ՏԻԿԻՆ ՀԱՅԿԱՆՈՅՇԻՆ ԽՆԴՐԱԳԻՐԸ

[ԱՆՍՏՈՐԱԳԻՐ] 

Վերջերս, յայտնի է, որ ոստիկանութեան տնօրէնութեան տարօրինակ աղերսագրեր կը ներկայացուին, զարմանալի դիմումներ կը կատարուին. անցեալները, անձի մը կողմէ ներկայացուած խնդրագրի մը համաձայն՝ Քանկալ ձուկի թեփերէն արծաթ հանելու թոյլտուութիւն խնդրուեցաւ։ Դարձեալ նոյն անձը, ոստիկանապետութեան ներկայացուցած երկրորդ խնդրագրով մը, ամսական տասնհինգ լիրայի համարժէք թղթադրամ տպելու մենաշնորհ պահանջեց։ Թէեւ այս անգամ Հայկանոյշ ստորագրութեամբ տրուած խնդրագրին մէջ այդպիսի անհեթեթութիւն մը չկայ. այստեղ ըսուածը իսլամական հանրատուներուն Թաքսիմ՝ Ֆէրիտիյէ տեղափոխուելուն պատճառով ոչ-իսլամ գործակիցներուն վրայ անոնց ձգած ազդեցութեան կը վերաբերի. մեր ձեռքը անցած նամակը եղածին պէս կը հրապարակենք՝ առանց բարբառն ու ուղղագրութիւնը փոխելու.

Ոստիկանապետութեան բարձրապատուութեան,

Գթասիրտ եւ ամենակարող, յարգելի մունտուր [միւտիւր՝ տնօրէն] պէյ, Պէյօղլու՝ Քիւչիւք Զիպայի մէջ, հարճերու հետ բնակող Թօթօ Հայկանոյշս՝ Իսթանպուլի գթասիրտ ոստիկանութեան տնօրէնութենէն կը խնդրեմ. մեր արհեստով զբաղող օսմանցի կիները Փանկալթիէն, Շիշլիէն, Գատըգիւղէն վերցուելով եւ Ֆէրիտիյէ տեղափոխուելով, այսինքն՝ բոլորը մէկ տեղ հաւաքուելով, մեր վիզին կը նստին՝ մեր ոչնչացման եւ թշուառութեան պատճառ կը դառնան։

Այնպէս, որ, յարգելի՛ մունտուր պէյ, հիմա ամէն մարդ Ֆէրիտիյէ կ՚երթայ-կու գայ, եւ օսմանցի կիները շատ գեղեցիկ են, ըսելով, մեր դուռը զարնող չ’ըլլար․ այս պատճառով, մեր տուներուն վարձքն իսկ չենք կրնար վճարել, մեր ամենէն գեղեցիկ աղջկանց դէմքերուն վրայ անօթութենէն արիւն չմնաց․ նախապէս մեր փողոցներէն լաթրինայի [՞], ուտի, ջութակի, քլարինէթի ձայներէն անցնիլ չէր ըլլար, հիմա՝ ճանճի տզզոց անգամ լսող չկայ։ Ամէն բան անձայն եղաւ-մնաց, մեր փողոցները բանաստեղծական արտայայտութեամբ՝ մեռելներու հայրենիք դարձան։ 

Ա՜խ, մունտուր պէյ,
Ո՞ր մէկ տերտս ցաւով թուարկեմ,
Եթէ դուն ալ ինծի չօգնես, ես որո՞ւն աղերսեմ։
Թօթօ Հայկանոյշ ըսելով, զիս տգէտ կին մը չկարծէք, բանաստեղծութենէն քիչ թէ շատ կը հասկնամ, երիտասարդութեանս ատեն օսմանցի բանաստեղծ մը կար, «Ա՜խ, Հայկանոյշ, դուն նկարիչներուն համար մօտէլ, բանաստեղծներուն մուսա ըլլալիք կին ես» ըսելով վրաս կը դողար։ Ինչ որ է, պարոն, հիմա այս խօսքերուն տեղը չէ, պարզապէս ոգեւորուեցայ ու ըսի։ 

Յարգելի՛ մունտուր պէյ, ձեր լիառատ գթասրտութեան ապաւինելով կ՚աղաչենք,  մեր վիզին նստած, Ֆէրիտիյէ տեղափոխուած այդ փորձանքները այլ թաղամասեր տեղափոխեցէք. այնքան ատեն որ անոնք հոն են, մենք բոլորս պիտի ոչնչանանք եւ դժուար կացութեան պիտի մատնուինք։ Մեր աղջիկները, բոլորն ալ անձնասպանութեան ելան, նախորդ գիշեր մեր Մաննիկը փերմանգանատ [permanganate, քիմիական նիւթ] խմեց եւ անձնասպան ըլլալ ուզեց։ 

– Աղջի՛կ, ի՞նչ կ՚ըլլաս,- հարցուցի։

– Մամա՛, անօթութենէն մեռնելու, փերմանգանատով մեռնիմ,- ըսաւ։ 

Ահաւասիկ, մունտուր պէյ էֆէնտի, բոլորս թշուառութեան մէջ ենք, հետեւաբար, ձեր գթասրտութեան ու հովանիին կ՚ապաւինինք։ 

Քիւչիւք Զիպայի բնակչուհի՝ 
Հայկանոյշ Գարփուզեան

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Զիւմրիւտ-ի Անքա», ազգային, երգիծական, պատկերազարդ, ժողովրդական երկօրեայ թերթ, լոյս կը տեսնէ Երկուշաբթի եւ Հինգշաբթի օրերը, արտօնատէր եւ տնօրէն՝ Սէմիհ Լիւթֆի, Բ. տարի, թիւ 183, 9 Թէշրինիէվվէլ 1340 (9 Հոկտեմբեր 1924), Կ. Պոլիս։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԿՈՐԾԱՆԻՉ ՍԷՐ

ՍԱՂՍԱՂԱՆ [ԿԱՉԱՂԱԿ]

Կատակախաղ, եօթ արար

Գործող անձեր

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ ԷՖԷՆՏԻ ատամնաբոյժ
ՕՐԻՈՐԴ ԶԱՐՈՒՀԻ Աւանակեանի սպասուհին
ՀԱԼԻՄ ՊԷՅ խարտեաշ երիտասարդ 
ՍԷԼԻՄ ՊԷՅ թուխ երիտասարդ

Ա․ ԱՐԱՐ
(Աւանակեանի սենեակին մէջ)

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Զարուհի՛, ներսը սպասող յաճախորդներ կա՞ն։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Մարդ չկայ։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ուշ է արդէն, հա… ասկէ վերջ եկող-գացող չ’ըլլար։ Դեղնկեկ Օննիկը քառասուն տարի է «Եկուր նստինք» ըսելով կը կանչէ․ այսօր քիչ մը հանդիպիմ, մինչեւ գալս դուն Մկրտիչին ուշադիր եղիր, կերակուրները պատրաստէ։

ԶԱՐՈՒՀԻ Շատ պիտի մնա՞ք արդեօք։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Այո՛, մէկ-երկու ժամ կը մնամ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Պատահի, որ յաճախորդ մը գայ, ե՞տ ղրկեմ։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Դուն կը կարգադրես, կը լմննայ կ՚երթայ, ասքան ժամանակ անցեր է, ասանկ բաներ նո՞ր պիտի սորվիս։

(Աւանակեանը կ՚երթայ, Զարուհին մինակ մնալուն պէս կը վազէ, պատուհանը կը բանայ, դարմանատան դիմացի տան կը սկսի նայիլ)։

Բ․ ԱՐԱՐ
(Աւանակեանին դիմացի խանին մէջ՝ սենեակ մը)

ՀԱԼԻՄ Այսօր այս մարդուն ի՞նչ եղաւ, դեռ չելաւ։

ՍԷԼԻՄ Դեռ կանուխ է… տե՛ս, ուրիշ յաճախորդ չընդունեցին։

ՀԱԼԻՄ Ատամնաբուժութենէ հասկցած չունի, պայտահար է, բայց առատ յաճախորդ ունի։ 

ՍԷԼԻՄ Անունին պէս ինքն ալ աւանա՞կ է աւանակ։ 

ՀԱԼԻՄ Ինչ կ՚ուզես՝ ըսէ, մարդը դրամ կը կտրէ, դարմանատունը մեղուի պէս կ՚աշխատի։ 

ՍԷԼԻՄ Այդ ապուշին մնայ՝ մարդ ա՛լ դուռը չի զարներ, եթէ «Զարուհի»ն չըլլայ՝ կործանուած է։ 

ՀԱԼԻՄ Բայց հայէն ալ, եթէ գեղեցիկ ելլէ, լաւը կ՚ելլէ, պէ։

ՍԷԼԻՄ Այդպէս է, սակայն մինչեւ աշուն յետաձգելու չի գար, շուտով Քարթալ կ՚երթայ։ 

ՀԱԼԻՄ Ճիշդ է, օրհնեալները մէկ սէզօնցու։ 

ՍԷԼԻՄ Հալիմ, մեր վիճակ ի՞նչ պիտի ըլլայ։ 

ՀԱԼԻՄ ես ի՛նչ գիտնամ։ 

ՍԷԼԻՄ Ես ի՛նչ գիտնամ ըսելով մի՛ անցնիր. Զարուհին ո՞ր մէկս կը սիրէ։ 

ՀԱԼԻՄ Գնա՛ իրեն հարցուր։ Ես մինակս գացի, «ընկերդ ո՞ւր է», ըսաւ, արժանապատուութեանս դպաւ, քեզի ըսի, դուն գացիր։

ՍԷԼԻՄ Ինծի ալ քեզ հարցուց։ 

ՀԱԼԻՄ Ուրեմն երկուքս միասին կը սիրէ։

ՍԷԼԻՄ Անանկ բան կարելի չէ, օր մը անպայման մեզմէ մէկը պիտի ընտրէ։

ՀԱԼԻՄ Եթէ զի՞ս ընտրէ։

ՍԷԼԻՄ Աշխահին վերջը չէ եա, այսպիսով անհանգիստ [վիճակէն] կ՚ազատինք։

ՀԱԼԻՄ Նայէ, նայէ, Զարուհին պատուհանը բացաւ, նշան կ՚ընէ, հատէ, երթանք։ 

ՍԷԼԻՄ Ի՞նչ կ՚աճապարես, կեցի՛ր, մարդը թող անկիւնը դառնայ…։

Գ․ ԱՐԱՐ
(Դարմանատան սպասման սրահը)

ՀԱԼԻՄ Ա՜խ, Զարուհիկս, այսօր շատ սպասցուցիր։

ՍԷԼԻՄ Աչքս պատուհանին էր։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Այսօր շատ գործ ունէինք, պարոն բժիշկը ուշ դուրս ելաւ։ 

ՀԱԼԻՄ Մինչեւ հոս գալը Սէլիմին հետ կը խօսէինք. Զարուհիկս, ո՞ր մէկս կը սիրես։

ԶԱՐՈՒՀԻ (նազանքով) Այդ մասին ես ձեզի պէտք է հարցնեմ։

ՍԷԼԻՄ Ինչո՞ւ համար պիտի հարցնես։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ո՛վ որ շատ սիրէ՝ զայն․ հիմա հասկցա՞ք ինչ ըսել կ՚ուզեմ։

ՀԱԼԻՄ ԵՒ ՍԷԼԻՄ (միաբերան) Ըսէ՛, գեղեցկուհիս, մեր սէրը ինչպէ՞ս ապացուցենք։ Ըսէ՛, հրաման ըրէ՛, քեզի համար զոհուելու պատրաստ ենք… եւ այլն, եւ այլն…։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ա՜խ, լռեցէ՛ք, դուռը կը զարնուի…։

ՍԷԼԻՄ Թող զարնուի, ի՛նչ ընենք։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Ինչպէ՞ս թէ ի՛նչ ընենք։ Այս զարկը պարոն բժիշկին զարկին կը նմանի։ «Մեղայ», հիմա ի՞նչ պիտի ընենք։ 

ՀԱԼԻՄ Բժիշկը մարդ չ’ուտեր եա… եթէ եկաւ՝ բարով եկաւ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Եթէ ձեզ հոս տեսնէ, ի՞նչ կ՚ըսէ. խայտառակութիւն է հա…։ Չ’ըլլար որ հոս մնաք, այս մեծ բազկաթոռին տակը մտէք, պահուըտեցէք… ախ, չեղաւ, ոտքերնիդ կէս մը դուրսը մնաց… «Աստուած», դուռը բացուեցաւ… բժիշկը աստիճաններէն կը բարձրանայ… քա, վերջացայ ես, խայտառակ պիտի ըլլամ… եթէ հարցնէ, թէ ովքե՞ր են ասոնք, ի՞նչ պատասխան պիտի տամ… (մինչ Զարուհին կը տառապէր, Աւանակեանը կը մտնէ)։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Տեսա՞ր իմ խելքս, նորէն հովանոցս առնելու մոռցեր եմ… (Հալիմն ու Սէլիմը տեսնելով) այս պարոնները ո՞վ են։

ԶԱՐՈՒՀԻՆ (լեզուն խառնուելով) Հա… բաներն են… չեմ ըսած քեզի…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ի՞նչ ըսեր ես, «ծօ»։

ԶԱՐՈՒՀԻ (կմկմալով) բանենք են կարծես…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հիւա՞նդ են, ի՞նչ են։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ (հանգստանալով) Հա, այո՛… մէկուն ակռան կը ցաւի եղեր… բժիշկը հոս չէ, դուրս ելաւ, մէկ-երկու ժամէն առաջ չի գար, ըսի, «Կը սպասենք», ըսին, (կամացուկ մը) կ՚ուզէիր որ վռնտէի՞…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Խե՞նթ ես, «ծօ»… (Հալիմին, Սէլիմին) ասոր բախտ կ՚ըսեն, եթէ հովանոցս չմոռնայի, երկու, երկուքուկէս ժամ պիտի սպասէիք… թոյլ տուէք, որ ձեռքերս լուամ…։ (Բժիշկին սենեակը կը մտնէ)։

Դ ԱՐԱՐ

ԶԱՐՈՒՀԻ Ա՜խ, գիտէ՞ք, երկուքդ ալ գունատեցաք։ Բժիշկն ալ անգութ մարդ է, եթէ այս սուտը չըսէի, կը կասկածէր. ինչպէս տեսաք՝ կնոջ խելքը տղամարդու խելքէն վեր է, վայրկենական խօսքը փոխեցի…։

ՀԱԼԻՄ Լաւ, բայց ո՞ր մէկուս ակռան կը ցաւի։

ԶԱՐՈՒՀԻ Այլեւս ատքանը ձեր մէջ պիտի լուծէք։ 

ՍԷԼԻՄ Շատ ալ դիւրին բան չէ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Ո՞ր մէկդ զիս աւելի կը սիրէ՝ ատկէ պիտի հասկնամ, դուք ձեր միջեւ խօսեցէք։

ՀԱԼԻՄ Լաւ, բայց ես…։

ԶԱՐՈՒՀԻ Այս կուրծքիս ծաղիկը կը տեսնէ՞ք․ ո՛վ որ ընտրեմ, ասիկա անոր պիտի տամ։ (Կ՚երթայ)։

Ե ԱՐԱՐ

ՍԷԼԻՄ Աս ի՞նչ բան է, պէ, ես այսպիսի սէր չեմ ուզեր, հէչ մարդու մը առողջ ակռան քաշել կու տա՞ն։ 

ՀԱԼԻՄ Բայց ի՞նչ ընենք։ 

ՍԷԼԻՄ Ես երբեք չեմ ընդունիր։

ՀԱԼԻՄ Ուրեմն ի՞մ ակռաս պիտի քաշուի, անանկ բան չ’ըլլար…։

ՍԷԼԻՄ Բայց Զարուհիէն ալ ատքան դիւրին հրաժարիլ չ’ըլլար. ուշադրութիւն դարձուցի՞ր, քիչ առաջ խնդացած ատեն ինչ գեղեցիկ այտափոսիկները կ՚երեւէին։

ՀԱԼԻՄ Կզակը, վիզը, կուրծքը, ամէն բան սքանչելի է, ճանըմ։

ՍԷԼԻՄ Աչքերը, կրակի պէս կարմիր շրթունքը, գէ՞շ են։

ՀԱԼԻՄ Հէլէ, քալած ատեն կոնքը շարժել մը ունի, որ մարդուս խելքը կը հանէ, Աստուած վկայ։ 

ՍԷԼԻՄ Ուրտե՞ղը գեղեցիկ չէ որ… մարմինը, երկար հասակը, գոյնը․ ամէն բան կատարեալ…։

ՀԱԼԻՄ Անթերի մարդ ասոր կ՚ըսեն։ 

(Հալիմին ու Սէլիմին խորհրդակցութիւնը չվերջացած բժիշկի սենեակին դուռը կը բացուի, Աւանակեանը կ՚ելլէ)։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հրամեցէ՛ք, պարո՛ն, քիչ մը սպասցուցի, ներողամիտ եղէք… գործիքները պատրաստեցի։ Հիւանդներուն համար սպասելը, ցաւ քաշելը դժուար բան է, գիտեմ…։

(Հալիմն ու Սէլիմը Աւանակեանին հրաւէրը կ՚ընդունին)։

Զ․ ԱՐԱՐ
(Բժիշկին սենեակին մէջ)

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Գիտէք, ատամնաբուժութիւնը [մինչեւ] Փրոկրէ լերան գագաթը բարձրացեր է,[1] Հնդկաստանի Էտէրստ լեռը[2] կայ, ահա, գրեթէ այդ աստիճան բարձրացեր է, որ ոչ մէկ ցաւ կը պատճառէ՝ լուի խայթոցի մը չափ իսկ։ Ո՞ր մէկդ հիւանդ էք։ (Հալիմին, Սէլիմին առանձին-առանձին կը նայի, Սէլիմին թուխ դէմքը ատքան ալ հիւանդի տեսք չունի, իսկ Հալիմին դեղին դէմքը քիչ մը դալկահար հիւանդ մը կը յիշեցնէ. Աւանակեան Հալիմին կը մօտենայ) Այլեւս վարանում չ’ուզեր, ահա, ցաւէն պիտ ազատիք…։

ՀԱԼԻՄ Բայց…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ցաւ քաշողը ես չեմ… ակռան քաշուելուն համար սրտերնիդ մի նեղէք, բնականէն աւելի պինդ, շինծու ատամ կը շինենք, նախորդէն աւելի նրբագեղ, աւելի տեսքով կ՚ըլլայ։ 

ՍԷԼԻՄ Այո՛, պարոն բժիշկը իրաւունք ունի։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Սանկ թմրեցնող ասեղ մը զարնելուս պէս, բան մը պիտի չզգաք… ձեր բերանին մէջ աքցանին մուտքն ու ելքն իսկ պիտի չզգաք… քիչ մը համարձակութեան հարց է…։ 

ՀԱԼԻՄ (ներքուստ) Այ մարդ, Մէճնունը Լէյլային համար բոլոր ակռաները քաշել տուաւ. ի՛նչ կ՚ըլլայ, ես ալ ակռայ մը քաշելով չեմ մեռնիր եա…։ 

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հրամեցէք, նստեցէք… (Հալիմը բժշկական աթոռին կը նստի, Աւանակեան ձեռքը գործիքները կ՚առնէ) դուք երբեք ձեր գլուխը մի շարժէք… կեցէք տեսնեմ… շատը գնաց, քիչը մնաց…։

ՀԱԼԻՄ Ա՜խ… ա՜խ… ա՜խ…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ (յաղթական) Ահա, վերջացաւ… ինչպէ՞ս էր, ցաւ զգացի՞ք..․ բայց գիտէ՞ք, որ հմտութեան կէսը այս ամերիկեան գործիքին կը պատկանի, առաջ աքցան է ըսելով ցոյց կու տայի, ամէն մարդ տապակ է կը կարծէր․.. այլեւս ինծի կը ներէք, այս գաւաթին ջուրով բերաննիդ ցօղուեցէք… (Հալիմը գաւաթը կ՚առնէ, բերանը ցօղուել եւ քովի ամանին մէջ թքել կը սկսի, Աւանակեանը կ՚երթայ)։

Է ԱՐԱՐ

ԶԱՐՈՒՀԻ (ներս կը մտնէ) Ա՜խ, մինչեւ բժիշկին ելլելը սիրտս տրոփեց։ 

(Լռութիւն)։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ի՞նչ է, անձայն էք, հա, դուք ալ բաւական յուզմունք ապրեցաք։

(Սէլիմը պատկերազարդ հանդէսի մը էջերը կը թերթատէ, իսկ Հալիմը գլուխը ամանին ծռած կը թքէ)։

ԶԱՐՈՒՀԻ (Սէլիմին մօտենալով) Քեզ շատ հաւնեցայ․ (կուրծքէն ծաղիկը կը հանէ եւ կու տայ), ահա, այս ծաղիկը քեզի արժանի է։ 

ՀԱԼԻՄ (գլուխը բարձրացնելով կը նայի)…։

ԶԱՐՈՒՀԻ (Սէլիմին կամացուկ մը) Ընկերդ լաւ է, բայց առջեւի ակռան հանելուն պէս դէմքը բաւական տգեղցաւ, հա…։

ՍԷԼԻՄ …։

ԶԱՐՈՒՀԻ (ներքուստ) Առաւել եւս ապուշ է… խելացի մարդ մը առողջ ակռան կը քաշէ՞ երբեք… լաւ որ անոր երես չեմ տուած, այլապէս ասքան անմիտ մարդու մը հետ ի՞նչ պիտի ընէի…։ 

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Քէլէպէք» (Թիթեռնիկ), հանդէս գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Ահմէտ Շէֆիք, Բ. տարի, թիւ 67, 17 Յուլիս 1340 (1924), Կ. Պոլիս։

***

[1] Բժիշկ Աւանակեան այստեղ, մեծ հաւանականութեամբ, կիսատ-պռատ, թերի տեղեկութիւններով քիչ մը հիւանդը կ՚ուզէ հանգստացնել, քիչ մըն ալ մեծախօսութիւն ընել (ծանօթ․ թարգմանիչէն)։

[2] «Հնդկաստանի Էտէրստ լեռը», ըսել կ’ուզէ Էվէրէստը, լերան անունը աղաւաղուած կ՚արտասանէ, որուն աշխարհագրական վայրն ալ սխալ կը նշէ (ծանօթ․ թարգմանիչէն)։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՃԱՊԱՐԱՆՔԻ ՄԷՋ ՀԱՆԴԱՐՏ ԵՂԻՐ

ՈՒԷՆՏԷԼ ՊԵՌԻ

Որքան հանդարտ
կը սկսիմ նորէն

այս պահէն
նայելով
ժամացոյցին, սկիզբէն կը սկսիմ

շատ ժամանակ է
անցեր, եւ կը հաւասարի
ներկայ
որեւէ երկվայրկեան-փշուրի

այս
պահէն – այս պահը
առաջինն է

Անգլերէնէ թարգմանեց՝
ՃԵՍԻ ԱՐԼԷՆ

Wendell Berry, “Be Still in Haste”
Բնագիրը՝ https://www.poetryfoundation.org/poetrymagazine/browse?contentId=29132

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՇՈՒՇԸ

ԳԱՐԼ ՍԱՆՏՊԸՐԿ

Մշուշը կ՚իջնէ
Փոքրիկ կատուի ոտքերուն։

Նստած լուռ ազդրերուն վրայ
Կը դիտէ
Նաւահանգիստն ու քաղաքը,
Եւ յետոյ կը հեռանայ։

Անգլերէնէ թարգմանեց՝ ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՂԱՒՆԻՆ ԱՌԱՔՈՒԱԾ

Կանոն Պենտեկոստէի Ա․ օրուայ
(Հատուած)

Աղաւնին առաքուած
Բարձունքէն իջաւ
Հնչմամբ մեծաձայն
Նման լոյսի փայլման,
Հրազինեց աշակերտներն անկիզելի,
Երբ անոնք վերնատունը նստեր էին։

Աննիւթ աղաւնի,
Անքննելի,
Որ կը քննէ խորքն Աստուծոյ,
Զոր Հօրմէն առնելով
Կը պատմէ գալուստը երկրորդ եւ ահաւոր․
Զայն հռչակեցին համագոյ։

Օրհնութիւն բարձունքին մէջ
Սուրբ Հոգիին՝ Անոր, որ ելաւ Հօրմէն,
Որով առաքեալներն արբեցան
Բաժակով անմահական
Եւ հրաւիրեցին
Երկիրը երկինք։

Գրաբարէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԿԱՆՈՅՇ ՏՈՒՏՈՒԻՆ ՀՆԱՐՔԸ

[ԱՆՍՏՈՐԱԳԻՐ]

Այդ երեկոյ, Հասիպ պէյին դուռը տասնվեց-տասնեօթը տարեկան, մարգարիտի պէս աղջնակ մը կը բանայ։ Խեղճ մարդը, կարծելով որ սխալ դուռ զարկած է, շուրջը կը նայի․ ներսէն սպասուհիին՝տիկին Հայկանուշին ձայնը կը լսուի. «Հրամեցէ՛ք, պարո՛ն», կ’ըսէ, ու ապա երիտասարդ աղջնակը կը ներկայացնէ.

– Մարիամը՝ քրոջս աղջիկը… ծննդավայրին մէջ մինակ մնաց, անոր համար ալ քովս եկաւ, եթէ թոյլ տաք մեզի հետ պիտի բնակի։

Հասիպ պէյ, յիսունի մօտ ամուրի եւ հարուստ մարդ մըն էր, մօտաւորապէս տասնհինգ տարիէ ի վեր Հայկանոյշ տուտուին հետ կ’ապրէր։ Կինէ եւ սէրէ շատ չէր հասկնար, սակայն Մարիամիկին դէմքը հաւնած էր.

– Շատ լաւ, Հայկանոյշ տուտու, Մարիամը մեր տուն թող մնայ, քեզի կ’օգնէ,- կ’ըսէ։

Մարիամը իսկապէս մօրաքրոջը կ’օգնէր. պնդակազմ, աշխատասէր, ուրախ աղջիկ մըն էր, սակայն Հայկանոյշ տուտուն զինք ծննդավայրէն բերելուն սկսած էր զղջալ։ Անոր գալէն ետք, Հասիպ պէյին վերաբերմունքը փոխուած էր։ Ծանրագլուխ Հասիպ պէյ Մարիամին ուրիշ տեսակ կը նայէր, անոր հետ կը խնդար, կը կատակէր, նոյնիսկ երբեմն ձեռքի կատակներ կ’ըլլային։

Հայկանոյշ տուտուն իրավիճակին լրջութիւնը հասկցաւ. ան յետամնաց մտածելակերպով եւ շատ պատուաւոր, գաւառացի կին մըն էր։ Գիտէր, որ Մարիամը պաշտպանել պիտի չկրնար, կը հասկնար որ փորձանքի մը պիտի ենթարկուէր. առանց Հասիպ պէյը տեղեակ պահելու, աղջկան ճամբորդական փաստաթուղթերը կը դասաւորէ, տոմսը կ’առնէ եւ գնացք կը նստեցնէ։

– Մարիամը ո՞ւր է, Հայկանոյշ տուտու։

– Մարիամը հիմա Էսկիշէհիր հասած կ’ըլլայ, ես զինք ղրկեցի։

– Ի՞նչ կ’ըսես, Հայկանոյշ տուտու։

Հասիպ փաշան զարմացած էր, յետոյ այդ զարմանքը ջղայնութեան վերածուեցաւ։

Կոպիտ ձայնով մը ըսաւ․ «Ինչո՞ւ ղրկեցիր»։

Հայկանոյշ տուտուն շատ միամիտ էր, սուտ խօսիլ չէր կրնար, այնուամենայնիւ, չէր կրնար ըսել՝ վախէս ղրկեցի։

Քիչ մը մտածելէն վերջ՝ «Դուք Մարիամը շատ կը փաղաքշէիք, վախցայ, որ աղջիկը կ’իսլամացնէք»։

Հասիպ պէյ իրավիճակը հասկցաւ։ Վտանգը արդէն ինքն ալ հասկցած էր։

Վստահ շեշտով գլուխը շարժեց.

– Իրաւունք ունիս, Հայկանոյշ տուտու, իրականութեան մէջ իմ զինք իսլամացնելս կասկածելի էր, սակայն յստակ էր, որ ինք զիս կեաւուր [անհաւատ] պիտի դարձնէր։

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Քէլէպէք» (Թիթեռնիկ), հանդէս գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Ահմէտ Շէֆիք, Բ. տարի, թիւ 69, 31 Յուլիս 1340 (1924), Կ. Պոլիս։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԻԿԻՆ ՆՈՒԷՐԻԿ ՏԱՆԿԱԼԱՔԵԱՆ

ԱՂՈՒՍԹՈՍ ՊԷՕՃԷՅԻ [ՃՌԻԿ]

Երկու ամիսէ ի վեր, Էտիրնէի մէջ փեսային տունը հիւրաբար գտնուող տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեան այդ օր Իսթանպուլ պիտի վերադառնար։ Փեսան, աղջիկը եւ թոռնիկները զինք կայարան բերած էին։

Սակայն այդ օրը, հակառակի պէս, Ռամազանի նախատօնակն էր․ պաշտօնեաներուն մեծ մասը երեք-չորս օրով, թոյլտուութեամբ Իսթանպուլ կ’երթար. գնացքը բերնէ բերան լեցուն էր, շատեր տօնական օրերը կորսնցնել չուզելով, գիշերը գնացքին միջանցքներուն մէջ, նոյնիսկ աստիճաններուն վրայ նախընտրած էին անցընել։

Տիկին Նուէրիկին աղջիկը, փեսան կ’աղաչէին ու կը պաղատէին, որ մի քանի օր եւս մնար, սակայն տիկինը չէր յօժարեր.

– Պօղոսը երազիս մէջ տեսայ… ոտքին գուլպայ, եկեղեցւոյ զանգակատուն բարձրացեր էր. «Նուէրի՛կ, ինծի ասա՞նկ պիտ ընէիր, ասա՞նկ, ասա՞նկ», ըսելով, զանգը կը զարնէր… հիւա՞նդ է, ի՞նչ է.․. այսօր, ինչ որ ալ ըլլայ պիտի երթամ,- կ՚ըսէր։

Տիկին Տանկալաքեանին փեսան պատկառելի անձնաւորութիւն մըն էր․ կայարանի պաշտօնէութեան կը վազէ, տիկնոջ տեղ մը գտնելու համար կը խնդրէ, դրամ, կաշառք կ’առաջարկէ, սակայն ի զուր։

Տիկին Նուէրիկը, գլխուն կողովի մը չափ մեծ, ծաղկաւոր գլխարկով, սեղմիրանէն յորդած խոշոր կուրծքերով, երկու մարդու երեսի չափ մեծ դէմքով, քրտնաթաթախ, կայարանին մէջ կը կենար եւ շարունակ կը մռթմռթար.

– Քա, ասոնք ի՞նչ բարբարոս մարդիկ են… սաքան մարդ կայ, մարդ չ’ըսեր՝ որ ես իջնեմ ալ անոր տեղ տամ, Եւրոպա գացած ատենս սանկ բան չէի տեսած… որքան ալ որ ըլլայ անոնք բարեհամբոյր մարդիկ են…։

Իրենց տեղերը ապահովելէ ետք, հոգեպէս հանգստացած մի քանի պաշտօնեաներ, վակոնին պատուհանէն տիկնոջ վրայ կը զուարճանային.

– Ինքզինք կին կը կարծէ, պէ… ինձմէ երկար պեխ ունի…։

– Ո՞ր վակոնը սանկ բեռ կը քաշէ… բեռնատար վակոնին հետ հատ մըն ալ եզ պէտք է վազէ։

Ժամանակը մօտեցած էր եւ զանգը՝ հնչած։

Տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեան այլեւս կը պոռար.

– Աս ի՞նչ խայտառակութիւն է… հէչ կնոջ մը համար տեղ չի՞ գտնուիր։ Ամօթ չէ՞ աս մէկը, Իսթանպուլի մէջ հիւանդ ունիմ… երազիս մէջ տեսայ… եկեղեցւոյ զանգը զարնելով՝ «Նուէրի՛կ, հասի՛ր», ըսելով, կը պոռար։

Եւրոպայի մէջ բժշկուած եւ հոնկէ վերադարձող վիրաւորեալ փաշա մըն ալ Իսթանպուլի մէջ հիւանդ ունէր, հիւանդ բառը լսելով խղճահարեցաւ. պատուհանէն կայարանի պաշտօնեային ձայն տուաւ.

– Տիկինը այստեղ բերէ՛ք։

– Փաշա՛ս, դուք ձեր հանգիստը մի՛ խանգարէք…։

– Ո՛չ, թող գայ… կարեւոր չէ…։

Բեռնակիրները տիկնոջ ճամպրուկները, եալանչը տոլմայով, քուրու քիւֆթէով եւ նման բաներով լեցուն կողովը վերցուցին։

Փեսան, աղջիկը՝ «Մի՛ երկնցներ, մայրի՛կ… ահա՛, գործդ դասաւորուեցաւ»։

Սակայն Նուէրիկ Տանկալաքեանը շատ գոհ չէր։ Փեսային ականջին ծռելով, թեթեւ մը կարմրելով, հարցուց.

– Մենք վակոնի այս սենեակին մէջ երկու հոգիո՞վ պիտ’ երթանք։

– Այո, երկու հոգի… հանգիստ կ’ընես…։

– Արդեօք տղամարդու մը հետ առանձին մնալը ամօթ չ’ը՞լլար։

Ես թէզէ[թարմ] կին մը չեմ, բայց բամբասանք կ’ըլլայ ըսելով կը մտածեմ։

– Հատէ, մայրիկ… մտածած բանիդ նայէ…։

– Արդեօք եթէ վարիչին դրամ տաս, այդ մարդը ուրիշ առանձնասենեակ կը ղրկէ՞։ …Եթէ կ’ուզեն, իր տեղ կին մը թող բերեն…։

– Մայրի՛կ, ի՞նչ կ’ըսես… հատէ, գնացքը պիտի քալէ…։

Երեք բեռնակիրներ տիկին Նուէրիկին կոշտ միսերէն բռնելով վակոն մտցուցին։ Տիկինը, պատուհանին քով, փաշային դիմաց նստեցաւ. քանի որ քրտինքի սարսափելի հոտ կու գար, փաշան պարտաւորուեցաւ միւս կողմ անցնիլ։

Գնացքը շարժած էր արդէն։ Տիկինը նախ քունի անցաւ. բերանէն գնացքի երկաթին աղմուկէն աւելի զզուելի ձայներ կ’ելլէին։ Քունը մէկ ժամ շարունակուեցաւ, անկէ վերջ ուտելու արարողութիւնը սկսաւ. օդը զով էր եւ քամի կար, անոր համար ալ պատուհանը չէին բանար։

Առանձնասենեակը բեռնակիրներու յատուկ ճաշարանի հոտերով կ’ողողուի։ Կողովներէն եալանչը տոլմաներ, համեմուած քիւֆթէներ, սխտորով մածուկի պէս բաներ, սուճուխներ կը հանէ, կահոյքին վրայ անանուխի, ալքոհոլի հոտով բաներ մը կը թափէ, ջուրի շիշերն ալ մէջտեղ կ’ելլեն։

Վակոնին մէջ փաշային ներկայութենէն ալ բնաւ գոհ չէր։ Չէր խօսեր, բան մը չէր ըսեր, լեցուն քիթով, պեխաւոր շրթներուն վրայ դժգոհ արտայայտութեամբ մը կ’երթար-կու գար։ Փաշան նուրբ անձ մըն էր, նկատեց [դժգոհութիւնը], նիհար մարմինը բաճկոնին փաթթեց, գլուխը պատուհանին յենուց ու պառկած ձեւացաւ։

Կերակուրը ուտելէն եւ կողովները գոցելէն վերջ, ծրարի մը մէջէն ճերմակ կտորի փաթթուած կապոյտ ճենապակեայ կճուճ մը կը հանէ, իսկ փաշան աչքերը աւելի պինդ կը գոցէ, կամացուկ մը թաշկինակը կը հանէ բերանն ու քիթը կը գոցէ։

Ճանապարհը կը շարունակուէր։ Կերակուրը կարծես տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեանին քիչ մը ծանր եկած էր, խոշոր մարմինը երկու-մէկ զկռտոց- ձգռտոցներով կը ցնցուէր, ի վերջոյ տագնապը շատցաւ, ճենապակեայ կճուճը դարձեալ մէջտեղ ելաւ. տիկինը սարսափելի ձգռտոցներով, մրմնջալով շնչակտուր փսխել սկսաւ։ Փաշան, իւրաքանչիւր դղրդոցին նեպուկի պէս կը կծկուէր, ցայտումներէն պաշտպանուելու համար ոտքերը կ’ոլորէր:

Փորձանքը ձախորդութեամբ մը կ’ամբողջանայ․ ճենապակեայ կճուճը ձեւով մը տիկին Նուէրիկին ձեռքէն կը թռի, վակոնին ներքնամասը բաց կոյուղիի մը պատկերը կը ստանայ․ փաշան ակամայ տեղէն կը ցատկէ․ եթէ գնացքը քիչ մը աւելի դանդաղ երթար, ինքզինք պատուհանէն վար նետած պիտի ըլլար։

Տիկին Նուէրիկը զայրոյթով կը մռմռթար.

– Աս որքա՞ն բարբարոս երկիր է… ոչ մարդիկ մարդոց կը նմանին, ոչ ալ վակոնները՝ վակոնի… մարդ իր դրամով խայտառակ կ’ըլլայ… կիներու համար առանձնասենեակներ իսկ չկան, ոչ ալ շնորհքով պէտքարան, ուղղակի խայտառակութիւն է աս.․.։

Տիկնոջ զայրոյթը կամաց-կամաց մարեցաւ։

Հոտին դիմանալը անկարելի էր։ Փաշան իրեն նուիրուած Հաւանայի սիկարը կը յիշէր. ծխախոտ չէր ծխեր, աս հոտերուն մէջ ծխախոտն ալ որքան գործի պիտի ծառայէր։ Պայուսակէն սիկար մը հանեց ու վառեց, սկսաւ քաշել, տիկինը մի քանի անգամ իմաստալից հազալ սկսաւ, յետոյ առաջին անգամ փաշային դառնալով ըսաւ.

– Փաշա՛ էֆէնտի… դուք պէտք է որ փափկանկատ մարդ ըլլաք… գիտէք, որ կնոջ եղած տեղը ծխախոտ ծխելը ամօթ է։

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Քէլէպէք » (Թիթեռնիկ), հանդէս գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Ահմէտ Շէֆիք, Բ. տարի, թիւ 63, 19 Յունիս 1340 (1924), Կ. Պոլիս։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: