ԾՈ՞ՎԸ ԹԷ ԵՐԿԻՆՔԸ

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

– Ի՞նչ ունի՞ս, ո՞ւր ես:

– Հրաւիրուած ենք ճաշի, բա՞ն մը կայ:

– Պարզապէս գծագրութեան կտաւներ պիտի ապսպրեմ, պիտի հարցնէի, թէ կը փափաքի՞ս ընկերակցիլ:

– Ուրիշ օր:

– Եղաւ, հարց մը չէ: 

Մէկ վայրկեան ետք, ձեռնահեռաձայնին զանգը կրկին կը հնչէ․

– Ո՞ւր ես, կրնամ գալ:

– Մի՛ գար, ինքնաշարժով կը հանդիպիմ եւ կ’երթանք:

Գրադարանը փակ է: 

– Որքա՜ն ծոյլ է այս ծովեզերեայ ժողովուրդը: Վայրկեան մը հեռաձայնեմ դրան վրայի հեռաձայնի թիւին:

– Հիհի, չխանգարես քուներնին:

 – Ճիշդ 12:00ին կը բանանք,- կը պատասխանէ գրավաճառը:

Ժամը 12:15 է, վերջապէս կը ժամանէ պաշտօնեան եւ մեծ ինքնավստահութեամբ եւ «ճշմարտօրէն» կը հաստատէ, թէ իրենք տասներկուքէն առաջ կը բանան, եւ տակաւին «հապիպի» ըսելով ալ կը պնդէ:

Գծագրութեան պէտք եղած կտաւները գնելէ եւ մաս մըն ալ ապսպրելէ ետք, անոնք փափաք կը յայտնեն ջնջին զեղչով առնելու, բայց՝ ոչ մէկ զեղչ: Կրկին պաշտօնեան «հապիպի՛» բացագանչելով կը հաստատէ, թէ գիները հաստատ են, ըստ չափերու:

– Եկո՛ւր, շատ գեղեցիկ տեղ մը գիտեմ:

Կ’երթան Լաթաքիոյ հարաւային ծովափի կողմը: Բնիկ, հարուստ տեղացիները այդ կողմերը շատ գեղեցիկ բնակարաններու եւ ճաշարաններու կեդրոն ըրած են, կան նաեւ պարզ եւ համեստ, ժողովրդային քաֆէներ:

Կանգ կ’առնեն դրան մը դիմաց, կը մտնեն ծաղիկներով եզերուած անցքէ մը ներս եւ աստիճաններէն վար իջնելով, միայարկ, նեղ-նեղ անցքերու դէմ դիմաց կը գտնուին, ուր փոքրիկ սեղաններ եւ աթոռներ շարուած են, իսկ դիմացը՝ միայն ու միայն կապուտակ եւ ալեկոծ ծովն ու ալիքներուն կանչը:

Շուարած են, թէ ո՞ւր նստին:

– Շաբաթը երեք օր հոս եմ, եւ այս սեղանը լաւագոյնն է, եկո՛ւր, մի՛ շուարիր, վստահիր ինծի եւ հոս նստի՛ր, լաւագոյն տեղն է:

– Ի՞նչ կ’ընես մինակդ:

– Միայն կը դիտեմ, մտիկ կ’ընեմ, ականջակալներովս կ’ունկնդրեմ նախասիրած երաժշտութիւնս եւ կը կարդամ:

– Ի՞նչ կը կարդաս:

– Մի՛ հարցներ, կարեւորը գիրք կը կարդամ:

– Անգլերէ՞ն, յունարէ՞ն թէ արաբերէն:

– Կարեւոր չէ: Նայած տրամադրութեանս:

– Կարելիութիւն կա՞յ հետերնիս ներկ, վրձին եւ մնացեալ թափթփելիք առարկաները բերելու:

– Ոչ մէկ արգելք,- կը պատասխանէ սպասեակը, որ տարիքը առած մարդ մըն է:

Ժամեր շարունակ կապոյտի այդ երանգները, կապուտախառն կանաչը, բացը եւ գոցը, կատաղի ալիքները, երեւցող փրփուրները մերթ ժայռերուն վրայ, մերթ դէպի ծովափի ժայռերը, կը յայտնուին ու կրկին կը կորսուին, ետ կու գան, իսկ հեռուն տեղ-տեղ ճերմակ գիծեր, որոնցմէ անդին հոսանք մը տարբեր՝ մուգ կապոյտ, իսկ հոսանք մըն ալ՝ բացը: Մէկ խօսքով՝ հրապուրիչ եւ կախարդիչ մթնոլորտ, օդը՝ զով, եւ թեթեւ հով մը: Արարչական ստեղծագործութեան հրաշալի վայր մը:

Կամաց-կամաց կը վերանան զրոյցին ժխտական նիւթերն ու բացասական ըսի-ըսաւները, դրականը կը փոխարինէ ջիղերը վնասող այդ նիւթերուն: Տարիքի տարբերութիւնը հարց չէ մէջերնին, կարեւորը մտածելակերպն է: Ի՞նչ է տարիքը, պարզապէս՝ թուանշան․ մարդ կարելի է փոքր տարիքին նոյնիսկ փորձառութիւններու տիրանալ, ըստ իր ապրած ձեւին ու ճակատագրին: 

Աթոռները դէպի ծով: Լռութիւն կը տիրէ: 

Յանկարծ տարիքով մեծը, որ նախապէս իր ընկերակիցին ուսուցչուհին եղած էր, երիտասարդութեան շրջանին, հարց կու տայ:

– Կ’ուզե՞ս զիս մեծ քոյրդ համարել, կամ մօրաքոյրդ եւ կամ ուսուցչուհիդ, ինչ որ էի արդէն: 

– Ոչ, կը նախընտրեմ որ ընկերուհիս ըլլաս: 

– Հարց չկայ, ուզածդ համարէ եւ կոչէ զիս ինչպէս որ հանգիստ կը զգաս: 

Երկար լռութենէ մը վերջ՝

– Ես հիմա խաղ մը պիտի սկսիմ, միշտ կը խաղամ, հարցումներ պիտի ուղղեմ եւ առանց մտածելու պիտի պատասխանես,- խօսք կ’առնէ նախկին աշակերտուհին,-

մէյ մը ես, մէյ մը դուն պիտի հարցնենք: Առաջին հարցումս․ այս բնութեան ո՞ր տարրը կը փափաքէիր ըլլալ:

– Ալեկոծ ծովը,- կը պատասխանէ,- իսկ դո՞ւն:

– Լաւ, բայց ես երկինքը չեմ փափաքիր ըլլալ: Ինծի համար երկինքը վանդակի մը մէջ ըլլալ կը նշանակէ: Նայէ՛, ծովը որքան փոթորկոտ շարժումեր կան, խորերը կեանք կայ, ապրող էակներ կան:

-Երկինքը: Զգո՜յշ, «ինչո՞ւ» հարցնել չկայ:

– Լաւ․ երկրորդ հարցում: Հորիզոնին մութ կապոյտը ի՞նչ կը խորհրդանշէ քեզի համար:

– Պարզապէս կապոյտ գոյնին այսինչ մակարդակը: 

– Հահա, միա՞յն:

– Այո: Այսօր չեմ ուզեր մտածել տարբեր բաներ: Այնքան յոգնած է հոգիս, եւ մտքի խաղաղութեան կարիքը ունիմ: Միայն կ’ուզեմ վայելել բնութիւնն ու այս խաղաղ վայրկեանը:

– Այս դեղին շուշանին ի՞նչը սիրեցիր:

– Վրայի կէտերը։ Իսկ եթէ ե՞ս քեզի հարց տայի: 

– Նոյնը պիտի պատասխանէի: Բայց այս մնացեալ թառամած թերթիկները իրենց այդ վիճակով պիտի թափէի աղբը․ այնքան զայրացած եմ կարգ մը անձերէ, որոնք եւս կ’ուզեմ այդ սեւցած թերթիկներուն հետ թափել:

Կրկին լռութիւն կը տիրէ, ալիքները այնքան կը սաստկանան եւ կը բարկանան, կու գան ու զօրաւոր կ’ապտակեն խոժոռ ու կարծր ժայռերը: 

Սուրճը կ’երկրորդուի:

– Մէկ շաբաթէ ի վեր ուտելիքիս ուշադրութիւն կ’ընեմ, իսկ դո՞ւն:

– Ոչ, ճիշդ հակառակը, ջղայնութենէս ախորժակս այս ծովուն նման կը կատղի ու կուլ կու տայ ամէն ինչ՝ համովն ու անհամը:

– Սկսի՛ր ռէժիմի։

– Գիտե՞ս, դիմացս ելլողը, «աղուոր լեցուեր ես», կ’ըսէ, ես կը ժպտիմ, արիւնս եռալով ոչ միայն գլխուս կը զարնէ, այլ հոգեկանիս եւ տուն երթալով աւելի կ’ուտեմ: Յոգնած եմ մարդոց անփափկանկատութենէն եւ անհամ խօսքերէն:

– Մարդոց ի՞նչ: Գեղեցիկ ես եւ հոգիով, եւ արտաքինով: Հոգեկանդ մի՛ խանգարեր այսպիսի անբան խօսքերով:

Սպասեակը երրորդ անգամ սուրճի ճերմակ գաւաթները կը զետեղէ սեղանին վրայ, ափսէով բերած, «հրամեցէ՛ք», ըսելով: Հակառակ պարզ, առանց որեւէ աստղի քաֆէ մը ըլլալուն, մաքրութիւնը զգալի է:

Ժամեր շարունակ, երկու ընկերուհիներ կը հետեւին՝ մին հիացած ծովով, միւսն ալ հրապուրիչ երկինքով: 

Ժպիտով մը կը վճարեն, հաշիւը բաժնուելով, ու գոհունակ կը վերադառնան, կրկին հանդիպելու եւ գեղեցիկ գործեր արտադրելու փափաքով:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԱՊՈՒ ՌԱՇԻՏ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

Ապու Ռաշիտը մինակ սատկեցաւ։

Բոլորս կը գանէինք իրմէ։ Առաջինը՝ ես։ Կը փախչէի։ Չէ, չէ, սիրելիս, կը փախչէի ոչ թէ մօտէն, այլ նայուածքով անգամ իրեն դպնալ չէի ուզեր։ Կը վախնայի որ մարմինս դուրս տայ։ Մէկ անգամ, միայն մէկ անգամ մօտեցաւ ինծի բան մը ըսելու, հազար մեթր ետքայլ ըրի եւ խնամասպասարկուի մը փոխանցեցի հայցը։ 

Մարդը կը հասկնար, շատ չէր սլքտար մէջտեղերը։ Լորձունքը կը վազէր, անձեռոց թխմած կ’ըլլար բերանը։ Բժշկական անձնակազմէն զատ մարդ չեմ տեսած քովը։ Հովի պէս կ’անցնէինք մօտէն։ Նուազագոյնը։ Միայն։

Պարտականութիւն։ Առնելիքդ առ, ուտելիքդ կեր, գործերնիս կատարած ըլլանք ու Աստուած հետդ։ 

Ես միայն գրասենեակի մէջ, եթէ պէտք ըլլար, կը պաշտպանէի իր պարագան, քանի որ պարոն Ապու Ռաշիտ ունէր երիտասարդ որդի մը, զոր պիտի չմոռնամ ցմահ։ Ան միշտ կոկորդս պիտի լեցնէ արտասուքով։ 

Երկչոտ, որոնող հայեացք, ինքնահամոզիչ ուղիղ քալուածք, տեղը չեղող երիտասարդի մը ինքնապարտադիր, մտամոլոր, հեռուէն հասած այցելութիւն մըն է իրը։ Ուսանող է, հազիւ քսանչորս տարեկան։ Հօրը միակ այցելուն։ 

Անթեններս բացուեցան. ի՞նչ կ’ուսանիս, քանի՞երորդ տարիդ է, նիշերդ լա՞ւ են, ուսանողական կեանքիդ մէջ դժուարութիւններ ունի՞ս, դիւրին գտա՞ր սթաժդ,  ապագայի ծրագիրդ ի՞նչ է, օգնութեան պէտք ունի՞ս… հօրդ մասին մտահոգուելով յանկարծ դասիդ վրայ կեդրոնացումդ չկորսնցնես…։ 

Տղան հարկաւ չհասկցաւ եւ չեմ ակնկալեր, որ հասկնայ վերաբերումս։ Զարմացաւ։ Իր ուսումին հետ ի՞նչ առընչութիւն ունէր հոս մէկը, որ պէտք է միայն հօրը մասին խօսէր, առօրեայ մանրամասնութիւններ տար, հաստատութեան ընթացակարգին մասին տեղեկացնէր եւ մասամբք նոցին։ Ոչ, աղուոր մանչս, ոչ, ես քեզմո՛վ հետաքրքրուած եմ։ Հասկցուցի, որ շատ գոհ պիտի մնայի, եթէ ընդունէր ամէն գալուն գրասենեակս հանդիպիլ եւ երկու բառով իր ուսման վերաբերեալ նորութիւններ յայտնել ինծի։ Ալ չեմ գիտեր մա՞յրն է, թէ ուսուցչուհին, որ օրէնքները կը խախտէ, բայց աս ասանկ է ու վերջ։ 

Օր մըն ալ, հաստատութենէն ներս մտաւ այլայլած, լեզուն կլլած։ Չէր գիտեր՝ նայէ՞ր մէկու մը աչքերուն, թէ սանդուխներէն վազելով հօրը սենեակը հասնէր։ Լուր տրուած էր իրեն, թէ ջղային նոպայի մը պահուն հայրը կոպտօրէն վիրաւորած էր սենեկակիցը, զոր հիւանդանոց հասցուցած էին անյապաղ։ 

Կանչեցի։ «Հայրդ տեսնելէ առաջ զիս տես», ըսի։ Կ’ամչնար։ «Ինք չէ ընողը, հիւանդութիւնն է», փորձեցի հանգստացնել։ Ուզեց հաւատացնել, որ հայրը համեստ, հանդարտ, խաղաղասէր մարդ եղած էր անցեալին։ Լալ ուզեց. չկրցաւ։ Կը հաւատամ անշուշտ, իրեն պէս զաւակ ունեցող մարդը այլ կերպ չէր ըլլար։ Վիրաւորով հետաքրքրուեցաւ. կ’ուզէր ներողութիւն խնդրել ընտանիքէն, բայց կը վախնար մերժուելէ։ Զինք տարի վիրաւորին քով։ Սիրտը զովացաւ։  

Երկու օր առաջ անգղներ խուժեցին պարտէզը։ Չեմ գիտեր ո՞ւր էին մինչ այդ,  ինչպիսի՞ հաւատարմութիւն քով քովի բերած էր զանոնք, այնքան բազմաթիւ։ Շղթայ մը զարկին շուրջանակի եւ իրենց մէջ առին Ապու Ռաշիտի՝ ցնցումէն շշմած երիտասարդ զաւակը։ Ոմանք շրջապատել կը կոչեն ասիկա. բառի շահաբռնութիւն։ Տղուն հետ մտան, տղուն հետ ելան, տղուն տեղ խօսեցան եւ տղուն համար որոշում կայացուցին։

Ինչ հմայք ունին դիակները, Տէր Աստուած։ Մեռելի պաշտամունք՝ գերազանց կրօնք։ Սկսան թռվռալ Ապու Ռաշիտի մարդու կարօտէն ինքզինք աշխարհի քիթին-բերնին նետած մարմնին վրայ։ Թեւերնուն վրայ օրէնքին խստապահանջութիւնը կը սաւառնէր, այն՝ որմէ փախուստ չկայ, մէյ մը որ իյնաս գիրկը։ 

Կը դիտէի տղան։ Տեսաւ որ աչքս վրան է։ Յուսամ, մաղթեմ, Աստուած տայ, որ հասկցաւ, թէ զինք զգուշութեան կը հրաւիրեմ։ Բա՛ն մըն ալ չկրցայ ըսել։ Բարկութենէս կ’երեւակայէի, որ Գողիաթի դէմ ելլող Դաւիթի պէս ելլէր սանկ մէյ մը, բոլորը վռնտէր, երթար հօրը քով մինակ նստէր, ինչպէս միշտ, ինչպէս սովորաբար ըրած էր։ Սրբազան օրինազանցութիւն։ Երանի։ 

Բայց… բոլորը լալու ձայներ կը հանէին, ինք անձայն կու լար։ 

Իմ յուզումս ալ բանի՛ չի ծառայեր։ Իտալացիք կ’ըսեն՝ Tutto il mondo è paese – Ամբողջ աշխարհը գիւղ մըն է։ 

Եւ այս գիւղին մէջ Ապու Ռաշիտի տղան մինակ պիտի ապրի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ԳԻՇԵՐ ԲԱՐԻ, ՄԱՄԱ՜»

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ինքնաշարժին արգելակին կոխեց եւ շարժիչը գոցեց: Արագ քայլերով յառաջացաւ դէպի հիւանդանոցին դուռը: Դռնէն ներս մտաւ եւ ուղղուեցաւ դէպի ծերանոց: Ոչ ոքի վրայ կեդրոնացուց իր ուշադրութիւնը: Կանաչ ծառ-ծառաստան-պարտէզին մէջ կը շրջէին ծերանոցի բաժնին մնայուն բնակիչները. ոչ բոլորը, սակայն անոնք, որոնք առողջ էին եւ ունէին կարողութիւն քալելու, խօսելու, իրենց շուրջը ճանչնալու եւ մարդու հետ յարաբերելու, եւ օրուան որոշ պահերուն կ’ելլէին պարտէզ օդ առնելու եւ իրենց ժամանակը անցընելու։

Պարտէզին մէջտեղի աւազանին մէջ ձուկերը հանդարտ կը լողային: Նախապէս ջրային կրիաներ կային, իսկ հիմա անոնց տեղը առած էին սեւ, կարմիր եւ վարդագոյն ձուկերը: Կատուներ կը պտտէին, հոն, շուրջը, կամաց-կամաց: Հանդարտ էր միջավայրը, անձայն եւ անդորր: Ծառերուն վրայ թառած ագռաւները նոյնիսկ լուռ կը մնային, որ իրենց անախորժ ձայնը չխանգարէր մթնոլորտին անձայնութիւնը: 

Դեղի ծանր հոտը այրեց ռունգերը: Ոչ միայն դեղի, այլ մարդու մարմնէն բարձրացած քրտինքի հոտով եւ արտաքսուած շունչով ապականած էր միջավայրը, քանի որ պատուհան բանալու սովորութիւնը աւելի քիչ կը կիրարկուէր այս մասին մէջ: Հեշտ միջավայր մը չէր, սակայն ստիպուած էր ամիսը երկու-երեք, նոյնիսկ չորս անգամ այցելութիւն տալ: Հիմա ներս պիտի մտնէր սենեակէն եւ իր մայրը հոն պիտի գտնէր, պատուհանին առջեւ նստած: Հիւանդներուն, ծերերուն խնամք կը տարուէր եւ առտուընէ սկսած հոգատարութիւնը կէսօրին կը լրանար: Պաշտօնեան մայրիկը կը նստեցնէր աթոռին եւ կը կապէր մէջքէն, որպէսզի չսահի ու չիյնայ գետին:

– Այլեւս ան միեւնոյն անձը պիտի չըլլայ. ան՝ ձեր մայրիկը… թերեւս միջոց մը վերջ բոլորովին անճանաչելի պիտի դառնայ ձեզի:

– Ինչե՜ր կ’ըսէք, տոքթոր, ի՞նչ է հիւանդութիւնը:

– Ալցայմըր:

– Այսի՞նքն:

– Ուղեղային հիւանդութիւն մըն է: Պարզ կերպով եթէ բացատրելու ըլլամ, ուղեղին մէջ կան ջղային բջիջներ, որոնք կը մեռնին եւ սակայն չեն նորոգուիր: Այս փոփոխութիւնը մոռացութիւն եւ գործելու դանդաղութիւն կը պատճառէ: Եթէ կենսանիւթը չափէն աւելի հաւաքուի ուղեղին մէջ եւ հաւասար չբաշխուի, ջղային բջիջները չեն կրնար իրենց պաշտօնը կատարել: Հասկնալի՞է:

– Ասկէ ետք ի՞նչ պիտի ըլլայ: Ինչպէ՞ս, ուրկէ՞ եկաւ այս հիւանդութիւնը: Մայրիկիս չափ աշխոյժ կին մը ինչպէ՞ս կրնայ ըլլալ, որ յաղթուի իր ուղեղէն:

– Յառաջացած է: Եթէ սկիզբը անդրադարձուէր, թերեւս դեղերով արգիլել եւ կամ հիւանդութեան յառաջացումը դանդաղեցնել կարելի ըլլար: Ըսիք, որ ինքզինք լաւ չի կրնար արտայայտել, բնաւորութիւնը բաւական փոխուած է, չի կրնար կեդրոնանալ: Սա՛ գիտցէք, որ միջոց մը վերջ պիտի չխօսի, իր գործերը պիտի չկարենայ կատարել, նոյնիսկ…

– Ի՞նչ…

– Պիտի չճանչնայ, շրջապատը… ձեզ բոլո՛րդ։

Արցունքի տարափին տակ յանձներ էր մայրը հիւանդապահուհիներու խնամքին: Այլեւս իր մայրիկը չունէր դէմքի արտայայտութիւն: Աչքերը սեւեռած կը նայէր եւ տեղը գամուած կը կենար: Կը նստէր այն տեղը, ուր որ կը նստեցնէին: Կը ծամէր, եթէ պատառը բերանը դրուէր: Օրին մէկը… բժիշկը ըսած էր, որ ատ ալ պիտի դադրի:

Արագ քայլերով մտաւ սենեակը եւ ուղղակի նայեցաւ պատուհանին: Նստած էր մայրիկը:

– Մամա՜,- ձայնեց, ամէն ատենուան պէս,- մամա՜, քիչ մը ուշացայ, սակայն տեսնես ի՜նչ շատ գործ ունիմ: Տունը իրար անցած է: Այս շաբթու վերջ կը փոխադրուինք: Ամէն կողմ տակնուվրայ է, առարկաները շարուած են քովէ քով, տուփը տուփին մէջ:

(«Ասոնք ո՞վ ձգեց հոս: Աղջի՛կս, առարկաներդ կան մէջը: Պիտի տեղաւորէիր: Ե՞րբ պիտի ընես ասոնք: Ե՞րբ կոկիկ պիտի ըլլայ սենեակդ: Քանի՜ անգամ ըսեր եմ, որ կոկիկ ըլլաս, քիչ մը գործ սորվիս: Ես պիտի չժողվեմ քու ետեւէդ»):

– Քեզի քիչ մը վեր վերցնեմ: Սահեր ես աթոռիդ վրայ: Կռնակդ կրնայ ցաւիլ:

(«Հա՛, հո՛ս նստէ, որ ճաշդ կերցնեմ: Մի՛ սահիր աթոռիդ վրայ: Բզէ՜զ քեզի, խա՞ղ կ’ընես, հա՞»):

– Մամա՜, ըսածներս չես հասկնար, չէ՞: Չես լսեր զիս։  Մա՜մ, ձայնդ կարօտցայ: Երկու տարի եղաւ, որ բառ մը չէ ելած բերնէդ: Ինչ որ է, դուրսը դիտէ՛, օդը աղուոր է այսօր:

(«Ինչո՞ւ կու լաս, ձագուկս: Նախ լեզու ելլէիր, պատմէիր, որ հասկնայի, թէ ի՛նչ կ’ուզես: Մէկ տե՞ղդ կը ցաւի, փորի՞կդ, ակա՞նջդ: Ձագուկս, ինչո՞ւ կու լաս: Հիմա դրացիներն ալ գլուխս պիտի հաւաքես, որ չեմ կրնար խնամել քեզ: Պիտի ըսեն, որ շատ երիտասարդ եմ, անփորձ եմ, չեմ հասկնար լեզուէդ»):

– Մամա՜, կը մսի՞ս: Նայիմ ձեռքերուդ, քիչ մը պաղեր են: Ծածկոց մը դնե՞մ ծունկերուդ վրայ: Շա՞լ մը ծածկեմ ուսերուդ:

(«Գլխարկդ հագի՛ր, պիտի հիւանդանաս: Շատ կը փչէ: Գիշերը տաքութիւնդ պիտի ելլէ: Նայէ՛, խօսք մտիկ կ’ընե՞ս»):

Օրը իրիկուն կ’ըլլար: Եկած պահէն ի վեր մայրը նստած էր աթոռին: Ինք կը խօսէր միայն, կը պատմէ՜ր ու կը պատմէր: Աջէն-ձախէն, ասդիէն-անդիէն լուրեր կը հաղորդէր: 

– Մա՜մ, կ’ուզե՞ս քիչ մը պառկեցնեմ քեզ: Յոգնեցա՞ր: Հիւանդապահուհին կանչեմ, չեմ կրնար քեզ առանձին վերցնել: 

(«Ինչո՞ւ չես քնանար, ձագո՜ւկս: Այս ժամուն խա՞ղ կ’ըլլայ: Կ’ուզե՜ս, որ գիրկս առնեմ: Դո՛ւն ալ, ե՛ս ալ քնատ կը մնանք: Հատէ՜, հոգիս, լոյսը մարեմ, օրօր երգեմ»):

Լոյսը անհանգստացնել սկսած էր: Աղօտ լոյսի պէտք ունէին աչքերը: Փայլուն արեւը դեռ իր ճառագայթներով կը տաքցնէր սենեակը, հակառակ որ ժամանակը սառ կը կտրէր այդ լռութեան մէջ: Մայրը գլուխը ծռեց մէկ կողմ: Մեկնումի ժամանակը հասած էր:

– Մամա՜, մէկ-երկու շաբաթ պիտի բացակայիմ: Տղադ պիտի գայ:

(«Տղա՜ս, ո՞ւր ես, տակաւին ինչո՞ւ տուն չես մտներ: Չկրցար կշտանալ խաղէն, գնդակէն: Շա՜տ քրտնած ըլլալու ես: Ձայնս չե՞ս իմանար: Տո՛ւն մտիր, կը պոռամ»):

– Յոգնեցա՜ր, չէ՞:

(«Ա՛լ յոգնեցայ, պառկեցէ՛ք, որ լոյսերը մարեմ եւ հանգչիմ քիչ մը, վաղը գործի օր է»):

Հոն գործ չկայ: Հոն վաղը, անցեալը եւ ներկան իրարու խառնուած են: Աղջիկը կը մեկնի, համբոյր մը դրոշմելով մօրը այտերուն:

– Գիշեր բարի, մամա՜:

Օրը կը սկսի մթագնիլ. պաշտօնեան պիտի գայ, քանի մը պատառ բերանը ուտելիք դնելէ ետք, տեղէն պիտի վերցնէ հիւանդ մայրը ու պառկեցնէ անկողնին: 

Լոյսը կը սքօղուի մայրամուտին մէջ անհետացող նշոյլներու ներքեւ: Վարագոյրները կը փակուին եւ մօրը աչքերը կը հանգչին կոպերուն տակ: Միայն արցունքի երկու կաթիլ կը սուզուի վար եւ կը տեղաւորուի դէմքի կնճիռներուն մէջ: Առաւօտուն պիտի արթննայ եւ արդէն կաթիլները չորցած են: 

(«Լոյս բարի, ձագո՜ւկս»):

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԼԽԱՐԿԸ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Գլխարկ մըն էի տիրոջս գլխուն վրայ: Անոր գլուխը կը պաշտպանէի ցուրտէն, անձրեւէն, կը պահպանէի նաեւ արեւուն կիզիչ ճառագայթներէն: Սակայն ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ եղաւ՝ չեմ գիտեր․ օր մը զօրաւոր հով մը փչեց եւ թռայ գլխէն ու ինկայ գետին: Այնքա՜ն զօրաւոր կը փչէր քամին, որ տէրս չկրցաւ բռնել զիս եւ սկսայ գլորուիլ գետին: Կլոր-կլոր, կլոր-կլոր դարձայ: Երբ կը դառնայի, շուրջս կը դառնար ամէն բան: Ի վերջոյ գացի եւ զարնուեցայ պատին. կանգ առի․ սաստիկ ցնցուած էի: Չէի գիտեր, թէ ո՛ւր էի եւ չէի տեսներ, թէ ո՛ւր էր տէրս: Շատ փոշոտած էի: Հիմա, ի՞նչ պիտի ըլլար:

Ես վարժուած էի պտտիլ տիրոջս գլխուն վրայ, բարձր եւ մաքուր: Իսկ հիմա գետին տապալեր էի, կը սողայի: Ո՞վ կը փափաքէր փոշոտած, ցեխոտած գլխարկ մը կրել։

Անկիւն մը կը կենայի. մարդիկ կ’անցնէին առջեւէս ու կ’երթային հեռուները: Ոմանք հապճեպ կը քալէին. որոշ էր, որ ունէին գործ կամ գործեր, ժամադրութիւն կամ այցելութիւն․ ոմանք ալ դանդաղ էին․ արդեօք քալէի՞ն, թէ ո՛չ՝ կանգնէի՞ն: Անոնք, որոնք կ’աճապարէին, կ’ուզէին պաշտպանուիլ անձրեւէն, որ սկսեր էր կաթկթիլ: Իսկ անոնք, որոնք կը դանդաղէին, կը պաշտպանուէին անձրեւէն, իրենց հովանոցին շնորհիւ: Ո՛չ անձրեւը եւ ոչ ալ քամին իրենց հոգն էր:

Բազմութիւնը սկսաւ շատնալ: Մարդոց ոտքին տակ որպէսզի չճզմուէի, սմքեցայ անկիւնս, կծկուեցայ, սակայն ի զո՜ւր: Յանկարծ մէկը տեսաւ կամ չտեսաւ, կից մը զարկաւ եւ գլորուեցայ. անդիէն՝ ուրիշ անցորդ մը կոխեց վրաս ու քալեց, գնաց: Ո՜հ, այս ի՜նչ չարչարանք էր: Մէկը չկա՞ր, որ վերցնէր զիս գետնէն, վերցնէ՜ր եւ անկի՛ւն մը դնէր: Եզերքը՝ հոն լքուած էի եւ կը սպասէի վախճանիս: Չէ՜, դիւրին չէր այսքան, շուտ պիտի չհասնէի վերջաւորութեան: Հիմա մայթի մը եզերքը, հազիւ հազ կը պրծէի ինքնաշարժներու անիւներէն: Անձրեւը սաստկացեր էր. ճամբու եզերքէն կը քշուէի ջուրի հոսանքին ազդեցութեամբ: Հազիւ կրնայի դիտել շուրջս արցունքոտ աչքերով, թաց-խխում: Միայն ես չէի թրջողը: Մանուկներ կային, որոնք կը յենէին ինքնաշարժներուն եւ դրամ կը մուրային: Աղտոտ հանդերձներով կիներ, ծծկեր մանուկներ իրենց գիրկը, թաշկինակ կը ծախէին: Շուրջս շարժուն շուկայ մըն էր: Անդին բոկեղավաճառ մը խոշոր հովանոցի մը տակ իր գործը կ’ընէր, ասդին միեւնոյն ձեւով շագանակավաճառ մը կանգնած էր եւ կը ջանար պաշտպանուիլ անձրեւէն:

Զբօսաշրջիկներ կային, որոնք իրենց անձրեւանոցները հագած՝ լուսանկարել կ’աշխատէին շուրջի եռուզեռը: Ափիբերան կը դիտէի այս իրարանցումը հանգիստի եւ անհանգիստի, հարուստի եւ աղքատի, արդարի եւ անարդարի, շտապողի եւ դանդաղողի, երեւակայելի եւ աներեւակայելի այս անցուդարձը, այս զանազան դրուագները, որոնք շուրջս կը պատահէին: Յանկարծ ձայն մը իմացայ, ձայն մը, որ հետզհետէ կը մօտենար խլացուցիչ աղմուկով. մօթօրսիքլէթ մըն էր, որ վրաս կու գար. մօտեցա՜ւ, մօտեցա՜ւ, հազիւ թէ պիտի ճզմուէի անիւներուն տակ… օ՜, փոքրիկ տղայ մը գետնէն վերցուց զիս: Մազ մնացեր էր վախճանիս, բայց ազատեր էի:

Ազատեր էի, սակայն ծեծ կ’ուտէի: Փոքրիկը կը զարնէր ինծի, չէ՜, աւելի ճիշդը կը թօթուէր զիս, զարնելով իր ծունկին: Փոշին եւ ջուրի կաթիլները կը թափէին վրայէս: Ան որքա՜ն կը զարնէր, ես այնքան կ’ուռէի եւ հին վիճակիս կը հասնէի: Տղան գործը վերջացնելէ վերջ զիս աջ ու ձախ դարձուց, եզերքներս շտկեց եւ դրաւ գլուխը: Լաւ տփոցէ մը վերջ, ահա՛, ինքզինքս վերագտայ: Նորէն բարձրացեր էի եւ այլեւս զերծ էի վտանգներէ եւ հասակ պիտի առնէի կամաց-կամաց:

Հիմա նոր տէր մը ունէի: Թէեւ քիչ մը մեծ եկեր էի փոքրիկ տիրոջս գլխուն, բայց հոգ չէ, փրկուեր էի եւ ամէն բան ծայրէն կը վերսկսէր: Ան պիտի մեծնար, ես պիտի յարմարէի անոր գլխուն: Նորէն մէկը պիտի պահպանէի անձրեւէն, տաքէն, հովէն, ցուրտէն եւ աւելին՝ փոքրիկ տէրս պիտի ներկայացնէի իբրեւ մարդ: Ան գլխարկով պիտի բարեւէր շուրջիններուն, գլխարկովը պիտի ներկայանար հանրութեան եւ գլխարկովը պիտի յարգուէր անոնց կողմէ, որոնք ազնուութեան, կարգ ու կանոնի հետամուտ էին: Գոհ էր ան, գոհ էի ես:

Նախկին տէ՞րս: Շուտո՜վ մոռցեր էի զայն: Ա՞ն. ան նոր գլխարկ մը գնած էր շատո՜նց:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԳՈՐԾԻ՛Դ ԳՆԱ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

Ամառնային տաք եղանակ. յետմիջօրէ։ Շարժաթոռին վրայ նստած է պարտէզ բացուող դրան մուտքին։

Հեռաձայնային զրոյցի մը համար առանձնացած անկիւնէս կը վերադառնամ եւ աճապարանքիս մէջ վրաս կը զգամ իր առնական ցոփ նայուածքը։ Շփոթի եւ բարկութեան խառն զգացումով երբ կը մօտենամ, արդէն գիտեմ, փախուստ չկայ, խօսք պիտի նետէ.

– Մաշշալլա՛հ, մաշշալլա՛հ…

Ճիշդ դիմացը կը կանգնիմ կտրուկ եւ խիստ.

– Այիպ տէ՞յիլ մի (ամօթ չէ՞), Վարդանոյշ,- կ’ըսեմ, հասանպէյլցի մեծ մօրմէս սորված թրքերէնովս։

Մէկ աչքը կկոցած, միւսով կը հարէ զիս։ Շրթունքին՝ քմծիծաղ, հպարտ, որ խաղին մէջ ինկեր եմ, մուկին պոչէն բռնած կատուի պէս անհոգ՝ կ’ըսէ.

– Ինչո՞ւ ամօթ ըլլայ. կիւզէլէ կիւզէլ տէմէք այի՞պ մի (գեղեցիկին գեղեցիկ ըսելը ամօ՞թ է)։ Ամմա աղուոր կնիկ ես հա՛, օրուսպու (պոռնիկ)…

Բոլոր կիներուն աչք ունի, բոլորին ջիղերուն հետ կը խաղայ, գռեհիկ խօսքերը շարան-շարան կը թափէ, բաց աչքովը անոնց շփոթին հաճոյքը կ’ըմպէ, գոց աչքովը կ’անտեսէ ամէն շնորհք ու խպնանք։

Կը սիրէ դպնալ, ձեռք նետել կանանց մարմնի մտերիմ մասերուն։ Թէեւ ինք շարժաթոռի վրայ է եւ անոնք ոտքի ու վառվռուն, բայց չեն հասնիր փախչիլ անոր անյարմար հպումներէն։ Կը ծաղրէ բոլորին բողոքը.

– Բոլորդ ալ բոզ էք։

– Ե՞ս ալ,- կ’ըսեմ իմ եւ միւսներուն միջեւ զանազանութեան առաւելութիւն մը յուսալով։

– Կնիկ չե՞ս մը։ Ես աս աթոռին գամուած չըլլայի, դուն տեսնէիր։

Դիմացը անճարակ, խորունկ շունչ մը կ’առնեմ յանձնուած.

– Ա՛խ, Վարդանոյշ, Վարդանոյշ, դուն տղամա՞րդ ես, թէ կին։

Ձեռքը դանդաղ ճակատին կը տանի, կը կարծես որ պիտի խաչակնքէ։ Ափը ուղղահայեաց ճկոյթին կողմէ ճակատէն մինչեւ սրունքները երեւակայական գիծ մը կը քաշէ, մարմինը երկու մաս կը ներկայացնէ եւ կ’ըսէ.

– Աս կողմս էրքէկ (տղամարդ) է, աս կողմս կնիկ։

Հոն աշխատող կանայք սորված են։ Ուշադրութեամբ կը մօտենան իրեն։ Կը տեսնես, մէյ մըն ալ նստած տեղէն դանդաղ կ’իջեցնէ ձեռքը ու վարէն կ’երկարէ քսուելու կնոջ սրունքն ի վեր։ Ի՛նչ հաճոյք իր ծռած դէմքին վրայ, երբ կինը յանկարծացայտ ետեւ կը թռչի։ Ու երբ կը սկսի տեղալ բարկութիւնը իրեն դէմ, անձայն ծիծաղով օդը կը դիտէ։

– Անկիրթ, անամօթ, աննամուս, աղտոտ, փիս (աղտոտ) կնիկ,- եւ դեռ… եւ դեռ… իր ճիւերուն է։

Գեղեցիկ չէ դէմքը։ Պատկառելի հասակը, որ երիտասարդութեան աչքառու դարձուցած է զինք, այսօր քիչ մը կծկուած է իր անցեալին եւ անկէ հեռանալու իր ջրիկաբանութիւններուն միջեւ։  

– Ծօ, այդ ամուսինդ ինչպէ՞ս քեզ առաւ եւ զաւակներ ըրիք։

– Շատ գեղեցիկ էր ամուսինս, Աստուած հոգին լուսաւորէ։ Ինչ գեղեցիկ աչքեր ունէր, մեծ, սեւ, աղուոր տղամարդ էր։ Սիրահարուած էի իրեն։

– Ատանկ տղամարդ մը ինչպէ՞ս ամուսնացեր է քեզի պէս կնոջ մը հետ։

– Ամուսնացանք իշտէ… ինձմէ մեծ էր տարիքով։ Վրան ցատկեցի։ Առաջին աղջիկս ալ աստիճանին տակը ըրի, դեռ ամուսնացած չէինք։

Ու երբ քահքահ մը կը փրցնեմ իր տուած մանրամասն նկարագրութիւններուն վրայ, քովէս անցնողները կ’ըսեն․

– Ի՞նչ է, նորէն մերտիւաննե՞րը (աստիճաննե՞րը) կը պատմէ կոր։

Աշխատանքի նոր ընդունուած անմեղը բոլորին աչքին առջեւ մէյ մը կը մկրտուի անոր «օրհնեալ» ջուրին մէջ թաթխուելով, ապշանքի եւ շուարումի կարմրութենէն չի հասկնար ո՞ւր փախչի, մանաւանդ երբ հիները քիչ մեղքնալով եւ շատ ծիծաղելով «մեզի հաւասարեցար»ի ձեւեր կ’ընեն, իբրեւ թէ զայն մխիթարելու համար։

Մէկէն կանացի ճիչ մը կը լսես սրահէն։ Վարդանոյշը սկսաւ։

Միայն կանայք չեն, որ կը զզուին անոր անտանելիօրէն յանդուգն վարմունքէն։ Տղամարդիկ ալ չեն կրնար հանդուրժել այս «աղտոտ բերան»ին, որ կը հայհոյէ եւ ազատ-համարձակ կը թափառի կանացի գիրուկ մարմիններու փոթերուն։ Կը վիրաւորուի անոնց մտերմասիրութիւնը։ Քանի քանիներ ճաշաժամուն սեղան փոխած են ուտելիք մի քանի պատառնին հայհոյանքով չհամեմելու համար։

– Մի՛ հայհոյեր, Վարդանոյշ, նայէ, նեղացաւ մարդը, փախաւ քեզմէ։ Ամչնալու՝ չես ամչնար, գոնէ Աստուծմէ վախցիր։

– Ալլա՞հ մի։ Օնուն կիպի ալլահը սիքիմ պէն (աստուա՞ծ ըսիր, անոր պէս աստուածը քունեմ ես)։

– Ամա՜ն Վարդանոյշ…

Չի թողուր որ շարունակես։ Արդէն բառ չես գտներ մէջտեղերը, որ գործածես. ատո՛նք ալ քառասմբակ խոյս տուած կ’ըլլան։ Բողոքախառն ակնածանքդ միս-մինակ կը մնայ բերանաբաց։

– Ո՞ւր էր ատ Աստուածդ, երբ մեծ հայրս մորթեցին շունշանորդի թուրքերը եւ ունեցուածքը յափշտակեցին, հը՞, ըսէ, ո՞ւր էր ատ Աստուածդ։

– …

– Ճեւապ վեր պանա (պատասխան տուր ինծի)։

– Պատասխան չունիմ, ի՞նչ ըսեմ քեզի։

– Տահա պանա ալլահ տիոր … կէ՜տ իշինէ … (դեռ ինծի աստուած կ’ըսէ … գործի՛դ գնա…)։

Կը դառնանք գործերնուս։

Օր մըն ալ՝

– Ի՞նչ ունիս այսօր, Վարդանոյշ, ինչո՞ւ բերանդ կղպեր նստեր ես։

Սրահը, իր սովորական տեղէն պատուհանէն դուրս կը դիտէր, ակնյայտօրէն մտազբաղ։ Նոյնիսկ՝ մելամաղձոտ։ Տարօրինակիս եկաւ։ Հարցումիս վրայ պահ մը տատամսեցաւ. արժանացնէ՞ զիս իր խոստովանութեան, թէ չէ։ Չեմ գիտեր ինչո՞ւ վստահեցաւ, քանի ես իր վարմունքին ամենախիստ հակազդողն եմ։

– Տղաս եկաւ երէկ։ Ծովեզերքէն տուն գներ է։ Ըսի՝ տար զիս, տեսնեմ, շնորհաւորեմ։ Ըսաւ՝ տաղտկալի պատմութիւն է քեզ ինքնաշարժ նստեցնել, տանիլ-բերելը։ Լուսանկարները կը ցցնեմ։

Նայեցաւ ինծի խորասոյզ.

– Ինծի ասանկ կ’ըսէ։ Տղաս։

– Նեղուեցա՞ր իր խօսքէն։

– Դժուար չէր զիս տեղափոխելը։ Չուզեց։

– Պէտք չունիս նեղուելու, Վարդանոյշ։ Տղադ լաւագոյն զաւակ է, քեզի կ’այցելէ կանոնաւորաբար, սիրած ուտելիքներդ կը բերէ, բանէ մը պակաս չի ձգեր։ Իրեն նմանները քիչ են հոս։ Այս մտածումդ իրեն դէմ անարդար է։ Կը կարծեմ որ իր ըսածն ալ ճիշդ է։

Ո՞վ ըսաւ որ ստելը մեղք է։ Ճշմարտութիւն ե՞րբ գոյութիւն ունեցեր է որ։

Խոկաց, ժամանակը առաւ, յետոյ.

– Աստուած քեզ օրհնէ, աղջիկս։ Սրտիդ համեմատ տայ։ Այստեղէն պակաս չընէ քեզ։

Կը կարծեմ որ Աստուած իրեն դէմ մեղանչողներուն աղօթքը անպատասխան չի ձգեր։ Տրամադրութիւնը բարձրացնելու համար առաջարկեցի գրասենեակս երթալ.

– Քովս կու գա՞ս։ Կը պատմե՞ս ինծի գիւղիդ մասին։ Պատմեց։

Ծնած է Եոզղաթի գիւղերէն մէկուն մէջ՝ Ղարապաճախ, որ այդ թուականներուն՝ 1900ականներու սկիզբ, բնակեցուած է եղած ռուսերէն փախուստ տուած գաղթական չէրքէզներով։ Եղած են գիւղի միակ հայ ընտանիքը։ Հողագործ հայրը եւ չորս եղբայրները ծառայած են չէրքէզ աղայի մը, որ հովանաւորած է երդիքին տակ հինգ աղջիկ պատսպարող այս ընտանիքին կեանքը։

– Մեզ «փալթա արթըղը» (կացինի մնացուք – կացինէն փախած) կը կոչէին։ Գիւղին միակ հայերն էինք, մեզ չէին սիրեր։ Չէրքէզ եւ հայ չէին խօսեր իրարու հետ։ Կռիւ կ’ընէինք երեխաներով։ Կը հայհոյէինք իրարու, կը ծեծուըռտէինք։ Մամաս կ’արգիլէր մեզ տունէն ելլել, բայց ես կը փախէի։ Էրքէկ ֆաթմա (մանչ-աղջիկ) էր անունս։

Տասնեօթ տարեկանին Իսթանպուլ հարս գացեր է։ Չէ կրցած հայերէն սորվիլ։

– Էրմէնճէ էօյրէնէմէտիմ (հայերէն չկրցայ սորվիլ),- կ’ընդվզէր յաճախ։

Յանկարծ բան մը յիշեց, սկսաւ ծիծաղիլ։ Պնդեցի որ պատմէ։

– Պզտիկ էի, ինն-տասը տարեկան։ Օր մը, մօրմէս գաղտնի թաղի տարեկից չէրքէզուհիի մը հետ մզկիթ մտայ։ Երբ մոլլան սկսաւ երգել՝ լէ իլէհ իլլալահ (Աստուծմէ զատ Աստուած չկայ) ես հատ մը ուժով ձգեցի։

Չհասկցայ կամ չհաւատացի, բայց վստահ ըլլալու համար կրկնել տուի ըսածը։

– Այո, զիս առին, դուրս նետեցին մզկիթէն։ Տուն եկայ։ Մայրս զիս հարցապնդեց։ Պատմեցի։ Այնքան ջղայնացաւ, այնքան ջղայնացաւ, ի՞նչ գործ ունիս անոնց մզկիթը՝ ըսելով, որ զիս կապեց, աղուոր տփոց մը տուաւ։  

Կը պատմէր ու կը ծիծաղէր քաջագործութեան վրայ։  Յետոյ հանդարտեցաւ.

– Մայրս ինծի կը նմանէր, տգեղ էր։ Հայրս գեղեցիկ տղամարդ էր։ Օր մը, կեաւուր ըսելով ծեծեցին։ Սայլին վրայ արիւնլուայ  գիւղ բերին։ … ։ …։ Ինչո՞ւ կը յիշեցնես ինծի այս բաները…

Ու սկսաւ լալ։ Թոյլ տուի, չմիջամտեցի, կը յայտնագործէի միայն իր կոպտութիւններուն մասին խօսիլ տուող այս կնոջ պատանեդարձութիւնը։ Քաջարի։ Բայց շուտ կրցաւ հաւաքել ինքզինք, ինչպէս կ’ընեն այլեւս կեանքէն բա՛ն չակնկալողները։

– Մեծ հայրս աղա հարուստ մարդ է եղեր, ուղտերու տէր վաճառական։ Ցեղասպանութեան տարիներուն ուղտապան թուրք ծառան զինք մորթեր է ուղտերուն տիրանալու համար։ Դո՛ւն, հանը՛մ (փափուկ տիկին իմաստով), ըսէ տեսնեմ, գաղափար ունի՞ս թէ թուրքերը որքան հայ ջարդած են, աս բաներէն տեղեա՞կ ես։

– Գաղափար մը ունիմ։

Հայհոյել սկսաւ։ Երկինք-երկիր իրար անցուց։

– Երկու մօրաքոյր ունիմ եղեր, ջարդին ամուսինները սպաննուեր են, իրենք ալ  թուրքերու հետ ամուսնացեր, մուսուլման դարձեր են։ Անոնց երեսը նայիլ չեմ ուզած։  Դեռ մի քանի տարի առաջ ալ, հայ քազէթէճի (լրագրող) մը սպաննեցին բէզէվէնկները (կաւատ)։  Ի՞նչ էր անունը՜… ի՞նչ էր անունը՜… չեմ յիշեր, մոռցայ…

– Հրանդ Տինք։ Այդ քազէթէճիին անունը Հրանդ Տինք է։

– Հա, այո, ան է,- ըսաւ ու ոտքերը բարկութեամբ գետին զարկաւ։

– Տահա պանա Ալլահ տիոր(դեռ ինծի Աստուած կ’ըսէ)…։  

– Վարդանոյշ, կ’ուզեմ գրել պատմածներդ, որ ուրիշներն ալ կարդան։ Կ’ընդունի՞ս։

– Չօք մեմնուն օլուրում սենտէն (շատ գոհ կը մնամ քեզմէ)։ Աստուծոյ օրհնութիւնը վրադ ըլլայ, աղջիկս… չարէն հեռու… ճամբադ անարգել… առողջութիւն… երկար… զաւակներդ… ընտանիքդ… հոս… դուք… բոլորդ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՀԱՅՐԻԿԻՆ ՃԱՄՊՐՈՒԿԸ (Դ.)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Օդերը բաւական տաքցած էին. կարծես ամառը եկած էր։ Բայց տակաւին ամառուան սկսելուն ամիս մը կար։ Արդէն Անին ամէն տարի ամառուան գալուստը մայրիկին արձակուրդի ծրագիրներէն կը զգար։ Մայրիկը որեւէ ծրագիրի մը մասին չէր խօսած։ Դպրոցներն ալ դեռ չէին փակուած։ Զարմիկները ամէն օր դպրոց կ’երթային։ Իսկ Անին ալ գալ տարի պիտի սկսէր իր ուսման կեանքին։ Եւ անհամբեր կը սպասէր այդ օրուան։

Անին առտուն քրտնած արթնցաւ։ Շուտ վազեց ու պատուհանը բացաւ: Եթէ մայրիկը այս ըրածը տեսնէր, շատ պիտի ջղայնանար․ աղէկ որ հոն չէր։ Պատուհանը բացաւ, ականջները լեցուեցան թռչուններուն ճռուողիւնով եւ մորթը տաքցաւ արեւուն ճառագայթով։ Կարծէք ճառագայթը հոգին լուսաւորեց։ Զեփիւռը շոյեց կարմիր այտերը։

Անին կամացուկ աչքերը փակեց ու երազեց ծովեզերք մը, ուր կը գտնուէին ընտանիքի բոլոր անդամները՝ մայրիկը, հայրիկը, մեծ հայրիկը, զարմիկ-զարմուհիները եւ իր ամենամտերիմ ընկերներէն մէկը՝ Սելինը։ Ամէն մարդ ուրախ կը զրուցէր։

Ապա վերյիշեց անցեալ ամառ Սելինին հետ անցուցած հաճելի պահերը: Որքա՜ն լաւ ժամանակ անցուցած էին միասին։ Արդէն մեծերն ալ իրենց նման լաւ բարեկամներ էին, եւ Անին ալ կ’ուզէր անոնց նման երկար տարիներ Սելինին հետ միասին ըլլալ։

Յետոյ գիշերանոցը հանեց ու հագաւ տան զգեստը, ուրախ-զուարթ սենեակէն ելաւ ու գնաց խոհանոց։

– Բարի լոյս, մայրի՛կ։

– Բարի լոյս, Անի, եկո՛ւր, նստէ՛, սկսինք։

Մայրիկը շատոնց պատրաստած էր նախաճաշը․ խաշած հաւկիթը, ճերմակ պանիրը, բալի անուշը, ձիթապտուղը, կարագը, ամէնը պզտիկ պնակներով շարուած էին։ Վերյիշեց մեծ հօրը խօսքը.

– Նախաճաշը  օրուան ամենակարեւոր ժումն է։ Եթէ կ’ուզես կենսունակ օր մը անցընել, ուրեմն երբեք պէտք չէ փախցնես նախաճաշը։

Անին արդէն շատ կը սիրէր նախաճաշի պահերը, որովհետեւ մայրիկին հետ կը խօսէին, միասին կը խնդային… եւ իր հարցուցած հազարումէկ հարցումներէն իւրաքանչիւրին պատասխան մը կ’առնէր։

Անին շարունակ կը խորհէր, թէ մայրիկը այսքան շատ բան ուրկէ՞ գիտէր։ Յառաջիկային, երբ մեծնար, ճիփ-ճիշդ մօրը պիտի նմանէր… անոր պէս իրեն հարցուած բոլոր հարցումներուն պիտի պատասխանէր։

Նախաճաշէն ետք սեղանը հաւաքեցին։ Անին վազելով խոհանոցէն ելլել կը պատրաստուէր, երբ մայրիկը զինք կեցուց․

– Անի՛, կեցի՛ր, մէյ մը ըսէ նայիմ, ո՞ւր կ’երթաս։

– Մեծ հայրիկիս քով պիտի երթամ, սենեակը։ Երէկուընէ համաձայնեցանք, որ այսօր միասին խաղ պիտի խաղանք։ Եթէ կարենամ համոզել, թերեւս դուրս ելլենք․ օդը շատ աղուոր է։

– Մեծ հայրիկդ սենեակը չէ։ Հայրիկիդ հետ միասին դուրս ելան։

– Իրա՞ւ,- մռմռաց Անին,- ի՛նչ որ է։ Մենք ալ վերադարձին կը խաղանք։ Ե՞րբ պիտի վերադառնայ։ Բան մը ըսա՞ւ։ Հայրիկիս գործատե՞ղը գացին։ Բայց հայրիկս խոստացած էր, որ զիս ալ պիտի տանէր։

– Աղջիկս, կեցի՛ր։ Այսքան շատ հարցումի մէկ անգամէն չեմ կրնար պատասխանել։ Այո՛, միասին ելան, գործ մը պիտի կարգադրեն։

– Ի՞նչ ըսել է կարգադրել։

– Այսինքն միասին պիտի լուծեն։

– Է՜, խնդիրը ի՞նչ է։

– Ո՞ր խնդիրը։

– Խնդի՞ր մը կայ։

-նչ կ’ըսես, Անի, չեմ հասկնար։

– Խնդիր մը պիտի լուծեն, ըսիր, մայրիկ։

– Չէ՜, աղջիկս, խնդիր մը չկայ։ Սխալ հասկցար։ Հայրիկդ մեծ հօրմէդ օգնութիւն մը ուզեց, անոր համար միասին գացին։

– Հը՜մ… հասկցայ։

Անին այլեւս վստահ էր. կասկած չունէր. խնդիր մը կար, որուն ի՛նչ ըլլալէն տակաւին լուր չունէր։ Բայց մօտ ատենէն պիտի գիտնար:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԹԻՒ 301 ՍԵՆԵԱԿԸ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

– Ես լաւ մայր մըն եմ: Պաշտպանեցի զաւակս: Հեղուկը կաթիլ-կաթիլ հոսեցուցի, շատ ցաւ չքաշեց: Ես ինչպէ՞ս զոհէի զաւակս:

Հիւանդանոցին սպիտակ պատերը, անցքին մէջ դէմ առ դէմ, իրենց շուրջինները զուարճացնող մունջ ծաղրածուներու նման իրարու կը նայէին եւ օրն ի բուն կը լսէին զանազան ձայներ՝ տքացող, մռմռացող, զիլ աղերսող ու աղաչող: Անցքին մէջ մէկ ալ կը լսուէին հիւանդապահուհիին կրունկի ձայները, որոնք երբեմն, անոր հեռացումով, աստիճան առ աստիճան կը թեթեւցնէին տքոցներուն ձայները: Հիւանդասենեակներու կարգ մը դռներ փակ էին ամրօրէն եւ թերեւս՝ դուրսէն կղպուած: Հիւանդանոց մըն էր այս սպիտակ եւ մոխրագոյն պատերով, մթնոլորտը ծանր, եւ օրուան յառաջացած պահերուն աւելի կը ծանրանար՝ դեղի հոտերով. յիմարանոց:

– Ինչո՞ւ ըրիր,- հարցուց ոստիկանը:

Հիւանդը յանկարծ լռեց, որ դեռ քիչ առաջ զառանցելու նման կը խօսէր եւ սկսաւ պիշ-պիշ նայիլ պատին: Յետոյ գլուխը դարձուց դէպի պատուհան, որ վանդակապատ էր: Վարագոյրին արանքէն արեւուն գունատ ճառագայթները կ’իյնային հիւանդին անկողինին վրայ եւ ծառերու շարժուն սաղարթներու ստուերները, նման ուրուականներու կը խաղային վարագոյրի ծալքերուն մէջ:

– Ես բան չըրի:

– Դատարանին մէջ անխօս մնացած ես եւ նոպայական ձեւերուդ պատճառով քեզ հոս փոխադրեցին: Երբ դարմանուիս, նորէն դատդ պիտի բացուի:

– Ես բան մը չըրի: Բարի եմ, միայն կաթիլ-կաթիլ տուի: Սակայն այն տղան հրէշ մըն էր, որ եկաւ աղջիկս բռցնելու, հեռացնելու ինձմէ: Յաջողեցաւ: Պատիժը գտաւ: Դեռ աղջիկս ձագուկ էր: Մօր խնամքին կը կարօտէր: Ես լա՜ւ մայր մըն եմ, աղջի՜կս, մէկ հատիկս պաշտպանեցի: Չեմ յիշեր, թէ ո՞վ էր այն տղան:

Ունկնդրողը կրնար ազդուիլ հիւանդին ձայնի ելեւէջներէն. ան ներկայի եւ անցեալի միջեւ կապ չէր կրնար հաստատել: Խօսքը կը սկսէր իմաստալից, յետոյ կը շարունակուէր անկապակից նախադասութիւններով, ձաբռտուքով: Ան յանկարծ գլուխը դարձուց դէպի ոստիկանը եւ այնպէս ակնապիշ նայեցաւ անոր, որ մարդուն մարմինը ետ քաշուեցաւ նստած տեղը: Բարեբախտաբար հիւանդին ձեռքերն ու ոտքերը կապուած էին անկողինին երկու կողմերէն: Լեզուն ծանրացած խօսեցաւ.

– Աղջիկս յղացուց. հետը պիտի տանէր, հեռուները. ո՞ւր…:

Ու լռեց:

Դուռը բացուեցաւ, հիւանդապահուհին ներս մտաւ:

– Այսօրուան համար այսքանը բաւարար է: Վաղը կը շարունակէք: Բաւական յոգնեցաւ: Դեղի ժամանակն ալ հասած է արդէն: Հիմա հանդարտեցուցիչ պիտի սրսկեմ, եւ արդէն բան պիտի չիմանայ:

Պաշտօնեան դուրս ելաւ: Դէմքին վրայ ձանձրոյթի նշան կար: Օրերէ ի վեր կ’երթար ու կու գար յիմարանոց: Մինչեւ հիմա դատապարտեալէն շնորհքով բացատրութիւն մը չէր կրցած ստանալ: Հիւանդը միեւնոյն յանկերգը կը կրկնէր, թէ ինք լաւ մայր մը եղած էր: Ոստիկանը պարտէզ ելաւ: Պաշտօնակիցը կը սպասէր ոստիկանական ինքնաշարժին մէջ, յիմարանոցին դրան մուտքին: Պարտէզին մէջ խենթերը կը պտտէին: Մասամբ խենթ կամ խելօք-խենթեր էին, անվնաս իրենք իրենց կամ շուրջիններուն: Ոմանք նստած էին ծառերուն տակ, նստարաններուն վրայ, ոմանք առանձին կը խօսէին նայելով ծաղիկներուն, կը ժպտէին: Կոկիկ հագած, սակայն ոչ-կոկիկ մազերով ու շարժուձեւերով կը դառնային իրենց առանցքին շուրջ: Ոստիկանը երբ ելքի դրան կ’ուղղուէր, ինքն իրեն փսփսաց.

– Քիչ մըն ալ հոս մնալու ըլլամ, ես ալ ասոնցմէ պիտի ըլլամ:

Հիւանդապահուհին ասեղը պատրաստեց: Հիւանդը անոր նայեցաւ ու ժպտեցաւ եւ աչքերը գոցեց, մրմնջելով.

– Կաթիլ-կաթիլ, թեթեւօրէն կաթեցուցի: Ատ հրէշին ձեռքէն ազատեցի: Մէկ հատիկս միայն ինծի կը պատկանէր: Ինծի առանձին պիտի թողուր: Ես արդէն միս-մինակ էի: Կաթիլ-կաթիլ սրսկէ՛:

– Հիմա ձայնդ կտրէ՛, քնացի՛ր: Պիտի հասկնամ, թէ ի՛նչ ըրած ես, սա ոստիկանին գործը վերջանայ:

Հիւանդապահուհին թէ՛ դատապարտեալին հետ կը խօսէր, թէ՛ սրսկիչը արդէն խոթած էր անոր թեւը, ու քնաբեր դեղով կը լեցնէր մարմինը: Միայն մէկ չափ չէր սրսկուողը, գիշերը ուշ ժամուն պաշտօնեաներ շուքի մը նման կը մտնէին սենեակներ ու կ’աւելցնէին դեղին քանակը: Կարգուկանոնը այսպէս էր. ոչ մէկ հարց կը ծագէր, քանի հանդարտ կ’ըլլային յիմարները:

Յաջորդ օր ամէն բան իր կարգին էր յիմարանոցին մէջ: Հիւանդները դեղերուն ազդեցութեամբ հանդարտ կը սպասէին ճաշին կամ պարտէզ ելլելու, անոնք որոնք յարմարութիւն ունէին: Աւելի ծանր վիճակի մէջ գտնուողներուն բաժինը տարբեր էր. ոմանք դեռ կէսօրուան քունի մէջ էին: Ոստիկանը չէր եկած: Հիւանդապահուհին մօտեցաւ դատապարտեալին անկողինին եւ սկսաւ հարցուփորձել, աւելի ճիշդ՝ շաղակրատել.

– Դո՞ւն վերջ տուիր աղջկանդ կեանքին: Մայր մը ինչպէ՞ս կրնայ ընել ասիկա:

– Բնաւ ցաւ չքաշեց: Թոյնը կաթիլով կաթեցուցի իր ուտելիքին վրայ, սակայն այդ հրէշին պատիժը մէկ անգամէն տուի: Շատ պիտի չարչարէր աղջիկս, ինչպէ՛ս որ ամուսինս չարչարած էր զիս: Ամուսին ալ չէր եղած, սակայն զինք ամուսին կը կոչէի, որ շուրջինները աղջիկս չվիրաւորէին: Վերջը մէջտեղէն կորսուեցաւ, գնաց: Իսկ այդ տղուն ճաշին մէջ մէկ անգամէն պարպեցի մկան դեղը: Բերնէն կանաչ փրփուրներ հանելով փսխեց, սակայն ի զո՜ւր:

– Ինչո՞ւ ասոնք դատարանին մէջ չպատմեցիր եւ քեզ հոս ղրկեցին, սուտ խենթի ձեւ առիր: Կը կարծե՞ս, որ հոսկէ կը հանեն քեզ:

– Հոս կը մնամ, անոնց ուզածին չափ. այլեւս ո՛չ երթալիք տեղ ունիմ, ոչ ալ զիս սպասող մէկը:

Հիւանդապահուհին դուրս ելաւ սենեակէն: Նախապէս տեսած էր նման դերակատարներ, սակայն ոչ իր անմեղ որդւոյն կեանքը փճացնող մը: Ինքն ալ զաւկի տէր էր եւ զայն կը խնամէր փափկօրէն: Այս կնոջ պատմածները ընդունելի չէին: Մտածեց, որ կրնային ազատ արձակել զայն, եթէ չկարենային յանգիլ արդիւնքի մը: Դատական որոշումները, ըստ իր կարծիքին, արդար չէին երբեմն: Ծրարները ընդհանրապէս կու գային դատաւորին առջեւ, եւ եթէ նոյնիսկ անոնք՝ դատապարտեալները յանցաւոր ըլլային, կրնային անպարտ արձակուիլ անբաւարար փաստերու պատճառով, քանի որ յանցաւորի մը իրական հոգեվիճակը հիւանդանոցի մը կամ յիմարանոցի մը մէջ չէին կրնար տեսնել: Ինքն էր, որ պատիժը պիտի տար այս «մայր» կոչուած սմսեղուկ արարածին: Որոշեց այն պատիժը, զոր պիտի գործադրէր, եւ արդէն առաջինն ալ չէր: Այս գիշեր լմննալու էր գործը:

Ամէն գիշերուան պէս քնաբեր դեղերը պատրաստուեցան: Թիւ 301 սենեակին դեղը քանակով քիչ մը աւելի էր նախորդ գիշերներու քանակէն: Երբ հիւանդապահը  դեղի ամանը ցանկով միասին հիւանդապահուհիին յանձնեց, ըսաւ.

– Այս մէկը անկա՞րգ է: Եթէ այսքանը մէկ անգամէն սրսկուի՝ երկու օր կը քնանայ:

– Բժիշկը այնպէս յարմար տեսաւ: Դեղատոմսին մէջ գրուածները առի,- ըսաւ ան  ուսերը թօթուելով:

Հիւանդապահը թէ՛ իր գործը կը կատարէր, թէ՛ կը շատախօսէր. չտեսաւ, որ  հիւանդապահուհին մօտեցաւ եւ փրոփոֆոլ առաւ դեղատուփին մէջէն: Շատ չէ, մէկ-երկու օր բաւական պիտի ըլլար, պատիժը գործադրելու համար: Եթէ մէկ օրէն չվերջանար ու ոստիկանն ալ գալու ըլլար, արդէն քունի մէջ պիտի գտնէր զայն, երբեմն պատահածին պէս, ու յետոյ ալ սրտի կաթուածը անխուսափելի էր: Կրունկներուն վրայ կոխելով ետ դարձաւ եւ դուրս ելաւ սենեակէն: Գործը վերջացուցած էր․ հագաւ վերարկուն եւ տուն գնաց: Փրոփոֆոլին պարպուած շիշը դրաւ գրպանը. դեղամանին մէջ դեղերը պատրաստ էին. անոնք կը սրսկուէին գիշերային հերթապահներու կողմէ: Սխալ բան մը չկար:

Հիւանդապահուհին տուն հասաւ։ Երբ դուռը բացաւ եւ մտաւ ներս, իր ձագուկը վազեց ու փաթթուեցաւ վզին: Համբուրեց, փորը կշտացուց եւ ամէն գիշերուան պէս պառկեցուց անկողինը, ըսելով, որ եթէ բարի չկենար, կրնար ջատուկը գալ եւ իր ամենասիրած կարկանդակը ուտել: Ինքն ալ հագաւ գիշերազգեստը եւ անկողինը մտաւ, այն տրամադրութեամբ, որ յաջորդ օրը պիտի ըլլար երկա՜ր, շատ երկար:

Առաւօտուն ճառագայթները կը շողային սենեակներու մէջ. յիմարանոցին բժիշկը մէկիկ-մէկիկ կ’այցելէր սենեակները: Քովը հիւանդապահուհին՝ ձեռքը մատիտ, արձանագրութիւններ կ’ընէր: Ան գիտէր, որ այս հիւանդանոցը միայն անոնց համար էր, որոնք իսկական խենթեր էին եւ մնայուն բնակիչները՝ յիմարանոցին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: