ԻՆՆ ԵՐԿՎԱՅՐԿԵԱՆ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Վերելակ կ’ուղղուիմ, որպէսզի գետնուղիի փոխադրամիջոցը գործածեմ եւ հասնիմ տուն: Դիւրին, արագ եւ աժան միջոց մըն է, սակայն տաժանելի է երբեմն, որովհետեւ գետնին տակն է: Սաստիկ զով կը փչէ եւ մութ է այն խողովակը. այնպէս կը թուի, թէ ելք չկայ: 

Վերելակի դրան առջեւ մարդ մը կը սպասէ: Եթէ ուրիշ ճամբորդներ չգան, այս մարդուն հետ պիտի ճամբորդեմ, առանձին, քանի մը երկվայրկեան: Գաղափարը կ’անհանգստացնէ զիս: Շարունակ կին կը մեռցնեն, կը դանակեն, կը ծեծեն, կը բռնաբարեն: Միշտ եւ ընդմիշտ: Անլուծելի հարց մըն է այս խնդիրը, մանաւանդ այն երկիրներուն համար, ուր խաղաղութեան համեմատութիւնը զերոյէն վար է բաղդատմամբ բարգաւաճ երկիրներու: Վերելակը կու գայ, դուռը կը բացուի, միայն ես եւ մարդը կը մտնենք ներս: Մարդը կոճակը կը սեղմէ: Ինն յարկ վար պիտի իջնենք, գետնին տակ. «վար անցնիս» չար մաղթանքը պարապի չէ ըսուեր: Ցամաքի մակերեսէն շատ վար, ո՞ւր. դժոխքին յարկերը ըլլային: Իւրաքանչիւր յարկ միմիայն մէկ երկվայրկեան պիտի տեւէ: Մարդու մը հետ առանձին, ինն յարկ վար իջնել…

Ճամբուն կէսին կրնա՞յ կենալ վերելակը, կրնա՞յ խանգարուիլ եւ կամ ա՞ն կը կեցնէ: Հապա՞ եթէ բռնաբարել ուզէ, մօտենայ եւ անհանգստութիւն տայ: Պայուսակս կրնա՞մ գլխուն անցընել: Ինքզինքս կրնա՞մ պաշտպանել: Վստահ թէ կը վատնեմ ամբողջ ուժս: Եթէ՞ քովը դանակ ունի: Ո՜հ, ինչո՞ւ ժխտական բաներ կը մտածեմ: Հիմա պիտի հասնինք ելք: Մարդը արդէն ապրանքով լեցուն տոպրակը մէկ կողմ դրած է: Չէ՛, չէ՛, պէտք է որ աչքիս պոչով հետապնդեմ, չըլլայ որ քայլ մը առաջ գայ: Այս երկրին մէջ մարդոց ե՞րբ, ո՞ւր, ի՞նչ ընելիքը յայտնի չ’ըլլար: Ահա՛ տեղէն կը շարժի: Ինչո՞ւ դեռ չհասանք: Վերելակը կը ցնցուի՞:Կը փափաքիմ միտքս ամփոփել եւ հեռացնել բոլոր ժխտական գաղափարները վայրագութեան: Սակայն անկարելի է: 

Վերելակը յարկերը կ’իջնէ, երեք… չորս…: Քանի՞ երկվայրկեան անցաւ, քանի՞ վայրկեան եւ դեռ ճամբան չվերջացաւ, սա դժոխային պահերն ու մտածումները չվերջացան:  

Ահա չորրորդ յարկն ալ իջանք: Ինծի այնպէս կը թուի, որ չորս ժամ անցաւ: Հասանք հինգերորդ յարկը: Մարդուն մազ-մօրուքը իրարու խառնուած է, քրտնած է եւ բարկ հոտէ մը անհանգիստ կ’ըլլան ռունգերս: Քայլ մը կը շարժի. յառաջ կու գա՞յ: Ինծի՞ կը մօտենայ: Վեցերորդ յարկը հասանք հիմա: Այս ի՜նչ տանջանք է, հոս, նեղ տուփի մը մէջ բանտարկուած ըլլալ եւ անծանօթի մը հետ միեւնոյն օդը շնչել: Ես մեղաւոր չեմ: Յանցանք մը չունիմ: Միայն փափաք մը ունիմ, կ’ուզեմ ողջ-առողջ տուն հասնիլ: Եօթը. ծոծրակիս մօտ տաքութիւն կը զգամ. անծանօթ մարդո՞ւն շունչն է: Գետինը թացութիւն կը նշմարեմ: Մարդուն լորձո՞ւնքը կը կաթի: Դեղին ակռաներուն մէջէն լեզուն կը շարժի: Կոշկոռ կապած մատներուն կարծրութիւնը ալ աւելի կը քարացնէ կարծրացած ջիղերս: Տեղէս չեմ շարժիր: Ութերորդ յարկին ձայնը կը հնչէ: Ոչ թէ երկվայրկեան մը, այլ ժամ մը կայ դեռ հոսկէ դուրս ելլելու համար: Պիտի ազատիմ կաշկանդումէն, բռնաբարութենէն եւ սա նեխած քրտինքի, բերնի, շունչի հոտէն: Եւ իններորդ յարկ: Հիմա դուռը պիտի բացուի. քիչ մը օդ պիտի շնչեմ. ահա՛ կը բացուի, քայլ մը յառաջ կ’երթամ, որ դուրս ելլեմ: Խուժանը ներս կը հրէ զիս եւ դուռը կը փակուի: Ինն երկվայրկեան կը բաւէ միայն, այս քաղաքին մէջ բռնաբարուելու համար:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԱԼԵԶԱՐԴ ՏԱՆՏԻՐՈՒՀԻՆ

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Փողոցի մայր դռնէն ներս կը մտնենք ու դուռը կը թակենք։ Մի քանի վայրկեան ետք, աթոռին յենած, դժուարութեամբ քալող, ժպտերես, ութսունամեայ ազնիւ կին մը կը բանայ եւ ներս կը հրաւիրէ մեզ: Աթոռը հրելով շնչասպառ ետ կ’երթայ, տիւանին վրայ կը նստի եւ երկար շունչ մը կ’առնէ։ Տիւանը առօրեայ անկողինի մը վերածուած է․ բարձ, պաթանիա, աղօթագիրք, փոքր շիշ մը ջուր, դեղերու տրցակ մը եւ անկիւնն ալ, սեղանի մը վրայ, տօնածառը զարդարուն ոսկեգնդակներով կեցած է տակաւին: Մարտ ամիսը շատոնց թեւակոխած ենք, դուրսը ծովափնեայ զօրաւոր անձրեւը կը լուայ ճամբաներն ու ծառերը եւ թերեւս ալ՝ կարգ մը մարդոց ցաւոտ սիրտերը:

Պարտէզին նայող դրան քով քանի մը կատուներ պառկած կը մլաւէին․ դուրսը միակ տոկուն նարնջենին էր, որ պտուղներովը զարդարած էր այդ լքուած, փոքրիկ պարտէզը․ որքան խնամքի կարօտ էին հողն ու չորցած վարդենիի ճիւղերը: 

Երբ տօնածառը իր շքեղութեամբ Ծնունդէն ետք չհաւաքուի, աւելորդ իրի նման կը տգեղցնէ ամբողջ տունը։ Ամէն ինչ իր օրին գեղեցիկ է, ինչպէս որ ամէն պտուղ իր շրջանին համեղ է․ այսպէս կ’ըսէին մեր մեծ մայրերն ու մեծ հայրերը: Կաղանդ բուրող այս տունը սպասումի մը մէջ էր, որ կայտառ մէկը գալով հաւաքէր եւ դասաւորէր ամէն ինչ:

Ամէն կողմ ընտանեկան նկարներ, խոփ-խոշոր գրադարան մը, հնամաշ կողքերով վրայ վրայի գիրքեր ու ալպոմներ, քով քովի շարուած յուշանուէրներ, դարաններուն վրայ շարուած եւ պատէն կախուած մետալներ: 

– Հրամէ՛, աղջիկս,- կ’ըսէ, ցոյց տալով այդ փոքր սենեակին մէջ գտնուող երկրորդ տիւանը:

– Շնորհակալութիւն, տիկ. Մարօ, երէկ խօսած էինք ձեզի հետ, որ տուն մը ունիք վարձու: 

– Շիտակը ամէն մարդու չեմ տար տունս, միայն ծանօթ ընտանիքներու․ պարզապէս մինակ եմ, թէեւ թաղեցիներս միշտ կը հասնին ինծի եւ բոլոր պահանջներս սիրայօժար կը կատարեն, շատ լաւ մարդիկ են, հայ կամ ոչ-հայ, բայց, բայց… կը տեսնէ՞ք այս նկարները․ թոռնիկներս են եւ զաւակներս, այնքան զիս կը սիրեն, միշտ նկար կը ղրկեն եւ երբեմն ալ հետս կը խօսին ամէն առիթի: Փառք Աստուծոյ, զաւակներս միշտ ինծի կը մտածեն ու մեծ գումարներ կը ղրկեն: Այս երկյարկանի բնակարանը մերն է ամբողջութեամբ, որ ատենին իրենց ձայներով կը խայտար, ուրախ էինք շատ: Ոտքերս եթէ լաւ ըլլային, ես ալ հետերնին կը գաղթէի, սակայն չկրցայ բաժնուիլ իմ քաղցրիկ տունէս:

Դարակի մը մէջէն կը հանէ տան մը բանալին եւ մեզի կը փոխանցէ․

– Վերի յարկն է, աղջիկս: Միայն ուշադրութեամբ բացէք դուռը, քանի տարիներէ ի վեր գոց է…:

Սիրտերնիս նեղացած, քաղաքավարութեամբ կ’առնենք բանալին ու վեր ելլելով կամացուկ մը կը բանանք դուռը․ ամէն ինչ տեղն է, միայն փոշի բռնած էին կահ- կարասի, նկարներ ու զարդեղէններ։ Վարի տունէն շատ մեծ էր տարածութեամբ, լուսամուտները փակ էին։ Սենեակին դռները երբ բացինք, անկողինները շտկուած եւ ծածկուած էին, ծաղկաւոր վերմակներուն նոյնիսկ ինչ երանգի պատկանիլը տեսանելի չէր: Երեք ննջարան, երկու բաղնիք, ճաշասենեակ մը, հիւրասենեակ մը եւ դրան կողքին գտնուող խոշորկեկ, ապակեայ լուսամուտով նստասենեակ մը։ Միայն շատ արագ նայուածք մը նետելէ ետք տան վրայ պատշգամ ելանք, կտորով մը ծածկուած օրօրոցէ աթոռ մը կար՝ վրան գիրք մը, կապո՞յտ էր թէ սեւ, գոյնը կորսնցուցած էր, ոչ ալ գրութիւնը կ’երեւէր։ Անձրեւը կեցած էր եւ փոքրիկ ճառագայթ մը սեւ ամպերուն մէջէն մեզի կը նայէր ու կը համոզէր, որ այդ տան տէրը դառնայինք ես կամ Անին, բայց անտեսելով արեւու ճառագայթը, շատ արագ վար իջանք ու բանալին յանձնեցինք: Եւ կը կարծեմ, որ նոյնն ալ Անին կը մտածէր, թէ այդ տունը անկարելի էր բնակիլ, քանի տակաւին ուրիշ հոգիներ կան հոն, աւելին՝ յիշատակներ, եւ այդ տիկնոջ երազն էր, որ հոնկէ ձայներ վար լսուէին․․․: Բայց այդ ձայները իր սեփական զաւակներունը պէտք էր որ ըլլային: 

Ծերունի կնոջ քիչ մը մեղքնալով, փորձեցինք նստիլ եւ հետը զրուցել, բայց ամէն ինչ մեղքնալով չէ, օրը կու գայ, չդիմանալով կարելի է պոռթկալ եւ վիրաւորել խեղճ կինը․ անոր ուզածը քիչիկ մը գուրգուրանք ու սէր է: 

Ձեռնահեռաձայնը կը հնչէ եւ անմիջապէս ուրախութեամբ կը բացագանչէ․

– Ո՜հ, Սագօ, տղա՛ս, ինչպէ՞ս ես, ինչպէ՞ս են զաւակներդ, տիկինդ, այսօր տարեդարձդ է, չեմ մոռցած, ահաւասիկ հինգ տարի է մինակ կը տօնես, ես շատ լաւ եմ, շատ ուրախ, եւ ձեր ուրախ լուրերուն կը սպասեմ, նայի՛ր, հիմա հիւր կայ նորէն, տունս միշտ լեցուն է մարդով, գոցէ՛, վերջը կը խօսիմ,- կը գոցէ հեռաձայնը եւ մեզի դառնալով,- քիչ մըն ալ կեցէ՛ք, մի՛ երթաք, կը ներէք, չկրցայ ձեզի սուրճով մը հիւրասիրել:

Ամիսներ ետք լսեցի, որ սկսած է տան մէկ սենեակը հայ ուսանողի մը տրամադրել առանց վարձքի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅՏԱ ԵԱԵԱՅԻՆ ՊԱՔՍԻՄԱՏՆԵՐԸ (Բ․)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Անուշահոտ պաքսիմատի պնակը արեւու նման կը փայլէր սեղանին վրայ։ 

Առէնը խոհանոցին բակէն ականջը տնկեց. շշուկ անգամ չկար, ուրեմն տունը առանձին էր եւ իրեն «քիչ կե՛ր» կամ «կը բաւէ՛, ալ մի՛ ուտեր» ըսող մարդ չկար։

Ուրախութեամբ պնակին մօտեցաւ, ձեռքը երկնցուց…

Փո՜ւֆֆֆ․․․   

Պաքսիմատները մէկէնիմէկ կորսուեցան եւ Առէնը ինքզինք անկողինին մէջ գտաւ։

Ա՜խ, այդ պաքսիմատները գլուխը փորձանքի խոթած էին։ Անոնց երեսէն շաբաթ մը պատիժ առած էր։

Այն օրը, երբ վերջին պաքստիմատներն ալ ընկերներուն տարաւ, վերադարձին դիմացը բաւական ջղայնացած մեծ մայրիկը գտաւ։

Յետոյ գիշերը, երբ մայրիկը եւ հայրիկը գործէն վերադարձին պատահածները գիտցան, իրեն տասնհինգ օր անուշեղէն եւ պաքսիմատ ուտել արգիլեցին։

– Տասնհինգ օ՞ր,- գոչեց Առէնը շուարած։

– Քսան օր կը փափաքի՞ս,- պատասխանեց հայրիկը։

Առէնը առանց պատասխան տալու գլխահակ ծնողքին խօսքերը մտիկ ըրաւ։

Տակաւին տասներորդ օրն էր։ Դեռ ունէր հինգ օր եւս։ Ինչպէ՞ս պիտի անցնէր այս հինգ օրը։ Ա՜խ, ախ։

Քիթին զարկաւ հոտ մը. մը՜մ, ուրեմն քիչ առաջուան երազը պարապի չէր տեսած. խոհանոցը իսկապէս պաքսիմատ կար։ Արագ անկողինէն ելաւ, երեսը լուաց, վրան փոխեց ու շիտակ խոհանոց մտաւ։ 

Ահաւասիկ, շոքոլայով պաքսիմատները պնակին մէջ շարուած էին։ Առէնը քանի մը քայլ նետեց. մէկը չտեսած բերանը հատ մը պիտի նետէր։ Ո՞վ պիտի տեղեկանար։  Ձեռքը երկնցուց…

– Եաեա՛, վազէ՛, Առէնը իմ եփած պաքսիմատներէն կ’ուտէ։

Մեծ մայրիկը շուտով խոհանոց մտաւ։ Արդէն Առէնն ալ վախէն սառած էր։ Եթէ այս պատահածը ծնողքին ականջը երթար, պատիժին ժամանակամիջոցը պիտի երկննար։

– Սուտ կը խօսի, մեծ մայրիկ։ Ես նախաճաշ ընելու համար խոհանոց եկայ։ Արդէն ես անոր եփած պաքսիմատը ի՞նչ ընեմ։ Լուսինը քեզի պէս համով չի կրնար ընել։ Թող նստի ի՛նքը ուտէ։ 

– Չըլլայ որ ուտես, ասոնք ընկերներուս համար եփեցի, ցորեկին մեզի պիտի գան, միասին պիտի նստինք։ Տունը մի՛ ըլլար, գնա՛ ընկերներուդ քով,- աւելցուց քոյրը։

– Տղա՜ք, կը բաւէ,- գոչեց մեծ մայրիկը,- մ’երկնցնէ՛ք։ Արդէն Առէնը նախաճաշ ընելու համար խոհանոց եկեր է։ Ինքն ալ շատ լաւ գիտէ, թէ պատիժին լմննալուն տակաւին հինգ օր կայ։ Առէնն ալ խելօք տղայ մըն է եւ խօսքը անպայման կը բռնէ։ Այնպէս չէ՞։

– Անշուշտ, մեծ մայրիկ,- պատասխանեց Առէնը քիչ մը վհատած։

– Ըսէ նայինք՝ ի՞նչ ուտել կ’ուզես,- հարցուց մեծ մայրիկը ժպտելով:

– Քեզի օմլէթ պատրաստե՞մ․ քովն ալ՝ նարինջի ջուր:

– Կ’ըլլայ,- ըսաւ Առէնը՝ երեսը կախ։

Լուսինը գոհունակութեամբ պատահածը կը դիտէր։ 

– Չըլլայ որ մէջէն առնես։ Համրած եմ, հատ մը անգամ պակսի՝ շուտիկ կը գիտնամ, լուր ունենաս,- ըսաւ ան ու խոհանոցէն ելաւ։

Առէնը շատ ջղայնացած ըլլալով հանդերձ պատասխան չէր տուած, բայց անպայման վրէժը պիտի լուծէր…։

Նախաճաշը վերջացնելէ յետոյ սենեակը գնաց ու գնդակը առաւ։ Մեծ հաւանականութեամբ ընկերները շատոնց փողոց ելած էին։ Կօշիկները հագաւ եւ անոնց քով գնաց։

Ոտնագնդակի մրցումը բաւական կրակոտ անցած էր։ Առէնենց խումբը պարտուած էր։

Երբ ժամը ցերեկէն վերջ երկուքի շուրջ էր, տղաքը կամաց-կամաց տուն երթալու սկսան։

– Ես անօթեցայ, բաներ մը ուտեմ, նորէն կու գամ,- ըսաւ Արտէնը։

– Սպասէ՛, ես ալ կու գամ, ես ալ անօթեցայ,- աւելցուց Ժանը։

Առէնը պահ մը խորհելէ վերջ՝ 

– Ընկերնե՛ր, եկէք մեզի երթանք։

– Ինչո՞ւ։

– Է տունը ձեր շատ սիրած մէկ բանը շինած են։

– Շոքոլայով պաքսիմա՜տ,- գոչեցին տղաքը միաբերան։

– Այո, կաթ ալ ունինք այս անգամ,- ժպտեցաւ Առէնը։

– Օ՜, հատէ երթանք,- բացագանչեցին բոլորը։

– Այո, երթանք, համով պաքսիմատները ձեզի կը սպասեն,- պատասխանեց Առէնը քիթին տակէն խնդալով…։

Միասնաբար դէպի Առէնենց տունը ճամբայ ելան…։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅՏԱ ԵԱԵԱՅԻՆ ՊԱՔՍԻՄԱՏՆԵՐԸ (Ա․)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Մեծ մայրիկը, փուռին առջեւ կեցած, պաքսիմատները դուրս հանելու կը պատրաստուէր։

Առէնը ժպիտով մը ներս մտաւ, անձայն մեծ մայրիկին մօտեցաւ ու կարմրած այտերուն պաչիկ մը ձգեց։

Առէնին այս շարժումները մեծ մայրիկին շատ խօշին կ’երթային։

– Մը՜մ, հրաշալի կը հոտին, մեծ մայրիկ։ Բաւական անօթեցած էի։

Չը՜ն չը՜ն – պաքսիմատները եփած էին։ 

– Հա՛հ, եփած են,- ըսաւ մեծ մայրիկը եւ ուշադրութեամբ ամանը փուռէն հանեց ու տարաւ, դրաւ սեղանին վրայ։ 

Յետոյ գզրոցէն պնակ մը առաւ, դարձաւ ամանին եւ ունելիի մը օգնութեամբ երկու պաքսիմատ դրաւ պնակին մէջ։ 

Առէնը զգուշութեամբ մեծ մայրիկին կը հետեւէր։

– Ա՛ռ նայինք, չարաճճի պարոն։ Բայց ուշադի՛ր, տակաւին տաք են։ Մէկ անգամէն բերանդ չնետես։

– Թամամ (լաւ), եաեա՛։

– Մնացեալը գիշերը հիւրերուն հետ միասին կ’ուտենք։

– Ձեռքերդ դալար, անուշիկ Այտաս։ (Երբ մեծ մայրիկը ուզած մէկ բանը ընէր, Առէնը զայն անոր անունովը կը կոչէր):

Բայց գլուխը շարժելով հանդերձ, ան պաքսիմատները շատո՜նց ստամոքսը իջեցուցած էր։

Առէնը պարտէզը քիչ մը ժամանակ անցընելէ յետոյ, ջուր խմելու համար տուն մտաւ եւ մտնելուն պէս պաքսիմատներուն սքանչելի բոյրը նորէն քիթին զարկաւ։ Խոհանոց գնաց, սրուակը առաւ, գաւաթ մը ջուր լեցուց… ապա աչքին կառչեցաւ պաքսիմատի պնակը։

Մեծ մայրիկը պնակը սեղանին վրայ ձգած էր, որպէսզի պաքսիմատները պաղէին։

Առէնը դրան աչք մը նետելէ վերջ պզտիկ քայլերով պնակին մօտեցաւ, անձեռոցներէն մէկը առաւ, շուտով երեք-չորս հատ պաքսիմատ դրաւ մէջը, աղուոր փաթթեց ու վազելով խոհանոցէն ելաւ։

Մօտաւորապէս ժամ մը վերջ Առէնը կրկին խոհանոց մտաւ, շուրջը ոչ մէկը կար։ Կամաց մը պաքսիմատներուն մօտեցաւ․ քիչ առաջ առածները բաւարար չէին եղած։ Մէկը չեկած մէկ-երկու հատ բերանը նետեց, քանի մը հատ ձեռքը առաւ ու փողոց ընկերներուն քով խաղալու գնաց։

Ընկերները ժպտելով իրեն ձայնեցին.

– Վազէ՛, դեռ նոր սկսանք խաղի։ 

Առէն երբ քիչ յետոյ ընկերներուն քով հասաւ, Ռոյը ձեռքը ցոյց տալով.

– Ի՞նչ կը պահես ափիդ մէջ։

– Բան մը չկայ։ Ան ուրկէ՞ հանեցիր ծօ։

– Չէ, չէ, ափիդ մէջ բան մը կայ։ 

– Քանի որ բան մը չես պահեր, բաց տեսնենք,- ըսաւ խումբին մէջէն ուրիշ մը։ 

Առէնը ստիպուած ափը բացաւ եւ…

– Օ՜, – գոչեց մէկը։

– Այտա եաեային պաքսիմատները։ 

– Տուր նայինք, մենք ալ համտեսենք։

– Բաւարար չէ, բոլորիդ չի բաւեր։

– Թող ըլլայ, մէջտեղէն կը կտրենք,- ըսաւ ձեռքը երկնցնելով։

– Դուն գնա՛, քանի մը հատ եւս բե՛ր մեզի,- շարունակեց մէկը։

– Չէ, չ’ըլլար, գիշերը հիւր պիտի գայ, եաեաս այս պաքսիմատները անոնց համար եփեց։ Չեմ կրնար բերել։

– Քանի մը պաքտիմատէն վնաս չի գար։ 

– Դուն Այտա եաեային՝ «ընկերներուս համար կ’առնեմ», ըսէ, ան բան չ’ըսեր։

Տղաքը իրաւունք ունէին: Այտա եաեան երբոր պաքսիմատ եփէր, անպայման ամանի մը մէջ տղոց ալ կը ղրկէր։

Բայց Առէնը արդէն շատոնց պնակին կէսը կերած էր։

Ինչպէ՞ս պիտի հարցնէր մեծ մայրիկին։

Ստիպուած տուն գնաց, խոհանոց մտաւ եւ մնացեալ պաքսիմատները անձեռոցի մը մէջ փաթթեց։ Այլեւս պնակը պարապ էր։

Պահ մը հրաժարեցաւ, երկու հատը ետ դրաւ ու վազելով ընկերներուն քով գնաց։

– Առէ՛ք նայինք, անուշ ըլլայ։

– Երանի կաթ ալ բերէիր, պաքսիմանտերը թաթխելով կ’ուտէինք,- ըսաւ կարճահասակ Սեւանը։

Պահ մը յետոյ տղաքը Այտա եաեային ձայնը իմացան։

– Ծօ Առէ՜ն։ Անպիտան տղայ, ո՞ւր գացիր։ Ի՞նչ եղաւ այս պաքսիմատներուն։

Ընկերները Առէնին դարձան եւ անոր երեսը լոլիկի նման կաս-կարմիր եղած էր…։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՍ ՊԱՇՏՕՆԵԱՅ ՉԵՄ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

Սովորաբար ամենէն լաւ արդուկուածը կռնակս կ’անցընեմ եւ կը քալեմ։ 

Այդ առաւօտ բնականէն աւելի երկար ժամանակ անցուցի հայելիին առջեւ։ 

Պիտի գար։ Ըսած էր։ Նոյնիսկ եթէ ըսած չըլլար, գիտէի։

Գեղեցիկ անձեր չեն պակսիր այստեղ։ Խնդիրը, պատշաճ ձեւով զանոնք ընդունիլն է։ Պատշաճ, այսինքն պատրաստ։ Եւ ես բնաւ պատրաստ չեմ եղած, բնաւ։ 

Հայելիին մէջ ինքզինքս դիտեցի երկար, մէյ մը անշարժացայ, մէյ մը կենդանացայ, սրեցի նայուածքս իբրեւ թէ անցնելու համար չտեսնուած կողմը, պրպտեցի, փորփրեցի։ Ուսերս ինկան։ Ինկայ անկողինիս վրայ։ Աղաչական հայեացք մը՝ առաստաղին, կարծես երկինքս ըլլար։ Զուր փորձ։ Ոտքի՛, փորձէ համոզուիլ, փորձէ քալել անուշադիր, արգիլուած է մտածելը, լուծում չունիս, ել գնա։ Մի քանի գոյն շրթներկ փորձեցի, երկու-երեք վերնամաս փոխեցի, վզնոց, օղ, մատանի դրուեցան հանուեցան։ Ոչինչ կրցաւ համոզել տագնապս։ Ո՞վ ես դուն, որ կը կարծես անելին փայլուն աւարտ մը պարգեւել։  

Պիտի գայ ան այսօր նորէն։ Կոկորդէս պիտի բռնէ. երէկ արդէն պատին գամեց։ Ամենեւին պատրաստ չէի նման ազնուական աչքերու մէջ այսքան անձկութեան հանդիպելու։ Առնական հուժկու կազմուածք, կիրթ, պատկառելի քալուածք,  անհունօրէն երաժշտական նայուածք, մելամաղձիկ հոսանք։ 

Պիտի գայ, հպարտօրէն մուտք գործէ դուռէս, հազիւ նստի հրամցուած աթոռին, երկու խօսք, երկու բառ, պիտի փղձկի նորէն։ Պիտի փորձէ պահուըտիլ։ Չէ, ինք չէ, ե՛ս։ Բայց ինչի՞ ետեւ, շպարի՞, բարձրակրունկ կօշիկներո՞ւ, ընտրուած հագուստ-կապուստի՞։ Ես դեղի պէս ինքնավստահութեան հատիկներ կլլած եմ առտուընէ ի վեր, ուղեղս սնուցանած տրամաբանութեան պատառիկներով, մարմինս զարդարած եմ սանկ դիմացինիս համոզիչ անհատականութեամբ մը երեւելու հոգով, հայելիին առջեւ ուսումնասիրուած տպաւորիչ տեսք մը անցուցած եմ դէմքիս անխուսափելի պահը արժանավայել դիմաւորելու։  

Պիտի գայ ու իր կզակին անզուսպ ցնցումովը իմ բոլոր ջանքերս յօդս ցնդեցնէ։ Ես, հապա ո՞վ, այն անձն եմ, որ պէտք է ընկերակցիմ իրեն այս վիճակին ու ցոյց չտամ, թէ անսովոր նշանակութիւն մը ունի ինք ինծի համար։ Բայց ունի։ Իբրեւ թէ կեանքին ընթացքն է ասիկա, ծներ ենք հոս հասնելու, թէ ինք ըրած է իր կարելին, որդիական պարտականութիւնը լիուլի կատարած, բոլոր պէտքերը… եւ նման տափակութիւններ, որոնցմով լեցուն է մեր լեզուապանակը։

Անցեալ այցելութիւններէն մէկուն, հազիւ գէշ լուրը ինկած, կնոջը հետ եկած էր, կին մը, որուն կողակից բառը կը վայլէ։ Երբ այլայլած ամուսինը արտաքնոց վազեց պաղ ջուրով իր կորսնցուցած քոնթրոլը վերագտնելու, նոյն ծուղակը ինկած երկու կիներ իրարու հանդիպեցանք։ Երկու բարի կամքեր՝ շուարած։ Հազիւ կրցաւ շշնջալ՝ գիտէ՞ք, դժուար է իրեն համար մայրը տեսնել այս վիճակին մէջ։ Անիմաստ բացատրութիւն մը հարկաւ, հաւանաբար ամուսինին արժանապատուութիւնը իր տեղը բերելու։ Բայց, տիկին, խնայեցէք ինծի, պաշտօնեա՞յ կը տեսնէք մէջս միայն։

Ո՞վ կրնայ կշռել այս զգացումին ծանրութիւնը, երբ քեզ կ’ընդունին իբրեւ մէկը, որ այս տեղ է այս ժամուն այս գործը ընելու այս խօսքը ըսելու այս պատասխանը գտնելու։ Մինչդեռ քեզի համար տեղի ունեցածը տեղի կ’ունենայ այդ ժամանակէն անդին, այդ մթնոլորտէն դուրս, այդ վայրէն հեռու, ամէն տեղ, եւ ասիկա քեզմէ զատ ոչ ոք պիտի գիտնայ։ 

Հիմա ուր որ է պիտի գայ։ Լուր տրուած է առտու կանուխ։  Հաւաքուիմ, ինքզինքս կարգի բերեմ, զբաղեցնեմ միտքս ուրիշ բանով, չիյնամ թակարդը, չյանձնուիմ իրավիճակին, չպատկանիմ կորուստներու ամենազօրութեան։ Վերջապէս, հոս մարդիկ ինձմէ բաներ մը կ’ակնկալեն. professionnalisme – արհեստավարժութիւն։

Կ’ատեմ այս աժան բառը։ Այս դաժան բառը։ Ամէն ձեւի կը յարմարի, կը վերաձեւաւորուի ըստ յարմարութեան, կը ծռմռի ամէն բանի առջեւ։ Անձեւ, տձեւ։ Քեզ կը ձեւափոխէ, քեզ կը ձեւազրկէ, ձեւառիկ ցաւագարի մը կը վերածէ։ Կը պարպէ։ 

Հիմա պիտի գայ։ Կամաց-կամաց կը մեծնայ մէջս արհամարհանքը պարտականութեան հանդէպ։ Եթէ ինձմէ սպասուածը գործը բարձր professionnalisme-ով գլուխ հանել ու գլուխս բարձր պահել է, մէկ խօսքով՝ գործը մաքուր վերջացնել է, ահաւասիկ ես կը մերժեմ արհեստավարժութիւնը։ Ես փրոֆեսիոնել չեմ, ես մարդ մըն եմ, անունս այսինչ, եւ խիղճիս համեմատ, ամէն վայրկեան դուռէս ներս մտնելիք այս մարդուն պիտի ընկերանամ եւ պիտի ընեմ ինձմէ չակնկալուածը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԽԵՂՃ ՍԱՐԳԻՍ

ՏԻԱՆԱ ԱՔՄԱՆ

«Խենթ Սարգիս» կ’ըսէին։ Ինչո՞ւ այսպէս կ’ըսէին՝ չէի գիտեր, շատ երիտասարդ էի հասկնալու համար։

Սարգիս խենթ չէր, խեղճ էր, անբախտ էր, աղքատ էր։ Եթէ աղքատ չըլլար, «պարոն Սարգիս» կ’ըլլար արդէն։ 

Այո, քիչ մը տարբեր էր ուրիշներէ, բայց խենթ չէր։ Խենթ կը կոչուէր, քանի չունէր մէկը իրեն նեցուկ կանգնող, ուժ տուող, պաշտպանող, եւ ինք պէտք ունէր ատոր։ Մայրն էր խելքը, ձեռքը, ուժը․ ան ալ մեռաւ։ Հարազատներ ունենալով հանդերձ, բոլորովին մինակ մնաց Սարգիս։ 

Երբ հիւանդացաւ, հիւանդանոց փոխադրեցին զայն։ Քրոջմէն խնդրեց. «Ինծի տունդ տար»։ Քոյրը․ «Ինչպէ՞ս տանիմ, տունս պզտիկ է, ո՞ւր պառկեցնեմ քեզ»։  

Անշուշտ, մտածեց Սարգիս, ոչ մայրն էր, ոչ հայրը, ինչո՞ւ տանէր իր տունը եւ զինք խնամէր։ Ի՞նչ կը ստիպէր։ Մեռաւ մինակ։ Դիակը անգամ տէր կանգնող չունեցաւ։ Հիւանդանոցի տնօրէնութիւնը թաղեց անծանօթներու գերեզմանատունը։ Նոյնիսկ տեղը յայտնի չէ։ 

Կարճ կեանք մը, առանց համ ու հոտի։ Անբախտ, տխուր, ցաւալի։ 

Եթէ կայ դրախտ մը, հոն ըլլալու է իր տեղը։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՀԱՅՐԻԿԻՆ ՃԱՄՊՐՈՒԿԸ (Զ.)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Օրերը այնքան արագ կ’ացնէին, որ Անին վախնալ սկսած էր։ Տակաւին կարդալ ու գրել չէր գիտեր, այս պատճառով ամէն օր օրուան թուականը կը հարցնէր մայրիկին,

որովհետեւ գիտէր, թէ երբ դպրոցները բացուէին, այս հաճելի օրերը վերջ պիտի գտնէին, զարմիկները յաճախ պիտի չկարենային գալ իրենց տունը։

Այդ առտու ալ զարմիկները նախաճաշի պիտի գային։ Անին մայրիկին հետ միասին նախաճաշի սեղանը պատրաստեց։ Արդէն մայրիկը նախապէս պնակները պատրաստած ու սառնադարան տեղաւորած էր։ Ան միմիայն պնակները սեղան տանելու պարտականութիւն ունէր։  

Բոլոր պնակները տեղաւորելէ յետոյ Անին վազելով պարտէզ գնաց ու քանի մը շահպրակ փրցնելէ յետոյ ծաղկամանի մը մէջ դրաւ ու սեղան տարաւ։ Գոհունակութեամբ սեղանին աչք մը նետեց․ այլեւս ամէն ինչ պատրաստ էր։

Ապա ականջին զարկաւ դրան ձայնը…

– Մայրի՜կ, մայրի՜կ, եկա՜ն։

– Իմացայ, Անի, հատէ գնա՛, դուռը բա՛ց,- պատասխանեց մայրիկը։

Անին անհամբեր դէպի դուռ վազեց։ Ժպիտով մը դիմաւորեց հիւրերը։ Զարմիկներուն փաթթուելէ յետոյ, մօրաքրոջը ու հօրաքրոջը այտերուն ալ մէկական համբոյր ձգեց։

Ամէնքով շարուեցան սեղանին շուրջ։ Մեծերը մէկ կողմ, իսկ պզտիկները միւս կողմ նստած էին։ Ամէն մարդ իր տարեկիցներուն հետ խմբուած ու շատոնց խօսակցիլ սկսած էր։

Պնակները ձեռքէ ձեռք կը պտտէին։ 

– Ասկէ ալ առէք, աղջիկներ,- կը պնդէր մայրիկը։

– Կ’առնենք, մայրիկ, կեցիր, կամաց-կամաց։

– Արդէն ամէն ինչ սքանչելի կ’երեւի։ Բոլորն ալ պիտի համտեսեմ, մի մտահոգուիր,- պատասխանեց մօրաքոյրը։

– Գիտէք՝ այսօրուան սեղանը Անին պատրաստեց եւ այս ծաղիկներն ալ մասնաւոր ձեզի համար պարտէզէն հաւաքեց։

– Ուրեմն այս հիանալի բուրմունքին պատճառը դուն ես, սիրելիս,- աւելցուց հօրաքոյրը աչքը քթթելով։

Անին մէկ կողմէն զարմիկներուն հետ կը խօսէր, միւս կողմէն ալ կը ջանար մեծերուն խօսածները իմանալ։ Անոնց ապրած արկածախնդրութիւնները իրեն համար միշտ շատ հետաքրքրական եղած էին։ Թերեւս ինքն ալ յառաջիկային զարմիկներուն հետ ապրած այդ հաճելի օրերը իր զաւակներուն կամ զարմիկներուն պատմէր…

Պահ մը վերյիշեց մեծ հօրը պատմած պատմութիւններէն մէկը, որուն հերոսները ընտանիքի մը անդամներն էին։

Դէպքը կը պատահէր Սուատիէի մէջ, որ կը գտնուէր Վոսփորի ասիական ափը։ Ըստ մեծ հօրը, այդ թաղամասը Պոլսոյ ամենասքանչելի տեղերէն մէկն էր։ Օդը, հոյակապ տեսարանը, կանաչութիւնը, ծովուն ջինջութիւնը… եւ այլն։ 

Այդ թուականներուն ամէն մարդ ամառանոց չէր երթար։ Ընդհանրական չէր այս սովորութիւնը։ Իւրաքանչիւր տուն ունէր յատուկ պարտէզ։ Եւ մանաւանդ շաբաթավերջերը այս պարտէզները հիւրերով, ազգականներով ու երկար սեղաններով լիուլի կ’ըլլային։ 

Այս ընտանիքն ալ նշանաւոր էր հայրիկին անուանակոչութեան տօնակատարութեամբ, որովհետեւ այդ օր խոշոր ընտանիքին բոլոր անդամները կը հաւաքուէին տան պարտէզը։ Երկար սեղաններ, տասնական աթոռներ կը շարուէին, որոնք կ’առնուէին թաղին սրճարանէն։ Զանազան խանութներէ բեռնակիրներ բանջարեղէններ ու պտուղներ կը տանէին տուն։ Սառոյցի կողովներն ալ գիշերուան մօտ կու գային, որպէսզի սառը չհալէր…

Մինչեւ գիշեր տան մէջ կը տիրէր իրարանցում մը։ Տոլմայի, տապկուած սմբուկի եւ  պղպեղի հոտեր… պնակներուն ու գաւաթներուն սեղան տեղաւորուիլը, աթոռներուն շարուիլը… միեւնոյն ժամանակ պզտիկներուն աջ ու ձախ վազվռտուքը։ 

– Տղաք, մի՛ վազէք,- պոռչտուքը… 

Այլեւս ժամը երբ եօթը-ութի մօտենար, նաւով կամ շոգենաւով կը վերադառնային աշխատողները… ամէն մարդ կամաց-կամաց կը սկսէր տեղաւորուիլ սեղանին շուրջ։ Ժամը քանի յառաջանար, կ’աւելնար նաեւ այցելուներուն թիւը։ Տան կիները ներս-դուրս ընելէն յոգնած ըլլալով հանդերձ իրենց դէմքի ժպիտը բնաւ չէին կորսնցներ։ Յետոյ ամէն մարդ նստելէ վերջ ընտանիքին հարսերէն մէկը կը սկսէր արտասանել ոտանաւոր մը, անոր կը հետեւէր միւսը, իսկ անկէ վերջ ժամանակը կու գար երաժշտութեան։ Յայտնի ժամէ մը վերջ ալ իրենց խնճոյքին կը մասնակցէին տան առջեւէն անցնող բարեկամներ, որոնք ալ կը հիւրասիրուէին իբր հարազատ…

Երբ Անին իրենց նստած սեղանին աչք մը նետեց, ամէն մարդ բանով մը կը զբաղէր։ Շուրջը նայեցաւ, իրենց նստած սեղանը պարտէզին մէջ չէր։ Միջին մեծութեամբ պատշգամ մըն էր։ Բայց անոնք ալ մեծ հօրը պատմած պատմութեան ընտանիքին նման ուրախ էին եւ վստահ էր, որ դեռ շա՜տ սեղաններ պիտի պատրաստուէին այս տան մէջ, ինչպէս ժամանակին՝ այդ պարտէզին։ Ինքզինք շատ լաւ զգաց եւ դարձաւ ու շարունակեց զարմիկներուն հետ խօսիլ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: