հայ մէկը չգտանք, մեր ամուսնական վկայականներու պաշտօնականացման գրագրային գործերը կատարող: Կիրկիսն ալ… բայց ի՞նչ կրնանք սպասել ոչ-հայէ մը, որ ճշմարիտ հայու եւ հայու ճշմարիտ յատկանիշերէն զուրկ է հարկադրաբար: Կանչէ՛ Կիրկիսը:

ՍՐԲԱԶԱՆը զանգակը կը հնչեցնէ: Աջէն կը մտնէ ՀԱՆԱՖԻ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինտահ Կիրկիս:

ՀԱՆԱՖԻ – Հատըր, եա ապունա:

ՀԱՆԱՖԻ դուրս կ’ելլէ աջէն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կիրկիսը… անգործ նստած, օրն ի բուն ձրի թէյ ու սուրճ խմող մեր տեղացի պաշտօնեաներէն… բանի մը մէջ օգտակար ըլլայ ըսինք:

Աջէն կը մտնէ ՏԱՏԱՆԵԱՆ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Բարի լոյս, սրբազան հայր: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բարի լոյս, պարոն Տատանեան:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – (ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆի եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆի) Բարի լոյս:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բարի լոյս, պարոն Տատանեան:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հրամէ՛, պարոն Տատանեան:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Եկայ «բարի լոյս» ըսելու:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բարի եկար: Գրասենեակս միշտ բաց է պարոն Տատանեանի առջեւ: Ուզած ատենը կը մտնէ-կ’ելլէ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Առաջին անգամ՝ բարի լոյսի, վերջին անգամ՝ մնաք բարովի, մէջտեղերն ալ գործով, միայն գործով:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ընտիր ազգային մըն է պարոն Տատանեանը, (յիշելով) ճշմարիտ հայ մը, հայու ճշմարիտ յատկանիշերով: Ո՛չ մէկ ժողովի, մարմինի, յանձնախումբի անդամ է, բայց մեր առաջնորդարանին ներքին գործերը բոլորովին ինքնակոչ, ըսել կ’ուզեմ՝ կամաւոր կը կատարէ: 

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ի՞նչ կայ չկայ, նայինք:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Կայ, կայ, շատ բան կայ: Գործ կայ, գործ: Եւ հարցեր կան, սա երիտասարդին հարցը կայ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ո՞ր երիտասարդին:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Գեղամ աբեղային: Վարդապետ օծէ, լմննանք, սրբազան հայր: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ամէն բան իր ժամանակին, պարոն Տատանեան:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Շնորհալի երիտասարդ է, վարդապետ օծէ, որ հոգեշնորհ ըլլայ եւ քէֆով ծառայէ եկեղեցիին: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հարկաւոր է որ քիչ մըն ալ հմտանայ եկեղեցասիրութեան մէջ, քիչ մըն ալ մասնագիտանայ աստուածպաշտութեան մէջ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Երկու տարի է աբեղայ է տղան: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ես երեք տարի աբեղայ էի:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Երաշխաւորո՞ղ կ’ուզէք կոր, ես կ’ըլլամ իր խարտաւիլակը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մօտ օրէն, մօտ օրէն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Մօտ օրէն անպայման իր խրտուիլակը կ’ըլլաս: Ատ հարցը իմ վրաս ձգէ: Հա, հա, այսօր օրիորդ մը պիտի գայ Աղապապեան Հիմնադրամէն օգտուելու համար: Կարգադրէ գործը:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Եթէ Աղապապեան Հիմնադրամի տրամադրութեանց համաձայն են օրիորդին տուեալները, գործը կարգադրուած համարեցէք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ի՞նչ տրամադրութիւն, պարոն Տատանեան, չէ՞ որ Աղա փաշա Պապեանը եօթանասուն տարի կայ մեռած է:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Իր անձնական տրամադրութեան մասին չէ խօսքս, այլ իր հաստատած հիմնադրամին տրամադրութեանց, այսինքն պայմաններուն:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Շատ բարակը կը նայիս կոր: 

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Անհրաժեշտ է որ Հիմնադրամի տրամադրութիւնները յարգուին: 

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կը յարգենք, սիրելիս, մեր գլխուն վրայ է Աղա փաշա Պապեանը: Նստէ՛, նստէ՛, այս պատմութիւնը մտիկ ըրէ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լուսահոգի Գէորգը ամէն ինչ բծախը՛նդրօրէն կը կատարէր: Ի՞նչ պատճառով գացած էր գերեզմանատուն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մահուան մը թուականը ճշդելու պատճառով:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Խեղճ մարդը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մահուան վկայականներուն ալ պատասխանատուն ինքն էր: Այդտեղ այցելուներու տետր մը կայ, վերջնական այցով մը այցելող այցելուներուն տետրը: Գերեզմանատան շուները վրան կը յարձակին, վախէն կը վախճանի մարդը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ատոր համար վաղաժամ մահ կ’ըսենք կոր…

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Եղբա՛յր, այդ շուները իմ վրաս ալ պիտի յարձակէին: Ես միշտ գաւազան մը կ’առնեմ կ’երթամ գերեզմանատուն: Մեռելներէ չէ որ կը վախնամ, այլ շուներէն, որ միշտ անօթի են կարծես: Տեղացի պահակներուն կ’ըսես, գերեզմանատունը պահպանելու համար է կ’ըսեն: Չեմ հասկնար ինչո՞ւ իրենց ամսական կու տաք կոր: Դեռ մեր ազգային գերեզմանատան մէջն ալ սենեակ կու տաք կոր, տուն-տեղ կը բանան կոր, ընտանիք կը կազմեն կոր, կը ձկնին կոր, տեղացիներու սովորութիւնն է: Ըսի ձեզի, սրբազան՝ վերցուցէ՛ք այդ շուները:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Արժէքաւոր գերեզմաններ կան, պարոն Տատանեան, մարմար գերեզմանաքարեր կան, արձաններ կան, գողերուն լորձունքը կը վազէ: Պահակներուն վրայ պահակ չկայ, կը քնանան, գիտցիր: Գոնէ շուները կը հաջեն, կը յարձակին ինքնակոչ հիւրերուն վրայ:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Այո, բայց մեր Գէորգին վրայ ալ յարձակեցան:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Իր սխալն էր: Գիշեր ատեն մարդ գերեզմանատո՞ւն կ’երթայ: Շուներն ալ մութին մէջ չճանչցնան զինք կ’երեւի, յարձակեցան վրան: Թերեւս ալ բարեկամաբար հաջեցին վրան: Ան ալ վախէն մեռաւ: Հուպութ ֆիլ տաուրա ալ տամաուէյա

ՍՐԲԱԶԱՆ – Անկում՝ արեան շրջանառութեան մէջ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հոն մեռաւ, պէտք ալ չունեցանք մարմինը փոխադրելու: Դագաղ մը բերել տուինք, անուշի կապեցինք գործը:

Ներս կը մտնէ ԿԻՐԿԻՍ:

ԿԻՐԿԻՍ – Բարեւ ձեզ, հայր մեր, բարեւ ձեզ, պարոններ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Տեղական եկեղեցիի մը մէջ կը կատարուին եղեր մեր ամուսնութիւնները, Կիրկիս:

ԿԻՐԿԻՍ – Ի՞նչ պիտի ըլլայ, ա՛յս եկեղեցին եղեր է, կամ ա՛յդ եկեղեցին եղեր է, մենք նոյն դաւանանքէն ենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ըրածդ զեղծում է, խաբեբայութիւն է: Եւ ի՞նչ էր շահդ:

ԿԻՐԿԻՍ – Շա՞հ, ի՞նչ է շահածս, հայր մեր, քանի մը ոսկի՞: Գիները կրակ են:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինչո՞ւ ուրիշ եկեղեցիի մը անունը դրիր:

ԿԻՐԿԻՍ – Որովհետեւ այդ եկեղեցին իմ տանս մօտն է, որով այդ շրջանի ամուսնութեանց վաւերացման գրասենեակն ալ տանս մօտն է: Այս եկեղեցին եթէ նշէի, ստիպուած պիտի ըլլայի քաղաքին ծայրը եղող գրասենեակը երթալ: Ինչո՞ւ քաղաքին ծայրը երթայի…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դժոխքին յատակը երթաս…

ԿԻՐԿԻՍ – Ուրեմն այսուհետեւ չեմ կատարեր այս գործը: Գինը չի բերեր կոր եւ յանդիմանութեան ալ կ’արժանանամ կոր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գնա՛ կորսուէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Սպասեցէք: Քիչ մը շատ կը բարկանաք կոր այս ազնիւ մարդուն վրայ: Պարոն Կիրկիս, մենք ձեր ազնիւ նկարագրին ծանօթ ենք: Եւ գիտէք ինչպէս կը գնահատենք առաջնորդարանէն ներս ձեր այնքան ձեռնհասօրէն կատարած աշխատանքը: Սրբազանն ալ ինչ լաւ կը խօսի միշտ ձեր մասին՝ օրինակելի պաշտօնեայ մըն է ըսելով եւ փափաք յայտնելով որ հայ պաշտօնեաները օրինակ առնեն ձեզմէ: Մի՛ բարկանաք, պզտիկ սխալ մը եղեր է, ո՞վ չի սխալիր: Շտկեցէ՛ք սխալը, եղաւ գնաց:

ԿԻՐԿԻՍ – Չի՛ շտկուիր…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կը լսե՞ս, չի շտկուիր կ’ըսէ կոր անպատկառ շեշտով:

ԿԻՐԿԻՍ – Քաւ լիցի, հայր մեր: Ճշմարտութիւնը կ’ըսեմ կոր: Մեր կառավարութեան ռութինը, պիւռոքրասին գիտէք: Անգամ մը որ գրուեցաւ, ա՛լ կարելի չէ փոխել: Անվերջանալի խոչընդոտներ կան: Տասնչորս տեղ դիմում պէտք է կատարել: Իւրաքանչիւրը անոնցմէ, համաձայնելու համար, նախ միւսներուն համաձայնութիւնը կը պահանջէ: Առաւել որ մէկ ամուսնական վկայականի վրայ չէ միայն այդ տեղական եկեղեցիին անունը, այլ տասնեօթ…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լաւ հաշուեր ես…

ԿԻՐԿԻՍ – Այս գործը քրիստոնէական սիրով ստանձնելէս ի վեր երեք տարի առաջ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Այո, խեղճ Գէորգին վաղաժամ մահէն ետք: Երանի Աստուած մեզի ալ ատքան երկար կեանք շնորհէր:

ԿԻՐԿԻՍ – Այսինքն կառավարական պատկան մարմինները հարցը պիտի տեսնեն իբրեւ զեղծում՝ օրինական թուղթերու:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Թո՛ղ տեսնեն, զեղծարար, ա՛ռ արժանի պատիժդ:

ԿԻՐԿԻՍ – Ես պարզապէս գրագիրն եմ, հայր մեր, թուղթերը տանող-բերողը: Ամուսնական վկայականներուն վրայ ձե՛ր ստորագրութիւնն է, առաջնորդարանին կնիքը: Առաջին անգամ եթէ առարկէիք, այդպէս չէր շարունակուեր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կը տեսնէ՞ք, կը տեսնէ՞ք ինչ ծանր խօսքեր կը գործածէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Լաւ, պարոն Կիրկիս, լաւ: Դուն բարի մարդ ես, յետին նպատակներ չունիս: Առանց քեզի առաջնորդարանի գործերը առաջ չեն երթար: Դուն գնա հիմա: 

ՓԻՍՈՅԵԱՆ մինչեւ դուռը կ’առաջնորդէ ԿԻՐԿԻՍը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարոն Փիսոյեան, այս ձեր քաղաքավարութիւնը, այս քաղաքակիրթ ընթացքը ա՛լ չափ մը պէտք է ունենայ: Այդ խլէզը, այդ խլուրդը, այդ խլինքոտը…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Խնդիրը անուշի կապեցի, սրբազան հայր: Չենք գիտեր, քսան տարի է առաջնորդարանին մէջ է, ի՞նչ գիտէ, ի՞նչ չի գիտեր ազգային առաջնորդարանին մասին, մեր մասին: Մեզի թշնամի չշինենք:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շատ ճիշդ է:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Յետոյ ինքը տեղացի է, մենք՝ օտար: Իր երկիրն է, շրջահայեաց ըլլանք:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շատ ճիշդ է:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Լաւ, բարի լոյս ըսինք, հիմա երթանք գործի անցնինք: 

ՍՐԲԱԶԱՆ – Գրասենեակս բաց է ձեր առջեւ, ուզած ատեննիդ կը մտնէք, եւ միշտ, յիշեցէք, առանց դուռը զարնելու:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ – Շնորհակալ եմ, սրբազան հայր:

ՏԱՏԱՆԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Շատ կը շփացնէք կոր Տատանեանը, սրբազան…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Լաւ տպաւորութիւն չի ձգեր կոր ասիկա, մարդիկ կը կարծեն կոր որ ինքն է տէր տիրականը…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Եւ ի՞նչ է, կ’ուզէ կոր Գեղամին խրտուիլակը դառնալ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Խարտաւիլակ, այսինքն օծուող կղերականին ներկայացուցիչը, զայն երաշխաւորողը հոգեպարար արարողութեան ընթացքին: (Բարկաճայթ) Ես այդ Ռոստոմին պիտի հասկցնեմ: Երեք զաւակ ունի եւ երեքն ալ ձրի կ’ուսանին կոր մեր վարժարանին մէջ, բոլորովին ձրի: Այսպէս կը հատուցանէ մեր բարիքը:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Վերնախա՞ւ կ’ըսէ մեզի…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ինքնագլո՞ւխ կ’ըսէ… դադրեցնենք ուրեմն…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Չ’ըլլար, սրբազան, այսքան տարի ընդուներ ենք ձրի ուսանին, հիմա ի՞նչ պատճառաբանութեամբ պիտի դադրեցնենք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պատճառաբանութի՞ւնը կը պակսի: Նկատի ունենալով ծախսերու յաւելումը, ցաւ ի սիրտ…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Չ’ըլլար, սրբազան, չ’ըլլար: Մենք ամէն ձեւով գաղութին համերաշխութիւնը պահելու ենք: Կուսակցութիւններուն միջեւ համերաշխութիւն չըլլար՝ մենք – Մաշտոցն ու Ռոպէրը – պիտի չկարենայինք ազգին ծառայել: Կուսակցութիւններուն միջեւ համերաշխութիւն չըլլար՝ ընտրութիւններուն կամ աս կամ ան պիտի յաղթէր եւ մեր վրայ նայող պիտի չըլլար: Համերաշխութիւն ըրին, համերաշխական ցանկ ըրին, չկրցան համաձայնիլ՝ ասկէ՛ ըլլայ ատենապետը անկէ՛ ըլլայ, բերին մե՜զ, պայմանաւ որ թէ հո՛ս նուիրատուութիւն ընէինք թէ հո՛ն: Մենք ալ ըրինք ու կ’ընենք կոր…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ձեզի ալ գոհ կը ձգենք կոր, սրբազան հայր:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Իրենք ալ շատ գոհ ե՜ն: Իրարու ալ չեն քննադատեր կոր, քանի որ աս անոր քննադատէ՝ ան ալ ասոր պիտի քննադատէ, մեզի ալ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց ահա քննադատեցին, աննախընթաց բան է ասիկա, մեր հեղինակութիւնը վտանգուած է… 

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ատոր համար ալ խելքով շարժելու է, անուշութեամբ պատասխանելու է, որ գալ ընտրութեան միտքերնին չելլան փոխեն:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շատ ճիշդ ըսիք, ամէն կերպով պաշտպանելու է համերաշխութիւնը: Ազգի՛ն սիրոյն: Ճշմարիտ հայու ճշմարիտ յատկանիշերո՛ւն սիրոյն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Արդարեւ, տեարք ատենապետք, համոզեցիք զիս: 

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – (Յուզուած) Ես հայ գաղութին պապան եմ, ասիկա ոչ միայն հայերը՝ տեղացիներն ու օտարնե՛րն ալ գիտեն, հանդիպողին կ’ըսեմ: Եթէ չըլլամ՝ ինչպէ՞ս իրենց երեսները պիտի նայիմ, երեսս ո՞ւր պիտի դարձնեմ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հանդարտեցէ՛ք, պարոն Մատրուպեան:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – (Փղձկելու մօտ) Ես գաղութին պապան եմ, եւ մինչեւ մահ պէտք է մնամ, եթէ չըլլամ՝ կը մեռնիմ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Շատ իրար անցար, Մա՛շթոց: Կը մնաս դուն, կը մնաս:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Դուն ալ, Ռո՛պէր, ամէ՛նքս ալ մնանք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կը մնանք, կը մնանք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Տա՛յ Աստուած: Աստուած օգնակա՛ն: 

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Տա՛յ Աստուած:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Աստուած օգնակա՛ն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պէտք է վերականգնենք մեր հեղինակութիւնը, պէտք է վերահաստատենք մեր ինքնավստահութիւնը:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – (Զանգակը զարնելով) Այո, բայց նախ սուրճ մը խմենք, լաւ կ’ըլլայ:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Վառեմ սիկառս:

Աջէն կը մտնէ ՀԱՆԱՖԻ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Իթնին ահուա մազպութ, եա Հանաֆի, եըզապպաթ մոխխինա:

ՀԱՆԱՖԻ – Հատըր:

ՀԱՆԱՖԻ դուրս կ’ելլէ:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Փարիզի մասին չպատմեցիր, սրբազան: 

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Շատ լաւ է սրբազան հայրը, բժշկական բոլոր տեղեկագիրներն ալ դրական են:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Ատքանը գիտենք, ուրախ ալ ենք, սիրտերնիս ալ հանգստացաւ: Բայց ես Փարիզի մասին կը հարցնեմ, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Փարիզի մասին, այո, ձեզի կարեւոր բան մը ունիմ հաղորդելիք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Հաղորդէ, սրբազան, հաղորդէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ուրեմն, Փարիզ գտնուած միջոցիս ծանօթացայ…

Ներս կը մտնէ ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ, ծեր, նիհար ու հիւանդկախ մարդ մը:

ՍՐԲԱԶԱՆ – (Կը պոռայ վրան) Կամախորթեա՛ն, հա՞յ ես դուն, ծօ՛:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ինչո՞ւ, ի՞նչ կայ, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դուն հա՞յ ես, հա՞յ ես դուն, ըսէ, ըսէ, հա՞յ ես դուն:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ սահմռկած ներս կը վազէ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Ներողութիւն, սրբազան հայր, հազար ներողութիւն, առանց ինձմէ հրաման առնելու մտաւ ձեր մօտ, այս անձը… որ հանգամանաւոր անձ մը չէ: Բայց որովհետեւ նախաճաշս տակաւին չէի ըրած եւ չկրցայ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ազգային առաջնորդարանը ամէն հայու տունն է, պարոն դիւանապետ: 

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ հայերը իրաւունք ունին ազատ մուտք գործելու ազգին տունը եւ իմ գրասենեակը, պարոն Պոշպաշեան…

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Այո:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Առանց խտրութեան, առանց նկատի ունենալու կուսակցական կամ յարանուանական կամ հատուածական…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Կամ ցեղային…

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Կամ սեռային…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Կամ դասակարգային պատկանելիութիւն: Պայմանաւ անշուշտ որ հանգամանաւոր անձ մը ըլլայ:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Եկո՛ւր, Կամախորթեան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Հոգ չէ այլեւս: Վասնզի մենք պէտք է փաստենք մեր հեղինակութիւնը, հայոց առաջնորդարանի՛ն հեղինակութիւնը: Դուք գացէք հիմա, պարոն դիւանապետ: 

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ – Լաւ, սրբազան հայր, շատ կը ներէք, սրբազան հայր, որ պրոտոկոլի խախտում մը տեղի ունեցաւ, պրոտոկոլի խախտումով մը սկսաւ օրը:

ՊՈՇՊԱՇԵԱՆ դուրս կ’ելլէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Քանզի արդարեւ ամէն հայու տունն է այս: Բայց դո՛ւն՝ Կամախորթեան, դո՛ւն, հա՞յ ես դուն: 

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ինչո՞ւ, ի՞նչ ըրի, սրբազան:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ի՞նչ ըրիր: Հայու կեցուածք չունեցար: Իբրեւ հայ չդրսեւորեցիր ինքզինքդ: Չփաստեցիր որ հայու արիւն կը վազէ երակներուդ մէջ: Հա՜, հայու արիւն: Տարի մը առաջ էր, տարի մը առաջ, եկար, պաղատեցար, երիկամունքներս փճացեր են, ըսիր, կը թունաւորուի կոր արիւնս, ըսիր, անհրաժեշտ է որ շաբաթը երկու անգամ մաքրուի արիւնս, ըսիր: Ծեր եմ, ըսիր, ընչազուրկ եմ, ըսիր, նպաստ խնդրեցիր: Քրիստոնէական սիրով եւ մարդկայնական զգացումներով նպաստ յատկացուցի քեզի ազգին սնտուկէն, հակառակ որ ազգին սնտուկը ազգային բնոյթի եւ տարողութեան ձեռնարկներու մատակարարման համար է սո՛սկ: Եւ հակառակ որ ամբողջ ժամանակս գրաւուած է ազգային հոգերով, մտիկ ըրի քեզի ճշմարիտ հայու մեծահոգի տրամադրութեամբ: Կեանքդ փրկեցի: Կեանքդ, կեանքդ, որ ապարդիւն անցած է, քանի որ ոչինչ տուած ես դուն ազգիդ, ալ չեմ ըսեր մարդկութեան: Կեանքդ փրկեցի, եւ դուն այդ փրկուած կեանքդ չառիր ու չեկար ազգային առաջնորդարան այս տարուան ընթացքին եւ ոչ մէկ անգամ, շնորհակալութիւն յայտնելու, եթէ ոչ ինծի, գոնէ Աստուծոյ, բարձրեալն Աստուծոյ, մոմ մը վառելով եկեղեցիին մէջ: Եկա՞ր: Ո՛չ: Մարդու նկարագրին մէջ ինծի ատելի յատկանիշը ապերախտութիւնն է, մարդ պէտք է միշտ երախտապարտ ըլլայ իրեն լաւութիւն ընողին: Գայիր, մոմին գինը կու տայի, գրպանէս կու տայի: Բայց չըրիր: Չեկար առաջնորդարանը այն ազգին որ կ’ապրեցնէ քեզ, պատրաստակամութիւնդ յայտնելու որեւէ ձեւով ծառայելու հայութեան, նոյնիսկ եկեղեցւոյ գետինը սրբելով եւ յուսալով որ փոխարէնը Աստուած ալ մեղքերէդ մաս մը կը սրբէ:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Բայց ուժ չկայ վրաս, սրբազան հայր, ես հազիւ կը քալեմ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ես պատրաստակամութեան կ’ակնարկեմ, պարոն Կամախորթեան: Գայիր, եւ ըսէիր՝ հոգիս յօժար է, բայց մարմինս՝ տկար: Ըսի՞ր:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ներողութիւն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Քու փուճ կեանքդ զուր տեղը փրկեց ուրեմն հայութիւնը: Հա՞յ ես դուն: Գնա՛, կորսուէ՛ աչքիս առջեւէն եւ չերեւնաս անգամ մըն ալ:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Բայց սրբազան հայր, ես դիմում մը ըրած էի ձեզի…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դիմո՞ւմ, ի՞նչ դիմում:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Անցեալ շաբաթ երբ խնդրանքովս եկայ, պարոն դիւանապետը պահանջեց որ գրաւոր ներկայացնեմ դիմումս, որպէսզի ազգային առաջնորդարանի պրոտոկոլին դէմ մեղանչած չըլլանք, եւ ըսաւ որ իր կարգն առնելով դիմումս երկու օրէն պիտի հանգրուանէ ձեր սեղանին վրայ: Պարոն դիւանապետը դիմումս չբերա՞ւ ձեզի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ոչ, չբերաւ: Եւ լաւ որ չբերաւ, որովհետեւ եթէ բերէր, դիմումին տակ անունդ տեսնելով պիտի պատռէի ու նետէի այդ դիմումը, պարոն Կամախորթեան: Հա՞յ ես դուն, ծօ՛: Ես, պարոնայք ատենապետները եւ գաղութին հանգամանաւոր անձերը արիւն-քրտինքի մէջ մտնենք հայութեան ծառայելու համար, իսկ դուն չի բաւեր տզրուկի պէս հայութեան արիւնը կը ծծես, տակաւին կը համարձակիս գալ եւ նոր դիմո՞ւմ մը ներկայացնել:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Սրբազան հայր, անհրաժեշտ է որ հիմա շաբաթը երեք անգամ մաքրուի արիւնս, երեք եւ ոչ երկու:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Ուրեմն առողջական վիճակդ հետզհետէ կը վատթարանայ: Մօտ ատենէն երեքն ալ օգուտ պիտի չընէ: Ես ապագադ լաւ չեմ տեսներ կոր, տղաս: Ինչո՞ւ անխուսափելիէն փորձէս փախչիլ: Յանձնուէ՛ Աստուծոյ կամքին:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Սրբազան հայր, կը խնդրեմ, ես ձեր քրիստոնէական սիրոյն կ’ապաւինիմ: Կը խնդրէի որ աւելցնէք նպաստը երկու անգամէն երեք:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մէկ տարի հայութիւնը ապրեցուց քեզ, բաւական չէ՞:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ի՞նչպէս հրաժարիլ դարմանէն, սրբազան հայր, երբ դարմանը կայ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Դարմանը կայ, բայց քեզի համար բաւարար պիտի չըլլայ: Հարցուր թէ ինչո՞ւ:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ինչո՞ւ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Որովհետեւ հայու նկարագիր չունիս դուն, հայու կամք եւ հաստատամտութիւն, չպայքարեցար հիւանդութեան դէմ ինչպէս վայել է հայուն: Դուն գիտե՞ս ես ի՛նչ դժուարութիւններու դէմ գտնուած եմ, եւ բոլորն ալ յաղթահարած հայու հաւատքով եւ ինքնավստահութեամբ: Ներքին գործոց նախարարութիւնը ինչ-ինչ միջոցներու կը դիմէ հայու ինքնութենէն զրկելու համար մեզ, հայաստանեայց եկեղեցիէն պոկելու համար հայը, պարպելու համար հայաստանեայց եկեղեցին հաւատացեալ իր զաւակներէն…

Աջէն կը մտնէ ՀԱՆԱՖԻ: ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ եւ ՓԻՍՈՅԵԱՆ սուրճ կը սկսին խմել հանդարտ: ՀԱՆԱՖԻ անայլայլ դուրս կ’ելլէ:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց ես, եւ պարոնայք ատենապետները, որպէս անյաղթահարելի թումբ կը կանգնինք ներքին գործոց նախարարութեան, ներքին գործոց նախարարութեա՜ն հայակործան ծրագրին դէմ: Ա՛յս է հայու կեցուածքը…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Ճշմարիտ հայու ճշմարիտ յատկանիշը…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Շնորհակալ եմ, պարոն ատենապետ: Հայու կեցուածք կ’ունենանք, հայու կամք կը ցուցաբերենք, հայու անվախութեամբ հանդէս կու գանք: Եւ այս ամէնը ինչո՞ւ համար, մեր անձնական փառքի՞ն համար, ըսէ՛, խօսէ՛:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ոչ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Որպէսզի հայութիւնը մեր պատիւին արձաննե՞ր բարձրացնէ:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ոչ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Որպէսզի մեծարանքի երեկոնե՞ր կազմակերպուին մեզի համար:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ոչ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Եւ մենք, եւ մենք ալ հայութեան գոյատեւման համար մեր մատուցած անգնահատելի ծառայութեամբ պարծեցա՞նք, ինքնագովութեա՞մբ զբաղեցանք:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ոչ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Թէ ոչ՝ գաղտնի գործեցինք եւ մեր մեծ իրագործման ալ վրայէն լռութեամբ անցանք:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Ոչ, սրբազան հայր: Այսինքն, այո, այո, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Այս ամէնը քեզի կ’ըսեմ, բացառաբար քեզի կ’ըսեմ, եկող-գացողին պատմեցի՞նք:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Այո, սրբազան հայր: Այսինքն, ոչ, ոչ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարզապէս օրինակ մը տալու համար հայու կեցուածքէն, հայու անյողդողդ կամքէն, հայու անցնցելի հաստատամտութենէն, դժուարութիւններէ չխրտչող նկարագրէն:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Այո, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Մինչ դուն, մինչ դուն, հայու կորով եւ կամք ցոյց չտուիր եւ ամօթալի պարտութեամբ կը նահանջես հիւանդութեանդ առջեւէն: Հա՞յ ես դուն, ծօ՛:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Թերեւս չեմ, սրբազան հայր:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Թերեւս չե՞ս, կը ծաղրե՞ս զիս:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Չեմ ծաղրեր, կարելիութիւնը կը խոստովանիմ: Ես Եղեռնէն ետքը ծնած եմ: Հայրս չեմ տեսած, հայրս մեռած է Եղեռնին ժամանակ, ա՛յդ է որ կը պատմէր մայրս: Բայց կարելի է հայ չեմ, կարելի է հայ չեմ, կարելի է հայրս թուրք մըն էր, կամ քիւրտ մը, ուրեմն ես ալ հայ չեմ: Եւ սխալմամբ ապրեր եմ մինչեւ հիմա որպէս հայ եւ լաւ է որ հիմա սխալը շտկեմ եւ շունի պէս սատկիմ…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Բայց ես մեծահոգի մարդկայնութեամբ եւ քրիստոնէական սիրով պիտի հրահանգեմ նպաստդ աւելցնել: Գնա՛ եւ ապրէ՛ խղճմտանքիդ հետ: Գնա՛ եւ պարոն Տատանեանը գտի՛ր եւ ան ամէն ինչ կը կարգադրէ: Աղքատախնամին պատասխանատուն է:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ – Շնորհակալ եմ, սրբազան հայր:

ԿԱՄԱԽՈՐԹԵԱՆ դուրս կ’ելլէ աջէն:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Տխմարը ուղղակի Տատանեանին գացած ըլլար՝ զրկէր պիտի զիս մեր ինքնավստահութիւնը վերահաստատելու այս առիթէն:

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Բայց այդ ներքին գործոց նախարարութեան հարցը ի՞նչ էր, սրբազան…

ՍՐԲԱԶԱՆ – Պարոն Մատրուպեան, խօսքը տպաւորիչ դարձնելու համար երեւակայական սպառնալիքներ պէտք է ստեղծել, ճարտասանութեան գաղտնիքներէն է այս…

ՄԱՏՐՈՒՊԵԱՆ – Միայն թէ ներքին գործոց նախարարութեան ականջը չհասնի:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Չի հասնիր, ինչո՞ւ պիտի հասնի, ներքին գործոց նախարարութիւնը ինչո՞ւ մեզմով պիտի զբաղի, քանի մը անվնաս հայեր ենք, մենք մեր գործին նայինք, մեր առաքելութիւնը շարունակենք:

ՓԻՍՈՅԵԱՆ – Այո, հիմա այլեւս ատենն է կարծեմ պատմելու մեզի Փարիզի մասին:

ՍՐԲԱԶԱՆ – Փարիզ, այո, Փարիզ…

(Շարն․ Ա․)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԱՐՆԱՆ ԽՐԱԽՃԱՆՔ

Մանկապատանեկան թատերակ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Պատմող
Սիրուն դաշտեր, արթնցէ՛ք,
Լեռներուն ձիւնը հալեցաւ,
Կը հոսին առուակներ զով,
Կանաչ խոտեր ծլան:

Խոտեր
Մենք խոտեր ենք կանաչ,
Միջատներու, մրջիւններու
Բարեւի կեցած:
Ծաղիկներ թող ծլին
Թեւ թեւի պար բռնած:
Կայծոռիկնե՜ր, լոյս տուէք,
Բոլորս ալ հարսնիքի ենք հրաւիրուեր
Այս գիշեր, լուսնի լոյսին ներքեւ:

Խոտ մը
Ես խոտիկ մըն եմ համեստ,
Յուզում ունիմ, տեսէ՛ք սա.
Ոչ ոք կը խնդայ․
Ձայն մը հեծկլտուքի․
Ձեր մէջէն ո՞վ կու լայ:

Ուրիշ խոտ մը
Անուշ խոտեր,
Սիրուն ծաղիկներ,
Ինչո՞ւ կը նայիք տխրադէմ․
Գոյն չունի՞ն ձեր թերթիկներ․
Սպասեցէ՛ք քիչ մը,
Հիմա կու գան ամպիկներ:

Մարգարտածաղիկ
Ես դաշտերուն թագուհին եմ,
Սիրողներուն ժպիտը,
Տեսէ՛ք թերթիկներս սպիտակ,
Տժգոյն եմ եւ խեղճուկրակ:

Թրաշուշան
Ես ալ թրաշուշանն եմ,
Քրոջս նման ցաւ կը քաշեմ․
Ո՞ւր են իմ գունաւոր ծաղիկներ,
Շուտ-շուտ ըրէ՛ք, բամպակ ամպեր:

Հարսնուկ
Նազելաշուք ծաղիկ մըն եմ
Ես հարսնուկ՝ կաս-կարմիր,
Հարսիկներուն՝ վառ ժպիտ․
Շուտով կը զարդարուին դաշտեր:

Թիթեռնիկ
Սիրուն ծաղիկներ,
Աննման գեղեցկուհիներ,
Մի՛ գոցէք ձեր թերթիկներ,
Ես ալ կը տխրիմ․
Ահա կու տամ թեւիկներէս
Գոյնզգոյն կիտուածներ:

Խոտեր
Չ’ըլլար, ժիր թիթեռնիկ,
Մենք շատ կը յուզուինք․
Դուն առանց կէտիկի
Չես ըլլար գարնան թիթեռնիկ:

Բաղեղ
Ես բաղեղն եմ կապտորակ,
Խնդրեմ, քիչ մը համբերանք․
Ուժ հաւաքեմ եւ մագլցիմ,
Պատին վրայ ելլեմ, հանգչիմ:

Մանիշակ
Ես մանիշակն եմ նախշուն,
Կ’ուզեմ թերթիկներ մանիշակագոյն․
Երբոր փչէ հով՝
Կը ժպտիմ նազանքով:

Շուշան
Սպիտակ շուշանը չէ՞ք տեսներ,
Ինչե՛ր կ’ըսէ՝ չէ՞ք լսեր․
Աննմա՜ն, քնքո՜ւշ ծաղիկներ,
Աւազոտ տեղեր եմ ծլեր․
Քիչ մը ջուր կը խնդրեմ,
Ծարաւի եմ:

Պատմող
Ահա՛ թէ ինչո՞ւ
Տխրեր են ծաղիկներ․
Ունին զանազան հարցեր,
Հաւաք են կազմեր,
Շուտով զարդարուի բնութիւնը,
Թող գան ամպեր:

Ամպեր
Մենք ամպեր ենք բամպակէ,
Կը թրջենք հողը կաւէ, աւազէ․
Մի՛ կարծէք որ կու լանք,
Այլ կը բերենք զովութիւն՝
Ծարաւի շրթներուն յագեցում:

Ծիածան (գունաւոր ժապաւէններ կը բաժնէ)
Եկայ, գոյներ կը բաժնեմ.
Դեղինը մարգարտածաղիկին,
Նարնջագոյնը կը վայելէ թրաշուշանին,
Ժպիտ տամ հարսնուկներուն կարմիր,
Խոտերն ըլլան զմրուխտ կանաչ,
Բաղեղները՝ կապոյտ կորովի,
Մանիշակագոյն են մանիշակներ,
Ճերմակ շուշանն ալ ծափիկ է զարկեր:

Բոլորը միաբերան
Ահա ելաւ արեւը,
Գոյնզգոյն են մեր փէշերը,
Հագնինք մեր դիմակները․
Հրաւիրուած ենք հարսնիքի,
Գիշերը զուարճանանք,
Լուսնի լոյսով մենք խայտանք:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՏՕՆ 2019

Պատանեկան թատերակ

ՀՈ ԵՉ

Մեսրոպ Մաշտոց ներս կը մտնէ: Երեք տարբեր խմբակներ կը տեսնէ: Առաջին խմբակը աղաւաղուած հայերէնով կը զրուցէ: Երկրորդ խումբը արեւմտահայերէն-արեւելահայերէն կը խօսի ու վէճ կը ծագի, թէ ո՛րն է ճիշդ հայերէնը: Իսկ երրորդ խումբի անդամները հեռաձայնով կը զբաղին ու անգլերէն կը գրեն ինսթակրամի վրայ:

Ա․
Աշակերտ 1 – Oh my God! Անանկ չէ լան:
Աշակերտ 2 – Աֆու ճիշդ է ըսածս…
Մաշտոց կը միջամտէ առաջին խումբին զրոյցը:
Մաշտոց – Բարեւ, սիրելի աշակերտներ:
Աշակերտ 1 – Ո՞վ է ծօ աս: (Ծիծաղ):
Աշակերտ 2 – (Ծիծաղ)։ Չեմ գիտեր:
Մաշտոց – Ներողութի՞ւն:
Աշակերտ 3 – Հելլօ…
Աշակերտ 2 – Օրհնեցէ՛ք, տէր հայր:
Աշակերտ 1 – Աստուած օգնական, սրբազան հայր։
Մաշտոց (ապշած) – Բարեւը հերիք է: Զաւակներս, ինչո՞ւ մեր ոսկեղենիկ լեզուով չէք խօսիր, որ հասկնամ ձեզ:
Աշակերտներ (Աշակերտ 3, աշակերտ 2, աշակերտ 1) – Հայերէն կը խօսինք կոր:
Մաշտոց (զարմացած) – Հըմմ։
Աշակերտ 3 – Ո՞վ կ’ըլլայիք, հայր սուրբ:
Մաշտոց – Մաշտոց, Մեսրոպ Մաշտոց:
Աշակերտները կ’ապշին:
Աշակերտ 2 –
Ո՛վ մեծագործ ՄեսրոպՄաշտոց,
Մեր առաջին բացուած դպրոց:
Դու մեր Մեծ Պապ Հացիկ գիւղից,
Մշոյ դաշտի քաղցրիկ հողից:

Բ․
Մաշտոց ուշի ուշով մտիկ կ’ընէ հայերէններու բանավէճը:
Աշակերտ 4 – parev, karoun, tbrots․
Աշակերտ 5 – barev, garoun, dprots․
Աշակերտ 4 – antserots, tashginag, kednakhntsor․
Աշակերտ 5 – srpich, andzerotsik, cartofil…
Աշակերտ 4 – Ձեր հայերէնը սխալ է, մերն է ճիշդը:
Աշակերտ 5 – Իյա: Լո՞ւրջ: Արա մերն ա ճիշտը եւ վերջ:
Մաշտոց – (Բաժնելով վիճաբանողները) Ճիշդ կամ սխալ հայերէն չկայ: Պարզապէս հայերէնի երկու տարբեր ճիւղեր են ձեր խօսածները: Մեր օրերուն մէկ էր լեզուն, «գրաբար» կը կոչէք այսօր այդ լեզուն:
Աշակերտ 6 –Այո՛: Հայերէնի մեր դասատուները բացատրած են: Ժամանակի ընթացքին լեզուները կը զարգանան, բնական փոփոխութիւններու կ’ենթարկուին: Գրաբարէն ետք եկաւ միջին հայերէնը, յետոյ՝ աշխարհաբարը իր երկու ճիւղերով:
Աշակերտ 8 – Օք, օք, հասկցանք:
Մաշտոց – Հետեւաբար ի զուր մի վիճաբանիք: Երկուքդ ալ հայերէն կը խօսիք. այդ է կարեւորը:

Գ․
Մաշտոց – Այս ի՞նչ է ձեր ձեռքինը, սիրելի աշակերտներ:
Աշակերտ 7 – Mobile է, պարոն:
Մաշտոց – Համէ՞։
Աշակերտ 7 – Smartphone, հեռախօս։
Մաշտոց – Ներողութի՞ւն։
Աշակերտ 9 – Խելացի հեռաձայն, խօսելու գործիք:
Մաշտոց – (Հիացած) Մեր օրերուն ասանկ բաներ չկային: Այս ի՜նչ հրաշք է:
Արմէն – Այո՛, պարոն: Ասոր հետ ուացցափ, վայպըր, ֆէյսպուք, ինսթակրամ կրնաս բանալ: Խաղեր ալ կան մէջը: Նկարել ալ կրնաս: Տեսէ՛ք: Ահա սելֆի մը: Մաշտոցին հետ սելֆի առի:
Մաշտոց – Հիանալի է, զաւակս: Ի՞նչ կ’ընես աս գործիքով (աշակերտ 7ին):
Աշակերտ 7 – Type կ’ընեմ՝ կը մեքենագրեմ, տեսէք՝ ի՛նչ գրած եմ:
Մաշտոց – Այս ի՞նչ գիրեր են: Ո՛չ յունարէնի կը նմանին, ո՛չ ասորերէնի, ոչ ալ պարսկերէնի:
Աշակերտ 7 – Անգլերէն է, սրբազան, անգլիացիներուն լեզուն:
Մաշտոց – Հայերէ՛ն ինչո՞ւ չես գրեր:
Աշակերտ 8 – (Կողմնակի) Իւֆ պէ, աս ալ սկսաւ պարոն Հրայրին պէս գլուխ ցաւցնել:
Աշակերտ 7 – Կամ պարոն Յակոբին պէս:
Մաշտոց – Չհասկցայ:
Աշակերտ 8 – Հէչ, հէչ:
Աշակերտ 9 – Բայց Սուրբ Մեսրոպը իրաւունք ունի, աշակերտ 8: Երբ ունինք մեր մայր լեզուն, մեր սեփական գիրերը, ինչո՞ւ չգործածենք զանոնք:
Աշակերտ 6 – Չգործածելէն ալ վերջը կը մոռնանք հայերէնը: Եւ պարապի՞ մեզի սորվեցուցին հայերէն type ընել:
Աշակերտ 1 – Լաւ, յիշենք Սիլվա Կապուտիկեանի խօսքը:
Աշակերտ 8 – Ի՞նչ ըսեր է:
Աշակերտ 1 – Ու ոսոխի…
Աշակերտ 8 – Սոխը դուն ես:
Աշակերտ 1 (Լռեցնելով աշակերտ 8ն)
Ու ոսոխի զարկիցը սեւ
Դու պաշտպանի՛ր կրծքով նրան,
Ինչպէս մօ՜րդ կը պաշտպանես,
թէ սուր քաշեն մօրդ վրայ։
Ու տե՛ս որդի՛ս, ո՛ւր էլ լինես,
Այս լուսնի տակ ո՛ւր էլ գնաս,
Թէ մօ՛րդ անգամ մտքից հանես,
Քո մա՜յր լեզուն չմոռանաս:

(Սիլվա Կապուտիկեան)

Բոլորը –
Քանի լեզու գիտնաս, որդիս, այնքան մարդ ես, իմացի՛ր։
Ամէն լեզուով ամէն ազգի կրծքին վարդ ես, իմացի՛ր։
Բայց մայրենիդ թէ անաղարտ սոխակ պահես վարդերումՍարերի մէջ, ազգիդ համար, Արարատ ես, իմացի՛ր։

(Յովհաննէս Շիրազ)

Իմ հա՛յ լեզու, իմ մա՛յր լեզու,
Իմ լո՛յսն ես դու, իմ ո՛յժն ես դու,
Երդւում եմ՝ քեզ պահել պայծառ
Ու հասցնել դարերից դար։

(Սիլվա Կապուտիկեան)

Մեր լեզուն արիւնն է մեր,
Արիւնից աւելի թանկ,
Մեր բուրմունքն ու գոյնն է մեր,
Մեր լեզուն մենք ենք ու կանք:

(Համօ Սահեան)

Մաշտոց – Խօսեցէ՛ք հայերէն, գրեցէ՛ք հայերէն, երգեցէ՛ք, աղօթեցէ՛ք հայերէն, որ մնանք միշտ ՀԱ՛Յ, ՀԱ՛Յ, ՀԱ՛Յ։

Սուրբ Մաշտոց Մաշտոց կ’օրհնէ աշակերտները:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՇԽԱՐՀԸ ԿՈՐԾԱՆԵԼՈՒ ՋԱՆՔԵՐ

ՃՈՐՃ (ԳԷՈՐԳ) ՄԱՐԱՇԼԵԱՆ

Ա․ Լաւ, ժողովը սկսինք անցեալ ժողովին առնուած որոշումներուն զեկուցումով:

Բ․ Ես բաւական լաւ լուրեր ունիմ, աշխատանքը շատ քաջալերական է:

Գ․ Որքան որ կը յիշեմ, անցեալ ժողովի բուն նիւթը «Մարդիկը ծուլութեան վարժեցնել»ն էր:

Բ․ Այո, այդ մէկը շատ ճիշդ է. 1980ին, երբ մեր վերջին ժողովը գումարեցինք, առինք գործնական որոշումներ:

Գ․ Ուրեմն, քսանհինգ տարիէ ի վեր ժողով չե՞նք ըրած:

Ա․ Շաբաթը անգամ մը ժողով ընելը մարդոց համար եղած է, մենք, յիշեցնելու պէս չըլլայ, աւելի գործերո՛ւ կը հաւատանք, մանաւանդ որ իրարու վրայ բաւական վստահութիւն ալ ունինք: Լաւ, քիչ մը մանրամասնութիւններուն մասին խօսինք։

Բ․ Համակարգիչի ծրագիրը յաջողութեամբ առաջ կ’երթայ: Արդիւնք՝ մարդիկ արդէն գրելը սկսան մոռնալ:

Գ․ Այո, մեր վերջին ջանքերը Միջին Արեւելքի վրայ պիտի կեդրոնացնենք: Միայն գրելը չէ, իրարու հետ խօսիլը, հաղորդակցիլն ալ բաւական պիտի տկարանան:

Ա․ Իսկապէս քաջալերական է, իսկ հեռատեսիլի ծրագիրը ինչպէ՞ս կ’աշխատի: Որոշումը յստակ էր. «Պարապ-սարապ բաներով մարդոց ժամանակը գրաւել, եւ յստակապէս՝ այս «գիրք կարդալ» ըսուած բանին վերջ դնել»:

Գ․ Այս ամենալաւ գործն է: Ժամանակին՝ ընտանիքներ տուներէն ներս կը խօսակցէին, սրբութիւն մը՝ յարգանք մը կար տան անդամներուն միջեւ, որ հիմա մոմով եթէ փնտռես՝ քիչ կը գտնես: Գիրքեր գրող կամ կարդացողներն ալ մատներու վրայ կը համրուին:

Ա․ (մտահոգ) Ուրեմն, տակաւին լաւ որակի մարդիկ կա՞ն եղեր: Իշալլա երիտասարդներ չե՜ն:

Բ․ Չէ, մի՛ վախնար, վաղը անոնք ալ կ’իյնան: Դուն դրական կողմը նայիր. Օրինակ՝ dish-երը:

Գ․ Մանաւանդ Դամասկոս քաղաքը, հիմակուան մոտան աւելի մեծ dish կամ ալ digital անցընելն է:

Ա․ Բայց լսեցի, որ տակաւին կան մարդիկ, որ այդ տեսակի ալիքներուն դէմ կը պայքարին:

Բ․ Հոգ մի՛ ըներ, վաղը անոնք ալ կ’իյնան: Եթէ մէյ մը դիտեն՝ ըսել է թէ գացին:

Գ․ Է՜հ, ձեզի ըսած էի, թէ անգործութիւնը պիտի օգնէ մեր ծրագիրներուն, եւ ահաւասիկ արդիւնքը:

Բ․ Է լաւ, լաւ, շատ մի՛ պարծենար. «Շաալանի» ծրագիրն ալ ես առաջարկած էի:

Ա․ Այո, լսեցի որ կիներ պալճան, ղապախ փորելը, սխտոր, ֆասուլիա մաքրելը, փաթաթես կեղուելը, մինչեւ իսկ մաղտանոս ջարդելը մոռցան:

Բ․ Եւ ես ձեզի կը վստահեցնեմ, որ յաջորդ սերունդը այս բանջարեղէններուն բնական ձեւերը պիտի չյիշէ:

Գ․ Այսինքն ըսել կ’ուզես, որ մաղտանոսին տերեւին ձեւը, փաթաթեսին կլորի վրայ եւ կեղեւով ըլլալը եւ պալճանին, ղապախին միջուկով ըլլալը պիտի մոռնա՞ն:

Բ․ Ճիշդ գլուխէն զարկիր:

Ա․ Աղջիկնե՛ր, այս բոլորը շատ լաւ են, բայց հարց մը կայ, որ տակաւին հիմնական կը մնայ. եւ եթէ ատոր ճարին չնայինք՝ հալերնիս փերուշան է:

Գ․ Ի՞նչ է եղեր. ամէն բան լաւ է, հաղորդակցութիւնները երթալէն կը պակսին. ասկէ աւելի ի՞նչ կ’ուզես:

Բ․ Այդ կողմէն եթէ նայիս, անձնական ուսուցիչ վարձելու մոտա հանելը ձախող կը նկատուի:

Գ․ Ինչո՞ւ, մամաները իրենց զաւակներուն հետ շատ ժամանակ չեն անցըներ կոր:

Բ․ Զաւակներուն հետը՝ չէնէ, կ’երթան դրացիներուն հետը պոշ չէնկէ կ’ընեն կոր:

Ա․ Ասոնք բոլորն ալ երկրորդական են, հարցը քէօքէն պէտք է լուծենք: Եկեղեցիի կեանքէն ներս մտնելու ալ ժամանակը եկաւ ու անցաւ:

Գ․ Բայց արդեօք կրնա՞նք… հոն ալ խառնուիլ:

Բ․ Բայց արդէն հոն ալ է, կը յիշէ՞ք, ժամանակին, երբ եկեղեցին տոլմայի ճաշկերոյթ մը ծրագրէր, բոլորը օգնութեան կը վազէին. տիկնացը հաւաքուելով պալճանները կը փորէր, աղուոր իջ մըն ալ կ’ուտէին։ Ջանիցականներ վազելով կու գային սեղան շտկելու, յայտագիր պատրաստելու եւ այլն:

Գ․ Իսկ հիմա, ժողովուրդը սիրտ չունի գալու: Ջանիցականները վրաս գրէ, հապա տիկիննե՞րը․ անոնք բաներ մը կ’ընեն կոր եղեր, հաւաքուիլ, ֆուլ ուտել եւ այլն։

Ա․ (Մտահոգ) Դուք մէկ հատ նայեցէ՛ք Կիրակի օրուան պաշտամունքներուն. միասին հաւաքուիլ, երգել, պատգամ, պատուելի-մատուելի, եւ այլն… Տիկնացը եւ Ջանիցը… լսեցի երիտասարդ զոյգերու հանդիպումներ ալ պիտի սկսին եղեր…

Բ․ Ինչու հիներէն ի՞նչ խէռ տեսանք, որ նորերէն վախնանք:

Գ․ Իշտէ՝ ժամադրութիւն չյարգել եւ ուշ գալը կը բաւէ:

Ա․ Չէ, ատիկա միայն սկիզբ մըն է, գործերնիս կարանթիի պէտք է կապենք:

Բ․ Գտա՛յ, կը համոզենք, որ արդէն Կիրակի մը ունին՝ իրենց հանգիստը պէտք չէ խանգարեն:

Գ․ Հա, կրնան իրենց տուները նստելով հեռատեսիլէն պատգամ մը լսել, ու կը բաւէ:

Ա․ Այս՝ ներկայ սերունդը մեր ձեռքէն ազատելու ազատեցաւ. կարեւորը՝ որ յաջորդ սերունդին՝ երիտասարդներո՛ւն վրայ աշխատելով մեր այս որոշումը ի գործ դնենք:

Ուրեմն՝ յստակ է, յաջորդ քսան տարիներուն, մարդիկը եկեղեցիէն հեռացնել պէտք է ջանանք. այս տարին անցնելու անցաւ, եւ միայն այս կերպով կրնանք մեր փափաքին հասնիլ որ է՝

Ա․ Բ․ Գ․ (Միասին) ԱՇԽԱՐՀԸ ԿՈՐԾԱՆԵԼ․․․ հա-հա-հա։

Ա․ Նիստը աւարտած է:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵՐ ՆՈՐԱԿԱԶՄ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ

Գէորգ Մարաշլեան (1931-2017)


ԳԷՈՐԳ ՄԱՐԱՇԼԵԱՆ

Դամասկահայ հանգուցեալ ազգային գործիչ Գէորգ (Ճորճ) Մարաշլեանի (1931-2017) սոյն խաղին բնագիրը, ինչպէս նաեւ հետեւող կարճ կենսագրականը շնորհակալութեամբ ստացանք Անոյշ Քէօրէօղլեան-Մարաշլեանէն։ Ձեռագրին գրաշարումը կատարած է հեղինակին թոռնուհին՝ Նուէր Մարաշլեանը։ Կը մաղթենք, որ հեղինակին միւս թատերախաղերն ալ Նուէրը նոյն թափով գրաշարէ ու մեր տրամադրութեան տակ դնէ, որուն համար՝ կանխայայտ շնորհակալութիւն։ Գրութեան խորագիրը մենք աւելցուցած ենք, քանի ձեռագրին մէջ խորագիրը կը պակսէր։

Գէորգ Մարաշլեան ծնած է 12 Մարտ 1931ին, Դամասկոս։ Ուսումը ստացած է Հայ Աւետ. Վարժարանին մէջ, ապա յաճախած է աւետ. իրլանտական վարժարանը։ 1954ին տիրացած է Սուրիոյ առողջապահութեան նախարարութեան կողմէ օգնական դեղագործի վկայականին։
2012-2016 պատրաստած է «Սուրհանդակ» համակարգչային բառարանը, որ կ’ընդգրկէ աւելի քան 38․000 հայերէն բառ։ Տիրապետած է հայերէնի կողքին՝ անգլերէնի, ֆրանսերէնի, արաբերէնի եւ թրքերէնի։ Երկար տարիներ ծառայած է Ճինիշեան հաստատութեան մէջ։ Եղած է Նոր Սերունդ Մշակութային Միութեան երկար տարիներու ատենադպիր եւ ատենապետ։ Շրջան մը եղած է ՀՄՄի ատենապետ, ինչպէս նաեւ Դամասկոսի Հայ Աւետ. Կենաց Վարժարանի հոգաբարձութեան անդամ եւ եկեղեցւոյ խնամակալ։ Մահացած է 27 Նոյեմբեր 2017ին, յետ երկարատեւ հիւանդութեան։

ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԼՕԿ

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԻՆՔ

ԳԵՂԱՄ (ատենապետ)
ԿԱՐՕ
ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ
ՍԻԼՎԱ
ՍՈՆԱ
ԽԱՉԻԿ (դռնապան)

Տեսարանը կը ներկայացնէ երիտասարդական միութեան մը վարչութեան սենեակը։ Վարչականները նստած են։ Բացակայ է միայն Խաչիկ։

ԳԵՂԱՄ Ընկերնե՛ր, ընկերուհինե՛ր։ Երիտասարդական Միութեան առաջին նիստը փակուած է։ Եթէ որեւէ հարցումներ ունիք՝ կրնաք հարցնել։

ՍՈՆԱ Պրն. Գեղամ, կ՚ուզէի հասկնալ, թէ ի՞նչ է միութեան ծրագիրը։

ԳԵՂԱՄ Մեր նորակազմ միութեան ծրագիրն է հայ երիտասարդն ու երիտասարդուհին ի մի հաւաքել ու ձեռնարկներ, պտոյտներ, պարտիզագնացութիւն, ծովագնացութիւն կազմակերպել, միասնաբար TV դիտել, տիսքօ երթալ, ուտել, խմել, զուարճանալ։

ԿԱՐՕ Օրինակի համար, այս երեկոյ ֆութպոլի մեծ մրցում մը կայ Ինթեր Միլան ընդդէմ Ռէալ Մատրիտի, շատ տաք ու հետաքրքրական մրցում մը պիտի ըլլայ, կրնանք բոլորս միասին դիտել TVէն։

ԳԵՂԱՄ Այո, այո, շատ գեղեցիկ ֆութպոլի մրցում մը պիտի ըլլայ, ես Ռէալ Մատրիտը քաջալերողն եմ։

ԿԱՐՕ Ես ալ… իսկ դո՞ւն, Հայկ Արամ։

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ Ես ֆութպոլը շատ չեմ սիրեր, ես կը նախընտրեմ հայկական կամ դասական երաժշտութիւն։

ՍՈՆԱ Սակայն, պրն. Գեղամ, պրն. Կարօ, վաղը Ապրիլ 24 է, իսկ այս երեկոյ ալ Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ հսկում կայ։ Վաղը բոլորս եկեղեցի պէտք է երթանք, ներկայ ըլլանք սուրբ պատարագին, մտիկ ընենք օրուայ քարոզը, աղօթենք, մոմ վառենք, խունկ ծխենք ու երկիւղածութեամբ խոնարհինք մեր նահատակներուն անմահ յիշատակին առջեւ։

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ Իրաւացի է Սոնան, պէտք չէ մոռնանք մեր նահատակները, եկեղեցւոյ մէջ Ապրիլ 24ի հոգեհանգստեան պաշտօնէն ետք, բոլորս թափօրով պէտք է ուղղուինք դէպի գերեզմանատան մէջ բարձրացած Ապրիլեան յուշարձանը, աղօթենք, մոմ վառենք ու խոնարհինք մեր նահատակներուն խնկելի յիշատակին առջեւ։

Դուռը կը թակեն։

ԳԵՂԱՄ Մտէ՛ք…

Խաչիկ ներս մտնելով կը կանգնի դրան մուտքին։

ԳԵՂԱՄ Քիչ մը բարձր խօսեցէք, մեր բարեկամ Խաչիկին ականջը քիչ մը ծանր է, լաւ չի լսեր։

ԽԱՉԻԿ Ի՞նչ կրնամ հիւրասիրել ձեզի. թէյ… սուրճ… միլօ… ծաղկեջուր։

ԳԵՂԱՄ Ես սուրճ կ՚ուզեմ (բարձր ձայնով)։

ԿԱՐՕ (բարձր) Ես ալ…

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ (բարձր) Ես թէյ կ՚ուզեմ։

ԽԱՉԻԿ Իսկ դո՞ւք՝ օրիորդներ…

ՍԻԼՎԱ (բարձր) Մեզի սուրճ բեր, հաճիս։ Ես վստահ եմ, որ Սոնան միայն սուրճ կ՚առնէ։

ՍՈՆԱ (բարձր) Այո՛, այո՛, հաճիս ինծի ալ սուրճ բեր…

Խաչիկ դուրս կ՚ելլէ։

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ Կէս մնաց մեր խօսակցութիւնը, ես համաձայն եմ, որ բոլորս եկեղեցի երթանք ու մաս կազմենք գերեզմանատուն ուղղուելիք թափօրին։

ԳԵՂԱՄ Վազ անցէք, ճանըմ, սա հին աւանդութիւններէն ու սովորութիւններէն, մեռնողը մեռեր-գացեր է, հիմա կեանքը տարբեր է, այլ խօսքով՝ կեանքը ի՛ր ճամբով, մահը ի՛ր ճամբով։ Աւելի քան իննսուն տարիներ անցած են այդ սեւ օրերէն, մոռնանք անցեալի ցաւալի օրերը, այլեւս ուրախանանք, զուարճանանք ու մեր կեանքը վայելենք։

ՍԻԼՎԱ Սակայն, պրն. Գեղամ, ան, որ իր անցեալը մոռնայ, վաղը կը մոռնայ նաեւ իր հայութիւնը, կը մոռնայ իր լինելութիւնը, կը մոռնայ իր արմատները, իր լեզուն, իր մշակոյթը, կը մոռնայ հայ երգն ու երաժշտութիւնը։ Յարգելի՛ ընկերներ, ան որ իր անցեալը կը մոռնայ, դաւաճանած կ՚ըլլայ իր ազգին ու իր հայրենիքին։

(Ոտքի ելլելով) Բարեկամնե՛ր, եթէ այս է նորակազմ միութեան ծրագիրը, կը ներէք ինծի, ես չեմ կրնար մաս կազմել այս միութեան։

ԿԱՐՕ (ոտքի ելլելով) Խնդրեմ, օրդ. Սիլվա, հանդարտեցէ՛ք։ (Կը նստի)։ Օրդ. Սիլվա, շատ շուտ կը բորբոքիք ու կը վշտանաք, այս պահուս կարծիքներու փոխանակում կ՚ընենք եւ ոչ թէ որոշումներ կ՚առնենք։ Իւրաքանչիւր անդամ ազատ է իր կարծիքը յայտնելու։ Օրդ. Սիլվա, ինծի լա՛ւ մտիկ ըրէք, Գեղամը արդէն յայտնեց միտքը․ ներկայիս դարը փոխուած է։ Ժամանակին հայ կանայք ու օրիորդներ եկեղեցի չէին մտներ առանց իրենց գլուխը ծածկելու, իսկ հիմա դուք ինձմէ լաւ գիտէք, որ եկեղեցին կարգ մը օրիորդներու ու տիկիններու համար ինքնացուցադրութեան վայր մը եղած է, դժբախտաբար, անցեալի մեր բարեպաշտական սովորութիւնները մոռցուած են։ Եկեղեցի, պատարագ, աղօթք, գերեզմանատան այցելութիւն լաւ սովորութիւններ են։ Սակայն, դուն տեղեակ ես, գերեզմանատան թափօրին մասնակցող երիտասարդ- երիտասարդուհիներ, ինչպէս նաեւ ընտանիքներ, տէր եւ տիկին իրենց զաւակներով հանդերձ գերեզմանատան յուշարձանին առջեւ կատարուած հոգեհանգստեան պաշտօնը հազիւ աւարտած, գիտես ո՛ւր կ՚երթան։ Կ՚երթան Ղութայի գեղատեսիլ պարտէզ-ճաշարանները ուտել-խմելու, զուարճանալու ու գաւաթ մը օղի կոնծելու ի յիշատակ մեր նահատակներուն։

ԳԵՂԱՄ Օրիորդներ, վաղը՝ Ապրիլ 24ին, մտէք տիսքոներէն ներս, գացէք Աէյտնաիայի մայրուղիին վրայ գտնուող ճաշարանները եւ հոն պիտի տեսնէք օտարացած ու հայութենէ պարպուած հայ աղջիկը օտար երիտասարդի մը հետ։ Նոյնպէս պիտի տեսնէք հայ երիտասարդը օտար աղջկայ մը հետ։ Տակաւին, շարունակեմ…

Դուռը կը թակեն։

ԳԵՂԱՄ Մտէ՛ք…

Ներս կը մտնէ Խաչիկ, սուրճի ափսէն ձեռքին ու կը հիւրասիրէ ներկաները։ Պահ մը խօսակցութիւնը կը դադրի, իւրաքանչիւրը իր գաւաթը կ՚առնէ։ Գեղամ ձեռքով նշան կ՚ընէ, որ Խաչիկ քիչ մը սպասէ։ Խաչիկ ոտքի կանգնած է։

Մինչ սուրճը կը խմեն՝

ԿԱՐՕ Պրն. Խաչիկ, դուն ֆութպոլի ո՞ր խումբը կը քաջալերես. Ռէալ Մատրի՞տը, թէ Ինթեր Միլանը։

ԽԱՉԻԿ Շիտակը ես քիչ առաջ սեղանը սրբեցի. մատիտը հոն սեղանին ծայրն էր, սակայն մելան չտեսայ սեղանին վրայ․․․։

ՍՈՆԱ (քիչ մը ցած ձայնով) Մարդուն ականջը քիչ մը ծանր է, կ՚ըսէք։ Այս մարդը խուլ է, խո՛ւլ…

ԽԱՉԻԿ Այո՛, օրիորդ, ֆուլը շատ կը սիրեմ, մանաւանդ ձէթով, թթուով եւ սխտորով շատ համով կ՚ըլլայ։ Այս առտու կերայ, շատ համով էր։

ՍԻԼՎԱ Խեղճ մարդ, պրն. Խաչիկը երբէ՞ն ի վեր դռնապան է հոս։

ԽԱՉԻԿ Այո՛, օրիորդ, հըմմոս ալ շատ կը սիրեմ, բայց հիմա շատ սուղ է, քիլօն 80 ս. ո․ կ՚արժէ։

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ Պրն. Խաչիկ, Կիրակի օր եկեղեցի կ՚երթա՞ս, դպրաց դասը մտիկ կ՚ընե՞ս։

ԽԱՉԻԿ Այո՛, պրն. Հայկ-Արամ, ամէն օր միքրօ պասով կու գամ Ժարամանայէն, փառք Աստուծոյ, պասերը շատ են։

ՍՈՆԱ Խեղճ մարդ, ցաւալի վիճակ մը ունի։

ՍԻԼՎԱ (ցած ձայնով) Խեղճ մարդ, լսողութիւնը լման կորսնցուցած է պրն. Խաչիկը։

ԳԵՂԱՄ (բարձր ձայնով) Լաւ, պրն. Խաչիկ, կրնաս պարապ գաւաթները առնել։

ԽԱՉԻԿ (գաւաթները ափսէին մէջ դնելով) Ուրիշ բան մը կ՚ուզէ՞ք, պրն. Գեղամ։

ԳԵՂԱՄ Շնորհակալ ենք, պրն. Խաչիկ։

Խաչիկը դուրս կ՚ելլէ։

ՍԻԼՎԱ Իրաւ որ շատ դժուար է չլսելը։ Խեղճ մարդ, Աստուած բժշկութիւն տայ։

ՀԱՅԿ-ԱՐԱՄ Բարեկամնե՛ր, դառնանք մեր խօսակցութեան։ Երկուստեք ձեր կարծիքը յայտնեցիք, Գեղամին եւ Կարոյին կարծիքը լսեցինք, Սիլվային ու Սոնային միտքն ալ լսեցինք, այս հարցով ես ալ կ՚ուզեմ իմ գաղափարներս ու միտքս յայտնել։

Մեր նորակազմ միութիւնը միայն ուտելու, խմելու, TV դիտելու, ուրախանալու ու զուարճանալու միութիւն մը պէտք չէ ըլլայ։ Առածը կ՚ըսէ. «Ամէն բանի ժամանակը կայ․ ե՛ւ ուրախութեան, ե՛ւ պտոյտի, ե՛ւ երիտասարդական ձեռնարկներու, միեւնոյն ատեն պիտի չմոռնանք մեր մշակութային ձեռնարկները, դասախօսութիւնները, այլեւ պէտք չէ մոռնանք մեր անցեալը, մեր աւանդական սովորութիւնները, պէտք չէ մոռնանք մեր նահատակները, պէտք չէ մոռնանք մեր մայրենի լեզուն, տոհմիկ երգերն ու երաժշտութիւնը, պէտք չէ մոռնանք մեր եկեղեցին, մեր հոգեպարար շարականները, որոնք կռուան են մեր գոյատեւման եւ լինելիութեան։ Ապրիլ 24ը այլեւս սգատօն չէ մեզի համար։ Ապրիլ 24ը մեզի համար ոյժն ու զօրութիւնն է գոյատեւելու, ծաղկելու եւ ուռճանալու. վկայ ներկայ Հայաստանը, որ թօթափելով իր դժուարութիւնները, այսօր կը ծաղկի ու կը բարգաւաճի։

Ընկերնե՛ր, ընկերուհինե՛ր, վաղը Ապրիլ 24 է, իսկ այս գիշեր հսկումի գիշեր է. երթա՛նք եկեղեցի, աղօթե՛նք, մոմ վառե՛նք ի յիշատակ մեր նահատակներուն։ Մասնակցինք հսկումի գեղարուեստական յայտագիրին։ Վաղը, Ապրիլ 24ին, կը մասնակցինք Ապրիլ 24ի բոլոր ձեռնարկներուն։ Այս կերպով փաստած կ՚ըլլանք, թէ մեր երիտասարդական միութիւնը ազգասէր, եկեղեցասէր միութիւն մըն է… համաձա՞յն էք խօսքերուս։

ԲՈԼՈՐԸ Այո՛, այո՛, համաձայն ենք։

Դանդաղօրէն կը ղօղանջէ եկեղեցւոյ զանգը, որուն կը յաջորդէ «Տէր Ողորմեա»ն…

ՍՈՆԱ Հսկումը արդէն սկսած է. երթա՛նք…

ԲՈԼՈՐԸ Երթա՛նք… երթա՛նք…

Դուրս կ՚ելլեն, մինչ կը շարունակուի «Տէր Ողորմեա»ն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԱՆՈՒԿՆԵՐՈՒ ԻՐԱՒՈՒՆՔԸ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Փոքրիկները երգելով ներս կը մտնեն։ Իւրաքանչիւրը շարժում մը կ’ընէ, ոմանք ալ մանուկներու իրաւունքի տարբեր երեսները ցուցադրող պաստառներ բռնած են։ Կը հաւաքուին դաստիարակին շուրջ։

Դաստիարակ – Ի՞նչ կը կարծէք, արդեօք բոլորս նո՞յնն ենք, թէ ոչ իրարմէ կը տարբերինք։

Բոլորը – Նոյնն ե՜նք, նոյնն ե՜նք։ (Քիչ մը շուարած):

Ա. աշակերտ – Ո՛չ, նոյնը չե՛նք։

Չարուկ աշակերտ – Բոլորս ալ պզտի՛կ ենք, միայն դո՛ւք մեծ էք։ Ինչո՞ւ։ (Նեղացած դաստիարակը ցոյց կու տայ):

Ա․ աշակերտ – Ո՛չ, նոյնը չենք։ Նայէ՛, մազիս գոյնը մազիդ գոյնէն տարբեր է։

Գ․ աշակերտ – Բայց բոլորս ալ եօթը տարեկան ենք եւ իրարու կը նմանինք։

Բ․ աշակերտ – Այո՛, այո՛… եւ բոլորս ալ նոյն դպրոցը կը յաճախենք։

Չարուկ աշակերտ – (Ցատկելով) Եւ բոլորս ալ նոյն օրիորդները ունինք։

Դաստիարակ – Սիրելի՛ փոքրիկներ, բոլորդ ալ նոյն միջավայրին մէջ կ’ապրիք, գրեթէ միեւնոյն տարիքը ունիք, բայց ամէն մէկդ յատուկ էք։ Ձեզմէ իւրաքանչիւրը ունի իր ներաշխարհը եւ ապրումները, բայց բոլորիդ իրաւունքները նոյնն են։ Գիտէ՞ք, թէ ինչեր են ձեր իրաւունքները։

Բոլորը – Այո՛, գիտե՜նք…

ՊԱՍՏԱՌ առաջին – Անմեղ ու հանգիստ մանկութիւն։

ԳՈՅՆԶԳՈՅՆ ՄԱՆԿՈՒԹԻՒՆ

Չե՛մ ուզեր սեւ ու ճերմակ,
Ո՛չ ալ նոյնիսկ մոխրագոյն,
Այլ կ’ուզեմ մանկութիւնս
Ըլլայ վառ ու գոյնզգոյն։
Երգե՜մ, պարե՜մ, ցատկռտե՜մ,
Վազե՛մ, խաղա՛մ ու գծե՛մ
Եւ անհոգ մանկութիւնս
Ուրախութեամբ անցընեմ։
Ընտանիքս ջերմութիւն
Ու սէր ինծի շնորհէ,
Ես ալ բիւրաւոր յարգանք,
Սէր ու ծիծաղ պարգեւեմ,
Որ ծնողքս երջանիկ
Ու հպարտ զգայ ինձմով։
Ես, Աստուծոյ շնորհքով,
Մեծնամ հարո՛ւստ հոգիով,
Դպրոց երթամ անվրդով,
Ուսման փարիմ մե՜ծ խինդով՝
Ապագաս գծեմ-ներկեմ
Վառ, գոյնզգոյն յոյսերով,
Աներիզ հորիզոնով
Ու գունաւոր իղձերով:

Դաստիարակ – Ապրի՛ք, փոքրիկնե՛ր։ Ուրեմն ինչե՞րն են ձեր իրաւունքները։

Բ․ աշակերտ – Առողջութիւն, ապահովութիւն, անվտանգութիւն եւ խաղաղութիւն։ Ես ամէն օր Աստուած պապային կ’աղօթեմ մեր երկրին խաղաղութեան համար։

Դաստիարակ – Այո՛, աղուորս։ Բոլորիս իրաւունքն է խաղաղ կեանք մը ապրիլ։ Ուրի՞շ։

Ա․ աշակերտ – Տո՜ւնը, սնո՜ւնդը։

Բ․ աշակերտ – Մաքուր միջավայրը։

Չարուկը – Մօպա՜յլը, ինքնաշա՜րժը՝ ճիփ, Ֆէրրարի…։ (Բերանը կը գոցեն):

Բոլորը – Հշշշշշշշշ, հշշշշշշ։

Ա․ աշակերտ – Ապահով շրջապատը շա՛տ կարեւոր է։

Դաստիարակ – Ապահով շրջապա՞տ։

Գ․ աշակերտ – Այո՛, մեր մեծերը, այսինքն՝ ծնողքը եւ ուսուցիչները, որոնք պէտք է մեզ առաջնորդեն ու մեր բոլո՜ր հարցումներուն պատասխան տան…

ՊԱՍՏԱՌ երկրորդ – Յարգուելու եւ լուսաբանուելու իրաւունք։

ԱՆԸՆԴՀԱՏ ԿԸ ՀԱՐՑՆԵՄ

Մի՛ նեղանաք դուք ինձմէ,
Երբ հարցնեմ. «Այս ի՞նչ է»։
Մի՛ ըսէք. «Հարցասէր է»,
Երբ հարցնեմ. «Ինչո՞ւ է…»։
Շա՜տ բան ունիմ սորվելիք,
Բի՛ւր դասեր ու գիտելիք…
Ինչպէ՞ս կրնամ ամբարել,
Ե՛ւ հասկնալ, ե՛ւ մարսել,
Եթէ լուռ ու մունջ մնամ՝
Ամէն բան չհասկնամ:

Աչքերս պիտի բանամ,
Ականջներս լա՛ւ սրեմ,
Ո՛չ թէ նայիմ, այլ՝ տեսնեմ…
Ո՛չ թէ լսեմ՝ ունկնդրեմ…
Ըմբռնեմ ու վերլուծեմ,
Գումարեմ ու բաժանեմ,
«Ի՞նչ է, ո՞վ է», հարցնեմ,
Պատասխաններ սպասեմ,
Առնեմ զանոնք ամբարեմ՝
Գլխուս մէջը տեղադրեմ։

Սիրելինե՛ր, դուք մեծ էք
Ու ամէ՜ն բան լա՛ւ գիտէք…
Հարցումներու տարափէս
Չըլլա՛յ փախչիք կամ թէ մեծ
Հովանոցներ չբռնէ՛ք,
Որ գլուխնիդ պաշտպանէք.
Այլ մե՜ծ սիրտով, գրկաբաց
Ու համբերանքով զինուած՝
Ճիշդ պատասխաններ տուէ՛ք՝
Ծարաւս յագեցուցէ՛ք։

Մի՛ դժգոհիք, ցնծացէ՛ք,
Եւ անշուշտ վստահ եղէ՛ք,
Որ անոնք պատահական
Անձրեւներ չե՛ն, այլ որքա՜ն
Պտղաբեր կրնան ըլլալ,
Եթէ ճիշդ տեղը իյնան։
Իւրաքանչիւր կաթիլէն
Լուսէ ծիլեր կը բխին
Ու ձեր խոհեմ կեցուածքով
Կ’ըլլան կեանքիս բանալին:

Չարուկ – Է՜, ընկերներ ալ պէ՛տք է ունենանք։

Դաստիարակ – Անշո՛ւշտ, մարդ անպայման լաւ ընկերոջ կարիքը ունի։ Իսկ ինչո՞ւ ընկերութիւն կ’ընենք։

Ա․ աշակերտ – Խաղալո՜ւ, իրարու օգնելո՜ւ, միասին դաս սորվելո՜ւ համար։

Չարուկ – Չարութիւն ընելո՜ւ համար (կը ծիծաղի):

Դաստիարակ – Չարութիւն չէ՛, այլ չարաճճիութի՛ւն։

Բ․ աշակերտ – Ընկերութեան մասին արտասանութիւն գիտեմ, ըսե՞մ։

ՊԱՍՏԱՌ երրորդ – Ընկեր ունենալու եւ խաղալու իրաւունք։

ՍԻՐԵԼԻ՛ ԸՆԿԵՐՍ

Ի՛մ սիրելի ընկերս,
Ի՛մ մտերիմ ընկերս…
Այսօր, վաղը եւ միւս օր,
Նոյնիսկ-նոյնիսկ ամէն օր
Պիտի մնանք միասին
Ու ըլլանք հաւատարիմ։

Մենք ընկեր չե՛նք, եղբայր ենք՝ 
Հայ ազգին զաւակներն ենք։ (կը փաթթուին)

Դաստիարակ – Իսկ մանուկներուն ամենէն կարեւոր իրաւունքը գիտէ՞ք ինչ է։

Բոլորը – Ի՞նչ, ի՞նչ։

Չարուկ – Ես գիտե՛մ։ Դա՛սը։

Դաստիարակ – Ապրի՛ս, ապրի՛ս, վերջապէս ճիշդ բան մը ըսիր։ Այո՛, ուսումը մեր ամենէն կարեւոր իրաւունքներէն մէկն է։

ՊԱՍՏԱՌ չորրորդ – Ուսման իրաւունք։

ԱՇԽԱՏԱՍԷՐ ԵՄ

Ահա՛, ամէն օր ես դպրոց կ’երթամ,
Միշտ ու միշտ ուրախ, ժպտերես կ’երթամ։
Օր մըն ալ հարկաւ ես կը վկայուի՜մ,
Համալսարանին սիրով կը փարիմ։
Աշխատասէր եմ ու սո՛ւր միտք ունիմ,
Երբեք չե՛մ մոռնար, ինչ որ կը սորվիմ։
Դաս, գիրք, դասագիրք, ուսում կը սիրեմ,
Աստուած, հայրենիք, լեզուս կը պաշտեմ։
Ես սովորական աշակերտ մը չեմ,
Հայկակա՛ն դպրոց յաճախող հա՛յ եմ
Ու իմ պապերուս աւանդը պահող
Անահ ու հուժկու՝ քա՛ջ հայորդի եմ։

Չարուկ – (Կատուն կը բերէ)։ Ահա՛, ես ալ կատուիս դասեր սորվեցուցի։ Մտիկ ըրէ՛ք, հիմա կը լսէք, թէ ինչպէ՜ս պիտի խօսի ու բոլորդ զարմացնէ։ (Բոլորը կը խնդան):

ԱՇԽԱՏԱՍԷՐ ԿԱՏՈՒՍ

– Ի՛մ աշխատասէր կատու։
– Միաո՜ւ…
– Վերաքաղ ըրի՞ր առտու։
– Միաո՜ւ…
– Տե՛ս, բոլորը ներկայ են,
Քու խօսքերուդ կը սպասեն։
Պատմէ՛ երէկուան դասդ,
Արտասանէ ուզածդ,
Կամ ալ թիւերը կրկնէ,
Գումարէ՛ եւ բաժանէ՛։

Ի՛մ աշխատասէր կատու։
– Միաո՜ւ…
Վերաքաղ չըրի՞ր առտու։
– Միաո՜ւ…
Պարզապէս կը մլաւես,
Երեսս կը ճանկռտես…
Իսկապէս ապերախտ ես
Ու սորվածդ մոռցած ես։
– Միաո՜ւ…

Դաստիարակ – Տեսա՞ր, տղաս, կենդանիները կրնան մեզի ընկերանալ, բայց չեն կրնար դաս սորվիլ։ Միա՛յն մարդիկը կրնան ուսում ստանալ։ Ուստի դուն ալ պիտի ուսանիս եւ փայլո՛ւն ապագայ մը պիտի ունենաս։ Ես վստա՛հ եմ։

Չարուկ – Այո՛, ես աշխատասէր պիտի ըլլամ, դասերս լա՛ւ պիտի սորվիմ ու երբոր մեծնամ, աստղագէտ պիտի ըլլամ։

ՊԱՍՏԱՌ հինգերորդ – Փոքրիկներուն ապագայի երազն ու ցանկութիւնները քաջալերել։

ԵՍ ԱՍՏՂԱԳԷՏ Կ’ՈՒԶԵՄ ԸԼԼԱԼ

Չըլլա՛յ ըսէք. «Երազկոտ է,
Ընտրած ուղին շա՛տ փշոտ է»,
Դուք իմ կամքիս ուժը տեսէ՛ք,
Որոշումիս բարե՛ւ տուէք։

Մի՛ զարմանաք, եթէ վաղը
Աստղադիտարանէն հսկեմ
Երկինքին աստղաբոյլերը
Ու նոր աստղեր յայտնաբերեմ։

Եւ եթէ օր մըն ալ ուզեմ
Այդ աստղերը մօտէն տեսնել,
Մեծ հրթիռ մը ես կը շինեմ
Աստղերուն քով կը ճամբորդեմ։

Գիշերներուն չեմ սպասեր,
Որովհետեւ աստղագէտ եմ,
Եւ այսպիսով ուզած պահուս
Բարեւ կու տամ իմ աստղերուս։

Չըլլա՛յ ըսէք. «Երազկոտ է,
Ընտրած ուղին շա՛տ փշոտ է»,
Դուք իմ կամքիս ուժը ճանչցէ՛ք
Ու որոշումս յարգեցէ՛ք։

Դաստիարակ – Սիրելի՛ աշակերտներ, ճիշդ է, որ դուք իրաւունքներ ունիք, բայց գիտէ՞ք, որ պարտաւորութիւններ ալ ունիք։ Ձեր անձին, մեծերուն, ազգին ու հայրենիքին հանդէպ լո՛ւրջ պարտաւորութիւններ ունիք։ Ըսէ՛ք, տեսնեմ, ի՞նչ են այդ պարտաւորութիւնները։

Ա․ աշակերտ – Սիրել մեծերը եւ յարգել զանոնք։

Չարուկ – Մեծերուն հնազանդի՛լ։

Բ․ աշակերտ – Մեր դասերը լաւ սորվիլ, դպրոցը սիրել, բնութիւնը պահպանել եւ միջավայրը մաքուր պահել։

Գ․ աշակերտ – Ամենէն կարեւորը, որ մեր հաւատքը, լեզուն, ազգը եւ մեր երկիրը սիրենք։

Չարուկը – Ես ալ ամենէ՜ն շատ իմ ուսուցչուհիս պիտի սիրեմ ու խօսքը մտիկ պիտի ընեմ։ (Կը փաթթուի ուսուցչուհիին):

ՊԱՍՏԱՌ վեցերորդ – Սիրելու եւ յարգելու պարտաւորութիւն:

ՍԻՐԷ՛

Ուսուցչուհիս միշտ կ’ըսէ.
– Սիրէ՛, սիրէ՛ ու սիրէ՛.
Սէրն է իմաստը կեանքին՝
Ամէն ինչի բանալին։
– Աստուած սէր է,- միշտ կ’ըսէ,-
Դուն ալ ամէն բան սիրէ՛։
Ես ալ խօսքը կը լսեմ
Ու ամէն բան կը սիրեմ՝
Բնութիւնը, ծառերը,
Անասունն ու մարդիկը
Դպրոցս, ընտանիքս,
Դասերս ու գիրքերս,
Բայց ամենէն մեծ սէրս
Կ’ըլլայ իմ հայրենիքս։
Կը սիրեմ հայրենիքիս
Սուրբ հողը ու երկինքը,
Սիգապանծ, զով լեռները,
Անյատակ հովիտները,
Մեղրածորան դաշտերը,
Սառնորակ աղբիւրները
Եւ չքնաղ բնութիւնը։

Բոլորը – Կրնա՞նք ձեզի շա՜տ գեղեցիկ նուէր մը նուիրել։

Դաստիարակ – Արդեօք ի՞նչ է։

Բոլորը – Երաժշտութիւ՜ն։ Երաժշտութիւ՜ն։ (Ճոխ երաժշտութիւն ու հայկական պար):

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: