ՏՂԱՔՍ (Թ․)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Պրն. Արթին ներքին խաղաղութիւն ձեռք ձգելու մասին կը մտածէր՝ աւելին կը փնտռէր: Ան ինչո՞ւ խաղաղութեան պակաս ունէր, թէ՛ տան մէջ, տիկին Նազելիին եւ իր քրոջ հետ բախումներուն պատճառաւ, առաւել՝ իր տղոց ընթացքը չէր հաւներ, աւելի չէր կրնար խառնուիլ կամ որեւէ դիտողութիւն ընել, թէ՛ իր գործատեղիին մէջ, մարդոց հետ ունեցած իր յարաբերութիւններուն ընթացքն իրեն անհանգստութիւն կու տար․ ինք Հալէպ «Վարպետ Արթին» կոչումին արժանացած էր․ այս ամբողջը պատճառ կը դառնար իր ներքին խաղաղութեան կորուստին: Մտահոգութիւնները լուծում չունէին:

Կը խորհէր, արդեօք ի՞ր տկարութիւնն էր: Ո՛չ, ինք տկար չէր, եթէ Հալէպ ապրէր, պայմանները տարբեր կ’ըլլային:

Այս ճամբան, որ իր դիմաց դրուեցաւ, իր կամքով չէր, բարդ խնդիրներու առջեւ էր: Կորսնցուցած էր իր ուրախութիւնը, ներքին խաղաղութիւնն ալ եւ երթալով կը մաշէր:

Ան Դաւիթ թագաւորին նման կ’աղօթէր Աստուծոյ. «Սրտիս նեղութիւնները շատցան. իմ վիշտերէս զիս դուրս հանէ՛: Իմ նեղութեանս ու տառապանքիս նայէ՛ ու բոլոր մեղքերս ներէ՛»: Այս աղօթքն էր, որ կը նուազեցնէր իր ֆիզիքական նեղութիւնները:

Ան այլեւս ինքնավստահ չէր, ինքզինք զօրեղ չէր զգար, այլեւս պատրաստակամ չէր կատարելու այն ինչ որ իրեն կը վերաբերէր: Ան յաճախ կը խօսէր իր Հալէպի ընկերոջ հետ.

– Մուշեղ աղբար, Ամերիկան կը նմանի մէկ պնակ մեղրի, հեռուէն դիտողը կ’ուզէ մօտենալ․ միայն մօտենայ այդ մեղրին՝ մէջը կ’իյնայ, կը փակի, ալ չ’ազատիր, ոչ ալ կրնայ ելլել անոր մէջէն: Ես կ’ուզեմ Հալէպ գալ, գոնէ մէկ անգամ գործատեղիիս առջեւ, աթոռիս վրայ նստիմ: Ամերիկա, Ամերիկա, միայն անունը մեծ է, ուրիշ բան չկայ: Անունըպաթմըշ ըլլայ:

Պրն. Արթին անընդհատ անհանգիստ էր, տհաճ զգացողութիւններ ունէր, իրեն այնպէս կը թուէր, թէ վտանգ մը կը սպասէր իրեն: Տագնապալի վիճակ յառաջացած էր իր մէջ, բայց կը փորձէր պայքարիլ եւ չյուսահատիլ: Ան ունէր հսկայական պարտաւորութիւններ։ Տիկին Նազելիին եւ իր քրոջ՝ օրդ. Արշալոյսին բախումներուն չէր ուզեր ականատես ըլլալ, անոնք առտուընէ իրիկուն հակասութիւններու մէջ էին:

Օրդ. Արշալոյս ամէն ջանք կը թափէր, որ տղոց հայեցի դաստիարակութիւն տար, բայց տիկին Նազելի ասիկա իրեն հանդէպ մեծ արհամարհանք կը նկատէր, կ’ուզէր իր զաւակները չնեղացնել, անոնց հանգիստը չխանգարել, այն հասկացողութեամբ, որ եթէ անոնց ուզածը ընէր՝ անոնք նոյնպէս պիտի վարուին իրեն հետ իր ծերութեան:

Պրն. Արթին կը կորսնցնէր քունը եւ հանգիստը նոյնիսկ իր անկողինին մէջ: Տիկին Նազելի անընդհատ կը կրկնէր.

– Իմ տղաքս ինչ կ’ուզեն՝ կ’ընեն, ո՛ր աղջիկը սիրեն՝ ազատ են, մէկու մը չի խառնուիր: Տգէտ խարբերդցիներ ինքնաշարժի առջեւ խոտ դրած են, կարծելով որ ան կենդանի է, կ’ուտէ, եւ տակաւին ինքզինքնին շատ զարգացած, գիտակից կը կարծեն, վա՜յ, վա՜յ:

Պրն. Արթին ա՛լ յոգնած էր, այլեւս կ’անհանգստանար փոքր խնդիրներու առթիւ, դարձած էր չափազանց զգայուն, ունէր զօրաւոր ցաւեր, կարծես մարմինը կը պատրաստուէր մեծ վտանգի: Ցաւերը երբեմն այնքան զօրաւոր կ’ըլլային, որ ստիպուած կ’ըլլար ցաւազրկող դեղամիջոցներու դիմել:

Ան ուզեց այս մթնոլորտէն ձերբազատուիլ եւ կեդրոնանալ այլ բանի վրայ: Այս մէկը դժուար էր շատ, քանի տագնապը թոյլ չէր տար որ անջատուի սոյն միջավայրէն: Ան ընդհանրապէս խոր շունչ կը քաշէր, ձեւով մը հանգստանալու, որեւէ ելք կը փնտռէր այս տագնապէն ձերբազատուելու, կ’ուզէր դադար առնել, կ’ուզէր ոչ մէկ բանի մասին մտածել եւ ձեւով մը ազատիլ զինք տանջող միտքերէն: Կ’ուզէր հանգիստ միջավայր. դուրս գալ տունէն, ըլլալ հանգիստ եւ խաղաղ պայմաններու մէջ, հաճելի մարդոց հետ զրուցել, ազատիլ այս նեղութիւններէն, որ կը խեղդէին զինք:

Ան որոշեց, որ իր հոգին բուժէ դրական զգացումներով, հաճելի մարդոց հանդիպի եւ մեկնի Հալէպ։ Իր փրկութեան միակ միջոցն էր աս, քանի ներկայ վիճակը կը ճնշէր  զինք։ Չէր ուզեր որ ինք ներկայ պայմաններուն գերին դառնար, իսկ զինք անհանգիստ դարձնող, անլուծելի թուող հարցերը որոշեց յետաձգել, քանի չէր կրնար լուծել, յետաձգել եւ այս ձեւով հանգստանալ: Հալէպ կ’ուզէր մեկնիլ:

Պրն. Արթին ուզեց իր միտքը բացայայտել կնոջ, թէ կը փափաքէր Հալէպ երթալ մէկ ամսուայ համար: Տիկին Նազելի աչքերը աւելի խոշոր բացաւ, յօնքերը աւելի վեր ելան, այտերուն մազերակները աւելի ճաթեցան, այտերը ստացան կարմիր գոյն, նստած տեղէն վեր ցատկեց եւ պոռաց.

– Զիս այս խարբերդցի խենթին հետ մինա՞կ պիտի ձգես. մէկ բան գիտէ՝ հայապահպանութիւն, հայապահպանութիւն․ խարբերդցիինատ քրոջդ հետ ես չեմ ուզեր ապրիլ․ մէկ բան թող լաւ գիտնայ. ի՜մ տղաքս ազատ են, ի՜մ տղաքս ով կը սիրեն՝ թող սիրեն, ի՜մ տղաքս պիտի չնեղուին, ես իրենց մայրն եմ, ես չեմ խառնուիր իրենց կեանքին: Թող հեռանայ մեզմէ, երթայ ետ իր քաղաքը:

– Ի՞նչ կ’ուզես Արշալոյսէն, աղջիկը կ’աշխատի մեզի համար, կ’ապրի մեզի համար, քո՛ւ տղոցը համար, դեռ ի՞նչ կ’ուզես աղջիկէն:

– Ես իրմէ ոչ մէկ բան կ’ուզեմ, միայն երեսը տեսնել չեմ ուզեր:

Պրն. Արթին ա՛լ կ’ուզէր փախչիլ այս վիճակէն, գիտէր նաեւ որ քոյրը՝ Արշալոյսը պատրաստ էր հոգալու տան բոլոր պէտքերը, անոր կարի գործատեղին արդէն մեծ անուն ունէր Լոս Անճելըսի մէջ: Ուրիշ ելք չկար, պէտք էր մեկնիլ Հալէպ, եւ սկսաւ իր պատրաստութիւններուն։ Շատ անհամբեր էր, քանի Հալէպի ազատագրութեան օրէն իսկ իր երազն էր երթալ եւ այցելել:

Ան պիտի մեկնէր նախ Լիբանան, ետքը ինքնաշարժով պիտի հասնէր Հալէպ: Սիրտը շատ արագ կը տրոփէր, անդադար ժամացոյցին կամ ձեռնահեռաձայնին կը նայէր, իրեն համար ժամը տարուայ մը պէս էր։

Վերջապէս հասած էր մեկնումի սպասուած օրը: Պրն. Արթին կազմ ու պատրաստ էր օդակայան մեկնելու։ Բոլորին հետ համբուրուեցաւ: Արշալոյս իրեն խոստացաւ, որ իր կարելիութեան սահմաններուն մէջ պիտի աշխատի, որ ապահովէ ընտանիքին պէտքերը: Իսկ տիկին Նազելի փսփսաց պրն. Արթինի ականջին.

– Ինծի այս տիքթաթորին հետ մինակ մի՛ ձգեր, շուտ վերադարձի՛ր:

Պրն. Արթին ա՛լ ուրախութենէն կը ցատկռտէր երիտասարդ տղու մը նման, պիտի երթար իր ծննդավայրը՝ Հալէպ, երազայի՜ն Հալէպ, որ իր ամբողջ կեանքը, հոգին էր։ Տարիներ ինք այն երազով ապրած էր, որ օր մը պիտի վերադառնար իր գործատեղին, անցնէր ետ այդ գործիքներուն ետեւ, իր տունը տեսնէր, բոլորը զինք «Ուստա Արթին» պիտի կանչէին, պիտի զրուցէր իր ընկերներուն, խանութի դրացիներուն հետ երկա՜ր-երկա՜ր, պիտի վերակենդանացնէր յուշերը, խանդը, ուրախութիւնը, խաղաղութիւնը:

Ան կ’ուզէր համբուրել Հալէպի հողը:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: 

ՏՂԱՔՍ (Ը)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Պրն. Արթին խարբերդցի էր, ունէր քոյր մը, որ կ’ապրէր Տիթրոյիթ՝ Միշիկըն նահանգ։ Արշալոյսը 1967ին Լիբանանէն գաղթած էր իր հօրաքրոջ մօտ՝ Ամերիկա․ ինչպէս կ’ըսեն, ամէնուն համար Ամերիկան նոր աշխարհ է, իսկ խարբերդցիին համար Ամերիկան հին աշխարհ է:

Խարբերդցիները Միսիսիփիի եւ Միսուրիի ափերէն գաղթած հաստատուած են Մուրատ գետի կողմերը, կառուցելով Խար անունով բերդը: Անոնց մեծամասնութիւնը ետքը վերադարձած է իր ծննդավայրը՝ Ամերիկա:

Օրիորդ Արշալոյս բարձրահասակ, կարմիր այտերով, սեւ մազերով էր, մեծ էր մտքով, խօսքով, հնարքով: Ան՝ հայասէր, ազգասէր հայուհի, եկած էր իր հօրաքրոջ քով, Ամերիկա: Արշալոյս կ’ապրէր Ամերիկա Հալէպի ոգիով, Հալէպի մտածելակերպով եւ հայասիրութեամբ:

Իր մանկութեան ժամանակ, հիւանդութիւն մը շատ տարածուած էր․ բոլոր փոքրիկներուն փորը ջուր կը լեցուէր․ ինք անոնցմէ մէկն էր։ Երբ երեքուկէս տարեկան էր, Հալէպի բժիշկները զինք բուժելու ժամանակ վիրաւորած էին իր արգանդը։ Ան այս պատճառով ձգած էր Հալէպը՝ իր ծննդավայրը, երիտասարդ տարիքին, մեկնած էր Ամերիկա, հոն հաստատուած եւ արդէն՝ բուժուած։

Կ’ըսեն թէ 1915ին, երբ Մեծ Եղեռնը կատարուեցաւ, ֆրանսացի մը, որուն անունը չեմ յիշեր, նաւով մը հաւաքած է շատ մը որբեր, իր հօրաքոյրը՝ Արմենուհին, անոնց մէջ, եւ ղրկած է զանոնք դէպի Գանատա (Halifax)։ Ետքը խարբերդցիները Ամերիկա ղրկած են, եւ Արմենուհին Տիթրոյիթ բնակած է, որուն մօտ եկած է իր եղբօր աղջիկը՝ Արշալոյսը: Ամերիկայի մէջ շատ մը հայեր, որոնք իրենց եղբայր-քոյրերը կորսնցուցած էին, եկեղեցիի միջոցաւ զիրար գտած էին․ ինք եւս:

Երբ Արշալոյսը միացաւ իր եղբօր ընտանիքին, շատ ուրախացաւ, արագ գործի լծուեցաւ, վաճառեց իր Տիթրոյիթի բնակարանը, փակեց իր գործատեղին, ուր շքեղ հագուստներ կը կարէր, ունէր իր յաճախորդները, ինչպէս նաեւ իր պրանտը: Եկաւ Լոս Անճելոս, որպէսզի բնակի իր եղբօր ընտանիքին հետ, որպէսզի թէ՛ նիւթականով օժանդակէ, թէ՛ կարօտը, որ տարիներ զինք տանջած էր, մասամբ մը փարատի:

Մեծ ուրախութեամբ, անհամբեր այս բոլոր գործերը կատարեց: Բայց դժուար եղաւ տիկին Նազելիին համար այս մէկը ընդունիլը, քանի ինք վարժուած էր տարիներ շարունակ մինակ աշխատիլ տան մէջ, տան ներքին գործերուն կապուած միայն ինքն էր որ որոշում կու տար:

Արշալոյսը Լոս Անճելոս հասնելուն երկրորդ օրը արդէն նոր ինքնաշարժ մը նուիրեց Ռաֆֆիին:

Մինչեւ իր նոր գործատեղին բանալը արդէն բաւական սպառում ունեցած էր․ ուրիշ ելք չկար, պէտք էր սկսիլ աշխատանքի այս նոր շրջանին մէջ։ Թէեւ աւելի մեծ թիւով հայեր կ’ապրէին Լոս Անճելոսի մէջ, բայց Արշալոյսի համար նոր շրջապատ էր, պէտք էր ժողովրդականութիւն ձեռք ձգէր՝ իր գործատեղին առաջ տանելու եւ յաջողութեան հասնելու համար:

Բաւական հակասական ըմբռնումներ կային տիկին Նազելիին եւ օրդ․ Արշալոյսին միջեւ: Տիկին Նազելին կեանքի մէջ նիւթականի համար հոգ չէր ըրած, քանի այդ իր ամուսնոյն պարտականութիւնն էր․ Հալէպի աւանդութեան համաձայն, կին մը տան մէջ պէտք էր աշխատէր: Իսկ օրդ. Արշալոյս երիտասարդ տարիքէն Ամերիկա հաստատուած եւ իր արհեստով անուն շահած, նշանաւոր դարձած էր։ Մինչեւ պրանտի հասած էր, կ’աշխատէր թէ՛ տան մէջ, թէ՛ դուրսը: Ամենակարեւորը՝ երբեք չէր ուզեր տան մէջ խօսիլ անգլերէն, եւ այս մէկը պատճառ դարձաւ, որ բախումներ սկսին իր եւ Ռաֆֆիին միջեւ:

Ռաֆֆին տան մէջ անգլերէն կը խօսէր, հակառակ անոր որ բացառիկ անգլերէն չէր գիտեր: Իսկ Սոֆիան, իր անբաժանելի ընկերուհին, օրական իր ներկայութիւնը կը փաստէր այդ տան մէջ: Արշալոյս օր մը ընդվզեցաւ եւ պոռաց.

– Այս մէկը ես չեմ ընդունիր․ եղբօրս զաւակները օտար անձի մը այսքան կարեւորութիւն կու տան: Սոֆիա պէտք է իր սահմանը գիտնայ:

– No, no, no, հօրա՛ք, ասիկա իմ ընկերուհիս է, my favorite one!

– Դեռ առանց ամչնալու կը շարունակես, դուք ամերիկացիներն ալ անցաք: Վաղը առտու իրաւաբանական համալսարան պիտի երթանք, քեզ հոն կ’ուզեմ արձանագրել, պիտի աշխատիս ու սորվիս բոլոր դասերդ, պիտի ըլլաս լաւ փաստաբան, մտնես անոնց շարքերուն մէջ եւ լաւ դիրքերու պիտի տիրանաս․ մեծ ծառը մեծ շուք կու տայ:

– Հօրաք, հօրաք, ես կեանքս ապրիլ կ’ուզեմ:

Տիկին Նազելին ընդհատեց ըսելով.

– Ճանըմ, տղան ազատ է: Բան մը պիտի սիրէ որ կարդայ, չէ՞:

– Ո՛չ, ես իրեն ծախսերը պիտի հոգամ, ինք պիտի ուսանի, որ հետագային իրաւաբան դառնայ: Առաջին հերթին այս Սոֆիան պիտի մոռնաս: Ես պատրաստ եմ բոլոր ծախսերդ հոգալու:

Բախումները սկսած էին հարսի ու տալոջ միջեւ։ Արշալոյս կ’ուզէր իր եղբօր օգտակար ըլլալ․ զաւակներուն դաստիարակութեան օժանդակել, զանոնք որոշ դիրքի հասցնել։ Անոնք չէին գիտեր, որ Ամերիկան ովկիանոս մըն էր, եւ ալիքներու խաղերը շատ էին, իր միտքին մէջ կային կարգ մը ծրագիրներ, կարգ առ կարգ կ’ուզէր զանոնք իրագործել, ներկայիս կարգը Ռաֆֆիին էր, պէտք էր համալսարան մտնէր։

Տիկին Նազելին իր տղուն կեցուածքը կը քաջալերէր, այլեւս Սոֆիան մեծ հարց մը չէր իրեն համար, որքան oրդ. Արշալոյսին ներկայութիւնը, որ փուշ մըն էր իր աչքին:

Տիկին Նազելին կը խորհրդակցէր Ռաֆֆիին հետ, եւ կ’ըսէր, թէ այս իմփարաթոր Արշալոյսը կը սիրէր իր կարծիքը պնդել եւ իշխել դիմացի անձին վրայ.

– Դրամին ալ, իրեն ալ, կը բաւէ իշխէ մեր վրան, թող երթայ ետ իր տեղը: Ես այսքան տարի մինակ էի տանս մէջ:

Պրն. Արթին շատ մեծ զուարճանքով գրկած էր, այսքան տարի ետք, իր քոյրը: Ներկայիս ոչ մէկ գանգատ կ’ուզէր լսել տիկին Նազելիին բերնէն, քանի շատ յոգնած կը վերադառնար տուն, գիտէր որ քոյրը կը ծրագրէր իր շահուն համար: Ան երեկոյեան, երբ տուն վերադառնար, պատառ մը կ’ուտէր եւ կ’ուզէր խօսիլ իր ընկերոջ, Մուշեղին հետ, ստանալու համար Հալէպի լուրերը: 

– Մուշեղ աղբար, ինչպէ՞ս ես, ներկայիս ի՞նչ է Հալէպի վիճակը, կ’ուզեմ գալ, տեսնել տունս-տեղս:

– Աղբար, տունդ-գործատեղիդ եղածին պէս են: Կ’ուզես՝ եկո՛ւր նայի՛ր, միայն Հալէպի տնտեսական վիճակը շատ ծանր է. ժողովուրդը նեղ կացութեան մէջ է․ սղաճը, դրամի աւելի ու աւելի անկումը, եկո՛ւր նայի՛ր:

– Երանի՜, երանի՜․ ես հոս հանգիստ չեմ, այո, հոս գործատեղի մը կարգի դրի, փառք Աստուծոյ, բայց ամէն առտու երբ արթննամ, կը կարծեմ որ Հալէպ եմ, է՜, երազիս մէջ նոյնիսկ կը տեսնեմ Հալէպի տունս-տեղս:

Երեկոյեան, երբ սեղան պատրաստուէր, իւրաքանչիւրը ունէր իր տեղը․ Սոֆիան ալ։ Այս մէկը շատ դժուար էր օրդ. Արշալոյսին համար, որ դիմացը առած Ռաֆֆին՝ յատուկ «դասախօսութիւններ» կու տար հայապահպանութեան մասին, զորս Ռաֆֆին չէր ըմբռներ: Կ’ուզէր, որ Ռաֆֆին ոչ թէ բաժնուէր այս աղջիկէն, այլ զայն ատէր: Բայց Ռաֆֆին սկսաւ ատել իր հօրաքը, աջակցութեամբ իր մօր՝ տիկին Նազելիին, որ կը քաջալերէր իր ընթացքը: Դեռ այս բախումներուն մէջ էր, երբ ներս մտաւ Սագօն իր յոյն ընկերուհիին ձեռքը բռնած եւ ողջունելէ ետք բոլորը աթոռ մը փնտռեց աջ ու ձախ նայելով, աւելցնելու Միան ընտանեկան այս սեղանին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՓԵՏՐԱԼԻՑ ԱՆԿՈՂԻՆՆԵՐ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ընկերուհին փետրազարդ մատիտները կը ցուցնէր Զէյնէպին: Այշէ հարուստի աղջիկ էր, իսկ Զէյնէպ՝ աղքատ ընտանիքի․ երկուքին հակասական պատկերները որոշապէս զգալի էին թէ՛ նիւթապէս թէ բարոյապէս: Սակայն անոնք դասընկերուհիներ էին: Այշէին հայրը երեք ամիսը մէյ մը արտասահման կը մեկնէր։ Իսկ Զէյնէպին հայրն ու մայրը շէնքերու, տուներու մաքրութեան կ’երթային: Երբ Զէյնէպ Այշէին տունը այցելէր, միշտ զմայլանքով կը դիտէր շուրջը: Կը հիանար անոր սենեակի կահ-կարասիին, բարձին, անկողինին, որոնք սագի փետուրներով շինուած էին: Օր մը, ան գիշերեց անոնց տան մէջ: Վերմակն ու բարձը այնքա՜ն կակուղ էին որ… հապա փետրազարդ, գոյնզգոյն մատիտնե՞րը… գրասեղանը զարդարուած էր ատոնցմով: 

– Նայէ՛, Զէյնէպ, հայրիկս վերադարձին առեր է ասոնք, յատկապէս ինծի համար: Կ’ուզե՞ս մեր տունը գալ, հայրս ինչե՜ր-ինչեր բերաւ նորէն:

Զէյնէպ հառաչեց. ո՞ւր էր ան այս աշխարհին մէջ: Ո՞ր ժամանակաշերտին մէջ պահուըտած էր բախտը, ու ինք այդ բախտի տրամագիծէն դուրս մնացած էր: Փետրազարդ մատիտներու, բարձերու տէր ըլլալը եւ հանգիստ անկողինի մը մէջ պառկիլը իր ալ իրաւունքը չէի՞ն: Ան կը փափաքէր հանգիստ կեանք ունենալ, ըլլալ հարուստի աղջիկ եւ վայելել կեանքը իր ուզած ձեւով․ կ’ուզէր ունենալ առարկաներ, որոնց տէր էին հարուստներ եւ գնել շատ մը բաներ, որոնք կրնային գնել բարեկեցիկ մարդիկ: Հայրիկը, մայրիկը գոնէ երբեմն հարցնէին, թէ ի՛նչ բանի կարիքը ունէր. նոր կօշիկի՞ կամ հագուստի՞…: Մինչդեռ Այշէն ամէն բան ունէր… ամէ՛ն բան, բացի մէկ բանէ, անոր կը պակսէր հօրն ու մօրը հետաքրքրութիւնը: Հայրը տարին քանի մը անգամ զանազան միջոցներով արտասահման կը ճամբորդէր, երբեմն կնոջը հետ: Մայրը յաճախ ընկեր-ընկերուհիներով մէկ հաւաքոյթէն միւսին կը վազէր հագուած-շքուած եւ շպարուած: Այշէն ընդհանրապէս իր մեծ ծնողներուն հսկողութեանը տակ կ’ըլլար: Միշտ առանձին էր եւ կարիքը կը զգար ընկերոջ մը, ընկերուհիի մը, եւ իր փրկարարն էր արդէն Զէյնէպը:

Զէյնէպ օրէ օր կը մեծնար, կը գեղեցկանար: Աղեղնաձեւ սեւ յօնքերը խոշոր, սեւ աչքերուն իմաստալից արտայայտութիւնը ալ աւելի մէջտեղ կը հանէին: Սպիտակ մորթը կը փայլէր, եւ ինք օրէ օր հասակ կը նետէր: Մեծնալու, երիտասարդուհի ըլլալու բոլոր մասնայատկութիւնները կը կազմուէին անոր աղքատիկ աշխարհին մէջ: Թէեւ տեսքով եւ մարմնով կը գեղեցկանար, սակայն աղքատութիւնը հետզհետէ լայն փոս մը կը բանար հոգիին մէջ: Կը փափաքէր հագնիլ, շպարուիլ, պտտիլ: Կը փափաքէր ունենալ հանգիստ, զարդարուն ննջասենեակ մը: Երբ անկողին մտնէր, վերմակը քաշէր մինչեւ գլուխը եւ անուշահոտ բարձի մը փաթթուէր ու զգար երազներուն զմայլանքը: Բայց ի զո՜ւր…

– Զէյնէ՜պ, ա՛ռ, կրնաս գործածել մատիտներս, յետոյ կը վերադարձնես:

Ա՛ռ եւ տո՛ւր. ո՛չ, ան կ’ուզէր ի՛ր առարկան ունենալ, առարկային տէրը ինք ըլլալ, գեղեցիկ պայուսակներ, ծամակալներ գործածել: Հագածին յարմար կօշիկ գնէր: Մայրիկը ոչ թէ փէշին մէջքը սեղմէր կամ թուլցնէր, այլ մարմնի չափերուն յարմար փէշ գնէր: Տաբատներ, շապիկներ ունենար. բոլոր ասոնց տէր էր Այշէն:

– Ինչո՞ւ կ’աճապարես, Այշէ:

– Հայրիկս զիս դպրոցէն առնելու պիտի գայ: Քեզ ալ տանի՞նք:

– Ո՛չ: Ես կ’երթամ:

Անկարելի էր որ անոնք իր տունը տեսնէին, ապրած թաղը գիտնային… խայտառակ կ’ըլլար: Այշէն գեղեցիկ ինքնաշարժի մը մէջ հեռացաւ, իսկ ինք քալեց գետնի քարերուն կից տալով: Քանի մը օր վերջ Այշէին հայրիկը դարձեալ դպրոց եկաւ եւ աղջիկը ինքնաշարժովը տարաւ: Զէյնէպ նորէն քալեց, առանց կից զարնելու քարերուն: Երրորդին՝ Զէյնէպ որոշեց միանալ անոնց, իր տան առջեւ պիտի չիջնէր, այլ՝ տան մօտ ուրիշ տեղ մը ցուցնէր: Քանի մը անգամ կրկնուեցան դպրոցէն վերադարձները, եւ ան բազմեցաւ ինքնաշարժին ետեւը: Իր ի՞նչ բանը պակաս էր ուրիշներէն: Երկար, սեւ մազերը կը ծածկէին նորափթիթ կուրծքերը: Այշէին հայրիկը զայն կը դիտէր հայելիին մէջէն․ ընդհանրապէս Զէյնէպ գլուխը մէկ կողմ դարձուցած հեռուն կը նայէր: 

․․․Եղնիկներ կ’ոստոստէին անտառին մէջ: Անոնց ձագերը կը ցատկռտէին մարգագետնին վրայ դառնալով իրենց մայրիկին շուրջ. անոնց ոստումները քարերը կը տարտղնէին ասդին-անդին: Անտառին մէջ ջրվէժը կը հոսէր եւ առուակը կը գլգլար: Զուլալ ջուրերու գլգլանքին կը խառնուէր թռչուններուն գեղգեղանքը: Հեռուն պարիկ մը կը սպասէր, պարիկը դուռ մը կը բանար ու կը քաշէր աղջիկը դէպի զինք՝ պառկեցնելու համար զայն փետրալից անկողինի մը մէջ:

– Թռչնի՜կս, հանդա՛րտ, թեւերուս մէջ պիտի հանգչիս, ո՛չ ցաւ, ոչ լաց… հանգիստ ձգէ՛ ինքզինքդ, փետուրի մը հպումին չափ թեթեւ է ամէն բան… զգա՛…

Զէյնէպ կծկուեցաւ, յետոյ հանդարտեցաւ. սպիտակ մորթին կը հպէին մատներ եւ ինքն ալ նոյնպէս պատասխան կու տար. շունչը շունչին խառնուեցաւ, «ո՜հ» բացագանչեց եւ բերանը փակուեցաւ. դող մը անցաւ իրանէն, որ ցնցեց մարմինը, գալարուեցաւ, սողոսկեցաւ, քանի մը անգամ կուրծքը ելեւէջ ունեցաւ եւ ուժաթափ եղաւ. ծանրութիւն մը իջաւ վրայէն, հիմա կը հանգչէր փետրալից անկողինի մը վրայ:

Մարմին մը կանգնեցաւ ու ըսաւ.

– Թռչնիկս, հագի՛ր այս գեղեցիկ հագուստները:

Հիմա Զէյնէպ ունէր իր երազած ամէն բանը. մարմինը կը փոխանակէր մարմնով եւ միշտ կռնակը կը հանգչէր փետրալից անկողիններու մէջ: Ան փետրալից մէկ անկողինէն միւսը կ’իյնար, փետրալից մէկ բարձէն միւսին վրայ կը քնանար մարմնի մը հետ: Զէյնէպին մարմինը կը ծածկուէր դրամով եւ միշտ «ո՜հ» բացագանչութեամբ կը փակուէր բերանը:

– Այսօր մեզի կու գա՞ս, տունը առանձին եմ:

– Ինչո՞ւ չէ, կու գամ, խմելիք բաներ մը բերե՞մ:

– Չէ՛, ամէն բան կայ տունը, կրնաս գիշերել, որովհետեւ հայրս, մայրս ճամբորդեցին:

– Ճամբորդեցի՞ն…

Դպրոցը վերջացեր էր: Մէկ ամիս, երեք ամիս… ժամանակը կ’անցնէր: Ե՞րբ պիտի վերադառնար հայրիկը:

– Գործի պիտի սկսիմ: Կը կարծեմ որ յաճախ չենք կրնար տեսնուիլ:

Սրահը մութ էր. երաժշտութեան ձայնանիշերը լսուեցան, կարմիր լոյս մը կեդրոնը լուսաւորեց: Պորտապարուհին մէջտեղ եկաւ եւ երաժշտութեան հետ ներդաշնակ՝ նախ մէկ ոտքը շարժեց, յետոյ՝ միւսը: Ապա սպասեց եւ նայեցաւ մութին, ուր ոչ ոքի դէմքը տեսնել կարելի էր: Շղարշը անդին նետեց եւ սկսաւ պարել. սրահին մէջ հիացումի բացագանչութիւններ լսուեցան: Այնպէս ինքզինքէն անցած կը պարէր որ հանդիսատեսները կը շնչէին շատ կտրուկ՝ չխանգարելու համար պորտապարուհիին ներդաշնակ շարժումները: Նէոն լոյսերը կը վառէին ու կը մարէին եւ պարուհիին իւրաքանչիւր շարժումը հառաչանքներ կը պատճառէր զբօսարանին մէջ: Զգեստին գունաւոր քարերը աւելի աչքառու կը դառնային փայլփլող լոյսերուն տակ: Մարմինը կը թրթռար, պորտին վերիվայրումները եւ ձեռքերուն ներդաշնակ շարժումները ալ աւելի կը զգլխէին հանդիսատեսները: Փետուրներով ծածկուած ծիծերը կ’երերային եւ մարդիկ պատրաստ էին իրենց դրամը թափել անոր ոտքերուն առջեւ, կամ տեղաւորել կուրծքին ճեղքին: Անգամ մը անոր մարմնին դպելով կրնային խելագարիլ: Ո՞վ պիտի ըլլար այն գիշերուան բախտաւորը որ մէկիկ-մէկիկ հանէր պարուհիին կուրծքերը ծածկող փետուրները եւ իւրաքանչիւր հպումին ան թրթռացնէր դիմացինին սիրտը:

Սենեակին ամէն կողմը, պատերը, թիկնաթոռները զարդարուած էին փափուկ փետուրներով: Զբօսարանին տէրը, գործաւորները, Զէյնէպին ոչ մէկ բան երկրորդել կու տային: Փաթրոնը շատ լաւ գիտէր որ իր ամբողջ շահը կը պարտէր անոր:

Փաթրո՛ն, եթէ յաճախորդը չհաւնիմ, կը մերժեմ, գիտցա՛ծ ըլլաս:

– Դուն ինչպէ՛ս որ կ’ուզես, սուլթանս: Քու մէկ խօսքդ երկու չ’ըլլար, քու ոտքերուդ առջեւ փետուրներ չփռողը ճզմուի:

Լոյսերը վառեցան ու մարեցան: Կարմիր-կապոյտ լոյսով լուսաւորուեցաւ կեդրոնը եւ թեթեւ ծուխին մէջէն շղարշներու փաթթուած Զէյնէպ կեդրոնը կանգնեցաւ: Նախ մէկ զարկ, յետոյ երկրորդը… սկսաւ շարժել մարմնին անդամները, պորտը, կուրծքերը. շղարշը կամաց անդին նետեց եւ մնաց կիսամերկ: Հիմա երաժշտութեան համաչափութեամբ, վարժ շարժումներով կը գալարուէր, կը դողդղացնէր մարմինը:

Կարմիր խարիսխով նաւ մը նաւահանգիստին մօտեցաւ, եւ չուանը փաթթուեցաւ կայմին: Գիշերուան լուսնի լոյսին տակ ալիքներուն ծփանքը եկաւ ու զարնուեցաւ խարիսխին: Արեւուն ճառագայթներէն թխացած նաւապետը թիակները քաշեց ջուրին մէջէն, եւ անոնք հանգչեցան նաւուն եզերքը: Ամուր կապուած նաւը ծփաց ջուրին վրայ մինչեւ առաւօտ:

Լոյսերը բացուեցան, եւ Զէյնէպ մինչեւ գետին խոնարհեցաւ ու բարեւեց հանդիսատեսներուն:

– Այս գիշերուան յաճախորդը շատ լաւ վճարեց, սուլթանս:

– Աշկերտին ըսէ՛՝ շիշ մը քոնիաք թող բերէ:

Դուռը բացուեցաւ: Զէյնէպ սենեակին տմոյն լոյսին ներքեւ, հայելիին դիմաց նստած շպարը կը թեթեւցնէր: Ճանչցաւ. քանի՞ տարի անցած էր, երե՞ք, հի՞նգ, թէ ութ: Մեծցած էր ինք, կին եղած էր, կին մը, որուն ոտքերուն առջեւ մարդիկ դրամ կը փռէին: Ան նոյնն էր, նոյն մարդը որ դիմացինին «ո՜հ» բացագանչութիւնը փակեր էր բերնով, մարմնով:

Զէյնէպ հանուեցաւ եւ երկնցաւ անկողինին վրայ: Սպիտակ մարմինը պաղ մարմարիոնի մը պէս արձանացած էր սեւ սաւանին վրայ: Չէր գիտեր, թէ ժամանակին ո՞ր շերտին մէջ կը գտնուէր այդ պահուն, միայն գիտէր որ քանդակագործը կը նայէր մարմարիոնին եւ կը պատրաստուէր քանդակել զայն, ուրկէ դուրս պիտի բերէր արձանը եւ անոր փայլ տալէ առաջ պիտի կենդանացնէր զայն եւ անոր հոգիին մէջ շունչ պիտի դնէր: 

Բաց ոտքերուն առանցքէն դող մը անցաւ, սարսռաց, կծկուեցաւ: Կը պարէ՞ր, թէ կը սողոսկէր, կը գալարուէ՞ր, թէ կը հեւար: Բաց պատուհանէն ներս հովը մտաւ, շարժեց փետուրները, որոնք սենեակին ամէն կողմը տարածուած էին: Կը լսուէին տրոփիւնները եւ արիւնը կը շրջէր երակներուն մէջ, ինչպէս կը շրջի առուակը քարերուն միջեւ եւ երբ նեղ բացուածքի մը հանդիպի կ’արագանայ եւ կը ժայթքի: Արձանը շունչ առած էր. կծկումները արագացա՜ն, արագացա՛ն մինչեւ որ ժամացոյցին սլաքները հանդիպեցան իրարու եւ սկսաւ ճօճանակը շարժիլ, «ո՜հ» մը լսուեցաւ ու բերանը փակուեցաւ:

Մարմինը ոտքի ելաւ եւ բացաւ քոնիաքի շիշը, ումպ մը առաւ, երկրորդ ումպին՝

– Համդ կը խառնուի քոնիաքի համին, գիտցիր որ նորէն կ’այցելեմ,- ըսաւ:

Արձանը անշարժ կը պառկէր փետրալից անկողինին մէջ: Կուրծքը կ’ելեւէջէր: Դուռը փակուեցաւ, փետուրները թրթռացին եւ ճղճիմ մարմնին ձայնը զարնուեցաւ պատերուն.

– Թռչնի՛կդ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ա՜Խ, ԹԱՍՈՒԼԱ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Գառնիկ կարթը ջուրէն քաշեց: Կեռերուն ծայրը ձուկեր կը խաղային: Գառնիկ սպիտակ ակռաները ցոյց տալով ժպտեցաւ եւ ընկերոջը՝ Արամին դարձաւ.

– Ծօ՛, այսօրուան նիմէթը (բարիք) կը խնդացնէ մեր երեսը: Դոյլը լեցաւ, բե՛ր մոթորսիքլէթը, երթա՛նք, սանկ աղուոր զիյաֆէթ (խնճոյք) մը քաշենք այս իրիկուն:

Գառնիկը եւ Արամը նոյն թաղի բնակիչներ եւ հին ընկերներ էին: Նոյն վարժարանը յաճախած եւ միաժամանակ վարժարանը լքած ու գործի կեանքին նետուած երիտասարդներ էին: Գառնիկ կօշկակարի մը քով սորված էր արհեստը: Երբ մայրիկը իր միակ զաւակը առանձին թողուց, դեռ Գառնիկ տասնհինգ տարեկան էր. ուրեմն ինչպէ՜ս չլքէր դպրոցը: Արամն ալ սրճարանի մը մէջ կ’աշխատէր, որուն սեփականատիրոջ մայրը նեցուկ կանգնած էր Գառնիկին… եւ մինչեւ հիմա… ի՛նչ որ էր իր տղան իրեն համար՝ միեւնոյնն էր Գառնիկը:

Գառնիկ ձկնորսութեան կազմածները հաւաքեց ու տեղաւորեց պայուսակին մէջ: Դոյլին ջուրը թափեց ու կափարիչը փակեց: Հարուածներ զգաց դոյլին ներքեւը: Քիչ վերջ ջուրէն, օդէն զրկուած ձուկեր պիտի անշնչանային եւ յանձնուէին իրենց վախճանին:

Տերիա քուզուսու պունլար (Ծովային գառնուկներ են ասոնք),- ըսաւ Գառնիկը Արամին․- այս գիշեր օղին ալ կը դնենք սեղան, օ՜խ, քէֆը մերն է ծօ՛, Արամ: Այսօր Կիրակի է, սանկ շաբաթը մէկ օր ալ մենք խնդանք:

Այնպէս կը խօսէր Գառնիկը, որ անոնք կարծես այդ պահուն ճաշասեղանին գլուխը նստած ըլլային: Ատեն-ատեն ձեռքը կը շարժէր օդին մէջ, որպէս թէ շիշ մը կամ պնակ մը դնէր սեղանին: Արամը մոթորսիքլէթը մօտեցուցած էր մայթեզրին։ Մէկ կողմէն առարկաները կը տեղաւորէր, միւս կողմէն ալ կը վայելէր Գառնիկին ուրախութիւնը, որ ընդհանրապէս լաւ ձկնորսութենէ մը ետք անոր տրամադրութեան վրայ կը ցոլանար:

Արամ անցաւ ղեկին գլուխը, Գառնիկն ալ նստաւ ետեւը: Շարժիչը աշխատեցաւ եւ անոնք ճամբայ ելան: Դոյլին մէջ ձուկերուն թրթռացումները դադրած էին: Արդէն քիչ վերջ Գառնիկին մատներուն տակ բոլորին փորոտիքը կեր պիտի դառնար փողոցի կատուներուն: 

Մեքենան արագ կը յառաջանար: Երկու ընկերներուն մազերը հովուն յանձնուած էին․ անոնք կը խօսակցէին ընթրիքի պատրաստութիւններուն մասին: Ի վերջոյ հասան փողոց եւ մեքենան կանգ առաւ Գառնիկին տան առջեւ: 

– Ուշ չմնա՛ս իրիկունը: Սեղանը պատրաստ պիտի գտնես:

– Վրայ-գլուխս փոխեմ, իրիկունը կու գամ: Տեսնեմ, եթէ մայրս խապախ (դդում) տապկած է, կը բերեմ:

– Օ՜ֆ մամայիդ խապախները որքա՜ն կարօտցած եմ, մատներս ալ հետը կ’ուտեմ:

– Օղին ալ կը բերեմ, աս խուզիներուն (գառնուկ) քով օղին սէք կ’երթայ:

Գառնիկ քառայարկ շէնքի մը երրորդ յարկը կը բնակէր: Գետնայարկը կը բնակէր յոյն զոյգ մը: Մեծ տարիքով էին: Քոռնելիին եւ Տեսփինային զաւակները Յունաստան գաղթեր էին: Երբ անոնց տղան ծնողքը քովը առնել ուզեց, հայրը պատասխանեց.

– Չէ՛ պէ, օղո՛ւլ (տղայ), հոն Իսթանպուլէն գաղթողներուն օտար աչքով կը նային: Ձգէ՛, մենք հո՛ս մնանք: Կ’երթանք, կու գանք․ նաեւ՝ դուք: Այս տարիքէն վերջ մօրդ հետ Յունաստանի մէջ օտարի տեղ անցնիլ ցաւ կը պատճառէ, մեր յունարէնը նոյնիսկ օտար է անոնց համար:

Գառնիկ որսացած ձուկերէն երբեմն անոնց ալ կը յատկացնէր: Սակայն այսօրուան չափը հազիւ իրենց պիտի բաւէր:

Երկրորդ յարկի բնակիչը Էմինէ հանըմն էր: Երբ մզկիթը սկսէր, նամազը կատարող հաւատացեալ թրքուհի մը կ’ըլլար, շէնքին մէջ ձայն-ձուն չէր ելլեր: Զաւակները ամուսնացեր եւ զատ տուն շիներ էին: Երկու տարի առաջ ալ Էմինէին ամուսինը մեռած էր: Այս պատճառով մեվլիւթ (հոգեհանգիստ) կարդացուցած եւ բոլոր դրացիներուն լոքմա (անուշեղէն մը) բաժնած էր: Աղջիկը յաճախ կ’այցելէր մօրը իր երկու լակոտներով: Տղան տասնհինգ օրը մէյ մը կու գար եւ տան կարիքները հայթայթելէ ետք կը մեկնէր: 

Չորրորդ յարկը կը բնակէր յոյն կին մը՝ Թասուլան: Գառնիկին ամենէն շատ դիտածը… հետեւածն էր ան: Թասուլան ունէր սիրելի մը, որուն հետ ամէն տարի կը պատրաստուէր նշանուելու, սակայն չէր ըլլար նշանտուքը: «Հէօտիւք» (կոշտ եւ ապուշ մարդ) կ’որակէր Գառնիկ զայն, երբ կը նշմարէր, որ ան այցելած է Թասուլային եւ լուսցուցած է անոր քով: Ի՞նչ տեսակ մարդ էր ան, ինչո՞ւ չէր ամուսնանար, կը խորհէր Գառնիկ մարդուն մասին: Վարդի պէս գեղեցիկ կին մըն էր Թասուլան, այր մարդուն երազները կը զարդարէր եւ… մանաւանդ Գառնիկին երազներուն գլխաւոր հերոսուհին էր: Ծօ՜, որքա՞ն ժամանակ պիտի սպասէ այս կինը քեզի… ինչո՞ւ կը սպասցնես… բոլոր այս խորհուրդներուն ներքեւ Գառնիկ ձուկերը մաքրեց եւ շարեց պնակին մէջ: Յետոյ լոգնալու համար լոգարան մտաւ: 

Հազիւ լոգարանէն ելած էր, դրան զանգը հնչեց: Գառնիկ մտածելով, որ Արամը եկած է, ղենջակը մէջքին կապած դուռը բացաւ եւ յանկարծ քայլ մը ետ առաւ: Եկողը ոչ թէ Արամը, այլ Թասուլան էր: Թասուլան թեթեւ մը ժպտելով աչքերը վերէն վար պտտցուց Գառնիկին վրայ: Գառնիկ չգիտցաւ ընելիքը, պահ մը ձեռքերը տարաւ կուրծքին, շապիկի մը տակ ծածկուելու շարժումով, սակայն զգաց, որ Թասուլային աչքերուն փայլուն նայուածքը բոլորովին մերկացուցեր էր զինք: Թասուլան թեթեւ հազաց եւ խօսքի մտաւ.

– Պիտի հարցնէի, որ քանի մը օր տունը պիտի չըլլամ, բանալիս ձգեմ, կատուիս կրնա՞ս նայիլ: Մաքուր կենդանի է, միայն կերը պիտի տաս եւ ջուրը պիտի փոխես:

Գառնիկ շփոթութիւնը թօթափեց: Թասուլան առանց պատասխանի սպասելու բանալին երկարեց: Գառնիկ մէկ ձեռքով ղենջակը կը բռնէր, միւս ձեռքով բանալին կ’առնէր: Զգաց, որ հով մը կը փչէր, տա՜ք հով մը․ մինչեւ հիմա այսպիսի հոգեվիճակի չէր մատնուած: Յանկարծ մկանները ուռեցնելու փափաք զգաց, քանի որ դիմացինը Թասուլան էր եւ իւրաքանչիւր խօսքին թեթեւ ժպտելով զայն վերէն վար կը քննէր:

Դուռը գոցուեցաւ: Գառնիկ ննջասենեակը գնաց եւ նստաւ անկողինին վրայ: «Ո՜ւֆ» բացագանչեց եւ պահ մը աչքերը հայելիին սեւեռած մնաց: Հիմա ինքզինք կը դիտէր: Սա հէօտիւքէն ի՞նչը պակաս էր, ընդհակառակը աւելին ունէր: Ա՜խ սա պէքարութիւնը (ամուրի) մէյ մը փարատէր ա՛լ: 

Քիչ վերջ դուռը զարնուեցաւ: Երանի՜ Թասուլան ըլլար: Գառնիկ շապիկը հագած եւ սանտրուած էր: Արեւուն տակ այրած, սեւցած դէմքը աւելի կը հասունցնէր նայուածքը: Հիմա կրնար բան մը բացատրել կամ ներողութիւն խնդրել քիչ առաջուան վիճակին համար: Սակայն չէ՛, բանալին սեղանին վրայ էր, ինչո՞ւ նորէն Թասուլան գար: Արամ սանդուխներէն կը բարձրանար:

– Ինչո՞ւ շուարած կը նայիս, Գառնիկ, ուրիշի՞ն կը սպասէիր:

– Չէ՜, քիչ առաջ Թասուլան եկաւ ու քիչ մը անյարմար վիճակի մէջ բռնեց զիս:

– Անյարմա՞ր վիճակի մէջ…

– Ամօթ եղաւ կնկան:

– Ծօ՛, ամօթը ի՞նչ է, ասլանի (առիւծ) պէս մարդ ես: Կինը թող էրիկմարդ տեսնէ: Ի՞նչ է ատ սիւմսիւքին (թմրած, ծոյլ) կառչեր է, անոր ծոցը կը մտնէ:

Արամ լաւ գիտէր ընկերոջը զգացումները Թասուլային հանդէպ: Ուստի առանց պատճառ մը հարցնելու կամ բացատրութիւն ստանալու յայտնեց իր մտածումը։ Արամ ուղղուեցաւ խոհանոց, մօրը ղրկած դդումի տապկոցը պնակ դնելու համար: Գառնիկն ալ հետեւեցաւ անոր: Քիչ վերջ սեղանը պատրաստ էր եւ ձուկերուն ճզրտոցը կը լսուէր խոհանոցէն: Հոտը տարածուած էր սենեակին մէջ: Եթէ Գառնիկ վարի յարկը նստելու ըլլար, թաղին բոլոր կատուները հաւաքուած պիտի ըլլային պատուհանին առջեւ: Սեղանը զարդարած էին կանաչ հազարին քով լոլիկ վարունգով: Գաւաթներուն մէջ լեցուցեր էին օղին, որուն հոտը կը խառնուէր սոխին եւ ալ աւելի ախորժակ կը գրգռէր: Գառնիկ եւ Արամ սեղան նստան: Սեղանին մէջտեղը ոսկեգոյն ձուկերով զարդարուած էր: Անոնք մէկ ումպով տուպլէ մը օղին տապալեցին ձուկի քանի մը պատառով: Երկրորդ անգամ լեցուցին բաժակները: Արամ սկսաւ խօսիլ.

– Սա Թասուլան ալ կնիկ է հա՛:

– Օղլո՛ւմ, անիկա տէր-տիրական ունի: Մարդը հէօտիւք-մէօտիւք գլուխ կը թռցնէ:

– Չէ՛, ծօ՛, ատանկ չէ, Թասուլան պիտի նստեցնես դիմացդ, պիտի դիտես մինչեւ առտու:

– Դիտե՞լ… դիտելը ի՞նչ… դիտելու ըլլաս՝ ա՛ռ նկար մը դի՛ր դիմացդ: Պիտի առնես թեւերուդ մէջ: Կին ըսածդ պիտի խաղայ ձուկի մը պէս մինչեւ առտու: Ա՜խ, սա պեքարութիւն ըսուածը: Մեր շահերը տուն-տեղ շինելու բաւարար չեն:

Օղիի գաւաթները ետեւ-ետեւի կը պարպուէին եւ երկու ընկերներուն գլուխները կը տաքնային հետզհետէ:

– Մի՛ վհատիր, ընկերս, էլպէթ (հարկաւ) մեր խըսմէթն (բախտ) ալ տեղէ մը պիտի բացուի: 

– Սակայն Թասուլային պէսը չի գար մեզի: Խմե՛նք կենացը: Մեր չունեցած կիներուն կենացը:

Յանկարծ Արամ սեղանին վրայի բանալին նշմարեց:

– Օ՜, զիս կը խաբե՞ս, ծօ՛, ըսէ՛, գիշերը որո՞ւ հետ պիտի անցընես: Ես ալ քեզ խելօք կը կարծէի: Չըլլայ կէս գիշերին Թասուլային քով ելլես:

– Չէ՜ պէ՛, մի՛ շիներ, բախտիս ժպտողը միայն դեղին փիսիկն է, Թասուլային կատուն…:

Գաւաթները ճնկեցին: Օղիին շիշը կէս եղած էր: Այն գիշեր երկու ընկեր իրենց նեղութիւնը կը փարատէին առիւծի կաթով՝ օղիով: Գառնիկ կը հառաչէր ամուրի ըլլալուն համար… մերթ կը փաթթուէր Թասուլային մէջքին, մերթ զայն կ’առնէր թեւերուն մէջ… եւ երբ ապրուստի նեղութիւնը յիշէր, կը քակուէին թեւերը: Այն գիշեր երկու ընկեր յանձնուեր էին տերիա խուզիներուն եւ օղիին համին ու հոտին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏՂԱՔՍ (Է․)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Մ Նահանգներ

Ռաֆֆին ուրախութենէն կը թռչկոտէր, այդ ուրախութիւնը կը բազմապատկուէր: Անոր ցնծութիւնը ներքին երգեցողութիւն մըն էր, զոր բացասական պարագաները չէին կրնար լռեցնել եւ որ կը կարդացուէր երեսին վրայ: Մտքի արթնացման պատճառը չէր այդ ուրախութիւնը, այլ սրտի բերկրութեան արտայայտութիւն էր: Արիւնը կը խայտար երակներուն մէջ: Երջանկութիւնը գտած էր եւ հասած՝ անոր գագաթնակէտին:

Ան նստած էր կանաչ կաշիէ բազկաթոռին, իսկ իր գիրկը նստած էր իտալացի Սոֆիան:

Սոֆիան երկարահասակ, նիհար, շէկ մազերով, Ռաֆֆիէն երեք տարի մեծ, գրաւիչ աղջիկ մըն էր, որ կը բնակէր իրենց քովի բնակարանը․ իրենց դրացին էր:

Սոֆիան գոհ էր ներկայ վիճակէն, ան իր այս նստուածքին մէջ ոչ մէկ անհանգստութիւն կը զգար, իրեն համար սովորական երեւոյթ մըն էր, ինչո՞ւ այդքան կը զարմանային:

Ռաֆֆիին հոգին թեւեր կ’առնէր, երկինք կը բարձրանար, կլոր-կլոր շրջապտոյտ կ’ընէր, կը թռչէր, կը սաւառնէր երկնքի ծալքերուն մէջ արագ սլանալով, ոտքերը գետին չէր կրնար դպցնել:

Սոֆիան մերթ ընդ մերթ Ռաֆֆիին շրթներուն համբոյր մը կը դրոշմէր, ինչ որ պատճառ կը դառնար, որ Ռաֆֆին ցնցուէր, աչքերը աւելի բանար, յօնքերը կամարաձեւ ըլլային՝ խելագարէր:

Իսկ փոքր եղբայրները՝ Սագօն եւ Նարեկը, նստած դիմացի բազկաթոռին, արմուկնին սեղանին վրայ կռթնցուցած, գլուխնին ափերնուն մէջ դրած, աչքերնին խոշոր-խոշոր բացած՝ սեւեռած էին անոնց վրայ: Իրենց համար շատ հետաքրքրական էր պատահած «դէպքը», ուրախացուցիչ տեսարան մը կար իրենց առջեւ:

Տիկին Նազելին խոհանոցը իր համեղ կարկանդակները կը պատրաստէր, չէր ուզեր զաւակներուն հանգիստը խանգարել:

Սագօն եւ Նարեկը նստած կ’երազէին, թերեւս կը փափաքէին իրենց եղբօր տեղը ըլլալ: Մերթ ընդ մերթ իրենց աչքերն ալ կը գոցէին, գոնէ երեւակայութեամբ իրենց եղբօր տեղը ըլլային: Երանի՜ կու տային անոր:

Տիկին Նազելին, մէկ ձեռքը կարկանդակը բռնած, միւս ձեռքը՝ թաշկինակը, խոհանոցէն ուղղուեցաւ դէպի նստասենեակ, երբ նշմարեց երկուքը, պահ մը սառեցաւ, ետքը գլուխը շարժեց, ուզեց կացութիւնը փրկել, աջ բռունցքը ձախ ափին մէջ դրաւ, ետքը՝ հակառակը, գլուխը շարժեց, այտերը կարմրեցան, բարձրաձայն բարեւեց Սոֆիային, զարմացած ակնարկ մը ուղղեց անոր, որ շտկէ իր կեցուածքը, ի զուր, Սոֆիա թերութիւն մը չէր տեսներ իր վիճակին մէջ:

Տիկին Նազելին կանչեց իր երկու փոքր տղաքը, որ օգնեն իրեն՝ խոհանոցի գործերը դասաւորելու, բայց ոչ մէկը ընդառաջեց: Անոնք նստած կը հիանային իրենց եղբօր վիճակին:

Շատ չանցած դուռը բացուեցաւ, ներս մտաւ պրն. Արթինը: Ան այս երեւոյթը տեսաւ, անգամ մը եւս նայեցաւ, արդեօք սխա՞լ էր տեսածը:

– Ամա, կնիկ, աս ի՞նչ է: Կնի՜կ, աս ի՞նչ է:

– Արթին, ամօթ է. բան մը մի՛ ըսեր:

– Ի՞նչ ըսել է՝ բան մը չըսեմ: Հօր հանդէպ յարգանքն ալ վերջացեր է, ես այս մէկը տանս մէջ չեմ ընդունիր:

– Կամաց, Արթին, մի՛ պոռար, հոս Ամերիկա է, Հալէպ չէ:

– Ի՞նչ Ամերիկա, կնիկ, զիս մի՛ խենթացներ․ Ամերիկա, Ամերիկա, եթէ ա՛ս է Ամերիկան, առաջին քարը դնողին․․․: 

– Աման, էրիկ, ճահիլութիւն մըն է, վաղը կ’անցնի, կը մոռնան, կը յիշենք եւ կը խնդանք, պիտի զբաղին, ճահիլ են, վերջը՝ տղայ է, տղա՛յ:

Պրն. Արթին կորսնցուցած էր հաւասարակշռութիւնը, ձախ ձեռքը կը դողար, երեսը ստացած էր կարմիր գոյն, կարծես այտերուն արեան մազերակները ամբողջութեամբ ճաթած էին։ Արդեօք Հալէպ մնար, վճարէր տղոց զինուորութեան փոխարժէքը՝ աւելի՞ լաւ կ’ըլլար քան այս, կը խորհէր ինքնիրեն:

Բոլորը Ճաշասեղան նստած կը ճաշակէին համեղ ճաշերը։ Սոֆիան շատ կը սիրէր հայկական ճաշերը, կը փորձէր պատառները մէկ Ռաֆֆիին բերանը ուղղել, մէկ՝ իր, ետքը «Yummy!» արտասանելով:

Պրն. Արթին կերակուրի պատառները կ’ուղղէր իր բերանը, բայց չէր գիտեր, թէ անոնք ուր կ’երթային: Դժգոհ ակնարկ մը ուղղեց, ծուռ աչքերով նայեցաւ Ռաֆֆիին, ետքը՝ իր կնոջ, որ յարգուի սեղանի սրբութիւնը՝ կարգն ու կանոնը։ Ինք ճաշի ժամանակ չէր ուզեր խօսակցութիւն կամ խեղկատակութիւն, իր հօրմէն սորված էր, թէ աղօթքով կը սկսին ճաշի, խոր լռութիւն պէտք էր պահուէր ճաշի ժամանակ, որովհետեւ, կը հաւատար իր ընտանիքը, հրեշտակները սեղանին վերեւ կլոր դառնալով կ’աղօթէին:

Ի զուր էին բոլոր ջանքերը:

Ճաշէն ետք Սագօն եւ Նարեկը կ’օգնէին իրենց մօր՝ սեղանը հաւաքելու, կարգ մը դասաւորումներ կատարելու, միեւնոյն ժամանակ իրենց ակնարկը չէին հեռացներ Ռաֆֆիին եւ Սոֆիային վրայէն: 

Անոնք, անջատուած իրենց շրջապատէն, զիրար գրկած մտան ննջասենեակ հանգստանալու:

Ռաֆֆին՝ Հալէպ ծնած, մեծցած Հալէպի բարքերով ու սովորութիւններով ու դաստիարակութեամբ սնած, ինչպէ՞ս այսքան շուտ կ’ընտելանար Ամերիկայի մթնոլորտին:

Այս անգամ պրն. Արթինին արիւնը գլխուն կը զարնէ, նստած տեղէն կը բարձրանայ, աջ ձեռքը վեր բարձրացնելով մէկ ձայնի վրայ կը պոռա՜յ․

– Կնի՜կ, այսքանին չեմ դիմանար:

– Աման, Արթին, մի՛ պոռար, ձայնդ մէկը չլսէ, ճահիլութիւն մըն է, հոս Ամերիկա է, չենք կրնար պոռալ, խառնուիլ, հոս իրենք ազատ են, ետքը տղանիս ձեռքերնէս կ’երթայ, լռութեամբ, խելքով պիտի լուծենք աս հարցերը: Վերջը՝ տղայ է, ճահիլութիւն մըն է, կը վերջանայ, դուն հանդարտիր:

– Ծօ, եթէ Հալէպ ըլլայի, ես այս աղջիկը դուրս կը վռնտէի, տղուս ալ դասը կու տայի: Այս ի՞նչ փորձանք է գլուխնուս եկածը:

Պրն. Արթին ինքզինք բնակարանէն դուրս նետելով իրենց տան պարտէզը կը փորձէր հանգստանալ: Մինչ այդ տիկին Նազելին անոր պէտք եղած դեղը հասցուցած էր:

Գլխուն մէջ հազարումէկ հարցեր կային, իր գործատեղին կ’ուզէր կատարեալ դիրքի հասցնել, ետքը, զաւակները ուսման տալ եւ զանոնք պատրաստել, որ հասնին բարձր մակարդակի, դիմագրաւեն իրենց ապագան, բայց իր Անդրանիկ զաւակը արդէն կ’ուզէր «ազատ» ապրիլ, մնացածը կարեւոր չէր անոր համար:

Անցան օրեր, շաբաթներ․ Սոֆիան դարձաւ ընտանիքին մէկ անդամը, ունէր իր յատուկ տեղը, իր աթոռը այդ բնակարանին մէջ, եւ անոր ոչ ոք կրնար խառնուիլ:

Պրն. Արթին երբ տուն մտնէր, աչքերը այդ կողմ չէր դարձներ։ Թէ՛ չէր ուզեր կորսնցնել իր տղան, թէ՛ ալ չէր ուզեր իր հոգեվիճակը խանգարել․ կ’ուզէր շտկել Ռաֆֆիին ընթացքը, բայց ինչպէ՞ս։ Կը սպասէր, որ օր մը այդ ճահիլութիւնը վերջ գտնէր, բայց ինչպէ՞ս եւ ե՞րբ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՕՁԻՔ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿՌԻՒ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՉՈՒԽԱՃԵԱՆ
 
Խանութէն փութով ելաւ՝ իր քաղաքը դարձող աղջիկը դիմաւորելու.
 
– Բարի եկար։ Ի՞նչ կայ չկայ։ Ինչպէ՞ս ես։ Բան-գործ թողուցի, քեզի հասայ։ 
 
– Ինչպէ՞ս ըլլամ։ Փոխուած ոչինչ կայ։ 
 
– Մ’ը՛սեր։ Եա՜, ըսել է՝ անանկ է։ 
 
– Հիմա ի՞նչ պիտ՚’ նեմ, պապա՛։
 
– Աղջիկս, Աստուած մեծ է. ճամբայ մը կը գտնենք։ 
 
– Ամա՜ն, ո՛չ ճամբայ գտնենք ո՛չ խէր տեսնենք։ Բան մը ուզելու ուժ անգամ չունիմ։
 
– Ինչո՞ւ ասանկ կը խօսիս, աղջիկս։ Անանկ բան կ՚ըլլա՞յ,- կ՚ըսէր հայրիկը թէ չէ՝ մայրը եկաւ, ըսաւ.
 
– Կարճ կապէ՛, անօրէն աղջիկ։ Մէյ մ՚ալ քեզմո՞վ պիտի զբաղինք։ Արդէն շատ գործ ունինք։ Պապադ բանը-գործը թողուցեր՝ քեզի եկեր է։ Հատէ՛, դուն ալ բանէ մը բռնէ՛։ Հատէ՛։
 
– Աղջկան մեղքն ինչո՞ւ կ՚առնես։ 
 
– Հէլէ դուն ձայնդ կտրէ՛։ Ա՜խ, Տէրս թո՛ղ հոգիս առնէ՝ օձիքս ազատեմ ձեզմէ։
 
Հայր ու աղջիկ միասին ապուշ-ապուշ նայեցան մօրը, բայց անիկա չտեսնելու տուաւ եւ գնաց ու շարունակեց գործել խանութին մէջ։ Ետքը, անոնց չգործելը տեսնելով, ըսաւ․
 
– Եկէ՛ք, Աստուած ի՜մ։ Տակաւին ինծի կը նայիք ապուշ-ապուշ։ 
 
– Հա՛, մեզի՞ ըսիր։
 
– Չէ չէ, գետնի մարմարներուն ըսի, որ կեանքի գան ու գործ տեսնեն ինծի հետ։ Դուք ապո՞ւշ էք, ի՞նչ էք։ Ըսածս կը հասկնաք, բայց չհասկնալու կու տաք։ Հիմա ձեզի կը ցուցնեմ։
 
Աւելը ձեռքը առաւ ու շուտով…
 
***
 
Լուցկիի բոցին պէս անցաւ, գնաց այն օրը։ Իսկ միւս օրը տարբեր չէր նախորդէն: Մայրը եկաւ եւ արթնցուց իր աղջիկը: Ժամը ուշ էր, իսկ օրը՝ իրիկուն։ Աղջիկը գայթեցաւ՝ ոտքը անկողինին ոտքին զարնելով։ Մայրը ասիկա տեսնելով անմիջապէս ըսաւ.
 
– Ձախաւե՜ր աղջիկ, ձախաւե՜ր։ Դուն չես կրնար մարդ ըլլալ, ո՜ւր մնաց որ աղջիկ ըլլաս։ Ձեր ձեռքը ուրկէ՞ ինկեր եմ։ Հատէ՛, բան մը ըրէ՛։ Ո՛հ, մոռցայ։ Չես կրնար ընել։ Ըսէ՛՝ «Ինչո՞ւ»։ 
 
– Ինչո՞ւ, մայրիկ։
 
– Ձայնդ մի՛ հաներ։ Չես կրնար, չե՜ս։ Օրը իրիկուն եղեր է։ Ընելիք չմնաց։ Փա՛ռք Աստուծոյ, շատ աղէկ աղջիկ ունիմ. ձեռքէս կը բռնէ՝ միասին կ՚ընենք ամէն գործը։ Ժամը քանի՛ է՝ գիտե՞ս։ 
 
Աղջիկը այս բաները լսելով սկսաւ լալ։
 
– Է՛հը, է՛հը, է՛հը։ Ո՞ւր է պապաս։ 
 
– Հոն ուր դուն էիր մինչեւ հիմա. անկողինը պառկած է, կը քնանայ։ Քեզի պէս չէ՞ եա՛։ Քեզի պէս ծոյլ… ինչ որ է, սեղանին վրայ եփած ապուրս կայ։ Գնա՛, կե՛ր:
 
– Մերսի։ 
 
– Մերսի մ’ը՛սեր։ Ձեռքէս չես բռներ, ետքը գալով շնորհակալութիւն կը յայտնես։ Կը թողուս որ տունը մայրդ մաքրէ եւ բոլոր ճաշերը եփէ առաւօտէն սկսեալ մինչեւ մութ գիշեր։ Իսկ դուք՝ դուք ի՞նչ ըրիք, Մարիա Խանըմ։ Ա՜խ, մէյ մ’ալ իրաւէն խանըմ ըլլայիր՝ հոգս չէր ըլլար։
 
– Ըսելիք չունիմ։ Կ՚երթամ ապուրը ուտելու։ 
 
Ոչ ոք կը հարցնէր մօրը, թէ ինչո՞ւ բարկութեամբ կը խօսէր։ Երբ աղջիկը գնաց բաներ մը ուտելու, ինք աթոռ մը առաւ, նստաւ գունատ։ Կարծես թէ խղճի խայթ ունէր եւ կը տագնապէր։ Ցաւ կը զգար։ Գլուխը դնելու տեղ չունէր։ Առանձին էր, բոլորովին առանձին։ Ուժ չունէր անգամ նստած տեղէն ելլելու։ Այն ատեն իմացաւ կինը, որ այս բարկութիւնը պիտի պղծէ իր անունը, նոյնիսկ պղծեր է։ Իրականութեան մէջ ոչ ոք զինք այնքան լաւ կը ճանչնար, որքան ինքն իսկ։ Ոչ իսկ ամուսինը կամ աղջիկը։ Ծովուն վրայ ծփացող անառագաստ նաւու մը պէս էր։ «Երանի՜ թէ հասկնան սիրտէս անցածները», կ՚ըսէր մտքէն։
 
Միջոց մը եւս շարունակեց աթոռին նստիլ։ Ապա ելաւ եւ աղջկան քով գնաց։ Բան մը ըսելու վրայ էր, երբ հրաժարեցաւ։ Աթոռը ձգած տեղը գնաց ու ըսաւ. «Խելքս գլխէս գնաց։ Քիչ մնաց որ բերանիս եկածը պիտի ըսէի»։ Աղօթքի սենեակը գնաց, զոր իր աներհայրը շինել տուեր էր։ Ծունկի եկաւ, «Գառն Աստուծոյ, քեզի կու գամ։ Ինչպէս որ եմ՝ անանկ կու գամ։ Աստուած իմ, շնորհէ՛ որ աղջիկս վիճակս հասկնայ։ Փրկիչս միայն դուն ես, Տէր իմ։ Ամէ՜ն»։ Ինքնավստահ անկողին գնաց պառկելու եւ գլուխը դնելուն պէս՝ մուշ-մուշ քնացաւ։ 
 
Առաւօտ կանուխ ելաւ, տեղ մը գնաց՝ առանց մարդու բան մը ըսելու։ Ոչ ոք գիտէր թէ ուր գացեր էր։ Աղջիկը արթննալով իմացաւ որ մայրիկը հոն չէր։ Աստուած լսած էր մօր աղօթքը եւ սրտին մէջ զգացում մը դրած, որ կ’ըսէր թէ պէտք էր իր մօր ետեւէն երթար։ Այս ներքին ձայնը լսեց եւ թէպէտ մօրը գացած ճամբան չէր գիտեր, բայց ճամբայ մը բռնեց։ Բաւական յառաջանալով տեսաւ ծառ մը, որու տակ նստած էր մայրը եւ կու լար։ Մօտեցաւ անոր եւ ըսաւ: 
 
– Ինչո՞ւ հոս եկեր ես՝ կու լաս։
 
– Ա՜խ, ես տարտս որո՞ւն լամ։ Տարտս մէկ չէ, տարտս տասը չէ։ Ըսելիք չունիմ քեզի։
 
– Մամա, դուն ի՞նչ կ՚ըսես։ Աս բարի նշան մը չէ։
 
– Օտարները ի՞նչ գիտեն թէ տարտս ինչ է։ Աղջիկս ի՞նչ կը հասկնայ թէ ինչո՞ւ կու լամ
 
– Մամա, ի՞նչ կրնամ ընել քեզի համար։
 
– Մէյ մը ըսէ, թէ քովդ ջրաման ունի՞ս։ 
 
– Ունիմ, բայց ինչո՞ւ։
 
– Ատ տեղը գնա՛, հոն գետ ըլլալու է. ջուր լեցո՛ւր հոնկէ, բե՛ր ինծի։ 
 
Աղջիկը վազնիվազ գնաց եւ մօրը ուզածը բերաւ։ Մայրը ջուրը անոր ձեռքէն առնելովխմեց զայն եւ սկսաւ պատմել թէ ինչո՞ւ կու լար։
 
– Ա՜խ, աղջիկս։ Ես զալըմ կեսուրներուն ատենը հարս եղած եմ, իսկ զալըմ էրիկներուն ատենն ալ՝ կին։ Հայրդ եղող մարդը իր ձեռքէն եկածը ետ չթողուց եւ ինծի ինչե՜ր ըրաւ։ Իմ համբերութիւնս ալ վերջ ունի եւ ի վերջոյ ես ալ ասանկ մէկը եղած եմ։ Շատ կը սիրեմ քեզ ես, բայց չեմ կրնար ինքզինքս զսպել։ Մէկը չեմ սիրեր քեզ սիրածիս չափ։ 
 
– Մամա, ես չէի գիտեր թէ քու տարտդ ասչափ շատ է։
 
– Ա՜խ, մէյ մը գիտնաս թէ չգիտցած բաներդ ինչքա՜ն շատ են։ Ինչ որ է, աղջիկ իմ, յուսամ թէ կը հասկնաս զիս։ 
 
– Մամա, ո՜հ, ի՜նչ անգին գանձ մըն ես դուն ինծի համար, եւ ես յարգդ չեմ գիտցեր։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՏՈՒՀԱՆԷՆ ԱՆԴԻՆ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

– Ոչ, ես կարդալ չեմ ուզեր, ոչ մէկ գրութիւն պիտի կարդամ։

– Ինչո՞ւ։ 

– Կարդալ չեմ սիրեր, չեմ ուզեր։

– Բայց ինչո՞ւ չես սիրեր կարդալ։

– Պիտի չկարդամ, պիտի չկարդամ, պիտի չկարդամ։

– Այն ատեն ի՞նչ պիտի սորվիս, ի՞նչ կը սիրես։ Առանց կարդալու եւ գրելու պիտի կարենա՞ս սիրած բանդ յաջողցնել։

Օրիորդ Արփինէն անընդհատ հարցումներ կը հարցնէր, որովհետեւ իր աշակերտուհիին դիմաց ինքզինք անճար կը զգար։ Արեւը միշտ կը մերժէր իր առաջարկները, իսկոյն ան պատասխանեց․

– Երգել, պարել կը սիրեմ, ուրիշ բան չեմ սիրեր։

– Շատ լաւ, ուրեմն հայերէն երգող երգչուհի մը կրնաս ըլլալ եւ ի՜նչ լաւ կ’ըլլայ. մեր աւանդական պարերը յաջորդ սերունդներուն կը փոխանցես։

– Փոխանցել ի՞նչ ըսել է։

– Այսինքն, ինչ որ լաւ կ’ընես, մանուկներուն եւ պատանիներուն կը սորվեցնես։ 

– Ասոր համար գրել-կարդալու պէտք չկայ։

– Բայց նաեւ երգել կը սիրես, երգերուն խօսքը առանց կարդալու պիտի կարենա՞ս սորվիլ․ նոյնիսկ դո՛ւն խօսքը կը գրես, եթէ այբուբենը սորվիս։ 

– Կարդալու պէտք չունիմ, ունկնդրելով կը սորվիմ։

– Բայց չե՞ս ուզեր ապագային այն երգերը երգել, որոնց խօսքը եւ երաժշտութիւնը քեզի կը պատկանին։

Պահ մը Արեւին աչքերը փայլեցան, յետոյ նայուածքը հեռացուց իր ուսուցչուհիէն: Այդ պահուն դասի զանգը հնչեց: Արեւը շուտով փախաւ դասարանէն, իրականութեան մէջ ան փախած կ’ըլլար անպատասխան ձգած այդ հարցումէն։

Չափահասներ եւ մանուկներ չեն տարբերիր իրարմէ, երբ իրենց տխրութիւն  պատճառող իրականութիւնները ցոլացնող հարցումներուն հետ դէմ առ  դէմ գան: Շատերու համար պահուըտուք խաղալու ընթացքին պահուըտիլը աւելի նախընտրելի է քան փնտռելը…:

Հայերէնի դասաժամը սկսած էր։ Տղաքը երրորդ դասարան էին, ուստի բոլորը հայերէն գրել-կարդալ սորված էին, բացի Արեւէն։

Օրիորդ Արփինէն աշակերտներուն հարցուց․

– Այսօրուան ընթերցման նիւթը կարդացի՞ք, տղաք։

Աշակերտները միաբերան պատասխանեցին․

– Այո, օրիորդ։ 

Արեւը՝ աչքերը նողկանքով լեցուն, նայեցաւ բոլոր դասընկերներուն եւ ի վերջոյ աչքերը սեւեռեց ուսուցչուհիին։

Օրիորդ Արփինէն նկատեց Արեւին նայուածքը եւ հարցուց․

– Սիրելի Արեւ, կ’ուզե՞ս միայն այն բառերը կարդալ, որոնք արդէն գիտես։

– Ոչ։

– Վանկե՞րը։

– Ոչ, չեմ ուզեր։

– Գոնէ միայն տառե՞րը։

– Ոչ, պիտի չկարդամ։

Օրիորդ Արփինէին այտերը կարմրեցան։ Կարծես անոր սրտին մէջ սանդուխներ կային եւ բարկութիւնը ամենավերի աստիճանը հասած ըլլար։ Պատասխան տալու համար երբ բերանը բացաւ, յանկարծ Տիրանը խօսեցաւ․

– Ես կարդամ, օրիորդ։

– Լաւ, դուն սկսէ՛, Տիրան։

Տիրանը սկսաւ կարդալ եւ միւս աշակերտներն ալ անհամբեր կը սպասէին իրենց կարգին, իսկ Արեւը այս պահուն տետրակին մէջ գծագրելով դասին նկատմամբ անտարբեր կ’երեւէր, բայց արդեօք տեսնուածը ճի՞շդ էր։ Երբ ընթերցանութիւնը վերջացաւ, ուսուցչուհին հարցուց․

– Տղաք, ի՞նչ է այս ընթերցուածին նիւթին մայր գաղափարը։

– Տարբերութիւններու հանդէպ յարգանք պէտք է ունենանք,- պատասխանեց Լոռին։

– Բոլորս իրարմէ տարբեր ենք,- ըսաւ Նարեկը։

– Բոլոր էակները ինքնուրոյն են, բոյս մը չկայ, որ ուրիշ բոյսի մը ունեցած պայմաններուն տակ նոյնպէս աճի,- ըսաւ Արմինէն։

– Բնութեան մէջ բազմատեսակ անասուններ կան եւ անոնք իրարու շնորհիւ կ’ապրին,- պատասխանեց Թալարը։

Օրիորդ Արփինէն գոհացած էր այս պատասխաններէն եւ կ’ուզէր որ իր  տղաքը տարբերութիւնները ընդունելու իրենց բարեմիտ գաղափարները կիրարկեն, ուստի ան հարցուց․

– Տարբերութիւններու մասին ձեր արտայայտութիւնները հրաշալի են, տղաք։ Հիմա ձեզմէ բան մը պիտի խնդրեմ։ Ամէն աշակերտ երթայ այն ընկերոջ քով, որուն հետ անոր տարբեր մէկ յատկութեան եւ կամ անոր հետ ունեցած սխալ հասկացողութեան մը պատճառով խնդիր ունեցած է:

Աշակերտները նախ շուարեցան, եւ յետոյ իւրաքանչիւրը անորոշ քայլերով ուղղուեցաւ դէպի այդ նստարանը, ուր կը նստէր իր ոչ-գաղափարակից ընկերը:

Օրիորդ Արփինէն աչք մը նետեց ամբողջ դասարանին վրայ եւ տեսաւ թէ միայն Արեւը առանձին մնացած էր։ Ան գիտէր որ Արեւը ոչ միայն գրել-կարդալ չէր ուզեր, այլ նաեւ դասընկերներուն հետ ալ խաղալ չէր ուզեր, ուստի ամէնէն տարբեր վարուողը ան կը տեսնուէր, բայց հիմա կը տեսնէր, թէ ասկէ անհանգիստ եղող ոչ մէկը կար․ ուստի ան աշակերտներուն հարցուց․

– Կը տեսնեմ, թէ միայն Արեւին տարբերութեան հետ խնդիր ունեցող մէկը չկայ։

– Արեւը մեզի հետ չի խաղար, մեզի պէս ալ չի գրեր, չի կարդար, զինք հակասելու պէտք չունինք, օրիորդ,- պատասխանեց Արեգը։

Միւս ընկերներն ալ իրենց գլուխը շարժելով համաձայնեցան այս խօսքին։ 

Արեւը գլուխը դէպի պատուհան դարձուց եւ պատասխան չտուաւ։ Դասընկերներէն մին ըսաւ․

– Նայեցէ՛ք, արդէն Արեւը մեզ մտիկ չ’ըներ, պատուհանէն կը նայի, օրիորդ։

Օրիորդ Արփինէին դէմքը տխրած էր․ պահ մը լռութենէ վերջ խօսեցաւ․

– Հիմա այդ տարբերութիւններուն մասին, որոնցմէ անհանգիստ եղած էիք, կրնա՞ք լաւ բաներ ըսել։ Օրինակ՝ «Սիրելի՛ ընկերս, շատ կրքոտ ես, խաղերուն մէջ միշտ յաղթել կ’ուզես, ասկէ անհանգիստ եմ, բայց քու շնորհիւ ալ աւելի ոգեւորուած կը խաղամ»։ Այո, եթէ պատրաստ էք՝ սկսէ՛ք։

Տղաքը լուռ ու մունջ կեցան։ Ոչ մէկը ուզեց խօսք առնել: Միայն Արեւը պատուհանէն դէպի ներս նայելով ու մեղմ ձայնով ըսաւ.

– Ամէն բան տեսնուածին պէս չէ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՎԱՂԸ ՀԱՐՑԸ ԿԸ ԼՈՒԾՈՒԻ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Համբիկ սրճարանին դրան առջեւ կանգնեցաւ, երկա՜ր շունչ քաշեց: Ներս մտնելէ առաջ աջ ու ձախ նայեցաւ եւ պահ մը վարանոտ մտածեց՝ մտնէ՞ր, թէ չմտնէր: 

Թաղին բնակիչները, ընթրիքէն վերջ, գիշերը սրճարանին մէջ հաւաքուելու սովորութիւն ունէին: Քանի մը ընկերոջ հանդիպիլ, թղթախաղ կամ նարտի խաղալ կամ օքէյին չորրորդ խաղցողը ըլլալ կը փարատէին օրուան յոգնութիւնը: Համբիկ քանի մը գիշերէ ի վեր կը բացակայէր սրճարանէն, որովհետեւ մտազբաղ էր․ հարցերը չէին թոյլատրեր զբօսավայրի մը մէջ ժամանակ անցընել։ Խառնիխուռն մտածումներու տակ ճնշուեցաւ, երբ այն գիշեր հարցը քարի մը պէս դրուեցաւ ճաշասեղանին ճիշդ մէջտեղը․

– Աղջիկը պիտի ամուսնալուծուի եղեր,- ըսաւ Սիլվան:

Համբիկ պատառաքաղը բերան տանելու վրայ էր, ու ձեռքէն ինկաւ:

– Ի՜նչ, ի՞նչ կ’ըսես:

– Այլեւս չեն համաձայնիր եղեր:

– Խելքերնին թռցուցի՞ն ասոնք: Ըսածդ կը լսե՞ս դուն: Մեղա՜յ, սրտիս պիտի իջնէ:

– Չի հասկնար. ըսի՜, հայրիկիդ սրտին իջեցնել կ’ուզե՞ս:

Համբիկ գործէն վերադարձած էր բնական ժամուն: Երբ տուն մտաւ, սովորականին պէս լոգարան գնաց, լուացուեցաւ: Անմիջապէս ճաշի նստան: Անտրամադիր էր, պատճառ մը չկար, բայց սիրտը խօսիլ չէր ուզեր. երբ կինը նիւթը բացաւ, արդէն պատառաքաղը ձգեց, ոտքի ելաւ: Ա՛լ աւելի անտրամադիր եղաւ եւ ուղղուեցաւ ձորձակալ, վրան հագաւ եւ ինքզինք դուրս նետեց:

Սեղանը մէջտեղ մնաց: Ո՛չ Համբիկը, ոչ ալ Սիլվան ձեռք դպցուցին ուտելիքներուն, մինչդեռ Սիլվան ամբողջ օրը խոհանոցէն դուրս չէր ելած: Սեղանին վրայ աղցանը, զէյթինեաղլը ֆասուլիան եւ քէօֆթէն, որոնք դարձեալ սառնարան պիտի մտնէին, եղածին պէս մնացին:

Սիլվան չկրցաւ բան մը ըսել եւ միայն փակուած դրան ձայնը լսեց: Ոտքի ելաւ եւ օֆ-փուֆ ընելով սկսաւ հաւաքել սեղանը, մէկ կողմէն ալ ինքնիրեն կը խօսէր.

– Ա՜խ, ապո՛ւշ աղջիկ, կրակ նետեցիր տուներուն: Եթէ ինքզինքիդ մասին չես խորհիր, հինգ տարեկան մասումիդ (անմեղ) մասին խորհէ՛: Ասկէ վերջ մէյ մը դուն կը քաշքշես, մէյ մը հայրը:

– Աս ասանկ չ’ըլլար սակայն: Մենք պէտք է մէջ մտնենք եւ հետերնին խօսինք, խորհուրդ տանք: Վաղը գիշեր երթանք խնամիներուն, երիտասարդներուն արայի (միջեւ) սառերը հալեցնենք: 

Ուտելիքները տեղաւորուեցան սառնարան: Սիլվան երբ վերջին պնակն ալ դրաւ սառնարան, երկա՜ր շունչ քաշեց եւ շարունակեց մռթմռթալ.

– Ի՜նչ օրերու մնացինք: Հիմակուանները ո՛չ ամուսին, ոչ զաւակ կը յարգեն: Ի՜նչ է․ գործերը քիչ մը աւրուեր են: Փեսան կնկան փափաքներուն «չկայ» կ’ըսէ եղեր:

– Համբերեցէ՛ք, էֆէնտիմ: Կը շտկուին գործերը: Մենք կան ու չկան միեւնոյն ժամանակ գիտցանք, հասկցանք, համբերեցինք: Երբ չունէինք՝ չգանգատեցանք, հիմակուանները բնաւ չեմ հասկնար: Ա՜խ, աղջիկս, ինչո՞ւ կիւզէլիմ (աղուոր) տունդ քանդելու ելեր ես:

Համբիկ ի վերջոյ դուռը բացաւ, սրճարան մտաւ: Դրան մօտիկ թղթախաղ խաղցողները դէպի դուռ նայեցան: Մանուկը թուղթերը սեղան դրաւ եւ.

– Օ՜, Համբիկ, ո՞ւր ես ծօ, քանի՞ օր է չկաս մէջտեղը:

Քովի ընկերը խօսք առաւ.

– Ո՞ւշ կու գաս գիշերները: Շա՞տ կ’աշխատիս, ծօ, փարաները ո՞ւր կը դնես:

Համբիկ առանց պատասխանելու, գլխով բարեւելէ ետք ուղղուեցաւ սեղան մը, ուր մտերիմ ընկերը՝ Զատիկը օքէյ կը խաղար: Համբիկը աթոռ մը քաշեց եւ նստաւ ընկերոջը մօտ:

– Աս կէվէզէները (շատախօս) ի՞նչ կ’ըսեն նորէն, խօսք-խորաթա ընել կը սիրեն: Իրաւ, ո՞ւր էիր այսքան օր է:

Համբիկ պահ մը խորհեցաւ եւ ի՛նչ ըսելիքը չգիտցաւ: Եթէ աղջկան նիւթը բանար, ամէն մարդ կը ձգէր խաղը եւ գլխուն վրայ կը հաւաքուէր: Երբ տուն երթային, իրենց կիներուն կը պատմէին, ալ յաջորդ օր թաղին մէջ ֆիլմը կը խաղար: Համբիկին ու Սիլվային մէկ հատիկ աղջիկը ամուսինէն կը բաժնուի եղեր…: Տե՛ս, ի՞նչ փառաւոր հարսնիք ըրին, կը բաժնուին եղեր… եւ դեռ եղեր ու եղեր…: Լա՛ւ, աս աղջիկը ո՞ւր պիտի երթար մատ մը չօճուխով: Ո՞ւր տուն-տեղ պիտի ըլլար: Ի՞նչ պիտի ըսէին մարդիկ. մէկ ալ տուլ (այրի) անունը պիտի փակցնէին: Տուլը եկաւ, տուլը գնաց:

Համբիկ պատասխան չտուաւ. սոտա մը ուզեց սրճարանապետէն: Քովի սեղանէն նորէն խօսք նետեցին.

– Օ՜, Համբիկ, ի՞նչ է, եաղլի կերար: 

– Գործերդ լաւ ըլլալու են: Մենք նստած ենք, շուկան մարդ չկայ, մեր գրպանները պաս-պարապ են:

– Այսօր սիֆթահ (նախառեւտուր) անգամ չըրի:

Համբիկ լուռ էր եւ սկսեր էր նեղանալ: 

– Ծօ՛, սաւոնց պատասխան մը տո՛ւր, ի՞նչ է, լեզուդ կլլեր ես,- ըսաւ Զատիկ:

Համբիկին տրամադրութիւնը արդէն տեղը չէր: Պարապ աչքերով կը նայէր սեղանին վրայի քարերուն, ձայները սկսեր էին ժխոր դառնալ: Ականջներուն մէջ կ’արձագանգէին ձայները, մէյ մը Սիլվան, մէյ մըն ալ սրճարանի ընկերները կը խօսէին:

– Կնիկդ շա՜տ ի՞ւղ դրած էր փիլաւին, ի՜նչ է: Է՜, քովն ալ աղուոր միս մը տապկած ըլլալու էր, սանկ միսին սալչային (թացան) ալ հաց թաթխած ես անպայման:

– Ուշադի՛ր, ծօ, երբ մարդուն կէօպէկը իւղոտի, վրան սիրտ կու գայ:

Համբիկ քրտնիլ սկսած էր: Մէկ կողմէն խօսակցութիւններուն, միւս կողմէն աղջկան առթած յուսալքութեան պատճառով քրտինքի կաթիլները սկսած էին հաւաքուիլ ճակտին վրայ: Քարերուն ձայնը, սրճարանին ծուխը եւ մարդոց շարժումները մղձաւանջի մը ծանրութեամբ կը ճնշէին. օդ չկար ներսը եւ աղմուկը, քրքիջը սկսած էին գլխապտոյտ պատճառել: Չէր կրնար դիմանալ, օդ առնել, մաքուր օդ շնչել կը փափաքէր: Յանկարծ նետի արագութեամբ տեղէն ելաւ, դուռը բացաւ եւ ինքզինք դուրս նետեց:

– Ի՜նչ եղաւ աս մարդուն, կարծես մշտեցին, փուշ խոթեցին տակը:

– Սիլվան դարձի ժամ տուած է, եթէ ժամը անցընէ՝ ջախ կ’ուտէ:

–Չէ՜, օրուան հասոյթը համրելու գնաց:

Մարդիկ թէ՛ կը խաղային, թէ կը խօսէին: Մէկը թուղթ մը կը նետէր, կը զարնէր սեղանին, միւսը քար մը կը քաշէր եւ կը հայհոյէր, թէ չէր եկած սպասածը: Ուրիշ մը նարտի կը խաղար ու քուէները կը համբուրէր հակառակորդը բանտելու համար:

Համբիկ երերուն քայլերով երբ տուն կ’ուղղուէր, կը մտածէր, թէ ի՛նչ ընելու էին, որպէսզի կացութեան առաջքը առնէին, եւ այր ու կին հրաժարէին իրենց որոշումէն: Վաղը գիշեր անպայման այցելելու էին խնամիներուն, հարցը լուծելու համար: Երբ Համբիկին մտքէն տեսակ-տեսակ նիւթեր, հարցեր կը տողանցէին, մէյ մըն ալ զգաց որ խորհուրդներուն հետ միասին ստամոքսն ալ խօսիլ սկսած էր: Հիմա Սիլվան հաւաքած կ’ըլլար սեղանը, չէր կրնար անոր գործ հանել, թերեւս ալ պառկած ըլլալու էր: Աջ ու ձախ նայեցաւ, ճաշարաններուն մեծամասնութիւնը գոցուած էր, սակայն իշքէմպէճի Պետօն բաց կ’ըլլար: Սանկ քէլլէ-փաչա մը ուտել կամ իշքէմպէ (քաղիրդ) մը խմել լաւ պիտի ըլլար: Ուղղուեցաւ դէպի հո՛ն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏՂԱՔՍ (Զ.)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Պրն. Արթին իրարանցումի մէջ էր: Հակասական մտածումներու բախումը կը տանջէր զինք: Ստիպուած էր որոշում մը կայացնել, առանց անոր արդիւնքին լիովին  համոզուած ըլլալու: Այնուամենայնիւ, ան հարկադրուած էր անորոշութեան յանձնուիլ: Անորոշութիւնը կը հարուածէր զինք: Դժուար էր. պէտք էր որոշում մը առնել, առանց վտանգին ուժգնութիւնը գիտնալու:

Միացեալ Նահանգներ երթալու թուղթերը կարգաւորուած էին, պիտի մեկնէին: Բայց միւս կողմէն՝ Հալէպը ազատագրուած էր:

Հալէ՜պ։ Պատերազմական օրերուն իւրաքանչիւր անհատի ցաւը կրկնապատկուած էր: Ժողովուրդը չորս երկար տարիներ տոկացած էր կամայ-ակամայ․ կենսական պէտքերու (ջուր, ելեկտրականութիւն) չգոյութիւն, համացանցի կապի խզում, ուտելիքի պակաս…: Չորս տարիներու զրկանքէ ետք, 2016ին, ժողովուրդը մեծ խանդավառութեամբ դիմաւորեց Հալէպի ազատագրումը: Շատ երկար ժամանակ սպասած էր այս ուրախութիւնը վայելելու: 

Պրն. Արթինի բուռն փափաքն էր, որ այցելութիւն մը կատարէր Հալէպ: Գիտէր, որ հոն ապրող հայերը որոշ չափով հանգիստ կեանք պիտի ունենային: Ան հոգեփոխութեան մէջ էր, խանդավառութիւնը մեծ էր, որ հոգեկան անդորրութիւն ստեղծած էր իրեն համար: Կ’ուզէր վերադառնալ իր գործատեղին, մանաւանդ երբ լսեց իր ընկերոջմէն, թէ գործատեղիին ճամբան բացուած էր: 

Հալէպի ճակատամարտը սկսած էր 18 Յուլիս 2012ին: Չորս տարի ետք, Հալէպ կը վայելէր իր ազատագրումը, որ կը զուգադիպէր Նոր Տարուան շրջանին: Մեծ էր ժողովուրդին ուրախութիւնը:

Իր բուռն փափաքն էր վերադառնալ Հալէպ, բայց Տիկին Նազելի արդէն կարգադրութիւններու սկսած էր․ պայուսակները կը պատրաստէր, իր իրերը կը բաժնէր, նոյնիսկ՝ հագուստները, այն մտածումով, որ իւրաքանչիւր իրին լաւագոյնը կը գտնուի Ամերիկա:

– Կնի՛կ, դրա՞խտ կը կարծես Ամերիկան:

– Այո՜, դուն չես գիտեր, որ Ամերիկան աշխարհի պապան է։ Գաւազան մը ունի, աշխարհը անով կը խառնէ: Միջին Արեւելքը վերջացաւ, այս մէկը դուն չես ըմբռներ, նոյնիսկ շատ դժուար է որ հասկնաս: Դուն միայն քու մեքենաներէդ կը հասկնաս: Նայի՛ր մեր Ամանորի նուէրին, որուն քանի տարի սպասեցինք:

– Այ կնի՛կ, այդքան փառք եւ ուրախութիւն, որ ապրեցար եւ վայելեցիր Հալէպի մէջ, այդ բոլորը ինչպէ՞ս կը մոռնաս: Ինչպէ՞ս այսքան ապերախտ կ’ըլլաս:

– Մարդ ետեւը պիտի չնայի, անցեալը ապրուեցաւ եւ վերջացաւ, դիմացդ նայի՛ր: Մոռցի՛ր, մոռցի՛ր անցեալը, դիմացնիս նայինք:

Պրն. Արթին աչքերը խոշոր-խոշոր բացած, յօնքերը՝ վեր, նոյնիսկ չէր համարձակեր ըսել, թէ իր փափաքն էր երթալ, տեսնել Հալէպը ազատագրուած, վայելել այդ մեծ ուրախութիւնը։ Ինչո՞ւ այդ համարձակութիւնը չունէր։ Արդեօք պատերազմի՞ն կամ իր տկարութեա՞ն պատճառով ընտրած էր լռութիւնը: Ո՛չ, ինք տկար անձ մը չէր, բայց առաջուան այդ զօրաւոր, խօսքը պարտադրող Արթինն ալ չէր: Ի՞նչ էր պատահած։ Ինք կ’ուզէր երթալ Հալէպ՝ իր ծննդավայրը, հոգին զինք կը տանջէր, սիրտը անընդհատ Հալէպ կ’երազէր: Տիկինը եւ զաւակները ատելութեամբ լեցուած էին Հալէպի հանդէպ: Ինչո՞ւ համարձակութիւն չունեցաւ իր միտքը արտայայտելու․․․:

Պրն. Արթին իր յուզումը յանձնած էր Ճունիի ծովեզերքի ալիքներուն: Ուժեղ ալիքները աւելի կը խանգարէին իր միտքը՝ ընդունելու ներկայ վիճակը: Բաւական մտածելէ ետք հասկցաւ, որ ուրիշ ելք չկար, պիտի մեկնէր Ամերիկա, բայց ամենակարճ միջոցէն պիտի վերադառնար Հալէպ:

Տիկին Նազելի չէր ուզեր նոյնիսկ լսել իր ամուսնոյն կարծիքը։ Ան կը զգար իր ներքին հպարտութիւնը: Գիտակից էր միայն իր առաւելութիւններուն, սիրտը լեցուն էր միշտ հպարտութեամբ, վստահ էր իր զօրաւոր հեղինակութեան, կ’ապրէր իր կերպարով, չէր գիտակցեր, թէ ինք իր դժբախտութեան սկիզբն էր: Իր հպարտութիւնը սկսած էր փճացնել զինք: Կատարեալ երջանիկ էր այն համոզումով, որ այլեւս իրեն համար տառապանք պիտի չըլլար:

Մեկնեցան։

Տիկին Նազելիի ուրախութիւնը կրկնապատկուեցաւ, երբ մեկնումի օրը,  օդանաւակայանը ամրօրէն փաթթուեցաւ իր եղբօր՝ Կարպիսին․ արցունքը առատօրէն հոսեցուց։ Ասիկա հաշուին չէր գար իր եղբօր կնոջ՝ Տիկին Սալբիին: Շատ ջերմ զգացումներով համբուրուեցան, ետքը մեկնեցան իրենց համար վարձուած բնակարանը:

Նոր երկրով, նոր բնակարանով նոր կեանք մը կը սպասուէր իւրաքանչիւրին: Պրն. Արթին առանց ժամանակ կորսնցնելու իր գործին շուրջ տեղեկութիւններ կը հաւաքէր, թէ ինչպէ՞ս կրնար վերականգնել իր գործատեղին, որովհետեւ գործաւորի դիրք չէր կրնար առնել: Տարիներ շարունակ ինք վարպետի՜ կոչումին վարժուած էր:

Տիկին Նազելի նոյն ընթացքին մէջ էր, երբեք աշխատանքի մասին չէր մտածեր, աշխատանքը իր ամուսնոյն պարտականութիւնն էր:

Օրեր, ամիսներ սահեցան։ Պրն. Արթին կրցաւ փոքր գործատեղի մը ձեռք ձգել, թէեւ անիկա իր փափաքին համաձայն չէր, բայց սկսնակի մը համար բաւական լաւ էր: Նիւթական անկում ունեցած էր։ Երկար ժամանակ ընտանիքին ոչ մէկ անդամը աշխատանքի մասին մտածած էր, բոլորը Հալէպի սովորութեան համաձայն կ’ապրէին: 

Տիկին Նազելի շատ կը հաւնէր Ամերիկայի ալիւրը, խմորեղէն պատրաստելու համար բացառիկ էր, կը հմտանար անոր մէջ: Ան երբեք չէր մոռնար առաւօտեան չէօրէկը սուրճին քով, իսկ իրիկունը կարկանդակը եւ էքլէրը թէյին հետ սեղան կը դնէր:

Ռաֆֆի՝ անդրանիկ զաւակը, հովկուլ մը, հասած էր այն համոզումին, թէ ունէր ազատութիւն իր ապրելակերպին մէջ, ոչ ոք խառնուելու իրաւունք ունէր իր կեանքին․ կը մտածէր երթալ եւ ուսումը շարունակել, բայց՝ իր ազատութեան սահմաններուն մէջ: Իսկ Սագօ եւ Նարեկ արդէն արձանագրուեցան ամենամօտիկ ամերիկեան վարժարանը:

Պրն. Արթինի ընտանիքը սկսած էր նոր կեանքի։ Անոնք որոշում առած էին ամէն ինչ  նորից սկսելու, պատրաստ էին անցեալի ամէն ինչ ջնջելու եւ նորը հիմնելու, ինչ որ բաւական դժուար եղաւ։ Պրն. Արթինի համակերպումը դժուար էր՝ մոռնալ անցեալը։ Ինք ներկան կ’ապրէր անցեալի երազներուն վրայ: Աստուծմէ ուժ կը խնդրէր ամէն ինչի համար:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՕՐ ՄԸ ԳՆԱՀԱՏԱԳԻՐԸ

ԱՆԻ ՊՈՅՄՈՒՇԱՔԵԱՆ

Կարծես երազի մէջ էր: Չէր կրնար պատկերացնել այն իրողութիւնը, թէ ինք իր երկու եւ չորս տարեկան զաւակները ետին ձգելով պիտի ճամբորդէր մղոններ հեռու գտնուող համալսարանը, ձգտելու իր երազին իրականացման։ Իր զաւակները իր նախապաուութիւնն էին․ իրեն համար կենսական էին անոնց հոգատարութիւնը, անոնց հանդէպ իր ցուցաբերած գուրգուրանքը, անոնց մանկական ամէնօրեայ աճումի ընթացքը, անոնց ծիծաղն ու լացը, խաղն ու վազվզուքը, արթննալն ու քնանալը, ուտելն ու խմելը եւ դեռ ինչե՜ր ու ինչե՜ր…: Այս բոլորը իր առօրեան կը կազմէին: Ինք անով կը շնչէր, ապագայի երազներ կը հիւսէր, կը յուսար, կը ժպտէր եւ ատեններ իր մանկութեան կը դառնար, երբ անոնց հետ իրենց առօրեան ապրելով զիրենք հետաքրքրող խաղերը կը խաղար եւ կամ հեռատեսիլի վրայ անոնց յայտագիրները կը դիտէր…

Այս բոլորը պիտի դադրէին, սակայն, կարճ ժամանակամիջոցի մը համար, մի քանի ամիս, ընդամէնը մէկ դպրոցական շրջան: Այս բոլորը պիտի զոհէր իրականացնելու տարիներու իր երազը եւ տիրանար համալսարանական այն վկայականին, որուն հասնելու համար ուսանիլ սկսեր էր տասը տարի առաջ: Նպատակը հետապնդող եւ զայն իրականացնելու ձգտող այս մայրը երկընտրանքի մէջ էր՝ կամ ընտանիք եւ զաւակներ, կամ ուսում եւ երազներու իրականացում: Դժուար էր որոշում առնել:

Խառն զգացումներ եւ տխրութիւն կային իր ներաշխարհին մէջ, ալեկոծ ծովու ալիքներուն նման իր որոշումները կը խուժէին ուղեղին մէջ, կը զարնէին իր մայրական զգացումներուն ու պարտականութեան գիտակցութեան եւ ապա ետ քաշուելով զինք կը թողուին մտահոգ եւ շուարած: Ներքին, անսահման խաղաղութեան պէտք ունէր ան: Ինչպէ՞ս, ո՞ւր, որո՞ւ դիմէր, ո՞ւր գտնէր այդ խաղաղութիւնը՝ խաղաղութիւն մայրական խղճի…

Ծունկի գալով ան իր աչքերը իր Ստեղծիչին յառած, ներքին, ծանր յուզմունքով քաջութիւն եւ իմաստութիւն խնդրեց շիտակ որոշումը առնելու: Եւ Աստուած Իր խոստումին համաձայն՝ Իր պատասխանը տուաւ Երեմեայ մարգարէին հետեւեալ խօսքերով․ «Քանզի ձեզի համար ծրագիրս գիտեմ, կ’ըսէ Տէրը, ծրագիր մը բարօրութեան եւ ո՛չ չարիքի, ձեզի ապագայ մը եւ յոյս մը տալու»: Յոյսի եւ խաղաղութեան նշոյլ մը կար այս խօսքին մէջ:

Յաջորդը եղաւ իր ընտանիքի անդամներուն խրախուսիչ եւ քաջալերական խօսքը․ անոնք իրենց կարգին պատրաստակամութիւն ցոյց տուին իր կացութեան մէջ իրեն նեցուկ կանգնելու: Իսկ ամենակարեւորը իր կողակիցին դրական մօտեցումն էր իր ուսման հանդէպ: Ան պատրաստ էր իր շրջանակին եւ ընկերներուն քննադատութիւնները լսելու ի սէր իր տիկնոջ: Սակայն ուրիշ մտահոգութիւն մըն ալ կար այս դեռատի մօր մէջ․ հինգ երկար տարիներու դադարէ ետք, ան պիտի վերադառնար ուսանողական աշխարհ, անոր պարտաւորութիւններուն եւ մարտահրաւէրներուն, երբ անցած այդ հինգ տարիներու շրջանը նուիրած էր իր մայրական կոչումին եւ առաքելութեան:

Այս բոլորը մտահոգութիւններ էին, որոնց լուծումը գալիք օրերուն պիտի ըլլար:

Մեկնումի օրը եւ ժամը կը մօտենային։ Այս մօր սրտին մէջ կար տարբեր, անտրամաբանելի եւ անհասկնալի խաղաղութիւն մը: Մարտահրաւէրի փուլը սկսած էր… ճամբորդութիւն, յոգնութիւն, նոր մթնոլորտ, տարբեր առօրեայ, տարբեր նախապատուութիւն, անքուն գիշերներ եւ․․․ ԿԱՐՕՏ։

Ինը երկար ամիսները ետեւ-ետեւի, աշնան տերեւներու նման փրթան ու ինկան, խոստում տալով գարնանային նոր շրջանի մը ծնունդին: Համալսարանի նիւթերը յաջողութեամբ պսակուեցան, դժուարութիւնները լուծուեցան, փոքրիկները ինն ամիս ալ մեծցան եւ երթը իր աւարտին հասաւ: Իր փոքրիկ հրեշտակներուն ամբողջապէս միանալու ժամը հասած էր: Անոնք շատ լաւ չէին հասկցած իրենց մօր բացակայութեան պատճառը, բայց ենթագիտակցաբար գիտէին, թէ իրենց մայրը «վկայական» առնելու համար կը ճամբորդէր եւ երկրորդ պատճառը, որ զիրենք աւելի կը հետաքրքրէր՝ մաման ամէն շաբաթավերջին, երբ տուն գար, իրենց նուէրներ կը բերէր եւ զիրենք կ’ուրախացնէր:

Վերջապէս հասաւ սպասուած օրը: Փոքրիկները ուրախութեամբ կը ցատկռտէին եւ բարձրաձայն բոլորին կը յայտարարէին, թէ իրենց մաման վկայական պիտի առնէր եւ իրենք մամային պէս «օթո»յով պիտի ճամբորդէին, մամային դպրոցը պիտի երթային, նուէրներու «վայր»ը պիտի այցելէին եւ նոր նուէրներ ալ պիտի ստանային…

Այս մօր համար ամենահաճելի ճամբորդութիւնն էր այս վերջինը: Յաղթանակի ճամբորդութիւն: Ան իր ընտանիքին, մանաւանդ՝ զաւակներուն հետ կ’ուղղուէր դէպի այն վայրը, ուր իր ուսման սիրոյն ի խնդիր ամէն զոհողութիւն, դժուարութիւն, յոգնութիւն, անքնութիւն եւ զրկանք նկատի առնելով ձգտած էր իր նպատակին եւ երազին իրականացման:

Հանդիսասրահին մէջ, բեմին վրայ, այս բոլորը ժապաւէնի պէս մօր յիշողութեան մէջէն կ’անցնէին: Ամէն մէկ մանրամասնութիւն իրեն հաճելի զգացում կը պատճառէր: Իր պզտիկներուն ներկայութիւնը այդ պահուն արդէն ինքնին անփոխարինելի «գնահատագիր» էր: Անոնց նայուածքը, ժպիտը, ուշի-ուշով դիտելը կարծես կ’ըսէին իրենց մօր․ «Մենք այս բոլորը հիմա հասկցանք, հիմա գիտցանք երկար գիշերներ մեր մօտ չըլլալուդ պատճառը, հիմա գիտցանք, թէ դուն ո՛ւր կ’ըլլայիր, երբ մենք քեզ կը փնտրէինք․․․»։

Այս բոլոր գեղեցիկ յուշերը յանկարծ «խանգարուեցան», երբ մայրը նկատեց, որ իր երկու տարեկան եւ ութ ամսու աղջնակը ճիգ կը թափէր բեմ բարձրանալու: Քար լռութիւն տիրեց: Բոլոր ներկաներուն նայուածքը այդ անմեղ մանուկին վրայ էր: Բոլորն ալ հետաքրքրուած էին, թէ այդ աղջնակը ինչո՞ւ բեմ ելլել կ’ուզէր: Այս վիճակը շատ երկար չտեւեց: Ան իր փոքրիկ հասակով բեմին վրայ զետեղուած ծաղկեփունջերուն մէջէն ծաղիկ մը առնելով ուղղուեցաւ դէպի իր մայրը եւ տաքուկ ու անմեղ ժպիտով մը նուիրեց զայն իր մօր․․․:

Բառերն անգամ քով-քովի գալով չկրցան խօսքի վերածուիլ եւ բացատրել այս մանուկին մանկական բայց իսկական եւ անմոռանալի արարքը…

Մօր աչքերը լեցուած էին արցունքով, ուրախութեան արցունքով։ Իսկ սիրտը անսահման խաղաղութեամբ եւ ուրախութեամբ կը հրճուէր, որովհետեւ ան ստացած էր իր կեանքի ամենէն արժէքաւոր եւ անփոխարինելի ԳՆԱՀԱՏԱԳԻՐը…։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: