Ի՞ՆՉ ՊԻՏԻ ԸՍԷ ԻՆԾԻ

ՀԵՐՎԷ ԺԷՕՐԺԸԼԷՆ

Միքայէլ շատ կ’աշխատի: Ամերիկեան ընկերութիւնը լաւ ապրանք կ’արտադրէ եւ զարգացած աշխարհին մէջ ամէն տեղ կը ծախէ: Իր լաւ կրթութիւնը եւ իր զարմանալի ճշգրիտ անգլերէնը, իր եղբօրը պէս, անգլիական դպրոցին եւ Օքսֆորտի Համալսարանին կը պարտի: Մօրը անդադար խօսիլն ալ թերեւս դեր մը կատարած է: Անշուշտ նախկին երկրին լեզուով կը խօսի, այնքան շարունակաբար, որ ան անպայման պէտք է ազդեցութիւն ունեցած ըլլայ իր լեզուական կարողութեան վրայ։ Հայրն ալ թերեւս իր զարգացման մասնակցեր է: Պօղոս իսկապէս ներկայ եղա՞ծ է: Տունին մէջ անզգալի էր իր գոյութիւնը: Ինչ որ է, Միքայէլ այլեւս իր կեանքն ունի եւ քանի մը տարիէ ի վեր իր յարկաբաժինն ունի, իր նոր շրջանակն ունի: Ան իր եղբայրը կը կարօտնայ: Բայց ի՞նչ կրնայ ընել: Ժիրայրը ընտանիքին միւս անդամներուն հետ կապ չի փափաքիր պահել եղեր։ Քիու գրեթէ բնաւ չ’երթար: Կը փորձէ հոն երթալ միայն իրենց մօրը բացակայութեան: Միքայէլ շատ չի հասկնար եղբօրը վերաբերմունքը: Իր մօրը ձեւերը չ’ուզեր քննադատել: Վարժուած է եւ հիմա կարեւորութիւն չունին անոնք իրեն համար: Քանի մը անգամ անշուշտ իր պատանութեան ընթացքին իր սենեակէն դուրս դրած է մայրը: Ծանր խօսքերով կինը պէտք էր վռնտել: Չէր հասկնար եղեր: Շատ հպարտ չէ այս յիշատակներով: Չի գիտեր՝ ճիշդ ինչո՞ւ:

Իր վկայագիրին շնորհիւ լաւ գործ գտած է ամերիկեան ընկերութեան քով: Ընկերութիւնը հիմա Հայաստանի մէջ գործարան մը բացած է: Միքայէլ հոն կը ղրկուի, որպէսզի արտադրութեան որակը ստուգէ: Առաջին անգամ չէր գիտեր՝ ի՞նչ պիտի գտնէր, ի՞նչ պիտի զգար: Տեսած կացութիւնը եւ նոր հանդիպած դէմքերը բաւական հաւնած էր: Ամէն տարի մէկ անգամ կ’երթայ: Կը փորձէ Զատիկին կամ աշնան հոն թռչիլ: Քիչ են հոն զբօսաշրջիկները: Աւելի հանգիստ կը զգայ: Մասնաւոր բան մը չի փնտռեր: Կամաց մը հասկցած է, որ իր մանկութեան լեզուն եւ այս փոքրիկ երկիրը կապուած են իրարու: Ամերիկեան Համալսարանը զինք հրաւիրած է քանի մը դասախօսութիւն տալու: Միշտ կեդրոնացած է ամէն ձեւով «Առանց քիմիկատների աճեցրած օրգանական մրգեր եւ բանջարեղէն» ուտելու անհրաժեշտութեան վրայ: Հոն ալ ասիկա նոր նիւթ է:

Ամէն ինչ հոն չի հաւնիր: Լոնտոն սիրով կը վերադառնայ: Շատ չի հասկնար, որ ամէն նախադասութիւն հայ, հայկական կամ Հայաստան բառերը պէտք է պարունակէ: Չի հասկնար՝ ինչո՞ւ միայն իգական սաղմերը պէտք է վիժեցուին եւ ոչ տղոց: Շատ չի հասկնար՝ ինչո՞ւ կեսուրները հարսերը պէտք է չարչարեն: Շատ չի հասկնար՝ ինչո՞ւ կիները անպայման տղամարդիկը պէտք է հմայեն ամէն գնով, ամէն միջոցով: Շատ չի հասկնար, որ միասեռականները պէտք է հալածուին թէ՛ պետութեան, թէ՛ ժողովուրդին կողմէ: Իր կեանքին մէջ ուրիշ նիւթեր զինք կը հետաքրքրեն: Ինչպէ՞ս իմաստալից կեանք մը կրնայ ապրիլ: Ինչպէ՞ս կրնայ ստեղծագործ ըլլալ: Որո՞ւն հետ լաւ ժամանակ կ’անցընէ: Ինչպէ՞ս կրնայ վստահ ըլլալ, որ ճիշդ անձերը պիտի ընտրէ իր շուրջը: Ինչպէ՞ս բնութիւնը կրնայ պաշտպանել: Այս բոլորը իր ծագման հետ քիչ կապ ունին: Ըստ երեւոյթին այս բոլորը Հայաստան անծանօթ խնդիրներ են: Ինչ որ է, հոն բաւական յաճախ եւ սիրով կ’երթայ, բայց չի կրնար փափաքիլ, որ հոն բնակի։

Միքայէլ յոգնած է այս պահուն: Գիտէ, որ հայրը իրեն պիտի հեռաձայնէ եւ իրիկունը միասին պիտի անցընեն: Հայրը իրեն ըսելիք ունի եղեր: Միքայէլ կ’անդրադառնայ, որ վերջերս հայրը կը փորձէ իր կեանքը կարգի մէջ դնել: Պապան անգլիացի հոգեբանի մը մասին ուզեց խօսիլ: Միքայէլ Ուինիքօտ (Winnicott) անունը նոյնիսկ իր հօրմէն լսած էր: Անսպասելի էր: Միքայէլ մասնագէտ չէր, բայց միշտ կարծած էր, որ վարուելակերպերը եւ զգացումները որոշ, ծածուկ տրամաբանութեան մը կը համապատասխանեն: Պապան միշտ անակնկալ կը պատճառէ: Ի՞նչ պիտի ըսէ ինծի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՊԱՅՈՒՍԱԿԻՆ ՄԷՋ ՏՈՄՍԱԿ ՄԸ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

– Դէպի ո՞ւր…:

– Ես ալ դեռ չեմ գիտեր ուղղութիւնս:

– Ինչո՞ւ այս անակնկալ որոշումը տուիր:

– Անակնկալ չէ, շատո՜նց է, որ կը մտածէի, թէ ճամբայ ելլելու ժամանակը հասած է:

– Պայուսակդ ալ առեր ես, ամենէն սիրածդ, գոյնով…ձեւով…: Շատ բան կ’առնէ մէջը: Սակայն պարապ կը տեսնուի:

– Արդէն շատ բան չկայ մէջը: Ընդհակառակը… դուն ի՞նչ գործ ունիս հոս: Ինչո՞ւ հետապնդեցիր զիս:

Շոգեկառքի կայարանին եռուզեռը գլխապտոյտ կը պատճառէր: Մարդիկ կ’երթեւեկէին հանդարտօրէն կամ աճապարանքով: Ոմանք կրպակին առջեւ պոչ կազմած կը ջանային շոգեկառքի տոմսակ մը գնել եւ ոմանք ալ՝ ցուցատախտակին առջեւ խռնուած երթուդարձի ժամերը հասկնալ, արձանագրել կը ջանային: Կարգ մը երկաթուղագիծեր պարապ էին. շոգեկառքերը դեռ չէին ժամանած: Իսկ ոմանք ալ, որոնց վրայ նոր ժամանած շոգեկառքեր կանգ առած էին, հազիւ հազ պաղած էին, այնպէս… վայրի անասունի մը երախէն ելած ձայնին նման ֆշշալով վերջին կայարանը կը հանգչէին:

– Առանց ինծի չես կրնար ըլլալ… ես եմ, ես. մոռցա՞ր… ես քու Եսդ եմ: Պայուսակիդ մէջ լեցուցածներդ, սրտիդ մէկ կողմը ամբարածներդ, ուղեղիդ մէջ արձանագրածներդ… բոլորն ալ Ես եմ եւ այս ամէն բանը ինծի կը պարտիս:

– Բարձրացումներուն՝ այո՛, սակայն երբ անկումներուն հասայ, ո՞ւր էիր, լքեցիր զիս երեսի վրայ:

– Չլքեցի, այլ միայն դիտեցի, որ նայիմ, թէ ինչե՞ր կրնայիր ընել առանց միջամտելու:

– Ի՜նչ պարապ բաներ կը խօսիս, պարզապէս կ’ուզես հանգստացնել խիղճդ:

 – Խիղճս հանգիստ է, տեսայ, թէ երբ տկարացար զանազան պարագաներու, փոխանակ պայքարելու, արտօնեցիր, որ վախերը շրջապատեն Եսդ:

– Ե՞սս… ամէն բանս ձեռք անցուցիր, ձերբակալեցիր իւրաքանչիւր մասնիկս: Ահա՛, այս է պատճառը, որ հեռանալ կ’ուզեմ, լքել… որպէսզի վերջ գտնէ այս կաշկանդումը: Հիմա ես կ’երթամ, դուն՝ ո՛չ:

– Ե՞րբ կաշկանդեցի քեզ: Եթէ ես չըլլայի… ոչ մէկ բանի տիրանալու կարողութիւն պիտի ունենայիր: Վախերդ պիտի ձերբակալէին քեզ: Ուզեցիր, որ բոլորէն տարբեր ըլլաս: Ամէն բանի տիրանաս: Չզգացիր, որ այս պատճառով մարդիկ մէկիկ-մէկիկ հեռացան շուրջէդ:

– Հանգստացի՛ր, ահա ես հիմա կը հեռանամ բոլորէն:Այս կերպով քու մատնանշած վախերս ալ փարատած կ’ըլլամ: Այնքան շատ բան բեռնեցի, որ զգացի, թէ ալ ծանրութեան տակ ճզմուեր եմ, սակայն գործը գործէն անցաւ:

– Չես կրնար զիս հոս ձգել:

– Սիրտս կը խառնես:

Ճամպրուկներ կային ասդին-անդին տարածուած, քովէ քով դիզուած կամ վրայ վրայի կուտակուած: Բոլորն ալ ունէին իրենց տէրը եւ կը սպասէին շոգեկառքերուն, որոնք ճամբորդէն առաջ պիտի տեղաւորուէին իրենց ապահով տեղը, հասնելու համար ուրիշ կայարան մը: Սպասումը վերջ չունէր թէ՛ ճամբորդներուն եւ թէ ճամպրուկներուն համար: Անոնք պիտի հասնէին այն կայարանը, ուր կը սպասէին հարազատներ, բարեկամներ կա՛մ ազգական մը եւ կամ սիրելի մը ողջագուրելու համար կարօտով: Սակայն ինք… ինք ո՞վ ունէր: Քովէն անցնողները հետաքրքիր եւ տարօրինակ նայուածքներով կը նայէին իրեն: Կը չոքէր գետին, յետոյ ոտքի կ’ելլէր, մէկ կողմ կը դառնար, կը խօսէր առանձին, դէմքը կը շարժէր, կը խնդար, կը հայհոյէր: Սիկարէթ մը հանեց գրպանէն եւ տարաւ շրթներուն: Այն պահուն փսփսուք լսեց, որ ուշադրութիւնը դարձնել տուաւ ազդատախտակին, ուր գրուած էր՝ «Ծխելը արգիլուած է»: Թքեց երկաթուղիին վրայ:

– Քանի՞ տարեկան ես:

– Դուն ըսէ յիսուն, ես ըսեմ եօթանասուն:

– Մի՛ չափազանցեր: Ի՛նչ որ է տարիքդ, այնքա՛ն ես: Ամէն տարիք ունի իր գեղեցկութիւնը: Չեմ գիտեր ո՞վ ըսեր է, սակայն ապրողներուն կարծիքն է այդ:

– Ձգեցի՞ն, որ ես ալ ապրիմ:

– Ո՞վ արգիլեց: 

– Ինձմէ առաջ գացողներ քալեցին եւ անցան, չկրցայ հասնիլ անոնց, իսկ ետեւէս եկողներ կից մը զարկին: Գետին ինկայ, ճզմեցին ու անցան, գացին:

– Տոմսա՞կդ… գնած ես:

Մօտեցաւ եզերք. կը քրտնէր, չոքեց, յետոյ գետին դրաւ ծունկերը եւ յանկարծ կծկուեցաւ դէպի առաջ. գալարումներ ունեցաւ ստամոքսին, փորին մէջ եւ սկսաւ փսխել. կանաչ-դեղինմաղձը դուրս տուաւ երկաթուղիին վրայ: Լեղին տժգունեց դէմքը, այնքան որ հիւանդի անկողինէն նոր ոտքի ելած եւ գլխապտոյտ ունեցող հիւանդի նման կը տատանէր: Անցորդներ գանելով նայեցան եւ հեռացան հոնկէ: Ոտքի ելաւ եւ տժգունած աչքերով նայեցաւ գիծին ուղղութեամբ. շոգեկա՞ռքը կու գար: Երկաթուղին կ’ոլորուէր հեռուն եւ կը շարունակուէր ու աչքէ կը կորսուէր օձապտոյտ դարձերով: Իր տեսողութիւնը հազիւ կը հասնէր որոշ տեղ մը պարապութեան մէջ, ուրկէ անդին ո՛չ ձայն կը հասնէր, ոչ ալ տեսարան: Ժամանումի վայրկեանները կը մօտենային: Աճապարելու էր: Սկսաւ քալել դէպի առաջ: 

– Ո՞ւր կ’երթաս, պայուսա՛կդ… պայուսակդ ա՛ռ: Լղրճեցիր ամէն կողմդ:

– Քիչ մը օդ առնել կ’ուզեմ: Պայուսակս թող քեզի մնայ:

– Շա՜տ թեթեւ է ասիկա: Մէջը բան մը չկայ կարծես:

– Պէտք չունիմ անոր: Յետոյ կը նայիս մէջը, թէ ի՛նչ կայ, հիմա քովդ մնայ:

Յանկարծ ետ դարձաւ եւ սկսաւ քալել կայարանին հակառակ կողմը. կ’ուղղուէր դէպի ելք: Այն միջոցին քովէն անցնող ճամբորդ մը, յաղթանդամ, ուսին զարնուեցաւ եւ խռպոտ ձայնով մըըսաւ.

– Քէօ՞ր (կոյր) ես, թէ խմեր ես այս ժամուն, տխմա՛ր: Առջեւդ նայէ՛: Ֆէ սուբհանալլահ… (Աստուած թերութիւններէ զերծ է․ զարմանքի արտայայտութիւն):

Երբ ելքի դրան մօտեցաւ, սկսաւ աղմուկը բարձրանալ: Պողոտայէն հասնող աղմուկը, երթեւեկի իրարանցումը այնպիսի խելագարութիւն մը պատճառեցին, որ երկու ձեռքերով ականջները գոցեց եւ դարձաւ ետ: Վազեց այն տեղը, ուր կար պայուսակը: Շունչ շունչի կեցաւ հոն: Այն պահուն շոգեկառքին սուլիչը լսուեցաւ. յառաջամասը երեւցաւ: Ժամացոյցին նայեցաւ: Ահա՛, ժամը հասած էր: Քանի մը վայրկեան մնացած էր միայն, որ շոգեկառքը կայարան հասնէր: Եւ սկսաւ վազել դէպի այն կողմը:

– Կեցի՜ր, ինչո՞ւ կ’աճապարես, դեռ չհասաւ:

– Ժամանակ չունիմ սպասելու, պիտի չփախցնեմ այս անգամ:

– Պայուսակդ… տոմսակդ…:

– Պայուսակս քուկդ ըլլայ: Պէտք չունիմ, ըսի: Մէջը տոմսակ մը կայ միայն եւ ատոր ալ պէտք չունիմ:

– Սպասէ՛… թող կանգ առնէ… դեռ…

Շոգեկառքին շխկրտոցը փոխարինուեցաւ արգելակներուն անհունին մէջ պայթած սուր ճչիւնով:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԵՍԱԿ ՄԸ ԼՈՒԾՈՒՄ ԳՏԱԾ Է

ՀԵՐՎԷ ԺԷՕՐԺԸԼԷՆ

Ճէյմսքիչ ազատ ժամանակ ունի: Շատ կ’աշխատի: Անգլիական քաղաքական աշխարհը անգութ եւ արագէ: Պէտք է միշտ պատրաստ ըլլալ փոփոխութիւնները ընդունելու, հասկնալու կամ հասկնալ կեղծելու: Երեսփոխանը, որուն համար կ’աշխատի, փոփոխութիւններէն չի վախնար: Խորքին մէջ, ինչ որ ալ ըլլայ, երկուքը իրենց գործը պէտք է շարունակեն եւ երեսփոխանին ասպարէզին նպաստեն: Մինչեւ հիմա յաջողած են: Երկուքն ալ իրարմէ կախեալ են, բայց միասին արգելքները կը յաղթահարեն: Ճէյմս իր տարօրինակ մականունով, որ բնաւ չէ ուզած փոխել, չէր ուզեր առաջին դերը խաղալ։ Միշտ շուքի տակ կ’աշխատէր:
Թղթածրարներ Պրայընին համար կը պատրաստէր: Վերջերս աւելի շփում պէտք է ունենայ մամլոյ կամ հեռատեսիլի լրագրողներուն հետ, որովհետեւ Պրայընը զինք համոզած է, որ օտար մականունը խնդիր պիտի չըլլայ, քանի որ Ճէյմսին օքսֆորտական հնչումը բաւական յայտնի է: Մէկը պիտի չհամարձակի իրեն ծուռ նայիլ։ Ճէյմսը խանդավառ չէր սկիզբը, բայց վարժուեցաւ: Հիմա ալ բանի մը համար չի զրջար: Լրագրողներուն հետ իր մօրը  բնական ժպիտը կը գործածէ եւ իր ուսումը աշխարհի ամենափայլուն համալսարաններէն մէկուն մէջ առած ըլլալուն՝ անյաղթելի է պատճառաբանելու մէջ։ Խելք ու ձեւ ունի: Մինչեւ հիմա չէ պատահած, որ լրագրողներուն առջեւ անխօս մնայ: Ատոր համար կը վճարուի: Պրայընը իրեն կը վստահի: Ճէյմս ժպտելով որեւէ քաղաքական որոշում կրնայ ընդունիլ տալ։ Պրայընն ալ զօրաւոր է, բայց հանրային յարաբերութիւններուն համար Ճէյմսը աւելի լաւ է: Ուրկէ՞ սորվեր է ժպիտով եւ երկու-երեք կէս-կեղծ խօսքով կծու իրականութիւնը քաղցր երեւցնել:

Ճէյմս քիչ ազատ ժամանակ ունի: Ամուսնանալու բնաւ ժամանակ չունի: Մինակ պառկիլը զինք չի խանգարեր: Ո՞վ ըսաւ, որ մինակ պէտք է պառկի: Իր գործի շրջանակին մէջ առիթները չեն պակսիր: 30 տարեկան է եւ առողջ տղայ է: 21րդ դարն է: Անգլիա ազատ երկիր է: Միայն ֆեմինիստկնիկներէն պէտք է զգուշ ըլլալ: Բայց Ճէյմս գիտէ՝ ո՞վ ի՞նչ կ’ուզէ: Չի սխալիր այստեսակէտէն։ Իր օրէնքը հետեւեալն է՝ անձերուն աւելորդ արժէք չընծայել: Մարդկութեան մեծամասնութիւնը ի՞նչ կը փնտռէ: ճիշդ է որ ատկէ զատ վտանգաւոր բացառութիւններ կան: Քիչ են բայց: Ասիկա աղուորն է: Նոյնիսկ, իբր թէ, ֆեմինիստներէն շատերը այնքանալ տարբեր չեն: Դրամ, հաճոյք, համբաւ, իշխանութեան զգացում: Հաւանականութիւնները անհուն չեն: Գրեթէ միշտ գուշակելի է:

Որեւէ տեսակի սօֆուներէն կը խուսափի: Յանուն անվտանգութեան: Քիչ են բարեբախտաբար: Անշուշտ կան: Իր եղբայրը, զոր օրինակ: Շատ չի հասկնար այս նոր հետաքրքրութիւնը կովկասեան երկրին նկատմամբ։ Իբր թէ ամբողջ ընտանիքը ինքզինք այս հեռաւոր, յետ խորհրդային հանրապետութեան հետ պէտք է կապուած զգայ: Արդէն Մեծ Կղզիին հետ կապ մը պահելը շատէ: Բաւարար է նոյնիսկ: Ի՞նչ պէտք ունի ատով զբաղելու: Անգլիան ճիշդ տեղն է: Իրական տեղն է: Հոս կ’ապրին, հոս կրթուեցան եւ ուսանեցան, հոս յաջող են: Փնտռելիք ուրիշ բան կա՞յ:

Իր ընտանիքին մասին խորհած ատեն միշտ որոշ անհանգստութիւն մը կը զգայ: Շատոնց Ռետինկչէ գացած: Հին տունը ի՞նչ կայ: Խնդիրը աս չէ: Ո՞վ կայ: Պապան կայ, անշուշտ: Համակրելի մէկն է, գիտէ այսքան: Բայց տունը պաղ տեղ է: Անվստահելի տեղ է: Կերակուրները համով են: Ատոր չի կասկածիր։ Անգլիան քիչ մը աղքատ-պարզուկ է այս իմաստով, հակառակ որ վերջերս շուկային վրայ ամէն ինչ տրամադրելի է: Շուկան է միայն, տունը չէ: ճիշդ է, որ տունը սքանչելի համերը իրենց գինն ալ կ’ունենան: Իր պատանութեան հարցաքննութիւնները կը յիշէր: Ժպիտով, անուղղակի կամ ուղղակի, փափուկ բառերով առանց զգացնելու կը պահաջուէր իրմէ, որ ըսէր, թէ ինչո՞վ կը զբաղէր, որո՞ւ հետ կը յարաբերէր, ինչի՞ մասին կը խորհէր, իր միտքը ի՞նչ կար: Պէտք էր ճիշդ գտնէր, որ մէկը առտու կանուխ յանկարծ իր սենեակը կը մտնէր, որ նոյն անձը մէկէն բաղնիք կը մտնէր իր մերկ եղած ատենը: Ցանկը հոս չէր վերջանար: Պապան ամէն ինչ բնաւ չէր գիտցած: Այլապէս թերեւս ինքն ալ Ռետինկ մնացած չըլլար: Ճէյմսը կ’անդրադառնար, որ ինք իրականութեան մէջ չէր հասկնար ինչպէ՞ս կամ ինչո՞ւ իր հայրը կը դիմանար հեռաձայնի տեւական խօսակցութիւններու խենթ աղմուկին: Ճէյմսին ականջը տակաւին այսպիսի խօսակցութիւններով լեցուն էր, որոնք շրջապատին հանդէպ հեգնանք էին պարզապէս: Պապային պարագային սովորութի՞ւն էր միայն: Հեգնանքէն խանգարուելէ հրաժարած էր։ Հրաժարման կը նմանէր, եթէ այսպէս էր: Գաղտնի բան մը կար, պէտք էր ըլլար:

Սրտանց կը յուսայ, որ մարդը տեսակ մը լուծում գտած է:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԼՈՅՍ… ԼՈՅՍ

46027210_1933385640297418_5105507408067690496_n

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Հովը կը սուրար արձակելով իր սարսռագին սուլիչը: Վերմակը քաշեր էր մինչեւ վեր, գլուխը թաղեր էր բարձին: Պահ մը զգաց, որ տաքցած էր եւ երբ քիթը դուրս հանեց վերմակէն, պաղեցաւ անմիջապէս. շունչը կը պաղէր: Այն պաղուն քնանալը անկարելի էր. ելաւ տեղէն դողդղալով եւ բացաւ ջերմաբաշխը. տաքութիւնը տարածուեցաւ սենեակին մէջ եւ նստելու առիթը ընծայեց:

Պատուհանէն նայեցաւ. երէկուընէ աւելի պաղ էր: Տանիքին ձիւնը դեռ բոլորովին չէր հալած: Ձիւնախառն անձրեւը կը մաղուէր երկինքէն: Ոչ ոք կար փողոցը. ո՞վ կրնար ըլլալ այն ժամուն, քանի փողոցը պտտելու ժամ չէր: Սակայն մարդ մը ձեռքերը գրպանը խոթած, գլուխը ծռած, սուլելով անցաւ: Գիշերուան մթութեան մէջ իր միակ ընկերակիցն էր սուլելը:

Նշմարեց դիմացի շէնքին պատուհանին լոյսը, որ նորէն կը վառէր: Ամէն գիշեր կը վառէր: Չէր ճանչնար, թէ ո՞վ կը նստէր: Շէնք մտնող-ելլողն ալ չէր գիտեր, միայն կը տեսնէր լոյսը: Շուրջի դրացիներով հետաքրքրուելու սովորութիւնը չունէր, աւելի ճիշդը՝ կարիքը չէր զգար ատոր: Սակայն դիմացի յարկին լոյսը կը գրաւէր իր ուշադրութիւնը: Ո՞վ էր, ա՞յր մարդ, թէ կին: Ինչո՞ւ վառ էր տեւաբար: Ծծկեր մանո՞ւկ մը կար, թէ աշխատող մը: Սակայն իր լոյսն ալ վառած էր, քունը փախած էր եւ ընելիք նոր բաներու ծրագրումով կը շրջէր տան մէջ: Ինքզինք ապահով եւ տաք կը զգար, քանի իրեն պէս ուրիշներն ալ այն ժամուն արթուն էին. ոտքի էին: Ինք որ այս խորհուրդները կը հիւսէր ուրիշին համար, ուրիշն ալ իրե՞ն համար միեւնոյնը կը յղանար:

Այո՛, քնատ երկու յարկեր կը զատուէին իրարմէ փողոցի մը վրայ. երկու կողմով շարուած երկու տարբեր շէնքերու բնակիչներ դէմ առ դէմ արթուն կը նստէին մինչեւ ուշ ժամեր, մինչեւ որ օրը լուսնար:

Առաւօտուն գործի պիտի երթար: Կէս քուն-կէս արթուն, քունը գլուխը ճամբայ պիտի ելլէր: Դիմացի շէնքին բնակիչն ալ գրեթէ նոյն ժամուն ճամբայ կ’ելլէր: Նոյնիսկ զիրար տեսնէին՝ պիտի չճանչնային: Իրարու չէին հանդիպած: Սակայն լոյսերը կը ճանչնային զիրար եւ կը հանդիպէին իրարու, երբ մութ էր չորս դին: Երբ շուրջ բոլորը դադրած էր իրարանցումը եւ ամէն մարդ քաշուած էր հանգիստի, լոյսերը կը խաղային իրարու հետ եւ լոյսի նշոյլները կը բարեւէին զիրար ապակիներու վրայ ցոլացող շողերով․ պատուհանէ պատուհան կը ճառագայթէին եւ աչք կը քթթէին իրարու խաւարին մէջ:

Մինչեւ ե՞րբ անծանօթ պիտի մնան իրարու: Մինչեւ ե՞րբ առանց բարեւի պիտի հանդիպին ու անցնին: Մինչեւ ե՞րբ լոյսը անգիտակցաբար աչք պիտի քթթէ միւսին: Մինչեւ վերջ… մինչեւ վերջ…: Գիտէ, որ լուր չունի ան, թէ ի՞նչ կը մտածէ ինք եւ ինքն ալ լուր չունի, թէ ի՞նչ կը մտածէ ան:

Արդեօ՞ք կ’աշխատի, կը սերտէ նիւթեր զանազան մշակոյթներու մասին, կը քննէ՞, թէ ուր կազմուած են ժողովուրդներ եւ ինչպիսի փուլերէ անցեր են հին ժողովուրդները: Ուրկէ՞ եկած է ինք եւ ո՞ւր կ’երթայ: Ո՜հ, ինչե՜ր կը մտածէ…: Լոյսերը դեռ կը վառին՝ իրենը եւ դիմացինինը: Աչքերը կը փակէ պահ մը: Արդեօք քունը կու գա՞յ: Չէ. ժամը շատ ուշ եղած է, ուր որ է պիտի լուսաւորուի օրը: Յանկարծ մզկիթէն կը սկսի էզանին ձայնը: Էզանները՝ մէկէ աւելի բարձրախօսներէ: Գոց սորված է բառերը, ինքնաբերաբար, կը կրկնէ իր մէջէն, ուզէ-չուզէ աղօթքին արաբերէն բառերը կը կրկնուին ականջներուն մէջ: Կը սկսին լոյսերը վառիլ շրջակայ շէնքերուն: Մարդիկ ելած են անկողինէն եւ նամազ պիտի ընեն: Իմամին կանչին անտարբեր չեն. կատուներ կը մլաւեն: Անձրեւը դադրած է: Կը բացուի դիմացի շէնքին պատուհանը եւ լաչակաւոր կինը կը թօթուէ սէճճատէն ու կը գոցուի պատուհանը եւ… լոյսը:

Պատուհանէն ասդին կու գայ: Աչքերը կ’այրին եւ սակայն լոյսը բացուած է, որքան ալ մթագնած ամպերով ծածկուած ըլլայ երկինքը, ամուր պիտի կանգնի օրուան թոհուբոհին, իրարանցումին, խառնիճաղանճին մէջ. արեգակին շողերը պիտի ճեղքեն ամպերը եւ պիտի բերեն իրենց հետ լոյս… լոյս…: Ցած ձայնով կը սկսի երգել․

Առաւօտ լուսոյ,
Արեգակն արդար,
Առ իս լոյս ծագեա:

 Բղխումն ի Հօրէ,
Բղխեա ի հոգւոյս,
Բան քեզ ի հաճոյս:

 Գանձդ ողորմութեան,
Գանձիդ ծածկելոյ,
Գտող զիս արա:

 ***

Լոյսը ծագած է եւ ինք փողոց ելած է արդէն:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ի՜ՆՉ ԱՂՈՒՈՐ ԵՆ ԱՅՍ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՈՐԾԵՐԸ

45159268_340839956477331_8508140246972497920_n

ՀԵՐՎԷ ԺԷՕՐԺԸԼԷՆ

Ռոզին գոցեց հեռաձայնը: Աղուոր էր Անիին հետ խօսիլը: Ան ալ 1975ին Մեծ Կղզիէն եկած էր: Խօշլի է Անին: Ան ալ ամէն ինչ կը տեսնէ: Որքա՜ն տարօրինակ են այս նորեկները: Ծանր է իրենց լեզուն: Արաբերէնի համ ունի, նոյնիսկ քրտերէն բառեր կը խառնեն երբեմն: Անտանելի են: Յետամնաց են իսկապէս: Չենք ըսեր իրենց, բայց խնդալիք են իրենց անհաւատալի մտահոգութիւններով:

Հաւանաբար իր հիմակուայ հանգիստ կեանքը Լոնտոնի արեւմտեան արուարձաններէն մէկուն մէջ այլեւս բոլորովին ջնջած էր իր հասած ժամանակ զգացած վիճակին յիշատակները: Մեծ Կղզիին հայերէնը տոկուն էր, բայց ո՞վ պիտի ըսէր, որ կղզիին բնակչութեան մեծամասնութիւնը իր հայերէնին վրայ ազդեցութիւն բնաւ չէր ունեցած: Քիչ մը շատ բաց էին իր ձայնաւորները, մանաւանդ ջղայնացած ատեն: Բաւական կը ջղայնանար Ռոզին: Պօղոս ջղայնացող չէ՞ր եղեր: Եա՜: Զինք Հռիփսիմէ կոչել կը սիրէր: Հռիփսիմէ անունը հայերէն զատ ո՞վ կրնայ արտասանել աշխարհի մէջ: Արդէն ֆրանսահայերը չէին կրնար արտասանել: Հռիփսիմէն եկեղեցիէն դուրս բան մը չ’արժեր: Ի՞նչ մեղք ունէր ինք, որ իր մերսինցի մեծ մօր անունը աս անասելի բանն էր: Չէ՜… Ռոզի աւելի փրաթիք էր: Ամէն մարդ կրնար ըսել: Անգլիացի դրացիները Հռիփսիմէ բնաւ չէին լսած: Երեխաները գրեթէ լսած չէին: Վստահաբար Ճէյմս գիտէր, մինչ Միքայէլ ուշադրութիւն չէր ըրած: Կամ հակառա՞կն էր: Ճէյմս այլեւս չէր գար: Շատ գործ ունէր եղեր: Շատ զբաղած էր եղեր: Այսպէս ալ լաւ էր: Պարապ սենեակները դրամ կը բերէին այլեւս: Ինչո՞ւ պարապ պիտի մնային: Օգուտ չունէր պարապ մնալը: Ռոզին ալ իր կարիքները ունէր: Պօղոս բնաւ չէր հասկնար: Եթէ Անիին հետ դուրս ելլելու ըլլար, նոյնիսկ եթէ Կապոյտ Խաչի ժողովներուն, հանդէսներուն եւ ընդհանրապէս գործերուն մասնակցիլ ուզէր, շնորհքով հագուած պէտք էր տունէն ելլէր: Խայտառակ մէկը բնաւ չէր եղած, հիմա պիտի ըլլա՞ր: Հէ՜չ: Անշուշտ առանց չափազանցելու կ’առնէր կօշիկ-մօշիկ, վերարկու-մերարկու, հագուստ-մագուստ, բայց նորէն պէտք էր առնէր: Կին էր վերջապէս, իր երեւոյթին պէտք էր նայէր: Պօղոս այսքան չէր մտածեր: Իրեն ալ չէր նայեր: Ռոզին այսքան գիտէր: Ինչ որ էր, սիրահարուիլ լիւքս բան էր եւ սիրահար մնալ անկարելի բան էր: Լիւքս աղջիկ չէր եւ անխելք բնաւ չէր եղած անկարելի բաներ փափաքելու համար։

Լսեց, որ Պօղոս դուրս կ’ելլէր: Ո՞ւր կ’երթայ նորէն: Պարտէզին խոտը պէտք էր կտրէր: Ո՞վ պիտի ընէ: Հիմա ի՞նչ պիտի ընէ: Որո՞ւն քով կ’երթայ: Մէկը պիտի տեսնէ՞: Նորէն դրամ պիտի ծախսէ՞: Անպէտք ծախս շատ կ’ընէ: Ալ չեմ դիմանար: Մտիկ չ’ըներ: Իր ուզածը կ’ընէ միայն: Ինչպէ՞ս ինկեր է այսպէս: Ալ սահման չունի: Չի խմեր: Գոնէ ասոր վստահ է: Շատ չ’ուտեր: Կերակուրի հոտ չունին իր հագուստները: Կը հոտոտեմ անոր վերադարձած ատեն: Չեմ գիտեր: Տօսթ չի կրնար ունենալ: 65 տարեկան մարդ է, չ’ըլլար: Զարմանալի է, բայց որքա՞ն թեթեւամիտ է այս վերջերս: Կը խենթանայ արդեօ՞ք: Սուրիոյ կէս հայութիւնը Լոնտոն կը հասնի կոր եւ ինք պտտելու կ’երթայ ու կը զուարճանայ: Թանգարա՞ն կ’երթայ: Թո՞ւղթ կը խաղայ: Մէկը կը տեսնէ՞: Ո՞վ պիտի հետաքրքրուի անով: Գիրուկի վրայ միշտ եղած է, իսկ հիմա ճիշդ գէր է: Սուտ չխօսինք: Ուրիշ բառ չկայ: Անիմաստ բաներ կը պատմէ: Անոր վերջին յաճախանքը՝ նորէն Սուրբ Մակարը տեսնել՝ խենթութեան նշան չէ՞: Ան իր հօրը պէս պիտի լմննայ: Տէտէ Հայկօն երեխայի պէս ապուշ դարձած էր վերջին տարիները: Աստուած չընէ՜: Չեմ դիմանար, եահօ՜: Անին լաւ կեանք ունի: Տասը տարի է որ այրի է: Քննիչ, քննադատող, կռուող մէկը չունի ինք տունը: Պօղոս այսքան դիւրին մէկը չէ: Միւսերը չեն գիտեր՝ ի՞նչ քաշած եմ ես այս տունին մէջ: Պօղոս, տղաքը… Այսքա՜ն տուժեր եմ: Միայն տղամարդիկ կային այս տունին մէջ: Ես միս-մինակ կին էի: Հասկցող չկար, միայն՝ պահանջող: Այսօր ալ խորքին մէջ նոյնն է: Ճէյմս եւ Մայքլ հեռացան: Գործը քիչցաւ, հա՜: Ի հարկէ: Բայց հասկցող չկայ:

Ռոզին տխուր չէր ուզեր մնալ: Այս տարակոյսներով լեցուն պահերը հազուադէպ էին: Փա՜ռք Աստուծոյ: Այսօր ալ ծրագիր ունէր: Մինակ պիտի չմնար: Առանձութիւնը լաւ բան չէ: Ամէն մարդ գիտէ աս: Անին պիտի տեսնէր այս իրիկուն: Հազիւ ժամանակ ունէր լուացուելու եւ կոկիկ հագնելու համար: Անիին եւ քանի մը նորեկ կիներուն հետ յաջորդ ժողովը պիտի պատրաստէին: Աղուոր պիտի ըլլար: Ծիծաղելի բաներ պիտի լսենք: Յետոյ երկուքս ամբողջ շաբաթ մը պիտի խնդանք: Ի՜նչ աղուոր են այս ազգային գործերը:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Կ’ԱՐԺԷՐ։ ԱՅՍՔԱՆ ԳԻՏԷՐ:

41652896_234579607212794_403099040260030464_n

ՀԷՐՎԷ ԺԷՕՐԺԸԼԷՆ

Շատոնց Լոնտոն կʼապրին: Կղզին գրեթէ մոռցած են: Յաճախ չեն երթար: Հոս իսկական կեանքը շարունակած են: Զերոյէն պէտք էր վերսկսէին: Անշուշտ Պօղոս որոշ գումար մը Անգլիա ղրկած էր տակաւին անկախութեան առաջին օրերը: Գիտէր, որ վիճակը անկայուն էր եւ ո՛չ-յոյն ծայրայեղ ազգայնամոլներուն, ո՛չ ալ թուրքերուն կը վստահէր: Տեղացի թուրքերուն մեծամասնութիւնը մեծ խնդիրը չէր․  զանոնք պաշտպանողները միւս ափին վրայ աւելի բարդ պարագայ մըն էին: Հիմա ամէն ինչ իր ետեւն է: Իր սուր միտքով ընտանիքը փրկած էր: Այսինքն ինչ որ փրկուելիք էր: Իր կինը մեգերա դարձեր էր: Հեռատեսիլին եւ հեռաձայնին միջեւ կեանքը կʼանցնէր: Ռոզի միայն իր ընկերուհիներով կը զբաղէր: Միայն կիպրահայ կնիկներ չէին: Նորեկ սուրիահայեր ալ կային հիմա իր շրջանակին մէջ: Իր համակրանքին անհրաժեշտ պայմանը միւսին փէրուշանութիւնն էր եղեր: Խեղճ հալէպցիները կէս-անգլերէն բառ մը շիտակ չէին գիտեր: Իրենց ամուսինները ամենապարզ գործեր պէտք է ընդունէին: Այլազգներով լեցուած թաղամասերու մէջ քանի մը տարի պէտք էր ապրէին աւելի շնորհքով տեղեր հասնելէն առաջ: Ռոզի այս ամէնը լաւ գիտէր: Ինք Լոնտոնի Կապոյտ Խաչի կամաւոր գործիչներէն, կարեւորներէն մէկն էր: Նորեկներուն համար Թանթ Ռոզին էր: Պօղոս իրականութեան միւս կողմը գիտէր։ Ուրախ էր, որ հալէպցիները հետը կապ չունէին: Անոնց գովաբանութիւնը իր կնոջ մասին անհանդուրժելի էր:

Նիկոսիա աղուոր էր 1975էն առաջ: Կամ այսպէս զայն կը յիշէր: Պզտիկութեան ատեն մասնաւոր դժուարութիւններ չէին ապրած: Նախկին սերունդին պարագան անշուշտ տարբեր էր: Լաւ, մեծ դպրոց մը, որ աշակերտ ամէն տեղէ կը ստանար, ունէին եկեղեցի մը Նոկոսիոյ հին կեդրոնին մէջ, ակումբ մը: Հիմա թաղամասը հիւսիւսային կողմը կը գտնուէր: Այժմ ամերիկացի խելացիներ դպրոցը փակած են: Եկեղեցին միայն իբր զբօսաշրջկական տեղ կʼընդունին նոր իշխանութիւնները: Ամբողջ անցեալը կը յիշէր, բայց ամենակարեւոր յուշը իր շուրջ զգացած ջերմութիւնն էր: Թերեւս միշտ այսպէս է: Եթէ պզտիկութիւնը ողբերգական յատկանիշ չունենայ, ինքնաբերաբար այսպէս դրական եւ շինիչ կը յիշուի: Գոհ էր, որ այսպէս էր: Բաւական լաւ պզտիկութիւն ունեցած էր, Ուինիքոտին ըսածին համաձայն: Ուինիքոտով զբաղած էր քանի մը տարի առաջ, երբ տղաքը սկսած էին ուսանիլ:

Իր տղաքը տունը ձգած էին եւ Լոնտոնէն դուրս կը բնակէին: Լաւ համալսարաններ ընդունուած էին երկուքն ալ, հակառակ որ Պօղոս իր երեխաները ոչ անպայման հետաքրքրական կամ փայլուն կը գտնէր: Լաւ էր որ ինք չէր քննութիւնը ընդունողը։ Լաւ էր երեխաներուն համար: Զանոնք կը սիրէր, բայց խորքին մէջ այնքան լաւ չէր հասկնար զանոնք: Անոնց հետ խօսելու ատեն կեդրոնանալու անկարող էր: Մէկը Բրիտանիոյ ամենազօրաւոր կուսակցութեան պատկանող քաղաքական գործիչի մը օգնականն էր: Քաղաքական գիտութիւններ ուսաներ էր եղեր: Պօղոս Ճէյմս-Ժիրայրը միայն սոսկալի անամօթ կը գտնէր: Կʼընդունէր, որ գործին շատ յարմար էր տղուն նկարագիրը: Հիմա ամէն օր խորհրդարան կʼերթար: Քաղաքական մարդը երեսփոխան ընտրուեցաւ: Հոն Ճէյմս նոր օրէնքներու համար գրութիւններ կը պատրաստէր եւ իբր խօսնակ կը գործէր։ Լրագրողները անկէ կը վախնային: Օրէնքին բովանդակութիւնը տալէ անկախ անոնց շուտ եւ անգութ կը պատասխանէր: Օր մը կրնար բացատրել, որ Բրիտանիա ներգաղթողներու պէտք ունէր եւ յաջորդ տարի՝ ճիշդ հակառակը, քանի որ ծայրայեղ աջը ընտրութիւնները շահելու վրայ էր:

Միւս մանչը՝ Մայքլ-Միխայէլ անուններով, աւելի դիւրին մէկն էր, ըստ իր կարծիքին: Կենսաբանութիւն ուսաներ էր: Շատ չէր հասկնար, թէ ի՞նչ էր անոր գործը: Ամերիկեան մեծ ընկերութեան մը համար կʼաշխատէր եւ իրմէ դրամ չէր ուզեր: Բաւարար չէ՞ր: Միխայէլ քանի մը անգամ Հայաստան գացած էր: Ամերիկեան Համալսարանն ալ դասախօսութիւն տուած էր եղեր: Պօղոս նոյն խանդավառութիւնը չէր զգար կովկասեան հանրապետութեան հանդէպ, բայց կարեւոր չէր: Գոհ էր, որ իր տղոցմէ գոնէ մէկը ասով քիչ մը կը զբաղէր: Բուն հայաստանեան համալսարանը զայն բնաւ չէր հրաւիրած: Իր պարզ բայց ճիշդ արեւմտահայերէնը, իր արեւմտեան մտածելակերպը նախկին խորհրդային էլիթին խօշին չէին գար եղեր: Թերեւս այսպէս աւելի լաւ էր: Միխայէլն ալ ամէն մէկուն պէտք չէր սիրելի երեւեր, եւ ամէն մարդ զայն պէտք չէր հաւներ: Այս տղուն կեանքը բաւական գոհացուցիչ էր: Ինչո՞ւ դժուարութիւններ պիտի փնտռէր Հայաստանի մէջ:

Զաւակներուն տունը ձգած ատենը Ռոզին սենեակները անմիջապէս ապօրինի վարձու տալ ուզեց: Պարապ պիտի չմնային եղեր այս երկու սենեակները: Օտարներ իրենց տունէն կʼանցնէին: Մէկ-երկու շաբաթ կը մնային: Գրադարաններուն կամ արխիւներուն մէջ հետազօտութիւններ կը կ’ընէին: Յետոյ իրենց երկիրը կը դառնային: Ռոզին կօշիկներուն եւ հագուստներուն համար դրամ ունէր: Ճիշդ չէր գիտեր, թէ կինը այս դրամով ի՞նչ կʼընէր: Ինչո՞ւ պիտի ստուգէր: Ռոզին գոհ էր այս դրամէն եւ զայն ալ ամէն օր չէր չարչարեր դրամին հարցով։ Կասկած ունէր, որ ոմանք անձերուն նուէրներ կʼընէին: Պօղոս Ռոզիի նուէրներուն գինը գիտէր։ Հեգնական ներքին խնդուքը զսպեց: Անոր գերի դառնալու ապահով ճամբան էր անկէ նուէր ընդունիլը: Շատ չէր պահանջեր եղեր, միայն՝ յաւիտենական երախտագիտութիւն: Անվերջ չարչարանքին համը բերանն էր տակաւին: Լաւ էր, որ քանի մը նեղ տարիներէն ետք շնորհքով դրամ շահած էր Մեծն Բրիտանիոյ մէջ: Այս կնիկով հիանալը իրեն խենթ գաղափարի պէս կը թուէր: Ինք նորեկ չէր: Այսքան շուտ պարտք պիտի չընէր շատախօս կնիկին քովը: Վերարկու, կօշիկներ, տուն եւ գործ ունէր: Ի՞նչ ունէր իրեն ընծայելու: Բարեկամութի՞ւն: Խօսակցութեան նիւթե՞ր: Մարմնային հաճո՞յք: Նորէն խնդալ ուզեց: Ան տգեղ չէր: Ինքն ալ: Միասին կը բնակէին եղեր, բայց երկուքն ալ այլեւս իրենց բոլորովին տարբեր աշխարհը ունէին:

Ժամը հինգ եղաւ: Պատրաստ էր դուրս ելլելու: Կնիկը Կապոյտ Խաչին համար հեռաձայնով զբաղած էր: Անոր պոռալն ու խնդալը լսելէն կուշտ էր: Գիտէր, որ տեղ մը կը սպասուէր: Մէկ ժամ ազատ պիտի արտայայտուէր: Կրնար իր ներքին լարուածութիւններուն մասին խօսիլ, բայց ոչ միայն: Մէյրի Ուուտս  անյարատեւ ուրախութիւններ պատճառելու եւ մեծցնելու տաղանդն ալ ունէր: Վստահ չէր, որ միայն իր բժշկուհին էր: Մէյրի այս վերջին ամիսը ընդունած էր, որ իրենց յարաբերութիւնները սովորական շրջանակէն դուրս ելած էին: Բուժումին սկսելէն տաս տարի յետոյ: Մէկը չէր կրնար ըսել, որ չափազանց շուտ եղած էր:

Անոր պիտի ուզէր բաժնուած Մեծ Կղզին ցցնել: Կʼարժէր: Այսքան գիտէր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

ԺԱՄԱՆԱԿ ԱԼ ՊԻՏԻ ՉՎԱՏՆԷՐ

42252258_282786812347725_5174669768946352128_n

ՀԵՐՎԷ ԺԷՕՐԺԸԼԷՆ

Հին շէնքերուն միջեւ գտնուող բակը մութ էր: Միայն բարձր յարկերը Միջերկրականէն առատօրէն լոյս կը ստանային: Ամէն շէնքերը հաւասարապէս բարձր չէին: Շինարարութեան այս քաոսը ամբողջ քաղաքին մէջ տարածուած էր։ Նորեկ օտարը այս վիճակը ընդունած էր: Իր երկիրը վստահաբար աւելի կազմակերպուած էր, բայց շինարարութեան այս դաշնակցութիւնը զինք անտարբեր դարձուցեր էր: Հանրային կամ պաշտօնական դաշնակցութիւններ ընդհանրապէս կասկածելի կը գտնէր: Ըստ իր կարծիքին, ստիպող նկարագիր կʼունենային անոնք, եւ կը կարծէր, որ մէկը իրաւունք չունէր այլեւս զինք որեւէ բանի ստիպելու: Այս իր տրամադրութիւնը անցեալին իրեն դժուարութիւններ պատճառած էր: Այսքանը գիտէր, բայց վարուելակերպը չէր փոխեր: Պատրաստ էր ատոր գինը վճարելու:

Յարկաբաժինը պզտիկ էր, բայց իրեն կը բաւէր: Բաւական բարձր եւ լուսաւոր էր: Պատշգամն ալ փոքր էր, բայց կրնար զայն բոյսերով լեցնել: Հոն ձմեռ ատեն բոյսերը չէին մեռներ: Երկրին վերջին շռայլութիւնն էր: Միջազգային ելեւմտական համակարգը զայն անվերջ կը չարչարէր: Պետութեան պատասխանատուները անհաւատալի ձախաւեր եղած էին: Հաշիւ վճարողը ժողովուրդն էր, որ միայն արտագաղթելու մասին կը մտածէր: Բոլոր երկիրներուն մէջ, այս աշխարհագրական գօտիին մէջ, հարիւր հազարաւոր բնակիչներ կորսուած էին, 1990ականներէն ի վեր: Երկրին վիճակը արդի Գուպայինը կը յիշեցնէր: Մարդը կը կարծէր, որ ինչ որ համայնավարութիւնը կը յաջողէր իրականացնել, դրամատիրութիւնն ալ կրնար կատարելապէս գոյացնել, նոյնիսկ աւելի լաւ կերպով, քանի որ տիրող Բողոքականութեան մնացորդները զոհերը կը համոզէին, որ իրենց ճակատագիրը կʼարժէր եւ ոչ մէկ ղրուշ աւելի: Գերմանացի վարչապետուհիին՝ իմաստուն ոճով երկիրը քանդելը ամէն ինչ տկարացուցած կան մահացուցած էր: Իմաստո՞ւն կամ անգութ: Ո՞վ պիտի որոշէր: Ինք քանի մը տարի հոս մնալէն ետք կայուն կարծիք ունէր: Կարգ մը մշակութային յատկութիւններ դիւրաւ չէին անհետանար: 1945ի պարտութիւնը ամէն ինչ չէր սրբագրած: Սրբագրել կամ ալ սրբագրուիլ միայն զուր փորձեր կրնային ըլլալ: Փողոցներուն մաքրութենէն մինչեւ հանրային կրթութեան կազմակերպութիւն ամբողջ երկիրը կը փլէր: Լէոնարտօ Փատուրայի վէպերուն գունաւոր տխրութիւնը հիմակուայ երկրին իսկական վիճակին չէր հասներ:

Ընկերներ ունէր: Վստահ չէր, թէ խորքին մէջ միայն պարզապէս ծանօթներ չէի՞ն: Շատ էին: Իր երկրին մէջ լման օրեր կրնար անցընել առանց մարդկային երես տեսնելու: Իր նախկին կողակիցին երեսը հիմա մարդկային չէր կրնար համարել: Այս նոր տեղը նոր անձերու հետ ծանօթանալը ամենադիւրինն էր: Դժբախտութեանց հակառակ, մարդիկ առօրեայ կեանքին մէջ բաւական համակրելի կը մնային: Ամենադժբախտները այլեւս կամ օտարութեան մէջ կը գտնուէին կամ ալ իր ընկերական դասակարգին չէին պատկաներ: Գրողներ, նոյնիսկ ապաստանած թուրք գրողներ, գործակիցներ, ուսանողներ եւ իր քանի մը ընթերցողները իր նոր շրջանին կը պատկանէին: Իր տրամադրութիւնը փոխած էր: Իր ատամնաբոյժը նոյնիսկ համակրելի կը գտնէր: Մարդը միայն ակռաները չէր բուժեր, անսպասելի զանազան դիտողութիւններ ըրած էր, որոնք զինք զարմացուցած էին: Ատամնաբոյժին շնորհիւ իր ամբողջ մարմնին աւելի զգոյշ կը նայէր, նոյնիսկ սկսած էր մարզանք ընել: Առանց որեւէ Գասթրոյի լուռ յեղափոխութիւն մըն էր: Այսպէս է նոր երկիրը՝ մարդիկը յաճախ աւելի ուշադրութիւն կʼընծայէին քան հին երկրին մէջ: Թերեւս անհիմն գաղափար էր, բայց իր կեանքը կը դիւրացնէր, զինք խանդավառութեամբ կը լեցնէր։ Աւելի ուշադրութիւն կʼընէր իր հանգստութեան հիմա քան առաջ: Փարատոքսներէն այլեւս չէր վախնար: Ամէն ինչ հասկնալ կամ ամէն ինչ շտկել եւ աւելի արդարօրէն կազմել իր պարտաւորութիւնները չէին այլեւս եւ ուշ ընդունած էր այս վիճակը:

Հեռաձայնին ձայնը լսուեցաւ: Երիտասարդ մը զինք կը փնտռէր: Իր նոր գիրքը կարդացած էր եւ իր հետը այս պատմութեան շրջանին մասին կʼուզէր խօսիլ: Ան ուրախացաւ փոքր եւ տաք յարկաբաժինը ձգելով: Շապիկ մը անցուց, իր շուտով հանդիպելիք սեւ եւ խելացի աչքերուն մասին մտածելով որոշուած սրճարանը շտապեց: Հոս կեանքը ամենէն անսպասելի պայմաններուն մէջ էր եւ ինք հաճոյք կʼառնէր եղեր նոր խոստումներ, գրեթէ կէս-խոստումներ ընելէն: Ու հիմա ժամանակ ալ պիտի չվատնէր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: