ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԻԳ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

10

ՇՈՒԻՔԱՐԻ ԳԱՂՏՆԱՊԱՀ ԽՈՍՏՈՎԱՆԱՆՔԸ

Եւ հիմա՝ Շուիքարի տետրին լուսապատճէնը: Էջ էջի ետեւէ ու յայտնի է որ նօթագրումներ են կիսամեայի հինգ առարկաներուն՝ Լեզուաբանութիւն, Վէպ, Թատերագրութիւն, Ֆրանսայի Պատմութիւն եւ Յօդուածագրութիւն: Կը վերադառնամ առաջին էջին ու ֆրանսերէնի թերի իմացութեամբս կը ջանամ որեւէ շեղում զատորոշել: Եւ այսպէս՝ շարունակ: Կ’անցնի ժամ մը, երկու, բայց չեմ աճապարեր: Ուշադիր եմ մանաւանդ յօդուածագրութեան բաժիններուն, նիւթերը բազմազան են եւ անոնցմէ մին, թերեւս, ունենայ տարբեր բնոյթ…:

… Ա՞յս է, արձակ բանաստեղծութեան տպաւորութիւնը կը ձգէ, որ պարզապէս կրնայ նշանակել բացայայտումէ խուսափում: Այո, այդպէս կը թուի, ու կ’աւարտի հանդիպումի ակնարկութեամբ: Կը դարձնեմ տետրին էջերը, դասախօսութիւններն են դարձեալ, հինգ էջ, եւ այլեւս պարապ էջեր: Դառնամ գիւտի՛ն, ու կարդամ հատիկ-հատիկ, բառարանը կողքիս: Գի՛ւտ, որովհետեւ Շուիքար ալ յայտնաբերմամբ մը կը սկսի իր գրութիւնը:

«Կեանքի մէջ ինչե՜ր կան ծածկուած, ու ծածկուած ալ կը մնան, ու անհետ կը կորսուին, կարծես չըլլային երբեւէ: Շատ բան կը մնայ սրտերու մէջ ու սրտերու դադարման հետ կը կորսուի: Բայց երբեմն ալ սիրտը նեղ կը գտնէ, բերանացի արտայայտումն ալ՝ թերի, ու պահանջքը կը զգայ, անդիմադրելի՜, թուղթի վրայ արձանագրելու: Գրութիւնն ուղղուած է սիրուածի մը եւ այլեւս կրնայ ճամբորդել ժամանակին մէջ: Ճամբորդութիւնը կը մնայ անյայտ, մինչեւ որ էջքը կատարուի: Սիրող-գրողը կը փափաքէ՞ր էջք կատարել՝ ուրի՛շ հարց:

Ալֆա եւ Օմեկա: Աս ի՞նչ սէ՜ր է, որ պահած էիր դուն ինձմէ, ժամանակ մը քեզի համար ալ անորոշ, բայց ճակատագրական օր մը ինծի հասնելու թաքուն փափաքով: Հասա՜ւ, ընդառաջե՜մ քեզի: Կարելի՞ է չընդառաջել սիրոյ կոչին: Եւ ի՞նչ կը փափաքի սիրուածը, եթէ ոչ շոյուիլ, շփացուիլ, ու պահուած սէրը յայտարարել աշխարհին: Չա՞ր եմ ես, այո, չա՛ր եմ: Առի՜թ է, ինչո՞ւ չհրճուիմ: Չէ՞ որ սէրը վայելելու համար պէտք է կճե՛լ, խածնել: Այո, սէրը կը մղէ նաեւ կատաղութեան:

Ահ, սէ՜ր, սրտերն իրարմով տրոփող ու մարմիններն իրարու բաղեղուած: Եւ յանկարծ հայրը կը յայտնուի, հայրս: Ա՜հ, անակնկալն՝ իրեն: Հարցուցի չարախինդ. «Պիտի չուզէի՞ր աւելի գիտնալ հօրս մասին, որ բարեբախտաբար մեռած է, բարեբախտաբար՝ քեզի՛ համար»: Գոյնը նետեց, սէ՞ր, թէ ատելութի՛ւն: «Ես աղջիկն եմ Թալէաթին, ա՛յդ է անունը, որմէ այլեւս կարելի չէ որեւէ… միջամտութի՛ւն»: Մանրամասնեցի, հետեւանքն երեւակայելով ու հրճուելով: Եւ այսպիսով ալ պիտի աւարտէր: Բայց ո՜չ, անսպասելի դարձուած մը զարմացուց զիս: Նայեցաւ ինծի սիրածոր աչքերով, ինչպէ՞ս չէի նշմարած այդ աչքերը, վարագուրուա՞ծ էին որովհետեւ կասկածով, կ’երեւի: Սիրածո՜ր աչքերով, եւ ըսաւ որ երախտապարտ էր, եւ կ’ուզէր պզտիկ նուէրով մը վարձատրել զիս: Ա՜հ, տեսնե՛նք, ամէն ինչ պիտի յայտնուի յուսալի՜ հանդիպումին»:

Այս յուսալի հանդիպմա՞ն էր, ուրեմն, որ վերջ կը գտնէր իր կեանքը:

Յարգե՛մ խոստումս: Գտածս պէտք է հաղորդեմ հետաքննիչին: Շուիքարի բացբերան այլ գաղտնապահ գրութիւնը կը թարգմանեմ, կարելի հարազատութեամբ, արաբերէնի: Թող շփոթի՛ ինք ալ: Ո՞վ է Շուիքարի սէրը: Որո՞ւն կ’ուզէ հաղորդել իր հօր մասին: Եւ ինչո՞ւ գրած է՝ հայրը, հայրս: Հապա միւս առեղծուա՞ծը՝ Ալֆա՛ եւ Օմեկա՛: Տիրոջ հաստատումն է Յովհաննէսի Յայտնութեան մէջ: Շուիքարի համար ի՞նչ մասնայատո՛ւկ նշանակութիւն կրնայ ունենալ…:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 11 ՀԵՏԱՔՆՆԻՉԻՆ ՅԱՅՏՆԱԲԵՐԱԾՆԵՐԸ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԻԲ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

9

ՍՄԲԱՏ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ՜Ն

Հետաքննիչն – ու անշուշտ ոստիկանապետը – տեղեակ պահելու խոստումիս պատրուակով կ’որոշեմ այցելել Սմբատ Բագրատունիին: Քանի մը կէտ լուսաբանուին երանի՝ լուրջ, եւ կը յուսամ ո՛չ ապարդիւն աշխատանքի ձեռնարկելէս առաջ:

Որդին կրնայ կալանուած ըլլալ, բայց վաճառատունը կը ճաճանչէ: Այո՛, դեռ ցերեկ ենք, բայց լոյսերու մէջ կը շողայ: Կոթողատիպ երկու հսկայ կանգնած են երկու կողմերը մուտքին: Լսուած է, որ ներքին գործոց նախարարութենէն արտօնութիւն ունին զէնք կրելու: Է՜, «ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ» Եգիպտոսի «կեդրոնական գոհարավաճառատունը» կարելի է համարել…:

Ներսը բազմութիւն է, բայց վայրն այնքան ընդարձակ է որ …: Մի՞շտ այսպէս է, թէ այսօր՝ աւելի, գայթակղութիւնը գրգռած է մարդիկ գալ ու յագենալ թէկուզ տեսքովը ոսկիին: Ինչե՜ր կ’անցնին մտքէս: Ո՞ւր է տէրը: Լոյսերով ողողուած՝ մարդ կը շլանայ: Դէպի խորերը կ’ուղղուիմ: 

Շուարած եմ, բայց կոկիկ տեսքով, թէեւ տարիքոտ, տիկին մը կը մօտենայ ու ֆրանսերէն լեզուով կը հրաւիրէ զիս հետեւիլ իրեն: Հնոճ, այլ ոսկեզօծ ճաղերով վերելակը կը մտնենք ու կատակելով կը հարցնեմ, թէ քանի՞երորդ յարկը պիտի բարձրանանք: «Բայց պարոն, միայն մէկ յարկ», կը պատասխանէ լրջօրէն ու միշտ ֆրանսերէն:

Արքայական ընդունելութեան սրահին մէջ զիս կը դիմաւորէ նոյնինքն Սմբատ Բագրատունին ու պատասխանատուութենէ կ’արձակէ տիկինը. «Merci, Madame Angel!»:

«Տիկին Անժելը դիւրաւ ճանչցաւ զիս», պիտի ըսէի, բայց կը տեսնեմ երեք հեռատեսիլային պաստառներ, որոնք փոփոխուող տեսարաններ կը ցուցադրեն վաճառատունէն: Ամենատե՜ս է տիարը:

Ինչո՞ւ շուրջս զմայլած նայիմ, բայց հանդիպակաց պատէն ոսկեթերթ շրջանակներէ զիս դիտող արքայական ընտանիքի անդամները չեմ կրնար անտեսել: Սմբատ Բագրատունիի իւղանկարը կը գերիշխէ իր աւելի մեծ ծաւալով, միւսներն ըլլալով իրարու հաւասար: Կը մօտենամ ու, մի առ մի ցոյց տալով, կ’ըսեմ. «Սմբատ Բագրատունի, Աստղիկ Բագրատունի, Աշոտ ու Շուշան Բագրատունիներ, Տորին Բագրատունի, իսկ փոքրիկ իշխանուհի՞ն…»: «Կատրանիդէ՜ Բագրատունի», կը յայտարարէ տոհմին ներկայ նահապետը բաւականութեամբ: Միջին տարիքի, միջահասակ մարդ մըն է, գիրգ, բծախնդրօրէն զգեստաւորուած, ոսկեզր ակնոցով ու քանի մը ոսկեփառ մատանիներով, որոնց վրայ կը զգուշանամ նայուածք յամեցնել: Կը հրաւիրէ նստիլ, կ’ընկղմինք ոսկեծոպ թիկնաթոռներու մէջ:

Եկած եմ ու պէտք է նախ յոյս ներշնչեմ: Կը խօսիմ – ձեռքերու չափազանցեալ շարժումներով – որ հետաքննիչ ու ոստիկանապետ կողմնակալ հարկ է համարել եթէ, ապա կողմն են Աշոտին, համոզուած են որ դեր չունի ան ոճիրին մէջ, եւ ճիգ պիտի չխնայեն բուն յանցագործը յայտնաբերելու համար: Հետաքննութիւններուն մասնակից եմ ես ու լծուած ենք հիմա ոճիրին թաքուն ծալքերը բանալու աշխատանքին:

Տիար Սմբատին մտահոգութիւնը չի փարատիր սակայն: Կը փափաքի տեղեկանալ այդ աշխատանքին մանրամասնութիւններուն, յիշեցնելով որ ժամանակը կ’անցնի, ու դիմելով եգիպտական – կամ արաբական – առածին՝ «Ժամանակը կը նմանի սուրի, եթէ չկտրես զայն, կը կտրէ քեզ»:

Անշուշտ դիտաւորեալ էր արտայայտութեանս ընդհանուր, անորոշ բնոյթը: Կ’ուզէի ներգրաւել զինք պատմուածին մէջ, աչալուրջ որեւէ հակազդեցութեան: Կ’ըսեմ. «Հետաքննական ճշմարտութիւն է՝ «Գտնելու համար ոճրագործը գիտցի՛ր ոճրազոհը»: Ակամայ թարթո՞ւմ մըն էր աչքի: Կը շարունակեմ. «Լծուած ենք հիմա ա՛յդ աշխատանքին: Գիտնանք այն մօտիկ շրջանակը, որուն մէջ կը շարժէր, տեղեկութիւն ստանանք իրեն հետ շփում ունեցողներէն, պատկերն ունենանք վերջին շրջանի իր վարքուբարքին, կեանքի մէջ շարժումին, եւ անխուսափելիօրէն պիտի գտնուին առաջնորդող հետքեր»:

Կը մնայ մտահոգ: «Բայց այդ ամէնը ժամանակի՜ կը կարօտի»:

Ստե՛մ ու չափազանցե՛մ. «Սկսանք արդէն: Խուզարկեցինք իր յարկաբաժինը, հաւաքեցինք ինչ թուղթ ու գրութիւն որ կար…,- ակամայ թարթո՞ւմ դարձեալ, թէ խաբուսիկ տպաւորութիւն է,- ու հիմա – այս այցէս ետք – գիշերը պիտի լուսցնենք ես ու հետաքննիչը: Յետոյ կան համալսարանական իր դասընկերները, բան մը անպայման լսուած կամ նշմարուած պէտք է ըլլայ, վաղ առաւօտ ա՛յդ պիտի հետապնդենք: Դժբախտաբար Շուիքարին մայրը հիւանդանոցն է, աղջկան մահուան գոյժը կը զգետնէր զինք, կը յուսանք մեր հարցումներուն պատասխանելու կարողութիւնն ունենայ վաղը կամ միւս օր…»:

– Շուիքա՞ր, դերասանուհիին անունով…:

– Այո, բայց ընտանեկան աւանդութեան հետեւելով…:

– Թրքուհի է…:

– Թրքական ծագումով եգիպտացիներ շատ կան…:

– Չհամարեն որ հայ մը ուզած է թուրք մը սպանել, հի՜ն վրէժ մը լուծելու համար…:

– Նման գաղափար չկա՛յ եգիպտացիներու մտքին մէջ, ո՛չ հետաքննիչին, ո՛չ ոստիկանապետին, որ պէտք է ըսեմ նաեւ որ մասնաւոր համակրանք ունի հայերուս, ինք ըլլալով ղպտի…:

– Բայց վերջերս յարձակումներ չէի՞ն ըլլար թուրքերու վրայ, թուրք դիւանագէտներ չէի՞ն սպանուեր հայերու կողմէ…:

– Տիար Սմբատ, վստահ եմ որ այս ոճիրը ահաբեկչական արարք մը չէ…:

– Ուրեմն կատարողն ալ հայ չէ…:

– Չի հետեւիր անպայման…:

– Եթէ հայ ըլլար, թուրքերը ամենէն շատ ատող հայերէն պիտի ըլլար, չէ՞:

Դաշնակցականներն ունի նկատի: Դաշնակցականի մը հետ ունեցած բախումը ահա կը վերայայտնուի: Դեռ անոր տղան ալ արգելափակուած է ի՛ր տղուն հետ: Այս արահետէն ելլենք դո՛ւրս:

– Աշոտ եւ Սերոբ իրարու հետ էին…:

– Այո…:

– Եւ իրարու այլուրութեան մասին կը վկայեն…:

– Այո, նկատողութիւնս ամբաստանութիւն մի՛ հասկնաք: Ինչպէ՞ս է Աշոտս:

Լաւ է, անցումն իրմէ եկաւ:

– Խօսեցանք բաւական երկար: Բոլորովին անկեղծ էր:

– Հրահանգա՛ծ էի:

– Մտահոգ է անշուշտ, բայց պէտք է ըսեմ որ ամրօրէն դիմագրաւած է այս դժուար կացութիւնը:

– Ապրի՜ս, տղա՛ս է:

– Այո՜, եւ ի՛նչ տղայ: Ձգե՛նք իր սեռարկածները, ընտանիքի՛ տղայ է: Ակնածանք ունի քեզի հանդէպ, ու սէ՛ր, բայց մանաւանդ կապուած էր կ’երեւի իր մօր, չ’անտեսեր քոյրն անշուշտ, բայց միշտ կը յուզուէր մայրն յիշելով:

– Այո՜, փուխր է տղուս սիրտը, բայց ես՝ աւելի՜:

Նայուածքս կ’ուղղեմ իւղանկարներուն, Տորինի՛ն:

Կ’ըսէ. «Մարմինն իր պահանջքները ունի»: Կը շարունակէ աւետարանական ճշմարտացիութեամբ, ցուցամատը վեր. «Հոգիս տկար է, բայց մարմինս յօժար»:

Պատրաստած պիտի ըլլայ այս պատասխանը, բայց առաջին անգա՞մն է որ կ’արտասանէ:

– Ի՞նչ պայմաններու մէջ կը ծանօթանայիք:

– Տոքթոր Փիլիպոսեանին աղջիկն է: Տոքթոր Փիլիպոսեանը մեր ընտանեկան բժիշկն էր… Մարթան ու Աստղիկն ալ բարեկամացած էին… եւ… Աստղիկիս մահէն ետք, յաճախ կը հրաւիրէի զանոնք մեր մօտ:

– Աստղիկի՛ն ինչպէ՞ս կը ծանօթանայիր:

Կը ժպտի. «Իր ոտքովը կու գար: Կատակով կ’ըսեմ, ե՛ս էի բախտաւոր»: Մատը կ’ուղղէ պաստառներուն: «Ինք եւ մօրաքոյրը: Յափշտակուեցայ: Ի՜նչ շնո՛րհ: Տասնութի սեմին էր՝ Mère de Dieuն նոր աւարտած, եւ մօրաքոյրը – խեղճը կը մեռնէր քանի մը տարի ետք – որոշած էր խաչ մը նուէր տալ: Բարեպա՛շտ ալ: Աճապարեցի վար, տեսիլքը չանհետանա՜ր: Խա՜չն ինձմէ նուէր, ինք ալ ինծի՛ նուէր, Շուշանն ու Աշոտն ալ մեզի՛ նուէր»: 

– Յայտնի է թէ Աշոտ շատ կապուած էր իր մօր:

– Ես՝ աւելի՜:

Կը պնդէ, օգտագործեմ. «Շատ էին բարեմասնութիւններն անշուշտ»:

«Օ՜, չկա՜ր իր նմանը: Զուարթ, վառվռուն, միշտ ուրախութիւն սփռող իր շուրջ, վայրկեան մը հանգիստ չփնտռող, բարի՜ ալ, ու բարեպա՛շտ…»: Կտրե՛մ գովասանքի շարքը, որ կրնայ տանիլ նպատակէս հեռու. «Հանգիստ չփնտռող, գիտնալով հանդերձ որ կը տառապէր սրտի հիւանդութենէ…»: Յայտնի է որ կը կասկածիմ: Ի՞նչ պատասխան ունի: Կ’որոշէ իրականութիւնը չծածկել: Վստահեցաւ ինծի: 

«Աստղիկս սրտի հիւանդութիւն չունէր, բան մըն ալ չունէր, չեմ յիշեր նոյնիսկ որ երբեւէ հիւանդացած ըլլար, տոքթոր Փիլիպոսեանը շրջահայեաց էր, ի՛նք ըսաւ, որ եթէ արկածի վերագրուէր մահը, թաղման արտօնութիւն անկարելի պիտի ըլլար ստանալ առանց դատախազական հաւանութեան ու հրահանգի: Այսինքն խեղճ Աստղիկս պիտի տանէին ու ենթարկէին դիահերձման: Ուրեմն, բժշկական վկայագրին մէջ գրեց որ մահացած էր սրտի կաթուածէ, ամբողջովին զանց առնելով արկածը: Եւ այդպէս, առանց կասկած յարուցանելու, կարողացանք…»: Յուզումը, կեղծ կամ անկեղծ, կ’արգիլէ որ շարունակէ: Չեմ մատուցեր որեւէ նկատողութիւն: Կառավարեց ան ինքզինք ու բարբառեց վեհօրէն. «Երախտապարտ եմ իրեն»:

– Ասպետ Փիլիպոսին:

– Ա՞տ ալ ըսաւ Աշոտը:

Կասկածս հաստատուեցաւ, կրնամ մեկնիլ: Չեմ զլանար վստահեցուցիչ խօսքեր ու կը խնդրեմ արձակման արտօնութիւնն ստանալ: Ստիպուած է կատակիս հանդուրժել:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 10 ՇՈՒԻՔԱՐԻ ԳԱՂՏՆԱՊԱՀ ԽՈՍՏՈՎԱՆԱՆՔԸ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԻԱ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

8

ՅԱՒԵԼԵԱԼ ՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Հետաքննիչը խօսք կ’առնէ:

– Կ’ըսես. «Մայրը հիւանդանոց փոխադրեցինք», ո՞վ կար հետդ:

– Մարդ չկար, առանձին էի, ըսելու ձեւ մըն է:

– Ըսիր որ մայրը հեռաձայնով կը խօսէր քեզի, պատմէ՛ թէ ի՞նչ պատահեցաւ, երբ մահուան գոյժը հաղորդեցիր իրեն:

– Չհամարձակեցայ հեռաձայնով հաղորդելու: Գացի որ քովը ըլլամ: Ինչպէ՞ս կարելի է նման ողբերգութիւն մը մեղմ կերպով հաղորդել: Մարեցաւ խեղճը: Անճրկեցայ: Ի՞նչ ընեմ: Հեռաձայնեցի Հելիոպոլիս, հիւանդանոց, հիւանդակառք ղրկեցին, անմիջական, անհրաժեշտ օգնութիւն մատուցեցին, արեան շրջանառութեան վտանգալի անկում կար, հետը գացի անշուշտ, ինձմէ զատ մարդ չունի, մուտքի կարգադրութիւնները ըրի, բժշկական հսկողութեան տակ է հիմա, փառք Աստուծոյ, այլեւս վտանգ չի սպառնար կեանքին:

– Դուրս ելած ժամանակ յարկաբաժնին դուռը գոցեցի՞ր:

– Այո, կղպեցի ալ, սովորութիւնս է:

Կ’անդրադառնայ. «Ստիպուած էի յարկաբաժնին բանալին առնել»:

– Ուրտեղէ՞ն:

– Իր դրամապանակէն:

– Մօր դրամապանակէն:

– Այո:

– Գիտէի՞ր ուր է:

– Կը պատահէր, որ երբ այցելէի, խոհանոցի գզրոցէն դրամապանակը կը հանէր, կը խնդրէր բաներ մը գնել եւ կը պնդէր դրամը տալ:

– Յաճա՞խ կ’երթայիր:

– Երբեմն, անշուշտ ոչ ամէն օր:

– Ծանօթ ես ուրեմն յարկաբաժնին:

– Այո: Բայց ինչո՞ւ այս հարցումները, կասկածելի մըն ալ ե՞ս եմ:

Հետաքննիչը կ’անտեսէ հարցումի ձեւով արտասանուած այս բողոքը ու կը շարունակէ հարցախոյզը:

– Ամուսինը Աստուծոյ գութին կը յանձնուէր քանի՞ տարի առաջ:

– Վեց-եօթը տարի մը պիտի ըլլայ:

– Նորէն ամուսնանալու որեւէ փափաք չէ՞ եղած:

– Գիտցածիս համաձայն՝ ոչ,- կ’ըսէ Համիտ, ու կարծես ժպիտ մը կը գծագրուի դէմքին վրայ ու կը զսպուի:

Հետաքննիչին աչքէն փախած չէ, ոչ ալ ոստիկանապետին: Կարծես իրարու հետ մրցելով կը հարցնեն. «Ինչո՞ւ», ու ձայները կը խառնուին. «Կին մը տակաւին երիտասարդ, փորձ մը եղած ըլլալու է, թերեւս չէ յաջողած եւ նախընտրած է – ջանացա՛ծ – գաղտնի պահել…»:

– Տիկին Շահինազը,- կը սկսի Համիտ, ու յարմար կը նկատէ մայր ու աղջկայ անուններուն ընտրութիւնը բացատրել,- մեր ընտանիքը թրքական ծագում ունի, տասնիններորդ դարէն, եւ սովորութիւն կայ կանացի անունները շարունակել…:

– Թրքական ծագումը թէ՛ արական, թէ՛ իգական կողմերէ՞ն:

– Ոչ, միայն արական, գոնէ իմ գիտցած վերջին սերունդներուն պարագային, բայց իգական անունները կը պարտադրուին, աւանդութիւն է, եւ… աղուո՛ր անուններ են:

– Բուն անունը Շահինազ չէ ուրեմն…:

– Կարծեմ Սամիրա է…:

– Կրկին ամուսնանալու փափաք չունէր…

– Օր մը կատակով հարցուցած էի՝ չէ՞ր մտածեր բախտը նորէն փորձել, եւ ըսած էր՝ «Նորէ՞ն իմ եւ այդ դժբախտին կեանքը անտանելի դարձնեմ կասկածներովս»:

– Կը կասկածէր որ ամուսինին աչքը դուրսն էր…:

– Բոլորովին անհիմն: Կ’երեւի ինք ալ կ’անդրադառնար:

– Իսկ քու պարագա՞դ, հայր ու մա՞յր:

– Ամուսնալուծուած են: Մայրս, անունը Սաֆինազ է, կրկին կ’ամուսնանայ, եւ Աղեքսանդրիա կը բնակին: Հայրս դէպի Սէուտիա, նիւթական իր վիճակը բարելաւելու համար: Կը հաստատուէր հոն, կ’ամուսնանար ալ, եւ երկու տարի է չէ եկած նոյնիսկ ամառնային արձակուրդին:

– Առանձին կ’ապրիս:

– Այո:

– Անձնաթուղթիդ մէջ դեղագործ գրուած է:

– Այո, Մզկիթի հրապարակը գտնուող «Տոքթոր Ժորժ» դեղարանը կ’աշխատիմ, հոս, ձեզի մօտ:

– Եթէ պէտք ըլլայ՝ դժուար պիտի չըլլայ քեզ ձերբակալել,- կ’ըսէ ոստիկանապետը կէս-կատակ, կէս-սպառնական, ցուցամատն ալ բարձրացնելով:

– Ինչպէ՞ս կրնաք կասկածիլ որ ես… իմ հօրեղբօրս աղջկան… մենք գրեթէ նշանուած էինք…:

– Մենք կասկածի շրջանակը կ’ընդարձակենք, երբ չենք կրնար վստահօրէն յանցագործ մը մատնանշել: Ա՛յս է պարագան հիմա: Զոհին հետ անմիջական յարաբերութիւն ունեցողներէն կը սկսինք: Հետաքննութեան սովորական ընթացք է:

– Բայց մենք գրեթէ նշանուած էինք…:

– Կը կրկնես կոր, եւ ա՛յդ կրնայ ըլլալ դրդապատճառը…:

Իբրեւ թէ – կամ իրա՛ւ – յուզուած, կերկերուն ձայնով կը բացագանչէ. «Սպաննեմ կինը որ կեանքի ընկե՞րս պիտի ըլլայ, ինչո՞ւ: Ինչո՞ւ կը խաղաք հետս»:

Ոստիկանապետ ու հետաքննիչ անտարբեր են նման պոռթկումներու: Ասպարէզը տակաւին ոստիկանապետինն է, կ’ըսէ. «Եթէ ձեզ գրեթէ նշանուած կը համարէիր դուն, Շուիքարը կրնայ յայտնած ըլլալ քեզի որ ուրիշ աղջիկ մը փնտռէիր, որ աւելի պիտի կրնար երջանկացնել քեզ, կամ թերեւս դուն յայտնաբերեցիր որ ուրիշ մը կար… այր մարդու արժանապատուութիւնդ չհանդուրժեց ու որոշեցիր սպանել»: Ու յանկարծ մեղադրական. «Ա՞յս է իրականութիւնը: Ինչո՞ւ լուռ ես: Ինչո՞ւ չես պատասխաներ»:

– Գլուխս դարձաւ: Մեղք եմ: Չի՞ բաւեր դժբախտութիւնը:

– Պիտի տեսնենք: Հիմա մուքատտիմ Մահմուտը հետդ պիտի երթայ զոհին բնակարանը: Բանալին ունիս:

Համիտ կը համարձակի առարկել. «Խուզարկելու արտօնութիւն ունի՞ք»:

– Պէտք չունինք: Դատախազութեան արտօնութիւնը անհրաժեշտ է կասկածելիներու պարագային, իսկ զոհին՝ ընդհակառակը, պէտք է աճապարենք խուզարկել զոհին ունեցուածքը: Իրեր, գիրեր, հետքեր թերեւս ծառայեն իբրեւ ուղեցոյց, օժանդակեն ոճիրին հանգամանքներուն, դրդապատճառներուն բացայայտման, առաջնորդեն,- պահ մը լռելով, այլ անթարթ նայելով Համիտին,- ոճրագործի՛ն, որ անշուշտ նախանձախնդիր պիտի ըլլայ զինք մատնող որեւէ բան ոչնչացնել:

Կը փոխէ երանգը. «Բայց անշուշտ դուն մեզմէ աւելի նախանձախնդիր ես նշանածուհիդ սպանողը գտնելու եւ յօժարակամ պիտի օգնես մեզի: Չէ՞»: Դարձեալ երանգի փոփոխմամբ. «Եւ կը զրկուինք քեզ ձերբակալելու որեւէ պատրուակէ»:

– Հրամանը ձերն է,- կ’ըսէ Համիտ,- անձնաթուղթս առնե՞մ:

Ոստիկանապետը կ’երկարէ զայն. «Հրամէ՛: Եգիպտոսի մէջ գոյութիւն չունի ոք առանց իր անձնաթուղթին»:

Հետաքննիչ ու Համիտ ոտքի կը կանգնին: Նաեւ՝ ես:

«Յաջողութեա՛մբ», կը մաղթէ ոստիկանապետը: Իսկ ես կ’ուզեմ գիտնալ թէ ընկերանա՞մ պիտի: Մէկ կողմ կը քաշեմ հետաքննիչը ու քանի մը քայլ կը հեռանանք: Կ’ըսէ. «Նախընտրելի է որ չգաս դուն: Պաշտօնական որեւէ հանգամանք չունիս: Ո՞վ գիտէ, այս ուղին թերեւս առաջնորդէ Համիտի ամբաստանութեան, եւ օրինազանց ներկայութիւնդ ծառայէ դատի փլուզման»:

Կը դիմեմ ոստիկանապետին. «Վայրկեան մը, եթէ կարելի է»: Կը հասկնայ ու կը պատուիրէ դրան մօտ կանգնած ոստիկանին դուրս հանել Համիտը, որուն կ’ըսէ. «Պիտի սպասես»:

Վէճը, ոչ սաստիկ, ոստիկանապետին ու հետաքննիչին միջեւ է: Ոստիկանապետը կ’ուզէ որ ներկայ գտնուիմ Շուիքարի յարկաբաժնին խուզարկման, հետաքննիչը օրինական իր առարկումը մէջտեղ կը նետէ, ոստիկանապետը կը յիշեցնէ գոհարավաճառին տրուած խոստումը, հետաքննիչը կ’ըսէ որ ոչինչ պիտի պահէ ինձմէ:

Ոստիկանապետը զիջեցաւ, ինծի «կրցածս ըրի»ի նայուածքով արդարանալով:

Դուռը կը զարնուի:

– Մտի՛ր:

Մտնողը հետաքննիչին ծառայող, այլեւս ծանօթ ոստիկանն է: Ձեռքը տետրն է ու հաստ տրցակ մը թուղթ:

«Մոռնայինք պիտի», կ’ըսէ հետաքննիչը: Խօսքը ինծի կ’ուղղէ. «Հրամէ՛ լուսապատճէնը: Ուսումնասիրէ՛ հանգիստ մը: Եւ տեղեկութիւնները կը փոխանակենք»:

– Եւ ուրիշ որեւէ գրութիւն որ գտնուի յարկաբաժնին մէջ…:

– Անշո՛ւշտ:

– Գիրքեր ալ, նկատողութիւններ կրնան ըլլալ…:

– Ամէն ինչ: Ե՞րբ հանդիպինք: Այսօր երեկոյեա՞ն, յարմա՞ր է ժամը վեցին, վերադարձած կ’ըլլամ եւ,- կը խնդայ,- մեր գլուխները իրարու կը զարնենք: 

Պիտի ուզէի առարկել, որ իր գլուխը աւելի չոր էր, իմ գլուխս պիտի չդիմանար, բայց կ’ըսեմ. «Թո՛ղ ըլլայ վաղը առաւօտ, ժամը իննին, եթէ յարմար է»:

– Կը կարծէի որ աճապարանօք ես: Վաղը՝ Երկուշաբթի, մնացած պիտի ըլլայ երկու օր, երկու օրէ պակաս:

– Գիտեմ:

– Մտքիդ մէջ ուրիշ բաներ կան: Գաղտնի պահել չկայ:

Մտքիս մէջ շատ բաներ կան: Ո՞ր մէկն համարել առաջնահերթ:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 9 ՍՄԲԱՏ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ՜Ն)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՈՌՑՈՒԱԾ ՏԱՊԱՆԸ (Դ.)

ՇՈՒՇԱՆ

Զբօսաշրջիկներու խումբը կանուխէն սկսած էր բարձրանալ Արարատ լեռը։

Արմէնին գաղտնի ծրագիրն էր, ճամբուն կէսին մօտ, խմբավարէն խնդրել, որ վերադառնայ իր ընտանիքին հետ, քանի որ լաւ չէր զգար։

Երբ բաժնուէին խումբէն, իր յիշողութենէն գծած քարտէսին պիտի հետեւէին մինչեւ հասնէին տապանին գաղտնի վայրը։ Թրքական ԱԹՍը պիտի ստիպուէր խումբին հետ մնալ եւ այսպիսով պիտի ազատէին անոր հսկողութենէն։

Օդը շատ ցուրտ էր։ Ամէն ինչ լաւ ընթացաւ ծրագրին համեմատ, եւ հինգերնին հասան տապանին գաղտնի մուտքին, որ աչքէ պահուած էր խաղողի ծառերով ու փակուած մեծ ու սեւ ժայռով մը, որ ձուաձեւ, տարօրինակ կերպարանք մը ունէր։

– Վստա՞հ ես որ աս է մուտքը, Արմէն,- հարցուց Բադրիշա։

– Այո, վստահ եմ, արագ ներս մտէ՛ք,- պատասխանեց Արմէն։

Ներսը տաքուկ էր եւ անուշ կը հոտէր։ Շատ մութ էր, բայց յանկարծ հնոճ կարմիր կանթեղը սկսաւ կապոյտ լոյս մը ճառագայթել ու ամէն ինչ տեսանելի դարձաւ, Ճոգին Սինթիային ձեռքէն փախաւ եւ սկսաւ ասդին-անդին վազվզել ու տապանը ուսումնասիրել։

Տապանը հսկայ, փայտաշէն սենեակ մըն էր, որուն պատերուն վրայ գրութիւններ կային տարօրինակ, անհասկնալի գիրերով, գետինը չոր հունտերու ահագին հատիկներ կային, իսկ անկիւնը մարդկային եւ անասնական ոսկորներ կ’երեւէին, աղաւնիներու շատ մը բոյներ կային, եւ աղաւնիներ ատենը մէյ մը կը թափահարէին։

Դանակներ ու սուրեր ասդին-անդին նետուած էին, կարգ մը քարէ ամաններ, գինիի կուժեր, գաւաթներ, մոմեր, չոր հաց, ցորեն, գրութիւններ կրող կաշիէ կտաւներ եւ կենդանիներու ոսկորներ ու մուշտակներ։

– Ձեզի բան մը կ’ուզեմ խոստվանիլ․ ես կանթեղը այստեղէն գողցայ, երբ մեծ հօրս հետ այցելեցինք տապանը երկար տարիներ առաջ,- ըսաւ Արմէն տխուր ձայնով մը։

– Ուրեմն վերադարձո՛ւր կանթեղը, տետի, հանդարտի՛ր եւ հոս եկո՛ւր, Ճոգի,- ըսաւ Սինթիան, Ճոգին հանդարտեցնելով, որ անընդհատ կը հաջէր։

– Այո, պիտի հոս ձգեմ կանթեղը,- պատասխանեց Արմէն։

– Նայէ՛, Արմէն, պատին վրայ նոյն երեք գիրերը գրուած են, որ կանթեղին վրայ փորուած էին՝ «ՀՅՍ»․ բոլոր ազգերը այստեղէն սկսան, բոլորս հոսկէ ծագեցանք, բոլորս սկիզբը Հայ էինք,- ըսաւ Բադրիշա պատին կողմը ցոյց տալով։

– Տակն ալ, պատին վրայ, գրուած է՝ «հաւատք, յոյս, սէր, Յակոբ Մծբնացի, 341 տարի»․ կարծեմ հրաշագործ Սուրբ Յակոբն է։ 1840ի երկրաշարժին Սուրբ Յակոբ վանքը ամբողջովին անհետացաւ,- յարեց Արմէն։

Հոս հայերէն գիրերով բան մը գրուած է, նայեցէ՛ք,- կանչեց Ճոնին։

– Այո, գրուած է…- սկսաւ կարդալ Արմէնը։

 Խաչատուր Աբովեան, գրող, Վէրք Հայաստանի 

Ա՛խ լեզուն, լեզուն. լեզուն որ չըլնի, մարդ ընչի՞ նման կըլնի: Մէկ ազգի պահողը, իրար միացնողը լեզուն ա ու հաւատը: Լեզուդ փոխի՛ր, հավատդ ուրացի՛ր, էլ ընչո՞վ կարես ասիլ, թէ ո՞ր ազգիցն ես:

«Վէրք Հայաստանի» վէպէն օրինակ մը դրուած էր տապանին մէկ անկիւնը։

– Վստահ Աբովեանն ալ այցելեց այս տապանը 1845ին․ ան հայ մեծ գրող մը եղած է,- գոչեց Արմէն։

– Հոս ալ հայերէն բան մը գրուած է,- ըսաւ Արմէն ու սկսաւ դարձեալ կարդալ…

Տէրը մի նեղէք, տապանը գաղտնի մնալու է Արարատի սրտին մէջ, եւ միայն իր սիրածներուն պիտի երեւցնէ զայն։ Յ. Մ։

Արմէն շատ հրճուեցաւ, որ վերջապէս զինք չարչարած հարցումին պատասխանը գտած էր եւ վստահ էր հիմա, թէ Արարատը զո՞վ կը սիրէր։

Գետնէն կտաւ մը առաւ Արմէն, բացաւ ու սկսաւ դժուարաւ կարդալ, որովհետեւ խոնաւութեան պատճառաւ շատ մը մասեր աւրուած էին…

Սիրելի հոգւոյս բարեկամ,
Քեզի խոստացայ այս կտաւը տապանին մէջ պահել ու ահա այսօր խոստումս պահեցի։
Անկեղծ բարեկամդ

Ով Տէր Տապանին, օրհնէ՛ մեր նահատակուած մտաւորականները եւ պահպանէ՛ իրենց գործերը,
Գրիգոր Զօհր․պ, Անհետացած սերունդ մը։
Դանի․լ Վարուժան,  Հացին երգը։
Ռուբ․ն Զարդար․ան, Ցայգալոյսը։
Արտաշ․ս Յարութ․ւն․ան, Երկունքը։
Սիամանթ․, Հայորդիները։
Սմ․ատ Բիւր․տ, Որդեսպան ծնող․ը։
Ռուբ․ն Սեւակ, Կարմիր գ․րքը։
Տիգրան Չէօկիւր․ան, Վանքը։
Թլկատինցի, Ախ, Աստուա՜ծ, Աստուա՜ծ։
Երուխ․ն, Ամիրային աղջ․կը։

Ով Յաբեթեան տոհմ, Թորգոմի եւ Հայկի զաւակներ, դուք որ որոշեցիք Բաբելոնէն վերադառնալ Արարատի տապանին երկրին, կարդացէ՛ք ձեր եղբայրներուն
Խորենացի
Նարեկացի
Ալիշան
Շնորհալի
Շահնո․րի, Նահանջը առանց երգի։
Շուշ․նեանի, Սիրո եւ արկածի տղաքը։
Թէքէ․անի, Եկեղեցին հայկական։
Չարեն․ի, Ես իմ անուշ Հայաստանի։
Րաֆֆիի Խենթը։
Զապ․լ Եսա․անի, Սիլիհտարի պ․․էզները։
Զարեանի, Նաւը լե․ան վ․այ։
Արփի․րեանի, Կարմիր ժամուցը։
Օտեանի, Փանջ․․նին։

Իսկ քեզի, ով կանթեղ օրհնեալ, ահա Թումանեանի անմահ խօսքերը

Կէս գիշերին կանթեղը վառ
Կախ է ընկած երկընքից,
Լուսաւորչի կանթեղն անմար
Հայոց մըթնած երկընքից:

Կախ է ընկած առանց պարան
Արագածի կատարին,
Ու սեղանից հսկայական
Լոյս է տալիս աշխարհին:

Լոյս է տալիս երկա՜ր դարեր
Ու վառւում են միշտ անշէջ
Սուրբի մաքուր արցունքներն
Իւղի տեղակ նրա մէջ:

Ոչ մարդկային ձեռ կը հասնի
Էն ահաւոր բարձունքին,
Եւ ոչ քամին կը հանգցընի՝
Վիշապ-քամին ահագին:

Երբ պատում է մութ խաւարը
Չընաշխարհիկ մեր երկրին,
Երբ տիրում է ահն ու վախը
Թոյլ, կասկածոտ սրտերին,

Ով անմեղ է, լիքը սիրով
Ու հաւատով անսասան,
Ով նայում է վառ յոյսերով
Դէպի հայոց ապագան, –

Նա կը տեսնի էն մըշտավառ
Ջահը կախուած երկընքից,
Ասես՝ Աստծոյ աչքը պայծառ
Հսկում է ցած երկընքից:

Կարդացէք Ինտրայի Ներաշխարհը, վայելեցէք իր նոր բառերու ստեղծագործութիւնները, յիշեցէք Ինտրայի բոլորէն մերժուած ստեղծագործութիւնները, եւ ինչո՞ւ նա այրեց իր գործերը, Ինտրայի գաղտնի նամակները, որ ես գաղտնի պահեցի աշխարհէն եւ յիշեցէք իր ողբերգական մահը ու ցաւալի մերկացումը, կարդացէք Ինտրա։

                                                            Մ. Կ․

– Ո՞վ է այս «Մ.Կ․»ն արդեօք եւ ինչպէ՞ս հոս հասաւ այս կտաւը, ո՞վ են այս անունները,- հարցուց Ճոնին։

– Չեմ գիտեր, Ճոնի, բայց ինծի կը թուի, որ Ինտրան եւ միւս անունները նահատակուած հայ գրողներ ըլլալու են, սակայն ո՞վ բերաւ այս կտաւը հոս եւ ինչո՞ւ՝ չեմ գիտեր։

Ուրիշ վեց կտաւներ ալ կային գետինը անկիւն մը դրուած, փայտէ խաչի մը քով։

– Յայտնի է որ մեզմէ զատ ուրիշներ ալ գաղտնօրէն հոս եկած են, Ս. Յակոբի խրատին համեմատ։

– Ալ կը բաւէ, հայտէ, վերադառնանք թրքական ԱԹՍին գալէն առաջ, նկարէ՛ պատերը եւ բոլոր կտաւները, Բադրիշա, որ հետագային ուսումնասիրենք,- աճապարելով հրահանգեց Արմէն։

Գիշերուան խարոյկին շուրջ բոլորուեցան զբօսաշրջիկները, ու դարձեալ սկսաւ երգել քիւրտ գիւղացին, բայց այս անգամ Արմէն ուրիշ երգ մը կ’արտասանէր իր ընտանիքին վրանին մէջ, երգ մը, որ իր հոգիին մէջ կ’արձագանգէր, Յովհաննէս Շիրազի բառերով…

Գիտեմ՝ ինչու այսքան բարձր է Մասիս սարը՝ յոյսի պէս…
Մասիսն այսքան բարձր է կանգնել, որ ամէնքին երեւայ,
Որ տեսնի հայն ու հայ մնայ, ինչպէս Մասիսն հայավէս։

Այդ գիշեր Թուրք ԱԹՍը մօտեցաւ խումբին եւ բոլորին հրահանգեց, որ իրենց պայուսակները բանան, որ ԱԹՍը քննէ զանոնք․ իսկ Ճոգին ամբողջ գիշերը անընդհատ կը հաջէր։

Շարունակելի

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (Ի․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

7

ՅԱՐՁԱԿՈՂԸ ԿԸ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆԷ

Ոստիկանապետը կը հրամայէ ձեռնակապ անցընել դիտապաստ մարդուն դաստակներուն՝ «կռնակին ետեւէն», ու քաշկռտել զայն իր գրասենեակը, եւ հսկել որ «ուրիշ յիմարութիւն մը չգործէ»: Կը դիմէ ինծի. «Լա՞ւ ես, ի՞նչ պատահեցաւ, նստէ՛ նստէ՛, հանգստացի՛ր»: Վստահ ըլլալու համար որ գետի՛ն պիտի չնստիմ՝ ձեռքով կը ստուգեմ թիկնաթոռին գոյութիւնը ու կը փլուզիմ վրան: Մեր շուրջը հաւաքուած են ուրիշ ոստիկաններ: «Հեռացէ՛ք, տոքթորը պիտի սպանուէր, եթէ չհասնէի», կը պոռայ ոստիկանապետը, «գացէ՛ք գործերնուդ, ոճի՛ր պիտի պատահէր ոստիկանատանս մէջ»: Կը դառնայ ինծի. «Լա՞ւ ես, շունչ քաշէ, երկար շունչ քաշէ»: Ձեռքս կը տանիմ քիթիս որ կը կոտտայ: «Քիթդ իր տեղն է», կ’ըսէ, ու կը ծռի վրաս՝ կարծես հաւատալու համար իր հաստատման: Ազատարարի իր դերը իրաւունք կու տայ հետս այս վիճակիս մէջ կատակե՞լ, թէ հրաւէր է ինծի՛ ալ դէպքին նայիլ դուրսէն: Եւ ինչո՞ւ տկար երեւիմ, պահ մըն էր ու անցաւ: Կ’ըսեմ. «Խեղդուելէ առաջ կռուփի հարուած մը կերայ քիթիս-բերնիս»: Յուսամ կատակը չի շարունակեր՝ «Կ’ապրիս եւ ուրիշ մըն ալ կ’ուտես» ժողովրդական յանկերգով: Կը հարցնէ. «Կը ճանչնա՞ս զինք»: «Առաջին անգամն է որ կը տեսնեմ»: «Տարօրինա՜կ»: Կը դառնայ արքայազնին, որ իր թիկնաթոռը քիչ մը անդին քաշած, ինք ալ հաւանաբար ցնցուած, կը հետեւէր դէպքերու թաւալին ու երկխօսութեան. «Կը ճանչնա՞ս»: Բացասական է գլխու շարժումը:

«Է՜յ…»: Ոստիկանատան մուտքին մօտ կեցած ոստիկաններուն ուղղուած այս կոչական ձայնարկութեան մարդ չի պատասխաներ: Ոստիկանապետը անսպասելիօրէն – ինծի՛ համար – կը հայհոյէ. «Շանորդինե՛ր, չէ՞ք լսեր կոր, խլացա՞ք»: Վազելէն կու գան: «Ո՞վ ձգեց որ այս մարդը ազատօրէն ներս մտնէ»: Մէկը կը պատասխանէ. «Երէկ եկած էր, աֆանտիմ: Իր քրոջ մասին հարցնողն է»: «Իր քրոջ մասին հարցնողը…», կը կրկնէ ոստիկանապետը: Կը տեսնեմ որ մեզի մօտեցած է նաեւ հետաքննիչը ու կը բացատրէ ոստիկանապետին ինչ որ պարզ է արդէն. «Եղբայրն է»: «Քեզի պիտի գար, քեզի պէտք է առաջնորդուէր: Բայց մարդը տոքթորին վրայ յարձակեցաւ, պիտի խեղդէր, եթէ չհասնէի: Ո՞վ է պատասխանատուն»: Ոստիկանները լուռ են: «Պիտի բանտարկեմ ձեզ, պիտի չազատիք ձեռքէս, պիտի ամբաստանուիք ծանր զանցառմամբ»: Ոստիկան մը մէկ ուրիշը կը մատնէ. «Ան ներս մտնելով հարցուց Խալետին. «Մարդ ձերբակալուեցա՞ւ», եւ Խալետը ձեռքով նշան ըրաւ ծառին ուղղութեամբ…»: «Աֆերիմ, աֆերիմ, անշուշտ դուն ալ հարցը զարմանալի չգտար: Մենք պէտք է քաջալերենք քաղաքացիները, որ անձամբ իրենց վրէժը լուծեն, ատ ալ անձերէ, որոնց մեղադրանք իսկ չէ ուղղուած տակաւին: Եւ զարմանալի չէ՞ – արժողին ու չարժողի՛ն – որ կասկածելի մը ձգած ենք ազատօրէն շրջելու ոստիկանատան մէջ: Ուղեղ բացարձակապէս չկա՞յ: Անհետացէ՛ք դէմքէս»: Ոստիկանները, ինչպէս կ’ըսեն՝ «պոչերնին քաշելով» կը հեռանան: 

«Հարցին մէջ զարմանալին,- աջ ու ձախ ձեռքերը ափաբաց ուղղելով ինծի եւ արքայազնին կը մտորէ ոստիկանապետը,- որ ծառին տակ երկու հոգի կար, եւ միայն մէկուն վրայ ան վայրագօրէն կը յարձակէր…»: Թերեւս պիտի շարունակէր, բայց հետաքննիչը պատրաստ է պատասխանով. «Երկուքին վրայ աչք մը նետել բաւական էր եզրակացնելու, որ պարոն Աշո՜ւտը մարմնացումն էր անմեղութեան, մինչ տոքթորին դէմքն ու մոյնքը կը մատնէին ոճրագործի իր իսկութիւնը»: Ինչպէ՞ս առարկել այս զուարթաբանութեան, որ հաւանաբար հեռու ալ չէ մարդուն մտքին մէջ անցած-դարձածէն: Արքայազնը ժպտուն է, կարծես այսպիսով անհերքելիօրէն հաստատուած եղաւ իր անմեղութիւնը: Մինչ ես ալ կ’որոշեմ ինքզինքս լաւ քննել հայելիին մէջ:

Զարտուղի այս դրուագին պիտի անշուշտ յաջորդէր վրիժառու եղբօր հարցուփորձը, բայց ահա – բանաստեղծօրէն արտայայտուիմ – ոստիկանատունը ցնծութեամբ կ’ալեկոծի: Այո, հռչակաւոր ու սո՛ւղ «Ապու Շաքրայ»էն կը հասնի կէսօրուան ճաշը: Բացի ուտելէ՝ որեւէ գործողութիւն կը դադրի: Բերաններու մէջ հալող խորովածը կը հալեցնէ նաեւ սրտերը կարծրացնող նախանձն ու ատելութիւնն ու գժտութիւնն ու  բոլորին միջեւ – ոստիկաններու, ամբաստանեալներու, պաշտօնեաներու, այցելուներու – սէր է համատարած:

Տրուած են բացատրութիւններ, յայտնուած են վշտակցութիւններ ի հանդարտութիւն վրիժառու եղբօր զայրագնած հոգիին: Ու հիմա ոստիկանապետի պաշտօնասենեակն ենք ինքը՝ պետը, նստած գրասեղանին ետին, հետաքննիչը՝ գրասեղանին կողքին, ձեռնակապէն շատոնց ազատուած եղբայրը եւ ես՝ գրասեղանին առջեւ դէմ դիմաց: Պարոն Աշոտին խստիւ պատուիրած են մնալ հիւրասենեակին մէջ ու դուրս չելլել: Ինչպէ՞ս պիտի ընթանայ հարցուփորձը: Սկսողն անշուշտ ոստիկանապետն է: Չ’աճապարեր ու կ’երկարէ.

– Կը հասկնանք վիճակդ, քարէ չենք շինուած մենք, բոլոր մարդոց պէս սիրտ ունինք, նման ողբերգութեան ո՞վ կրնայ դիմանալ, հարազատ մը այսպէս անսպասելի, վա՛տաբար զոհ երթայ ոճիրի մը: Կը հասկնանք ու կը սրտակցինք, բայց չենք կրնար համաձայնիլ որ ամէն ոք արդարութիւնն իր ձեռքն առնէ: Տոքթորը զարմացուց մեզ իր ներողամտութեամբ, կատարուածը մահափորձ էր, վկաներուն առաջինը ես՝ ոստիկանապետը, դատի կրնար քաշել քեզ, ու տակաւին կրնա՛յ: Անտառի մէջ չենք, օրէնքի երկիր է, եւ ոստիկանութիւնը – ժողովուրդին ծառա՛ն – արդարութեան հաստատման շղթային առաջին օղակն է: Մեր կոչումն է, ոճիրի մը պարագային, չհանգստանալ, գիշերը ցերեկին խառնել, մինչեւ ոճրագործին բացայայտումը: Ասիկա խոստում է մեզմէ ժողովուրդին եւ Աստուծոյ առջեւ:

Յետո՞յ, աս ի՞նչ բարոյաճառ է:

«Իրականացնելու համար այդ՝ անհրաժեշտ է որ մարդիկ ալ չզլանան հաղորդել մեզի որեւէ տեղեկութիւն, որ կրնայ նպաստել հետաքննութեան, ու մանաւանդ զգուշանան տալէ սուտ ու սխալ վկայութիւններ»: Որ կը հակակշռուի սպառնալիքով: Արդարեւ, պահ մը կը լռէ, խօսքերը հասա՞ն իրենց թիրախին: Գրասեղանին վրայէն կը վերցնէ անձնաթուղթ մը, կը բանայ զայն ու աչքերը կը յառէ, կարծես քանի մը տողերու ընթերցումը պահանջէր երկար ժամանակ. «Պարոն Համիտ, ըսիր որ զոհին եղբայրն ես դուն, սակայն քու եւ իր հօր անունները տարբեր են՝ Էսմաթ եւ Թալէաթ: Ճշմարտութիւնը, եթէ կը հաճիս»:

– Ես իր եղբօր պէս եմ, հօրեղբօր տղան եմ, իր նշանածը:

– Եղբայր եւ նշանա՞ծ: Պաշտօնապէս յայտարարուա՞ծ էր:

– Ոչ, բայց մեր ընտանիքին սովորութիւններէն է: Ինձմէ զատ մէկը չունէր:

– Եթէ կրնաս՝ յստակացո՛ւր: Դուն երէկ եկար ու հաղորդեցիր զոհին բացակայութիւնը: Ինք ընտանիք չունի՞, անմիջական պարագաներ:

– Իր մայրը, խեղճը – հայրը մեռած է – հեռաձայնեց ինծի եւ ըսաւ որ Շուիքարը չէր վերադարձած համալսարանէն: Հանգստացուցի, որեւէ պատճառով կարելի է աւելի երկար կը մնայ կոր համալսարանը, անակնկալ դասախօսութիւն մը թերեւս, ուրիշ օրուան մը փոխարէն, բայց երբ երեկոյեան նորէն հեռաձայնեց, ես ալ անհանգստացայ, եւ ի՞նչ կրնայի ընել, եկայ ոստիկանատուն: Ըսին որ գանգատս կրնային պաշտօնապէս գրառել քսանչորս ժամ ետք միայն, բայց հեռաձայնիս թիւը առին: Եւ այսօր գոյժը տեղեկացուցին: Մայրը, խեղճը, չկրցաւ ցունցին դիմանալ, մարեցաւ, ինկաւ: Հիւանդանոց փոխադրեցինք, այնտեղէն եկայ: Ես ալ շշմած էի, ու ե՛մ, կարծեմ ցաւս մեղմացնելու համար պարոն հետաքննիչը ըսաւ որ կասկածելին ձերբակալուած էր եւ արդարութիւնը իր հունը պիտի առնէր: Ոստիկանատուն մտած ատենս հարցուցի՝ «Ձերբակալեցի՞ք զինք», պարզապէս դրական պատասխան մը ստանալու համար, բայց ոստիկաններէն մին ձեռքով, սանկ անփութօրէն, ձեռքով ծառը ցոյց տուաւ: Ի՞նչ, ազա՞տ ձգած էին… ոճրագո՛րծը, միտքէս ուրիշ բաներ ալ կ’անցնէին, կորսնցուցի ինքզինքիս կառավարումը, յարձակեցայ պարոնին – տոքթորին – վրայ, միւսն այնքան հեզ կերպարանք ունէր, անկարելի էր դոյզն վնաս սպասել իրմէ, իսկ պարոնին – տոքթորին – դէմքին որեւէ արտայայտութիւն չկար, ոճիրի մէջ կարծրացած, մարդկային զգացումներէ դատարկուած մարդիկն այդպէս չե՞ն ըլլար: Շատ կը ցաւիմ, ու ներողութիւն կը խնդրեմ:

– Կը տեսնես որ սխալեր ես,- կ’ըսէ ոստիկանապետը,- տոքթորը, ընդհակառակը, կը փափաքի ոճրագործը տեսնել ձողերու ետեւ, եւ այդ հլու պարոնը կասկածելի մըն է միայն, հարցն իրմով չ’աւարտիր, հետաքննութիւնը կը շարունակուի, ու կը խնդրուի քեզմէ չսխալիլ դարձեալ:

– Դասս առի:

– Պիտի տեսնենք:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 8 ՅԱՒԵԼԵԱԼ ՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԹ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

6

ԶՈՀ ԴԱՌՆԱՅԻ ՊԻՏԻ Ե՛Ս ԱԼ

Դուրսը շրջան մը կ’ընեմ բակին մէջ ու կ’երթամ կը նստիմ նոյն վիճակին մէջ գտնուող ու զիս քիչ մը զարմացած ու ակնկալ դիտող Բագրատունիին քով: Կը սպասէ որ բան մը ըսեմ:

– Աղջիկը ճանչցա՞ր, մենք մեզի ենք:

– Ո՛չ, չե՛մ տեսած, չե՛մ հանդիպած:

Գաղափար մը կ’ունենամ: Երբ ոստիկանական շատ վէպեր կարդացած ըլլաս՝ նման գաղափարներ կու գան միտքդ:

– Թերեւս դուն աղջիկը տեսած ես ծանրօրէն շպարուած:

Յօնքերը կը պռստէ, կարծես կարելիութիւնը քննելով, բայց կ’ըսէ հետզհետէ աւելի բարձրաձայն. «Ոչ, ոչ, ոչ»:

– Աղջիկներդ շպար դրած չե՞ն ըլլար:

«Շպար, եւ ոչ՝ դիմակ»: Կը ժպտի. «Շպա՞ր կը մնայ: Յետոյ երեսը, երե՛սն ալ, ինչե՜ր կը ժայթքե՛ն, պէտք է սրբուի, մաքրուի, ու նոր շպար ստանայ: Կարօտցա՜յ»:

Նոյնն է որ կը լսեմ: Որպէսզի կարողանամ շարժիլ՝ հարկ է որ պատկերն ամբողջանայ: Հարցին ուսումնասիրութիւնը կը պահանջէ որ հասու ըլլամ նաեւ շատ մը մանրամասնութիւններու, որոնք հաւանաբար լուծման չսատարեն: Գիտեմ որ կը մեռնէր մայրը, դեռ քանի մը տարի առաջ, բայց ինչպէ՞ս նիւթը բանամ: Կ’ըսեմ.

– Շատ չես նմանիր հօրդ, ձեր կերպարանքին կ’ակնարկեմ:

Կը տխրի ու կը ցրուի եւ անդին, բայց ո՞ւր կը նայի: Կ’ըսէ.

– Ես մօրս ելած եմ, կերպարանքով, ինչպէս կ’ըսես: Քոյրս ալ հօրս ելած է: Կ’ըսեն որ շատ կը պատահի: Շուշանը Զուիցերիա է, գեղեցկագիտութիւն կ’ուսանի:

Իշխանուհիի յարմար ուսում: Կ’ըսեմ.

– Գոհարեղէնները պէտք է գեղեցիկ ըլլան ու բարձրաճաշակ:

– Այո, ա՛յդ ալ ըլլալու է հօրս մտքին մէջ:

– Բայց դուն կը նախընտրես մնալ Եգիպտոս, թէ՞ թերեւս հայրդ…:

Կը խնդայ. «Սմբատ Բագրատունին իր միածին որդի Աշոտը դո՞ւրս ղրկէ, որպէսզի թերեւս չվերադառնա՞յ, մինչ իր տեղը հո՛ս է՝ «ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ» հաստատութեան մէջ, գոհարեղէնի թագաւորութեան»: «Միածին որդի», չէի մտածած, ճիշդ ի՞նչ կը նշանակէ «միածին», մէ՞կ հատիկ, եւ ուրեմն կարելի է ունենալ նաեւ «միածին աղջիկ կամ դո՞ւստր», թէ կը նշանակէ երկուքի փոխարէն մէկէ ծնած, որ միայն մա՞յրը կրնայ ըլլալ, Զեւսը իր գլուխէն կը ծնէր Աթենա, որ կ’երեւի այդ պատճառով ալ կը դառնար իմաստութեան աստուածուհի…: Սակայն Աշոտ կը շարունակէ. «Բայց ես ալ, ես ալ գիտցած տեղս կը սիրեմ, ինչո՞ւ չգիտցած տեղս երթամ, հարազատ կը զգամ ինքզինքս հոս, եւ ունիմ ինչ որ կ’ուզեմ»:

Վերադառնանք ի՛մ ուզածիս. «Մայրդ անշուշտ շատ ուրախ էր քեզմով»:

– Ո՞ր մայրը՝ չէ: Ըսել կ’ուզես մայրերն աւելի իրենց տղայ զաւակին կը փարին…:

– Իրե՛ն ալ կը նմանէիր:

– Քոյրս ալ սիրելին էր իր մօր: Որեւէ ձեւով խտրութիւն չէ դրուած մեր միջեւ: Երկուքս ալ մեր ուզածները ստացած ենք:

– Հայր ու մայր լաւ մը շփացուցած են: Համերա՞շխ էին միշտ:

– Ի՞նչ են այս հարցումները: Ժամանակ կը վատնես կոր, ասա՞նկ պիտի ազատես զիս, հետս նստա՞ծ: Ոսկին այսպէս կամ այդպէս ապահովա՞ծ ես:

– Աղջկան ընտանիքին լուր տրուած է: Ուր որ է պիտի գան եւ հարցուփորձը ուղիներ կրնայ բանալ:

– Ահռելի բան մը ըլլալու է իրենց համար, ողբերգութի՛ւն: Կամ… ի՞նչ էր արդեօք իրենց յարաբերութիւնը, թերեւս ամէն ինչ պարզուի՞… գժտութիւն մը կար թերեւս, որ պատճառ եղած էր… բայց ինչի՞:

Գլուխը կը շարժէ, վարկածը համոզիչ չգտնելով: Առիթը կ’օգտագործեմ.

– Իսկ հօրդ ու մօրդ միջեւ գժտութեան ոչ մէկ դէ՞պք, պարագա՞յ:

– Ոչ մէկ: Համերաշխ էին, միշտ, որեւէ հարցի շուրջ տարակարծութիւն եղած չէ, սիրողներու կատակներ՝ այո… նոր սիրահարուած էին կարծես… Աստղե՜ր, Աստղե՜ր կը կանչէր հայրս…:

– Աստղե՞ր…:

– Աստղիկ էր անունը, չէ՞…: Աստղե՜ր… եւ երբ նուէրներ կու տար ու կը զմայլէր մայրս եւ շնորհակալութիւն կը յայտնէր, «Աշխարհի բոլոր գոհարեղէններէն աւելի՜ թանկագին ես դուն», կը բացագանչէր հայրս… ծննդեան-ամուսնութեան տարեդարձին – հաճելի թուած էր իրեն մօրս ծննդեան օրը կնքել պսակը – ոսկի ու գոհարեղէն կը տեղացնէր վրան՝ մատանիներ, ապարանջաններ, մանեակներ… ա՜հ:

– Հօրդ տխրութիւնը շատ խոր էր ուրեմն…:

– Խո՞ր… խո՜ր… սրտի տագնապ մը անցուց:

– Վտանգաւո՞ր է, դարմանման կը հետեւի անշուշտ:

– Անսպասելի հարուածին ուժգնութենէն էր: Չէր վնասուած սիրտը բարեբախտաբար: Տոքթոր Փիլիպոսեանը ըսաւ որ հարցը կրնար բարդանալ, եթէ ինք շուտ չհասնէր:

– Ասպե՛տ Փիլիպոսը:

Նախ կը նայի խեթ, բայց ապա կը ժպտի. «Բագրատունեաց տոհմը բարեացակամ է իր հպատակներուն նկատմամբ»:

– Հպատակներն ալ անշուշտ կը խնդակցին արքայական տոհմի ուրախութիւններուն ու կը սրտակցին դժբախտութիւններուն:

– Տիկին Մարթան, տոքթոր Փիլիպոսեանին կինը, քառասուն օր սեւ կը հագնէր, մինչեւ քառասունքը: Հայրս ալ շատ կ’ազդուէր, կ’ազդուէր, մշտուրախ մարդը չէր այլեւս, չէ, որքան ալ ձեւացնէ, նոյնիսկ ինծի նկատմամբ փոփոխութիւն մը կը զգամ, զգացում մըն է, օրինակներով չեմ կրնար հաստատել, օրինակներ չկան, երբեմն միտքէս կ’անցնի որ մայրս կը միացնէր մեզ, մեռաւ ու մեր միջեւ ալ բան մը քակտուեցաւ, բայց զուտ զգացում է եւ կարելի է որ միայն ես այդպէս կը զգամ ու փոփոխութիւն չկայ հօրս կողմէ: Այս ամէնը ինչպէ՞ս պիտի օգնեն զիս այս աղիտալի կացութենէն դուրս բերելու:

Դուրս ջանամ բերել այս յոռետես վիճակէն․

– Չեմ կարծեր որ ձեր ծննդեան տարեդարձներն ալ կ’անտեսուէին, քու ու քրոջդ:

– Կարելի՞ բան է: Շքեղագոյնները այդ տարեդարձներն էին: Մեր երեքին տարեդարձները: Հօրս տարեդարձը միայն ընտանեկան – տոհմակա՛ն – շրջանակի մէջ ու տունը – ապարանքը: Բայց դուն ինչպէ՞ս չես գիտեր, կա՞յ մարդ որ չի գիտեր: Marriottի մէջ, նախապէս եղած ըլլալով Խտիւ Իսմայիլ փաշայի ապարանքներէն: Նաեւ Mena Houseի, ա՛ն ալ Խտիւ Իսմայիլով կը սկսի, բայց փոփոխութիւններու երկար պատմութիւն ունի: Ամէ՛ն մարդ գիտէր որ մեր տարեդարձներու տօնակատարութիւնները բաց էին… ժողովուրդին առջեւ: Ո՞վ որ կ’ուզէր՝ կու գար: Անշուշտ պանդոկներու պատասխանատուները – իշխանութիւնները – հրահանգ ստացած կ’ըլլային թափթփուքներու մուտքը արգիլել: Եւ վերջին անգամ, վերջին անգամ, հայրս ինչպէ՞ս կարգադրեց Մոնթազայի արքայական պարտէզներուն մէջ գտնուող Հարամլըք ապարանքը, Ֆուա՜տ թագաւորին կողմէ կառուցուած: Հայրս ինքզինքին կը պահէ նման գաղտնիքներ, բայց կար տարաձայնութիւն, որ ան մօրս տարեդարձին համար – ծննդեան երեսունվեցերորդը – Հարամլըքը ապահովելու յաջողած էր կաշառել նոյնինքն…- ու կը լռէ:

– Սատա՞թը:

– Պոռա՛, որ ամէն մարդ լսէ:

– Մենք հայերէն կը խօսինք:

– Նախագահին անունը հայերէն լեզուին մա՞ս կը կազմէ:

– Շքեղագոյնն էր ուրեմն այդ տօնակատարութիւնը:

– Այո՜: Ա՞տ ալ չես գիտեր: Այս անգամ, հասկնալի է, փակ էր… հասարակութեան առջեւ, բայց հրաւէրներն ընդունած էին մեծատուններ, նախարարներ… եղած ըլլալով, անշուշտ, «ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ»ի յաճախորդներէն: Այդ տարեդարձին, վերջին տարեդարձին, բայց ինչպէ՞ս գիտնայինք որ վերջինը պիտի ըլլար, հայրս մօրս կը նուիրէր, առաջին անգամ ըլլալով, եւ իբրեւ շշմիչ անակնկալ, թագ մը…:

– Թագադրուեցաւ իբրեւ դշխոյ Բագրատունեաց տան…:

– Մեռաւ յաջորդ տարեդարձէն առաջ…:

– Երեսունեօթը չամբողջացուցած…:

Չի շարունակեր: Կը հարցնեմ. «Ի՞նչ պատահեցաւ»:

– Սրտի հիւանդութենէ կը տառապէր, մենք չէինք գիտեր, ես ու քոյրս, մեզմէ գաղտնի պահած էին անշուշտ: Սրտի կաթուած մը կ’ունենայ ու ապարանքին մեծ սանդուխէն վար կը գլտորի…:

– Վերի յարկն էր ուրեմն ու վար պիտի իջնէր…:

– Վար պիտի իջնէր, առաւօտ էր, արթնցած էր ու վար պիտի իջնէր…:

– Սանդուխն անշուշտ ապահով է, արաբական ֆիլմերու մէջ մեր տեսած կիսաբոլոր սանդուխներո՞ւն կը նմանի:

– Այո, նման է: Եւ անշուշտ որ ապահով է, հազարաւոր անգամ իջած ու ելած ենք: Ճի՛շդ է որ մէկ օր առաջ վերէն վար ամրացուած գորգը վերցուած էր ու մաքրութեան ղրկուած, երկու-երեք ամիսը անգամ մը կը ղրկուի, բայց վտանգ չէր ներկայացներ, բնաւ:

Պահ մը կը լռէ ու կը սարսռայ յանկարծ: Պատկե՞րն եկաւ աչքերուն:

– Տեսար… գլտորի՞լը…:

– Ոչ, բայց ես էի զինք յայտնաբերողը կռնակի վրայ գետինը փռուած, ոտքերը վեր՝ երեք-չորս աստիճաններու վրայ, աչքերը բաց, անշունչ:

– Դափդափիւն էր, դփրտուք, եւ վազեցիր տեսնելու ի՞նչ է:

– Ոչ, ես պարտէզն էի, իյնալէն քիչ մը աւելի ուշ պիտի ըլլայ:

– Ե՞րբ վերիվարոյ:

– Արեւը նոր սկսած էր ծագիլ:

– Երբ պարտէ՞զն էիր, թէ երբ վերադարձար:

– Երբ վերադարձայ:

– Տնեցինե՞րը…:

– Հայրս ու քոյրս քնացած էին: Ի՞նչ ընեմ, ելայ ու արթնցուցի հայրս:

– Մեծ ցունց մըն էր անշուշտ իրեն համար:

– Շատ մեծ: Վազելէն իջաւ ու ի՛նք ալ, տեսա՛յ, սահեցաւ, ու ինկաւ մօրս մօտ: Աղաղակել սկսաւ: Ո՛չ իր ցաւէն: Այսինքն ո՛չ մարմնական ցաւէ, այլ վիշտէ: Քոյրս ալ երեւցաւ… ինչ օր էր, ամէն մանրամասնութիւններով կը յիշեմ, կ’ուզեմ մոռնալ, բայց աւելի կը յիշեմ: Հայրս հաւաքեց ինքզինք, տոքթոր Փիլիպոսեանին հեռաձայնեց, որ շուտով եկաւ ու հաստատեց որ սրտի կաթուած ունեցած էր… այդ ատեն գիտցանք որ սրտի հիւանդութենէ կը տառապէր…: Ես ալ կարծած էի որ ոտքը վերը, միջանցքին մէջ փռուած գորգին անցած էր…: Մայրս, ինչպէ՞ս ըսեմ, ձախաւեր չէր, բայց քիչ մը անուշադիր էր շրջապատին, թա՛փ, ոտքը աթոռի մը զարնուեցաւ, շըրը՛խկ, ձեռքը զարնուեցաւ բաժակի մը, որ ջարդուփշուր ինկաւ գետին, օր մը ես ու ինք էինք, կը քալէինք մայթէն, պզտիկ փոսի մը մէջ կոխեց, բայց շատ պզտիկ, կը խնդայի, բայց ցաւի մէջ էր եւ մէջտեղ ելաւ որ կրունկը ճաթած է: Շատ տարիներ առաջ էր անշուշտ…:

– Իսկ դէպքը ե՞րբ պատահեցաւ:

– Մահացո՜ւ դէպքը… 24 Նոյեմբեր 73ին:

– Պատանի էիր տակաւին:

– Տասնվեցս նոր ամբողջացուցած էի: Մեր տարեդարձները իրարու ետեւէ են, տասնեօթը օրուան տարբերութեամբ: Ես՝ Յուլիս 28ին, ինք՝ Օգոստոս 14ին…:

– Երկուքդ ալ Առիւծ…:

– Այո, տարօրինակ չէ՞, հայրս ու քոյրս ալ Խեցգետին են՝ Յունիս 25 եւ Յուլիս 10…:

– Շատ հեռու չեն ձեզմէ: Քո՞յրդ է մեծը, թէ ոչ՝ դուն:

– Քոյրս՝ մէկ տարի: Ինք 56ին ծնած է, ես՝ 57ին:

– Ատկէ ետք տարեդարձ չտօնեցի՞ք:

– Մենք մեզի: Քրոջս ու իմս միայն: Նոյեմբեր 24ին հայրս չափազանց տխուր ու ընկճուած վիճակի մէջ կ’ըլլայ:

– Դուն ի՞նչ կ’ընես:

Հարցումիս իմաստն ընբռնելով կը նայի ինծի ու չի պատասխաներ:

– Փողոցները այդ օրն ալ կը կանչե՞ն:

Դաժան չըլլամ, թերեւս միջոց մըն է հալածող յիշատակէն փախչելու:

Կ’ըսէ, հաւանաբար միտքս ա՛յլ կողմ ուղղելու համար. «Թերթին մէջ տարելիցը հրատարակել կու տայ հայրս: Հինգերորդն էր այս տարի: Չե՞ս տեսած»:

Գլուխս կը շարժեմ:

– Մահազդներու էջը «Ահրամ»ին…:

– «Ահրամ» կը կարդամ… երբեմն, մահազդներու էջին վրայէն ալ աչքս թերեւս անցնի… երբեմն…:

– Ա՜հ, մե՛ծ յայտարարութիւն մը, մե՛ծ տեղ գրաւող, ամէնուս անունով, եւ մօրս լուսանկարով:

Մարդ մը արագաքայլ կը մօտենայ մեզի, աչք մը կը նետէ երկուքնուս վրայ, կռուփի հարուած մը կը հասցնէ քիթիս-բերնիս, ձեռքերը կ’օղակէ վիզիս շուրջ, կը քաշէ զիս ոտքի ու կը խեղդէ: Կը ջանամ ընդդիմանալ, ի զուր է կարծեմ: Արքայազնը կը պոռայ.

– Հասէ՜ք մեզի, հասէ՜ք մեզի, պիտի սպանէ՜, պիտի սպանէ՜…:

Գոնէ կրնայի՞ սպասել որ ի՛նք ջանար միջամտել: Ոստիկան մը մօտեցեր է, կ’երեւի կը փորձէ բաժնել յարձակողն ինձմէ, անօգուտ, սպանուիլ ոստիկանատա՛ն մէջ, ու կ’երթամ կոր, աշխարհը սեւցաւ… երբ ձեռքերը կը թուլնան, ու գորշ շղարշի մը մէջէն կը տեսնեմ ոստիկանապետը, ատրճանակը ձեռքը, փողէն բռնած, ու գետինը փռուած այս… նախնամա՛րդը:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 7 ՅԱՐՁԱԿՈՂԸ ԿԸ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆԷ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԸ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

5

ԶՈՀԸ՝ ՇՈՒԻՔԱՐ ԹԱԼԷԱԹ

Ոստիկան մը կը մօտենայ: «Տոքթոր Պաքո՞ւր»:

– Այո՞:

Մուքատտիմ Մահմուտը կ’ըսէ՝ հրամեցէք իր մօտ:

Մուքատտիմ Մահմո՞ւտը:

– Հետաքննութեան տնօրէնը:

Ոստիկանապետ ու հետաքննիչ նոյն աստիճանն ունին ուրեմն… առաւե՞լ պատճառ մրցակցութեան:

«Նայինք նորութիւն կա՞յ»ի նայուածք մը կը նետեմ իր խարխլած գահուն նստած փողոցային արքայազնին վրայ եւ կը հետեւիմ ոստիկանին, որ կ’առաջնորդէ զիս դէպի այլ մուտք մը եւ, յառաջանալէ ետք նրբանցքէ մը, դուռ մը կը զարնէ եւ լսելով՝ «Մտի՛ր», կը բանայ ու կը մտնեմ ես ներս:

Գրասեղանին ետեւէն ոտքի կը կանգնի թխամորթ, ամրամարմին անձնաւորութիւն մը եւ աջը կ’երկարէ ինծի: Քիչ մը զօրեղ է ձեռքի սեղմումը, զոր անփութօրէն կը փոխադարձեմ: Գործնական բարեւ մըն է որ շուտով կ’աւարտի եւ ան ձեռքի կտրուկ շարժումով մը կը հրաւիրէ նստիլ: «Անձնաւորութիւն» բառն անցաւ միտքէս, փոխան «անձ»ի, խորազննին իր նայուածքէն տպաւորուած: Լաւ, հետաքննիչ է, ու թերեւս դերը կը խաղայ: Չմոռնամ նաեւ որ հաւանաբար հաճելի չի համարեր պարտադրուած ներկայութիւնս: Տեսնե՛նք: Կը մատնահարէ առջեւը, գրասեղանին վրայ դրուած թուղթեր:

«Դիազննման ու ոճրավայրի ուսումնասիրութեան տեղեկագիրները: Ժամանակ չկորսնցելու համար անձամբ գացի եւ ստացայ: Որքան շուտ, այնքան լաւ, հետաքննութիւնը առաջ տանելու, հաստատելու կամ ժխտելու համար պարոն Աշուտի կարծեցեալ յանցագործութիւնը»: Կը լռէ ու նայուածքն ինծի՛ կ’ուղղէ շեշտակի: Կը յուսամ, որ զիս չի նկատեր որեւէ կերպով մեղսակից: Կամ թերեւս ըսել կ’ուզէ. «Մի՛ յուսար հարցը լուծել կամ որոշ եզրայանգման մը հասնիլ աս քանի մը օրուան ընթացքին: Գիտցի՛ր, որ եթէ ես չկարենամ, ո՛չ ոք կը կարենայ»: Ի՜նչ դիւրութեամբ ու արա՛գ միտքս կը զառածի:

«Հրամէ՛», եւ թուղթերը կ’երկարէ ինծի, ու մինչ կը սկսիմ կարդալ, արդէն յայտնի տեղեկութիւններէն անցնելու համար յայտնաբերումներուն, կը բարբառի ան «օգտակար ամփոփումը»:

«Զոհին անձնաթուղթէն յայտնի կ’ըլլար որ համալսարանական ուսանողուհի էր ան, անունը Շուիքար Թալէաթ, քսանմէկ տարեկան, արեան տեսակը A: Զոհը թունաւորուած է cyanideով: Երկուքէն երեք կրամ potassium cyanide կրնայ գործածուած ըլլալ, մինչ երեք հարիւր միլիկրամն արդէն մահացու է: Զոհը այդ թոյնը պարունակող Pepsi կամ Coca Cola մը խմած է: Մահը պատահած պէտք է ըլլայ երկվայրկեաններու ընթացքին, ժամը առաւօտեան ութի ու տասի միջեւ: Զոհը սեռային յարաբերութիւն ունեցած չէր մահէն առաջ, բայց կոյս չէր: Պայուսակին մէջ կային երկու ֆրանսերէն գիրքեր, էջ առ էջ նայեցայ, չկա՛յ որեւէ նօթագրութիւն, գիրքերը մաքուր պահողներէն է: Այո, աշխատանքը մէջն է մեծ տետրի մը, որուն կողքին վրայ զոհը արձանագրած է իր անունը՝ Շուիքար Թալէաթ, Լեզուներու ու Թարգմանութեան Հիմնարկ, գ. տարի, եւ որ յայտնի է թէ դասախօսութիւններու ֆրանսերէն լեզուով նօթագրութիւններ կը պարունակէ, եւ ուր, էջի մը վրայ կան երեք անուններ, աղջկական, եւ հեռաձայնի թիւերը: Բարեկամուհիներ ըլլալու են, հաւանաբար՝ դասընկերուհիներ: Մեծկակ գրչապանակի մը մէջ՝ սանտր ու հայելի, երկու չոր մելան, սեւ ու կապոյտ, բանալի մը, արծաթեայ սրտաձեւ բանալիակալով, վեց ոսկի եւ մանրուք, շրթնաներկ ու ծարիր, յայտնօրէն գործածուած, նաեւ ա՛յդ առաւօտ»:

Կը լռէ վայրկեան մը:

«Իսկ փէշին լայն ու խորունկ գրպանին մէջ կը գտնուէր ոսկեայ ինքնահոս գրիչ մը, ադամանդի նմանող փշուրներով զարդարուած…»: Մատնանշելով գրասեղանին վրայ դրուած, սրճագոյն թուղթով պատած ծրար մը, կը շարունակէ. «Կը պահուին, ի պահանջել հարկին դատավարութեան ներկայացուելու համար»:

Կը հետաքրքրուիմ. «Տեսնեմ ինքնահոս գրիչը»:

Կը բանայ ծրարը ու կը փնտռտէ: Ու վերջապէս կը գտնէ ու կ’երկարէ ինծի:

Արքայական մականի կերպարանքով, ոսկիով ծանրացած գրիչ մըն է, փշուրներն հաւանաբար իսկական ադամանդ են ու կը հեգեն «Աշոտ Բագրատունի»: Կարելի՞ բան է որ հետաքննիչը անտեսած ըլլայ այս գրիչին յատկանշականութիւնը: Զիս փորձելո՞ւ համար է, տեսնելու որ նկատածս պիտի հաղորդե՞մ իրեն:

Կ’ըսեմ. «Աշոտ Բագրատունի գրուած է հայերէն լեզուով»:

Իբրեւ թէ կը զարմանայ. «Պարոն Աշուտին կը պատկանի ուրեմն»:

Ես ալ իբրեւ թէ տրամաբանական բացառիկ կարողութիւն ցուցադրելով կը շարունակեմ. «Ոսկերիչի աշխատանք կատարուած է գրիչին վրայ: Յայտնի է թէ նուէր է… որմէ՞… պարոն հօրմէն»: Չի խօսիր դեռ: «Ու տե՛ս… բան մը չի՞ յիշեցներ քեզի»: Կը սպասէ որ ես ըսեմ… մանաւանդ ա՛յս: «Նախագահ Սատաթի մարաջախտի գաւազանին, 6 Հոկտեմբերի Յաղթանակի տօնակատարութիւններուն տեսած ըլլալու ես ձեռքը»:

Կարծես թէ միայն հիմա կ’անդրադառնայ. «Աստուած վկայ, իրաւունք ունիս»:

– Անշուշտ պզտիկ չափով:

– Ասիկա ի նպաստ չէ պարոն Աշուտին:

– Ինչո՞ւ: Աղջիկը տեսած է սեղանին վրայ ու գրպանը դրած:

– Կարելի է: Բայց կարելի է նաեւ որ պարոն Աշուտը տուած ըլլայ զոհին:

– Ինչո՞ւ:

– Իբրեւ վարձատրութիւն:

– Եւ յետոյ սպանած ու զինք մատնող գրիչը աղջկան գրպա՞նը ձգած:

– Չըսի՝ սպանած: Բայց ի նպաստ չէ: Դատախազին պիտի մնայ որոշել այս մանրամասնութեան նշանակութիւնը:

Այո, այդ տեսակէտով՝ բնաւ ի նպաստ չէ:

Կ’ըսէ. «Շարունակեմ: Մենատան հիւրասենեակը, ուր գտնուած է զոհը, ինչպէս նաեւ միւս սենեակները, խոհանոցն ու երկու բաղնիքները, մաքուր են ու սրբուած, եւ անօգուտ են պատահարին վրայ որեւէ լոյս սփռելու տեսակէտէն, բացի հոս ու հոն մատնահետքերէ, որոնցմէ կարելի եղաւ զատորոշել Աշուտ Պաքրատունի կոչեցեալի ու մենատան մաքրութեան պատասխանատու Օմ Հանաֆիի մատնահետքերը, նաեւ քանի մը տեղ զոհինը»:

Կը շարունակեմ կարդալ ես մէկ–երկու վայրկեան: Կը վերադարձնեմ թուղթերը: Որպէսզի ան ալ հաւաքէ գրասեղանին վրայէն ու ինծի երկարէ լուսանկարներ, որոնք անշուշտ «էգ»ինն են. ահա ինչպէս լրագրական տեղեկագրութեան մէջ նշուած բառ մը կը կառչի մտքին: Կը նայիմ, աղուորիկ աղջիկ մըն է, քսան տարեկան, կամ քիչ մը անց, աղուորիկ, բայց – ի՞նչ ածական գործածեմ, սխալ պիտի ըլլայ ըսել «սովորական» – ոչ յանկուցիչ գեղեցկութեամբ: Ծարիրն ու շրթնաներկն օգտագործուած պէտք է ըլլան թեթեւօրէն ու ճաշակո՛վ: Ծունկերը ծածկող պարզ ու վայելուչ կապտասպիտակ հագուստ: Դաստակին ժամացոյց: Ոտքերուն ցածրակրունկ, սեւ կօշիկ: Նկարած են ինչպէս որ գտած են զինք, տարբեր դիրքերէ, գլուխը հակ, բայց նաեւ, անհրաժեշտօրէն, գլուխը հանգչեցուցած ետեւ: Ընդհանուր տպաւորութիւնը՝ որ բարեկեցիկ ընտանիքի կը պատկանի: Տեսնէի զինք որեւէ տեղ, Աշոտի որսացած աղջիկներէն պիտի չհամարէի: Բայց չէ՞ որ խաբուսիկ են երեւոյթներն:

– Ուրեմն չես ճանչնար:

– Ոչ:

– Քու համալսարանէդ է:

– Հազարաւոր ուսանող-ուսանողուհիներ կան, եւ իմ՝ գրականութեանց հիմնարկէն չէ:

Գրասեղանին վրայ գտնուող կոճակ մը կը սեղմէ: Զանգին ի պատասխան ներս կը մտնէ զիս հոս առաջնորդող ոստիկանը:

– Թող պարոն Աշուտը գայ:

Աշո՜ւտ, Աշո՜ւտ, կարելի չէ՞՝ Աշո՛տ:

– Ճանչնայ կամ ոչ՝ պիտի մերժէ ընդունիլ: Լաւ դիտէ իր դէմքը մինչ լուսանկարները տաս ու նայի ան:

Կու գայ Աշոտ Բագրատունին: Հետաքննիչը կը հրաւիրէ նստիլ: Դէմ դիմաց ենք հիմա արքայազունն ու ես: Նկարները կ’երկարեմ իրեն: Կ’առնէ ու կը նայի մէկը միւսին ետեւէն, ու իւրաքանչիւրէն ետք կը պրկէ շրթները ու գլուխը կը շարժէ բացասական: Աւարտելով ու կարծես հաստատելու համար. «Չեմ ճանչնար»:

– Վստա՞հ ես:

– Ոչ ալ կեանքիս մէջ հանդիպած եմ:

– Ո՞ւր է,- հետաքննիչը կը հարցնէ:

Աշոտի յօնքերը կը բարձրանան «ի՞նչ կը փաստուի» իմաստով: «Հիւրասենեակն է»:

– Մենատա՞ն հիւրասենեակը:

– Մենատան հիւրասենեակը:

– Ինչպէ՞ս կը բացատրես իր ներկայութիւնը մենատանդ մէջ:

– Չեմ գիտեր: Առեղծուած է:

– Կը պնդես որ միայն դուն ու սպասուհին բանալիներն ունիք, թէ՛ ցանկապատի դրան, թէ՛ մենատան:

– Ա՛յդ է որ գիտեմ:

Եւ յանկարծ իբրեւ մեծագոյն անակնկալ ինքնահոսը ցոյց տալով. «Ծանօ՞թ է»:

– Գրիչս է:

– Զոհին գրպանն էր:

– Առեր է:

– Դուն չէի՞ր տուողը:

– Ոչ: Հօրս նուէ՞րը պիտի տամ աղջկայ մը, զոր չեմ իսկ ճանչնար:

– Միշտ հե՞տդ է:

– Այո, միշտ,- ցոյց տալով դաստակի Rolexը,- ժամացոյցիս նման:

– Եւ նուէրը ի՞նչ առիթով էր, կա՞ր առիթ:

– Տասնվեց դառնալուս առիթով:

– Կարեւո՛ր առիթ: Տղամա՛րդ եղար: Բայց մտահոգ չէի՞ր որ կորսնցուցած ես նուէրը, արժէքաւո՛ր նուէրը:

– Այս կացութեանս մէջ ատո՞վ պիտի մտահոգուէի: Պատահած է որ մենատունը մոռնամ:

Կը ժպտի. «Դիւրին է նմանը ունենալ»:

«Անշուշտ»: Նշան կ’ընէ ոտքի սպասող ոստիկանին, որ դուրս առաջնորդէ զայն:

Կ’ըսեմ. «Պատասխանները բնական են ու տրամաբանական»:

– Այո: Կամ ճշմարտութիւնը կ’ըսէ, կամ ալ վարպետ ստախօս մըն է, խօսքս մանաւանդ աղջիկը չճանչնալուն կը վերաբերի:

Կ’ըսեմ. «Այս պահուս միակ օգտակար մանրամասնութիւնը գործածուած թոյնին cyanide ըլլալն է: Դժուա՞ր է, թէ դիւրին՝ նման մահացու նիւթ մը ճարել:

– Դժբախտաբար դժուար չէ: Կարելի է գնել քիմիական նիւթեր ծախող վաճառատուներէ ու կը գործածուի կերպընկալ նիւթերու, քաուչուքի արտադրութեան մէջ, երկաթի ու պողպատի մակերեսի կարծրացման, մետաղեայ իրերու ելեկտրազօծման:

– Կ’ենթադրեմ որ զանոնք պատեր է մէկ այլ մետաղի բարակ թաղանթով, արծաթով, ոսկիով:

«Այո»: Կ’աւելցնէ յատկանշանակօրէն. «Ինչպէս եւ գոհարեղէն փայլեցնելու համար»: Եւ ինծի կը նայի իր խորազննին նայուածքով:

Կ’ըսեմ. «Ապացոյց չէ անշուշտ, բայց հետապնդման ուղի կը բանայ»:

«Ինչպէ՞ս կ’առաջարկես շարունակել»: Ծաղրական երա՞նգ մը կայ, մղուած նախանձէ՞, թէ թերահաւատութենէ: «Պարոն Սիմպատը մեծ յոյսեր դրած է վրադ»: Սիմպա՜տ, ինչո՞ւ Սիմպատ, թերեւս որովհետեւ Սինտիպատի նման կը հնչէ:

Իմ խաղս է անվստահ երեւիլ: «Պնդեց ու չկարողացայ մերժել: Յուսախաբ եթէ պիտ’ ըլլայ՝ յանցանքը իրն է»:

Խորամանկ այս ձեւերուն քաջատեղեակ է անշուշտ ինք, գործածող ալ հաւանաբար յաճախ, ինչպէս շատ եգիպտացիներ:

Կ’ըսեմ. «Բարեկամն ալ կանչենք, պարոն Սերոբը»:

«Իրաւունք ունիս»: Դարձեալ զանգին կոճակը ու յայտնուող ոստիկանին կը հրահանգէ «պարոն Սիրուպ»ը բերել:

Կ’ըսեմ. «Դասախօսութեանց տետրը թերեւս կարեւոր տեղեկութիւններ պարունակէ ու լոյս սփռէ ոճիրին վրայ»:

– Թերեւս: Այս կամ այն համալսարանէն կը խնդրենք ֆրանսերէնի դասախօս մը տրամադրել, որ թարգմանէ:

– Որքա՞ն ժամանակ կը պահանջէ:

– Շաբաթ մը առաւելաբար,- չ’ըսեր՝ «առնուազն»:

– Շաբա՞թ մը: Լուր տանք հիմա, ու թող ղրկեն:

– Լո՞ւր տանք: Եւ ինչպէ՞ս լուր տանք:

Չի՞ գիտեր: «Հեռաձայնով»: Գլուխը բացասական կը շարժէ, կարծես արգահատելով ալ տգիտութեանս: Կը տրամաբանեմ. «Ինչպէս որ մարդիկ կը հեռաձայնեն ոստիկանութեան, ոստիկանութիւնն ալ թող հեռաձայնէ մարդոց»:

– Երանի, բայց կայ օրինական ընթացք, որմէ կարելի չէ շեղիլ, եւ զոր կարելի չէ անտեսել: Հիմա՛ իսկ պաշտօնական նամակ մը գրելով, հասցէագրելով զայն, ըսենք, Այն Շամսի Համալսարանի լեզուի ու թարգմանութեան հիմնարկին, ու յանձնելով ալ նամակատուն: Լաւագոյն պարագային պիտի հասնի երկու օր ետք: Կիրակի է այսօր, եւ երկու օր ետք՝ Երեքշաբթի, քեզի համար, եւ անշուշտ՝ կասկածելիներուն, արդէն ուշ է: Հարցին կարգադրութեան առջեւ դեռ երկա՜ր ճանապարհ կայ: Նամակը կը հասնի հիմնարկի վարչական պատասխանատուին, որ իր կարգին մեր ղրկած նամակէն օրինակ մը – բնագիրը արխիւի մէջ կը պահուի – իր կողմէ բացատրական ալ գիրով կը յղէ ֆրանսերէնի բաժին, զայն կը ստանայ բաժնի քարտուղարուհին – քարտուղարուհի կ’ըլլան – եւ պիտի յանձնէ բաժնի վարիչ տոքթորին, որ ներկայ կը գտնուի միայն իր դասախօսութիւններու օրերուն: Ենթադրելով որ ներկայ է, բաժնի վարիչը պէտք է ջանայ համոզել դասախօսներէն մին՝ նման վարձատրազուրկ գործի մը ժամանակ յատկացնելու, վատնելու: Չկրցաւ, ստիպուած է ի՛նք ըլլալ, պէտք է տեղեկացնէ հիմնարկի վարիչին, որ այդ օր կրնայ հոն չըլլալ, եւ ստորագրուած ու կնքուած պաշտօնական գրութեամբ արտօնութիւն ստանալ, որովհետեւ յայտնի չ’ըլլար թէ համալսարանէն դուրս գործուղումը քանի՞ օր կրնայ տեւել: Եւ կու գայ:

Այս երկար բացատրականին նպատակն անշուշտ զիս յուսազրկել է: Կը շարունակէ. «Տեսութիւն չէ ասիկա, այլ քանի՜-քանի՜ անգամ ու մի՛շտ հաստատուած իրողութիւն»:

Ես առաջարկ ունիմ, սակայն դուռը կը զարնուի ու ներս կ’առաջնորդուի Սերոբ Թուշեանը: Դէմքին վրայ «ինչո՞ւ կանչեցին, ի՞նչ պիտի պատահի»ի վախի ու անորոշութեան արտայայտութիւնը կայ: Բայց զիս ալ տեսնելով կարծես քիչ մը կը յուսապնդուի:

Կը հրաւիրուի նստիլ ու նկարները աչքէ անցընել: Կը նայի մէկիկ-մէկիկ ու բաւական երկար: Նկարները ես յանձնած էի իրեն, բայց հիմա չի գիտեր՝ ինծի՞ վերադարձնէ, թէ հետաքննիչին: Կը դնէ գրասեղանին վրայ: Կը սպասէ:

– Չճանչցա՞ր,- կը հարցնէ հետաքննիչը:

– Նման աղջիկներ շատ կան: Կրնամ տեսած ըլլալ: Բայց չեմ յիշեր:

Անմեղի՛ պատասխան: Անմեղի՞:

– Իսկ տեղը, տեղը գիտցա՞ր,- կը շարունակէ հետաքննիչը շեշտ նայելով անոր:

– Մենատան հիւրասենեակն ըլլալու է: Կեանքիս մէջ չեմ գացած հոն:

– Լաւ, հրամէ՛,- ու նշան կ’ընէ ոստիկանին, որ դուրս առաջնորդէ զայն:

Կարծիք չի յայտներ: Կ’ըսեմ. «Շարադրէ՛ նամակը ու ղրկէ՛, բայց մինչ այդ օրինակ մը տուր ինծի դասախօսութեանց տետրէն»:

– Ֆրանսերէն գիտե՞ս:

– Կը ճգնիմ հասկնալ: Մանաւանդ որ գրուած է եւ ոչ՝ բերանացի:

«Կը հրահանգեմ լուսապատճէնել»: Դարձեալ զանգը: Տետրը կը յանձնուի ոստիկանին: «Ուղղակի, որեւէ էջ չձգես»: Մեկնումէն ետք, կ’ըսէ. «Մեծ Պաքրատունիին խաթերը համար: Բայց բան մը գտնես, պիտի յայտնես»:

– Անշո՛ւշտ:

Յանկարծ յօնքերը կը բարձրանան, աչքերը կը մեծնան, ու կը ժպտի: Ի՞նչն է որ զինք այսքան ուրախացուց:

– Ոմանց փորձանքներն ուրիշներու օգտակար են: Յաջողիս պարոն Աշուտի անմեղութիւնը հաստատել, կամ ձախողիս, յանցաւորը գտնես կամ չգտնես, բարիով պիտի յիշենք մենք Պաքրատունի հայր ու որդին, մենք՝ այսինքն ոստիկանատան ամբողջ ամբողջ անձնակազմն ու պաշտօնեաները:

Չէի սպասեր նման զուարճախօսութիւն: Ու դէմքս կը մատնէ զիս:

– Կը կատակեմ կոր, մարդ: Քակենք քիչ մը, քակենք այս պրկումը: Եւ որովհետեւ դուն երէկ կէսօր մեզի հետ չվայելեցիր խորովածը՝ նոյնինքն «Ապու Շաքրայ»էն: Լուրջ կարծիքս կ’ուզե՞ս: Ի հեճուկս Պաքրատունի որդիի ու հօր ու քեզի՛, այս հարցը քանի մը օրէն լուծուելիք հարց չէ, բայց որ լայնածիր ու տաղտկալի հետաքննութիւններէ ետք ճշմարտութիւնը պիտի յայտնուի վերջ ի վերջոյ՝ վստահ եմ: Կը յուսամ որ մեզի հետ կը մնաս մինչեւ վերջ:

– Անշուշտ: Ասկէ լաւ առի՞թ՝ սորվելու ձեզմէ:

– Լուր ղրկեցի զոհին անձնաթուղթին մէջ նշուած հասցէին: Հեռաձայնեցի նաեւ երէկ իր քրոջ բացակայութիւնը տեղեկացնողին: Հաւանաբար նոյնն ըլլայ:

– Ճշդեցի՞ք եղբայրն ըլլալը:

– Ոչ, որովհետեւ չէինք կրնար իր տուած տեղեկութիւնը պաշտօնապէս գրառել եւ ատոր համար ալ իր անձնաթուղթը պահանջել: «Ինչո՞ւ» հարցնելէդ առաջ – որովհետեւ օրէնքը կը պահանջէ որ բացակայութեան վրայ անցած ըլլայ քսանչորս ժամ: «Ինչո՞ւ» հարցնելէդ առաջ – վստահ ըլլալու համար որ իսկապէս կամքէ անկախ կամ նոյնիսկ կախ պատճառներով կը բացակայի եւ հոս կամ հոն այցելութեան չէ կամ անակնկալ զարգացմամբ մը՝ վերադարձը ուշացած է: Քսանչորս ժամուան պայմանը չըլլար՝ մէկ ժամ, երկու ժամ բացակայողներ փնտռելու հարիւրաւոր պահանջքներով ողողուէինք պիտի: Անշուշտ հարցը տարբեր է, եթէ առեւանգում հաղորդուի: Ուղղակի կ’անցնինք գործի: Բայց հեռաձայնին թիւը առինք ու կը սպասենք որ գայ, կամ ուրիշ մը ընտանիքէն:

– Դժուար պահեր պիտի ըլլան:

«Շատ դժուար: Բայց մեր գործն է որ կը կատարենք»: Ու պահ մը լռութենէ ետք. «Թերեւս հետաքննութեան յուսալի գիծ բացուի նոր տեղեկութիւններէ»: Պահ մը ետք. «Դրդապատճառը, դրդապատճառը կը պակսի»:

Ես ալ. «Այո»:

– Բայց թերեւս կայ դրդապատճառ…:

Թերահաւատ է շեշտը:

– Այո՞:

– Շուիքար Թալէաթ… Շուիքար… թրքական անուն է, աղջիկը թրքական ծագում ունի, թուրքերու եւ հայերու միջեւ հակառակութիւն կայ… ամիսներ առաջ ահաբեկչութիւններ տեղի ունեցած էին… թերթերը գրած էին… լաւ չեմ յիշեր…:

Ընթերցողներո՛ւն ալ անշուշտ անունը յատկանշական թուած էր, ո՛չ՝ Շուիքարը թերեւս, այլ մանաւանդ՝ Թալէաթը: Հաստատե՛մ ուրեմն, որ հայոց ցեղասպանութեան երեք մեծ պատասխանատուներուն անունները օգտագործուած են ազգայնական ուղղութիւն ունեցող եգիպտացիներու կողմէ: Անոնք Եղեռնը նկատի չունէին, այլ Երիտ. Թուրքերու Յեղափոխութիւնը Սուլթան Ապտիւլ Համիտի դէմ: Զարմանալի զուգադիպութեամբ 1952ի Եգիպտական Յեղափոխութեան ղեկավարին ու մինչեւ 1970ի իր մահը իշխող նախագահին անունն է Կամալ (Ճեմալ) Ապտէլ Նասըր, իր յաջորդինն ալ՝ Անուար (Էնվեր) Էլ Սատաթ, որ ունէր Թալէաթ անունով եղբայր…: Իսկ հետաքննիչը կ’ակնարկէ Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ կոչուած կազմակերպութեան ահաբեկչութիւններուն: Վերջինը, այս ոճրարկածին անցքերէն առաջ, 2 Յունիսին էր, Սպանիոյ մօտ թուրք դեսպանին դէմ: 

Կ’ըսեմ. «Յարձակումները թուրք դեսպաններու ու դիւանագէտներու դէմ էին: Ի՞նչ պիտի շահի հայ մը սպանելով քաղաքականութեան հետ որեւէ առընչութիւն չունեցող եգիպտացի աղջիկ մը, թէկուզ թրքական ծագումով: Աւելի նպատակայարմար պիտի չըլլա՞ր, օրինակ, եթէ նպատակը ուշադրութիւն հրաւիրել է, սպանել դերասանուհի՛ Շուիքարը, թատրոնի ու սինեմայի աստղ…: Բայց նման բան հայրենակիցներուս՝ հայկական ծագում ունեցող եգիպտացիներուն միտքէ՛ն իսկ չ’անցնիր»:

– Ես ալ նոյն կարծիքէն եմ: Թէեւ… թերեւս… ո՞վ գիտէ…:

Այլեւս ինչո՞ւ մնամ գրասենեակին մէջ: Ոտքի կը կանգնիմ:

– Արտօնութեամբդ:

– Հրամէ՛: Պիտի չմեկնիս անշուշտ:

– Ոչ, ոտքերս շարժեմ քիչ մը:

– Հարցուփորձին անպայման ներկայ կը գտնուիս:

Զիջողաբար կը ժպտի. «Ներդրումդ որոշիչ դեր կրնայ ունենալ»:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 6 ԶՈՀ ԴԱՌՆԱՅԻ ՊԻՏԻ Ե՛Ս ԱԼ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅՏԱ ԵԱԵԱՅԻՆ ՊԱՔՍԻՄԱՏՆԵՐԸ (Ե․)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Տղաքը բաւական մտահոգ էին, բայց ոչ մէկը տուն հանդիպելու քաջութիւն ունէր։ Մանաւանդ մանչերը վստահ էին, որ երէկ պատահածներէն վերջ երկար ժամանակ Առէնենց տունը պիտի չկրնային երթալ։

Պատահածներուն  լուծում մը գտնելու համար միացած էին, բայց ափսո՜ս… ։ Մէկ մըն ալ սա տղան մէջտեղ ելած էր։ Ո՞ւր հանդիպած էին անոր․ դպրոցին մէջ ոչ մէկը կը սիրէր զայն։

Ինչպէ՞ս սիրէին․ ինչ որ իմանար, անմիջապէս բամբասել կը սկսէր։ Հետեւաբար ոչ մէկը անոր կ’ընկերակցէր։

– Հէյ, ձեզի կը հարցնեմ, չիմացա՞ք, հոս ի՞նչ կ’ընէք։

– Ոչ մէկ բան, իրարու հանդիպեցաք, ատոր համար ալ միասին նստած ենք։

– Հատէ ճանըմ, ո՞վ խաբել կը ջանաք։

– Դուք ամէնքով քով քովի պիտի գաք եւ մէջտեղը հարց մը պիտի չըլլա՞յ… հահա՜, զիս մի՛ խնդացնէ՛ք, անպայման բան մը պատահած է։

– Հապա դո՞ւն, դուն հոս ի՞նչ գործ ունիս,- հարցուց Սեւանը խստաձայն։

– Ոչ մէկ, միայն կը պտտիմ։ Տունը նեղուեցայ, ընելիք գործ չունէի, օդ մը առնեմ ըսի։

– Հարկաւ կը նեղուիս առանձին,- մրմնջեց Ակսել քթին տակէն,- ո՞վ ի՞նչ ընէ քեզի։

– Ձեզ հասկցայ, բայց Թամա՞րը։ Ան ի՞նչ գործ ունի ձեզի հետ, ձեզմէ մեծ է։ Ի՞նչ կ’ընէ պզտիկներուն հետ։

– Այդ ի՞նչ տեսակ խօսք է ըսածդ,- միջամտեց Թամարը ջղայնութեամբ,- մարդ միայն իրեն տարեկիցներո՞ւն կ’ընկերակցի։ Բոլորս ալ մանկութենէն ի վեր զիրար կը ճանչնանք։ Ատ ըսածդ քու անձնական գաղափարդ է։

– Ինչ շուտ մոռցար Լուսինին հետ տղոց մասին ըսածներդ,- պնդեց Սարօն,- քեզ չճանչցող մէկը այս խօսքերուդ դիւրաւ կը հաւատայ, բայց ես՝ ոչ։

Մօտ ատենէն այս գործին հոտը կ’ելլէ,- աւելցուց Սարօն եւ մեկնեցաւ։

– Արդեօք խօսք մը իմացա՞ւ,- հարցուց Ժանը մտահոգ ընկերներուն դառնալով։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԷ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

4

ԿԸ ՀԱՆԴԻՊԻՄ ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ

Հելիոպոլսոյ ոստիկանատունը բաւական ընդարձակ տարածութիւն գրաւող քառանկիւն, եռայարկ շինութիւն մըն է, մէջտեղի բակով, ուր հաւանաբար աւելի հին ժամանակներէ ծառ մըն ալ մնացեր է ու լքուեր: Ոստիկանատունը տասնիններորդ դարէն է պիտի ըսէի, եթէ թաղամասը – Արեւու Քաղաք, բայց նաեւ Մասր էլ-Կատիտա՝ Նոր Եգիպտոս – հիմնուած չըլլար 1905ին: Պետական շատ շէնքերու նման՝ հոգատարութիւնը կը պակսի եւ երկար տարիներու բացակայութենէ ետք կը յայտնուի կարճ ժամանակի համար: Ծեփաթափ պատերուն մէկ երես ներկ մը կը զարնուի, բայց ինչպէ՞ս նորոգել միլիոնաւոր ոտքերէ ճաքճքած ու չոքած սանդխտամատները․ պէտք է ամբողջովին փոխել: Բազմութիւն կայ միշտ, ծնունդէն սկսած մինչեւ մահուան վկայականները այստեղէն կարելի է ստանալ – քանի մը անգամ երթալ-գալէ ետք – զզուած պաշտօնեաներէ: Հրմշտուքի եւ յուսաթափման ենթարկուած եմ ես ալ, ո՞վ չէ:

Աշոտ իրաւ ալ ծառին տակն է՝ հնամաշ բազկաթոռի մը վրայ նստած: Մինչ կը մօտենամ, կը զգամ որ շարժում մը կայ ետեւս: Ոստիկան մը կ’աճապարէ ինձմէ առաջ անցնիլ եւ երկու ձեռքերով օդին մէջ բարձրացուցած ուրիշ խրտուիլակ բազկաթոռ մը զետեղել անոր քով: Որդի Բագրատունիին կողմէ ձեռքի իշխանական շարժուձեւով կը հրաւիրուիմ նստիլ:

Կը նկատեմ. «Բաւականին հանգիստ ես այստեղ»:

– Կատա՞կ կ’ընես կոր: Որքան որ ոսկին կրնայ կարգադրել:

Marlboroի տփիկը կ’երկարէ ինծի:

– Չեմ ծխեր:

Ինք հատ մը կը վառէ:

– Հայրս ըսաւ որ քեզի ամէն ինչ կրնամ պատմել: Պիտի ազատես եղեր զիս եւ մէկ քիլօ ոսկի պիտի ստանաս:

– Ա՞տ ալ ըսաւ: Պէտք չէ աճապարէի համաձայնիլ:

Զարմացած ինծի կը նայի՝ «ի՞նչ է, աւելի՞ն պէտք է պահանջէիր» իմաստով: Կ’ըսեմ. «Դուն ամբողջ ծանրութեամբդ ոսկի կ’արժես: Քանի՞ քիլօ ես»: Վերէն վար կը չափեմ: «Եօթանասունը… հի՞նգ, ա՛յդ պէտք է ըլլար վարձատրութիւնս»:

Չի գիտեր՝ ի՞նչ պատասխանէ: Բան մը կրնար ըսել, բայց ինչո՞ւ բարկացնէ զիս: Եթէ դատախազութեան չուղարկուելու յոյս մը կայ, ատ ալ ինձմէ է: Կ’աւելցնեմ. «Միայն մէկ քիլոկրամ, այո, բայց յաջողիմ կամ… ձախողիմ»: Թող գիտնա՛յ՝ որքան կախեալ է ինձմէ: Եւ գերիվերութիւն չծախէ՛: Նրբակազմ ու բաւական երկար երիտասարդ մըն է, մէջտեղէն ճեղքուած երկար մազերը ուսերուն կը հասնին գրեթէ, եւ երբեմն կը հեռացնէ դէմքէն ականջի մը ետեւ: Կերպարանքը բնաւ չի յուշեր տռփամոլ ըլլալը: Հագուստ-կապուստը յայտնօրէն սուղ է, մատնեմատին ոսկեփառ մատանի: Ածիլուեր է: Կացութիւնը դժուար է, բայց չի հրաժարիր վայելուչ կերպարանքէ: Կը գովեմ: Ինք ալ կ’երեւի նախընտրեց բարեկամ նկատել զիս:

– Հայրս որոշած է ոստիկանատունը ինծի համար վերածել հինգ աստղանի պանդոկի: Երկու ճամբորդական պայուսակ՝ հագուստներ ու փոխնորդ ու գուլպաներ ու հողաթափ եւ անձեռոցներ ու սրբիչ ու օճառ ու shampoo, ածիլուելու յարմարանքներ, Paco Rabannն անշուշտ…:

Անշուշտ, բոյրը կը ծաւալի:

– Նախաճաշ ու ճաշ ու ընթրի՞ք:

– Այո՜, անօթի՞ մնամ: Եւ առատաձեռն, ամէնուն համար…:

– Ամէնո՞ւն:

– Ամէնո՛ւն: Երէկուան ճաշէն սկսեալ, խորովա՜ծ, ախորժաբերներով եւ աղցաններով հանդերձ, առանց մոռնալու զովացուցիչներն ու անուշեղէնը: Տարին քանի՞ անգամ ասանկ կ’ուտեն: Այս առաւօտ պաշտօնեաները շահախնդիր էին շատ կանուխ գալու, լսած ըլլալով որ նախաճաշ ալ կար: Որքան տխուր ըլլալու են, որ զրկուած են ընթրիքէն, քանի իրենց աշխատանքը կ’աւարտի երկուքուկէսին: Կը նախանձին անշուշտ ոստիկաններուն:

Շեշտը փոխելով. «Աղբ են բոլո՛րն ալ, եւ ես հիմա աղբի՛ն կողմէ պատիւներու կ’արժանանամ կոր եւ ո՛չ ոքի տրուած առանձնաշնորհումներու…»:

Առիթ է․ «Դուք ուրեմն իսկապէս Բագրատունիներու տոհմէ՞ն կը սերիք»:

– Այո՛:

Միտքս կու գան Գուիտոն եւ Խորէն Նարպէյ Լուսինեանները, իշխան ու եպիսկոպոս, երկրորդը իբրեւ ազգային ջոջ կը ծաղրագրուէր Պարոնեանի կողմէ: Ունենայի՜ եթէ ես ալ երգիծագրին տաղանդը..: Ի՜ղձն ունէին երկո՛ւքն ալ, սակայն ձախողեցա՛ն վերահաստատել Լուսինեաններու թագաւորութիւնը: 

Խորհրդակցակա՞ն է շեշտս, թէ՝ ծաղրական. «Ապացոյց կայ անշուշտ…»:

Յանդիմանական կը նայի. «Հօրս մօտ է ամբողջ տոհմածառը»:

Հազար տարիներու ընթացքին իրերայաջորդ քանի՞ սերունդներու տոհմածառ…: Լուսինեանները քիչ մը աւելի մօտ են…: Եւ կը մտաբերեմ ու չեմ գիտեր ինչու կ’արտասանե՛մ ալ. 

«Թէ տային ինծի
Թագ եւ ադամանդ, գաւազան,
Քեզ զայն ձօնէի,
Թագուհեաց դժխոյ, Հայաստան…»

Նարպէյ բանաստե՛ղծ ալ էր…: Իսկ Բագրատունին զարմացած ու հարցական ինծի կը նայի: Չեմ գոհացներ: Թող մնայ առկախ: Այլ կը հարցնեմ.

– Ձեզմէ զատ չկա՞ն ուրիշ շառաւիղներ:

– Ո՛չ: Լսա՞ծ ես որ ըլլան, որեւէ տեղ, աշխարհի մէջ:

– Բագրատեաններ կան, ու կարծեմ քանի մը Բագրատունիներ ալ… Լիբանանի մէջ:

Արհամարհոտ ձեռնաշարժով մը. «Փո՜ւհ: Խաբեբաներ ըլլալու են: Ըսա՞ծ են որ Բագրատունիներու տոհմէ՛ն են»:

– Չեմ գիտեր:

Մեծ վստահութեամբ ու անառարկելիօրէն հաստատելով. «Մենք ենք, հայրս՝ Սմբատ Բագրատունին եւ ես՝ Աշոտ Բագրատունին»:

– Արքայազնի մը հետ կը խօսիմ ուրեմն…:

Կը բանայ ձեռքերը՝ «իրողութիւնն ա՛յդ է, ի՞նչ կրնամ ընել»ու իմաստով: Կ’անցնիմ բուն նիւթին: Պէտք չէ երեւիմ քննադատական, եւ արդէն չե՛մ:

– Աղջիկներ կը հիւրասիրէիր ուրեմն: Ինչպէ՞ս սկսաւ: Ձեզի ծանօթ այդ ընտանիքը մեկնեցաւ երկրէն եւ բարեկամդ բանալիները յանձնեց քեզի…:

– Ճի՛շդ այդպէս: Մենք արդէն իր ծնողքին բացակայութեան նման… հիւրասիրութիւններ կատարած էինք:

– Մտերիմ բարեկամներ էիք…:

– Այսինքն…:

– Իսկ հիմա… կը յարաբերի՞ք:

Կը ժպտի. «Կը խօսինք երբեմն»:

– Ի՛նք ալ պատմելիք ունի՞:

Ժպիտը կը լայննայ. «Ո՛չ ինծի չափ»:

– Հեռաձայնի թիւը կ’ուզեմ:

– Իրե՞ն ալ պիտի խօսիս:

– Թերեւս: Ունի՞ս թիւը:

Մատը կը տանի քունքին. «Հո՛ս է: Անգամ մը որ գրուեցաւ, չի՛ սրբուիր»:

Ծոցատետրս, կից գրիչով, կը հանեմ, պարապ էջ մը կը բանամ, ու կ’երկարեմ իրեն: Կը գրէ ու ետ կու տայ: Կը ստուգեմ ու կը հարցնեմ. «Ինչպէ՞ս կը կարգադրես… աղջիկները»:

Զարմացած – կամ մտածկո՞տ – ինծի կը նայի. կրնա՞մ այդքան յիմար կամ անփորձ ըլլալ:

– Սեպէ որ ես բան չեմ գիտեր:

– Ի՞նչ պիտ’ ըլլայ: Փողոցները կը շրջիմ, Mercedesն արդէն երաշխիք է, որ բարձր դասակարգէն է մէջինը:

– Առանձի՞ն:

– Առանձին:

– Բայց բարեկամ ունիս, զիջած ես բարեկամ ունենալ, Սերոբ Թուշեանը, անբաժան ալ կը թուիք, նոյնիսկ հո՛ս՝ ոստիկանատան մէջ, բնաւ չե՞ս հրաւիրած զինք:

– Հանդիպեցա՞ր իրեն, պատմե՞ց:

– Լսեմ քեզմէ:

– Հրաւիրած եմ, պնդած եմ, նոյնիսկ գրգռած որ կ’երեւի կարողութիւնը չունի ու խայտառակ պիտի ըլլայ: Համաձայնեցաւ վերջապէս, բայց ճիշդ այդ ատեն մէջտեղ եկաւ որ բոզէ մը վարակուեր եմ, պատրուակ բռնեց:

– Վարակուեցար ուրեմն:

– Մէկ անգամն էր բարեբախտաբար:

– Դարձեալ կրնայ պատահիլ:

– Աչքս առած եմ: Դարմանումն այնքան դիւրին է:

– Վստահելի՞ է բժիշկը:

– Տոքթոր Փիլիպոսեանը: Չե՞ս լսած:

– Լսած եմ, բայց չեմ այցելած:

Կը խնդայ. «Իրե՛ն գնա, եթէ վարակուիս»:

– Հայրդ գիտցա՞ւ:

– Ոչ, չգիտցաւ: Պիտի գիտնար, եթէ տոքթոր Փիլիպոսեանը հաղորդէր իրեն:

– Գաղտնապահ է ուրեմն…:

– Հարցուց անշուշտ. «Հօրդ ըսի՞ր»: «Ոչ»: Պիտի ըսե՞ս»: «Ոչ»: «Ուրեմն հերոսական այս արարքդ մեր միջեւ պիտի մնայ»:

– Հերոսական արարք…:

– Իր արտայայտութիւնն է: Աշխարհ տեսած մարդ ըլլալու է ինք ալ:

– Եւ ինչո՞ւ մասնաւորաբար իրե՛ն գացիր:

Տարտամ են տեղեկութիւններս, կ’ուզեմ ամբողջացնել:

– Տոքթոր Փիլիպոսեանը մեր ընտանիքին ալ բժիշկն է…:

– Երբուընէ՞:

– Տա՞ս տարի:

– Հի՜ն ծանօթութիւն:

Նիւթին արծարծումն աւարտելու շեշտով կ’ըսէ. «Հայրս կատակով զինք ասպետ Փիլիպոս կը կոչէ»:

– Յաճախ կը հանդիպիք ուրեմն:

– Հայրս երբեմն կը հիւրասիրէ զիրենք:

– Տէր եւ տիկին Փիլիպոսեանը…:

– Այո:

Աւելի՜ն կայ, բարեկա՛մ: «Կարծեմ նաեւ որ իր աղջիկը… սխա՞լ եմ… գաղութի ընկերային իրադարձութիւններուն մօտէն չեմ հետեւիր…»:

Կ’ըսէ չկամօրէն. «Հայրս մօրս մահէն ետք կը փափաքէր կրկին ամուսնանալ ու կ’ընտրէր Տորինը»: Այսքանով գոհանամ հիմակուհիմա ու վերադառնամ բո՛ւն հարցին:

– Մենատան բանալիները տուա՞ծ ես Սերոբին:

– Ոչ անշուշտ: Ոչ մէկուն:

– Բացի Օմ Հանաֆիէն:

«Ուրիշ լուծում չկար: Ամէն առտու հետը մենատուն պիտի չերթայի»: Կը խնդայ. «Անառարկելի յանձնարարական ունէր: Մեզի ծանօթ այդ ընտանիքին երկար տարիներ հաւատարմօրէն ծառայած էր»: Կ’աւելցնէ. «Եւ իրենք ալ իրենց յարկաբաժնին բանալին վստահած էին իրեն»:

– Ուրեմն Mercedesով փողոցները կը թափառիս:

Սրտամօտ – մա՛րմնամօտ – նիւթին եկանք:

– Հելիոպոլսոյ փողոցները…:

– Քանի՞ տարի է…:

– Երեք… աւելի… ամայի փողոցներ որքա՜ն կան, երեկոյեան անշուշտ: Մայթին վրայ քալող աղջիկներու կը մօտենամ եւ ինքնաշարժին դուռը կը բանամ: Եթէ հետաքրքրուի ու ծռի ու ներս նայի, կը մնայ համաձայնութիւն գոյացնել: Կրնայ չկանգնիլ, քալել ու երթալ: Մէկ-երկու անգամ ալ կը փորձեմ, ինքզինքնին սուղ ծախողներ կան, չեղա՞ւ, կը քշեմ ես ալ ու կ’երթամ:

– Եւ ամէն օր կարելի՞ է գտնել:

– Ո՜չ: Երանի՜: Կը պատահի որ օր օրի ետեւէ պարապի ելլեմ: Միշտ փողոց չեն իջներ բոզերը, անոնք ալ իրենց պարագաները ունին: Բոզեր կ’ըսեմ: Այո, կան արհեստով բոզեր, ճաշացուցակի նման իրե՛նք ցուցակ ունին ամէն տեսակի ծառայութիւններու, կ’ընտրես համաձայն նախասիրութիւններուդ կամ այդ օրուան ախորժակիդ եւ ամէն ինչ իր գինը ունի, ու վճարումը կանխիկ է: Բայց ուրիշներ կան որ բոզեր չեն, այլ քունվռտուք փնտռողներ, շատ անգամ իրենց ամուսիններէն գոհացում չգտնող, հարցնես՝ կրնայ ըսել. «Քունուիլ ուզողը ի՛նք է»: Ասոնց հետ տարբեր է, ասոնց պէտք է ուղղես նաեւ սիրալիր խօսքեր, գովասանք, կարեկցանք նոյնիսկ, եւ կրկնակի հաճոյք է իրե՛նց ալ հաճոյք տալ եւ շնորհակալական արտայայտութիւններով ողողուիլ: Ա՜հ, երբ կը յաջողիս հասցնել զանոնք կտղուցքի: Ստրուկդ կը դառնան: Ասոնք ինքզինքնին բոզ չեն համարեր անշուշտ, բայց նուէրներ ալ չեն մերժեր:

– Մէ՞կ գիշերուայ որսեր են:

– Մէկ, միայն մէկ: Փակչիլ չկայ… իրենց կողմէ: Փախչիլ կայ… ի՛մ կողմէ:

Ուրախ է այս բառախաղով, ու ես ալ դիմախաղով գնահատանքս կը յայտնեմ: Կը շարունակէ, կարծես ճշմարտութեան սիրոյն. «Պատահած է որ երկրորդ անգամ նոյնին հանդիպիմ»:

– Ետեւէդ չե՞ն իյնար: Մանաւանդ ստրուկդ դարձողները:

Կ’երեւի թերահաւատի երանգ մը կար վերջին նախադասութեան մէջ, որովհետեւ կ’ընդվզի. «Չե՞ս հաւատար կոր: Այս հարցէն դուրս ելլեմ, իրարու հետ կը դառնանք ու դուն ալ չափդ կը ցցնե՛ս»: Միտքէս կ’անցնի՝ կը ցցե՛ս:

Կը խնդամ. «Յաւելեալ վարձատրութիւն: Բայց չե՞ն գիտնար մենատան ճամբան»:

– Շատ փնտռեն՝ կրնան անշուշտ գտնել: Ես դարձդարձիկ ճամբաներէ կ’երթամ, փողոցէ փողոց: Գտնեն ալ՝ պիտի չկարենան մտնել: Կայ ցանկապատ եւ երկաթեայ դարպաս: Ինքնաշարժս ալ կը մտցնեմ բակ: Ա՜հ, կարօտցա՛յ:

– Ե՞րբ էր վերջին անգամ:

Պէ՞տք է մատներուն վրայ համրէր, եւ չէ՞ որ եղա՛ծը կը համրեն, եւ ո՛չ՝ չեղածը:

– Երեք գիշեր: Երե՜ք գիշեր: Որքան կարօտցած եմ… թափառիլ փողոցները:

Փողոցային քեզի: Թո՛ղ ըլլայ արաքայազն, բայց փողոցայի՛ն:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 5 ԶՈՀԸ՝ ՇՈՒԻՔԱՐ ԹԱԼԷԱԹ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԶ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

3

ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՈՐՈ՞ՒՆ ԿԸ ՎԱՅԼԷ

Ոստիկանատան մուտքին կը հարցնեմ «Բարեպաշտ Կատակածուին Ոճրարկած»ին մէջ զիս ներառած նաքիպ Հիշամի մասին: Անցած են երեք տարիներ, եւ գիտեմ որ ոստիկանութեան կանոններէն է սպաներու պարբերական տեղափոխումը, բայց հին բարեկամի մը անտեսումը պիտի ըլլար կենցաղավարակա՛ն կանոններուն դէմ: Կանգնած ոստիկանները ամբողջական անգիտութիւն ցոյց կու տան: Չսպասենք ուղեղներու անհարկի պարտասումի:

Ուրեմն, նախ եւ առաջ քաղաքավարական եւ անհրաժե՛շտ այցելութիւն մը ոստիկանապետին: Գրասեղանին վրայ զետեղուած է իր աստիճանն ու անունը յայտարարող պղնձեայ վահանակը՝ մուքատտիմ Ազիզ Ապտէլ Մասիհ: Քիչ մը կը զարմանամ. կա՛ն ուրեմն քրիստոնեայ սպաներ: Ուսադիրին վրայ արծիւ է եւ աստղ: Միշտ ալ մտքէս կը փախչին աստիճանի անուանումներն: Անշուշտ բարձրագոյնն է լիուա, զօրապետ, ուսադիրին վրայ երկսուր զարդանշան եւ արծիւ, որուն հասնիլ կը տենչայ ամէն սպայ, եւ որմէ շատ հեռու չէ այս ժպտուն ու սիրալիր, երեսունի մէջտեղերը մօտեցող սպան, երկու աստղ միայն:

Բայց տեսակցութիւնն արդէն սկսած է: Հարկ չկար ինքզինքս ներկայացնելու: Շատ ուրախ շեշտով, բայց առանց ոտքի կանգնելու, բարի գալուստ կը մաղթէ. «Բարեւ, բարեւ, հրամէ՛: Ի՞նչ կը խմես, սո՞ւրճ, թէ՞յ»: Շնորհակալութիւն կը յայտնեմ: «Բայց բան մը անպայման պէտք է խմես, շատ բաներով կ’ամբաստանեն մեզ, հիւրասէր չըլլալն ալ չաւելցնենք»: Կը շարունակէ հասկացողական. «Կը պատուիրեմ որ ջուրը լաւ եռացնեն»: Չարեաց փոքրագոյնը սուրճ ապսպրելն է: «Ֆինկա՞ն, թէ գաւաթ»: Առաջինն անշուշտ, որքան քիչ, այնքան լաւ: «Շաքարը շա՞տ»: «Անշաքար»: «Ա՜հ, դուք օտարներդ»: «Ես եգիպտացի եմ»: «Անշուշտ, անշուշտ, պարոն Աշոտ Բագրատունին ալ»:

Նիւթը բացուեցաւ: Ոստիկանապետը անկեղծօրէն կը բացատրէ. «Պէտք է ձերբակալէինք զինք: Ճիշդ է որ չենք գիտեր՝ աղջիկը սպանուա՞ծ է կամ բնական է մահը, տեղեկագիրն յոյսով ենք որ այսօր հասնի, բայց դէպքը իր տրամադրութեան տակ եղող մենատան մը մէջ պատահած է, եւ մենք աւանդութեան մը կը հետեւինք, այլապէս կրնանք այպանուիլ մեր պարտականութեան մէջ թերացմամբ, եւ», ցուցամատը կը բարձրացնէ – առիթ տալով որ դաստակին դաջուած խաչն ալ տեսնեմ, ղպտիները նորածինը մկրտելով չեն գոհանար, ոչխարի նման կը խարանէն, որպէսզի մշտնջենապէս յայտնի ըլլայ թէ ո՛ր փարախին կը պատկանի – ու կը ժպտի, «երկրորդ աստղը կ’ուշանայ: Ի՞նչ ընենք, հետը բարեկամ մը կար, թերեւս անոր չար բախտէն, զա՛յն ալ ձերբակալեցինք: Օմ Հանաֆին ալ՝ սպասուհին»: Մոռցած էր ու կը յիշէ. «Նկատի ունենանք նաեւ, որ ըստ Աշոտի իսկ հաստատման, մենատան բանալի ունէր ինք միայն եւ սպասուհին: Եւ հայրը տեղեակ իսկ չէր»: Արդարանալ կ’ուզէ կարծես. «Մենք մեր պարտականութիւնը կը կատարենք, թղթածրարը կը պատրաստենք, անկէ ետք դատախազութեան պատասխանատուութիւնն է»: Կը խնդայ. «Բայց գիտենք նաեւ ոճրագործները զանազանել յարգելի մարդոցմէ»: Կը հակի գրասեղանին վրայ, դէմքը քիչ մը կը մօտեցնէ ինծի ու կ’ըսէ ցած ձայնով, թէեւ առանձին ենք պաշտօնասենեակին մէջ. «Մենք քոյր եկեղեցիներու կը պատկանինք, նոյն օրթոտոքս դաւանանքին, կը ճանչնամ ես ուրիշ հայեր ալ»: Մտերմիկ է շեշտը, կարծես վստահեցաւ ինծի ու մասնակից դարձուց գաղտնիքի մը: Կը ժպտիմ ու գլուխս կը շարժեմ դրական: Այսպէ՛ս է որ ղպտին զատորոշ ինքնութիւն մը կը ջանայ պահպանել մահմետական մեծամասնութեան մէջ: Թո՛ղ հայերն ալ իրենց հետ ըլլան, կերպով մը զօրակցին այդ պատկանելիութեան: Բայց թերեւս ալ այս մտերմութիւնը ա՛յլ նպատակ կը հետապնդէ. վստահի՛լ իրեն եւ որեւէ գաղտնիք կամ յայտնաբերում չպահել ինքզինքիս: Այո, մանաւանդ որ գործս առաւելաբար հետաքննիչին հետ պիտի ըլլայ: Ու կա՞յ արդեօք մրցակցութեան պէս բան մը միջեւ երկուքին, քրիստոնեայի եւ մահմետականի հակառակութի՞ւն: Ինչո՞ւ կը ցրուիմ:

Կը հարցնեմ. «Օմ Հանաֆին ինչպէ՞ս այդ գործը գտաւ»: Կրնա՞յ ըլլալ որ այդ կէտը վրիպած է հարցաքննողի ուշադրութենէն:

Ոստիկանապետը կ’արդարանայ. «Սպասուհի՞ կը պակսի»:

– Կրնա՞մ Օմ Հանաֆին տեսնել:

– Անշուշտ:

Կոճակ մը կը կոխէ, դուրսը զանգ մը կը հնչէ, ու ոստիկան մը, դուռը զարնելէ եւ արտօնութիւն ստանալէ ետք, կը մտնէ ներս:

– Օմ Հանաֆին բեր ինծի:

Ոստիկանը դուրս կ’ելլէ հրամանը կատարելու:

– Հիմա պիտի գայ ու գլուխնիս ցաւցնէ: Անգամ մըն ալ պիտի լսենք, որ ինք խեղճ կին մըն է, մինակը կ’ապրի, երկու աղջիկները ամուսնացած են եւ իրենց ընտանեկան հոգերը ունին, հեռու կը բնակին, տօնէ տօն կու գան այցելութեան, ամուսինը լերդախտէ կը մեռնէր եւ ինք անոր չնչին թոշակով կ’ապրի…:

– Տեսնեմ միայն:

Ոստիկանապետը դարձեալ ձայնը կը ցածնէ. «Ինչ լաւ կ’ըլլար եթէ ի՛նք ըլլար յանցագործը»: Հաւանաբար որովհետեւ մահմետական է: Այսպէսով քրիստոնեայ ու քոյր ալ եկեղեցիի պատկանողներէն մին անպարտ կը կացուցուի: «Բայց չեմ կարծեր»:

Կը հարցնեմ. «Իսկ աղջի՞կը… ինքնութիւնը յայտնուեցա՞ւ»:

– Եթէ երէկ գիշերուան բացակայ համարուած աղջիկն է, անունը Շուիքար է: Տեղեկացնողը՝ Համիտ, եղբայրն էր:

Շուիքար, ծագումով թուրք է ուրեմն: Եգիպտացած թուրքեր շատ կան, թերեւս պատկանելիութեան տարտամ զգացումներ ունենան, բայց կարելի չէ զանոնք համարել եգիպտաթուրք, նման եգիպտահայու կամ եգիպտայոյնի, համայնք չեն, ծագումով թուրքերու ընկերակցութեան մասին ալ լսած չեմ:

Ոստիկանը բերաւ Օմ Հանաֆին, կարճահասակ այլ տոկուն մարմնով կին մը: «Աստուած իմ, ես ի՞նչ ըրի որ այս փորձանքին ենթարկուեցայ», դէմքը կ’արտայայտէ կարծես:

– Նորէն չսկսիս,- կը սաստէ ոստիկանապետը,- հարցումներուն պատասխանէ միայն:

– Օմ Հանաֆի,- կը սկսիմ ես համակրալիր, հանգստացնող շեշտով,- գո՞հ էիր աշխատանքէդ:

Օմ Հանաֆին չի գիտեր թէ ես ո՛վ եմ, հաւանաբար ոստիկանապետէն աւելի բարձր անձնաւորութիւն մը կը կարծէ, եւ իմ տնօրինութեամբ ազատութիւն գտնելու յոյս կը տածէ: Կը պատասխանէ հեզօրէն, ճշմարտութենէն չշեղելու պատրաստակամութեամբ. «Գոհ էի»:

– Եւ պարոն Աշոտը գո՞հ էր աշխատանքէդ:

– Փառք Աստուծոյ: Խղճմտօրէն կը ծառայէի իրեն:

– Լաւ կը վարձատրէ՞ր:

– Ան առատաձեռն է:

– Քանի՞:

– Երկու հարիւր: Ես խղճմտօրէն կը ծառայէի իրեն: Օր մը չդժգոհեցաւ:

Բաւական մեծ գումար է:

– Ամուսնիդ թոշակը որքա՞ն է:

– Եօթանասուներեք ոսկի, տասնչորս ղրուշ: Ինչի՞ կը բաւէ:

– Այսինքն այս աշխատանքը երկնքի դուռը բացաւ առջեւդ:

– Գթառատ է Աստուած:

– Պարոն Աշոտը կը ճանչնա՞ր քեզ: Ինչպէ՞ս աշխատցուց:

– Ես պարոն Մելիքեանին մօտ կ’աշխատէի, տաս տարի ու աւելի, շատ ազնիւ մարդիկ էին, բայց ճամբորդեցին, Ամերիկա գացին, իրենց պէս մարդիկ ո՞ւր պիտի գտնէի, բայց պարոն Արսէնը, տղան է, ըսաւ որ հոգ չընեմ, «ես քեզի համար շատ լաւ գործ գտած եմ,- ըսաւ,- բարեկամի մը մօտ, շատ պիտի հանգստանաս»: Աս ի՛նչ բախտ: «Ես աչքերովս կը ծառայեմ», ըսի:

Աղաչական. «Իմ գործս տեղը մաքրել էր»:

– Եւ լաւ կը մաքրէիր կոր: Մի՛ մտահոգուիր: Աստուած մեծ է:

Հարցաքննումս աւարտած է: Կը նայիմ ոստիկանապետին:

– Տա՛ր,- կը հրահանգէ ան դրան մօտ սպասող ոստիկանին:

«Երկնքի՞ դուռը», կը խնդայ ոստիկանապետը յետոյ: «Եգիպտացիներէ աւելի եգիպտացի ես դուն: Բայց սխալեցար»: Հարցական կը նայիմ: «Արգելափակմա՛ն սենեակին դուռը»: Յայտնի է որ շատ գոհ չէ որ Օմ Հանաֆիի աշխատանքի կոչման պարագան անտեսուած էր իրենց կողմէ եւ կը ջանայ «արձանագրած կէտիս դիմաց կէտ արձանագրել», թէկուզ բառային կատակով:

Իբրեւ թաքուն մեղադրանքի շարունակութիւն՝ կը հարցնեմ. «Իսկ Աշոտին հարցաքննումը որեւէ յատկանշական տեղեկութիւն բացայայտե՞ց»:

– Կու տամ որ կարդաս: Բայց հաւանաբար քեզի աւելին յայտնէ, աւելին որ արդէն կռահելի է: Սկիզբը ուրացաւ որ մենատան մէջ երբեւէ աղջիկ «հիւրասիրած» էր, բայց որովհետեւ Օմ Հանաֆիի վկայութիւնը կար, ստիպուեցաւ ընդունիլ որ կը պատահէր երբեմն: Անշուշտ մեզի համար վստահ է, որ ան փողոցներէն հետեւողական կերպով աղջիկ որսացողներէն է – թո՛ղ չըլլայ ամէն օր, – քանի սպասուհին պարտականութիւն ունի ամէն առտու երթալու, հիւրասենեակ եւ ննջասենեա՛կ մաքրելու, շաբաթը անգամ մըն ալ, Կիրակի՛ օրերը, մեծ մաքրութեան ու լուացքի ալ ձեռնարկելու: Պարոն Աշոտի հարցաքննումը պիտի ամբողջացնենք, երբ քրէական աշխատանոցին եւ օրինական բժիշկին տեղեկագիրը հասնի:

Մէկ-երկու ումպ առած եմ զատորոշ հատիկներով սուրճէն: Շնորհակալութիւն կը յայտնեմ եւ կ’ըսեմ որ պիտի փափաքէի հանդիպիլ հետաքննիչ սպայ Մահմուտին:

«Վստահ ըլլանք որ եկած է»: Կը վերցնէ ընկալուչը եւ կազմածին կլորակը երկու կամ երեք թիւերուն վրայ կոխելով երկու անգամ կը դարձնէ: «Տակաւին չէ եկած»:

– Կրնա՞մ հանդիպիլ Աշոտ Բագրատունիին:

– Ատոր համար եկած ես, չէ՞:

– Հիւրասենեա՞կն է:

«Հիւրասենեակին մէջ իր բարեկամը պիտի գտնես: Ինք բակն է»: Կը խնդայ. «Կարծեմ չի կրնար կոր հանդուրժել ոստիկանատան գոց տեղերուն, բակին մէջ քիչ մը ազատ կը զգայ»:

– Չնշմարեցի մտած ժամանակս:

– Ծառին տակ տեղ գրաւած է:

– Բարեկամը ի՞նչ կ’ըսէ: Անունը ի՞նչ է:

– Անունը Սիրուպ է, Սիրուպ Թուշեան: Ի՞նչ կ’ըսէ: Ոչինչ կ’ըսէ: Իրենք բարեկամ են: Դասընկեր են Ամերիկեան Համալսարանը, ուր գործավարութիւն կ’ուսանին: Կը պնդէ որ մենատունէն լուր չունի, չէ գացած բնաւ: Պարոն Աշոտն ալ ըսաւ որ ան մենատան հետ որեւէ կապ չունէր: Պիտի ըսես՝ «Ինչո՞ւ ձերբակալեցիք»: Որովհետեւ պարոն Աշոտի հետն էր ձերբակալման ժամանակ եւ հարցումի պատասխանելով ըսաւ որ առտուան ժամը իննէն իրարու հետ էին, իր տունը, ուր իրենցմէ զատ մարդ չկար, հայր ու մայր իջած ըլլալով գործի: Երէկ հոս էին անոնք ալ՝ հայրն ու մայրը, այսքան հիւրասէր եղած չէինք, ծաղիկի խանութ ունին: Դաս կը պատրաստեն կոր եղեր, եթէ ընդունէինք Սիրուպի ըսածը՝ պարոն Աշոտն ալ պէտք չէ ձերբակալէինք: Մեր գործը կը պահանջէ թերահաւատ ու վերապահ ըլլալ:

– Քանի մը վայրկեանի տեսակցութիւն մը կրնա՞մ ունենալ Սերո՛բ Թուշեանին հետ:

– Սերո՞բ:

– Այո:

– Եւ Աշո՞տը:

– Աշոտը ճիշդ է:

– Փառք Աստուծոյ: Ձեր անունները դժուար են: Առանձի՞ն կ’ուզես ըլլալ հետը:

Հայր Բագրատունին կարգադրած չէ՞ ամէն ինչ:

«Գլուխ գլխի խօսիմ իրեն հետ, մեր լեզուով»: Ուղղակի կ’աւելցնեմ, հանգստացնելու համար զինք. «Քեզի օգտակար ամփոփում մը պիտի ներկայացնեմ»:

Գործածած եգիպտական արտայայտչաձեւս զուարթացուց զինք: Կ’ըսէ. «Թող այդպէս ըլլայ»: Ձեռքով ցոյց կու տայ. «Հրամէ՛: Այս դռնէն է հիւրասենեակը»:

Շնորհակալութիւն կը յայտնեմ եւ դէպի իր ետեւը, աջին գտնուող դուռը կ’ուղղուիմ:

– Յաջողութեամբ, կամօքն Աստծո՛յ:

Կանգնած է ան ճաղապատ լուսամուտի մը առջեւ ու դուրսը կը դիտէ: Հիւրասենեակը իբրեւ կահ-կարասի ունի չորս թիկնաթոռ ու բազմոց մը: Թիկնաթոռները սպասելիօրէն կեղտոտ են, գունաթափ, բայց բազմոցը ծածկուած է մաքո՜ւր սաւանով ու մէկ կողմը բարձով, որ, միտքէս կ’անցնի, թերեւս լի է ջայլամի փետուրով: Լուսամուտին հանդիպակաց պատին գրեթէ կից փռուած է բաւական հաստ ներքնակ մը, դարձեալ սաւանով ծածկուած ու բարձով: Մէկ անկիւնը կան երկու մեծ ճամբորդական ազնուակաշի պայուսակներ: Դուռ մըն ալ կայ, բաղնիքինը հաւանաբար:

Կը դառնայ ինծի: Պեխաւոր երիտասարդ մըն է: Ա՛ս է որ աչքի կը զարնէ ամենէն առաջ: Ապա իր հաստ յօնքերը ու դէպի ետեւ սանտրուած մազերը: Հարցական է, բայց կարծես թէ կը գուշակէ թէ ո՛վ եմ:

– Բակուր Զուլալեան:

Ուրախացաւ: Կարծես օգնութեան պարան ըլլայի ու վիհէն վեր պիտի քաշէի զինք:

Կ’երկարէ ձեռքը. «Սերոբ Թուշեան»: Կը բարեւենք: Կը նստինք երկու բազկաթոռներու ծայրերը:

– Փողո՞ցը կը դիտէիր, կարօտցա՞ր,- երկիմաստ կը հարցնեմ:

– Ի՞նչ փողոց, բակն է: Շատ պիտի սիրտ ունենայի որ փողոցէն զիս տեսնէին, կենային ու դիտէին:

– Երկա՞ր ատենէ բարեկամ էք:

– Աշոտի՞ն հետ: Երեք-չորս տարի է…:

– Ինչպէ՞ս պատահեցաւ:

– Ճշմարտութիւնը կ’ուզես:

Կը սպասեմ:

– Հայր Բագրատունիէն առաջարկ եկաւ, հրահանգի ձեւով առաջարկ, Ամերիկեան Համալսարան մուտքս ապահովել ու բոլոր ծախսերը հոգալ, հետն ըլլալու համար որդի Բագրատունիին եւ ապահովելու համար անոր յաջողութիւնը մինչեւ վկայական:

– Ինչպէ՞ս:

– Ինչպէս: Կ’ուզես գիտնալ՝ ինչպէս: Ըսեմ: Դասերը բացատրել ու ծամծմելով բերանը դնել բաւական չեղաւ: Տիպար պատասխաններու պարբերութիւններ կը պատրաստեմ եւ ինք գոց կը սորվի: Հասկնալու դժուարութիւն ունի, բայց վարժ է սորվելու: Պարբերութիւնները թուագրուած են: Քննութեան՝ աչք մը կը նետեմ հարցումներուն վրայ եւ մատներով կը յուշեմ թէ ո՞ր պարբերութիւնները զատելու է:

Հանճա՞ր մը նստած է դէմս: «Ու կը յաջողի՞: Ի՞նչ ճիւղի կը հետեւիք»:

– Գործավարութեան: Անցեալ տարի յաջողեցաւ: Այո, նուազագոյն թիւով: Պատասխանները քիչ մը տարօրինակ կ’ըլլան, չպատճառաբանուած ցատկումներով եւ աւելորդ մանրամասնութիւններով, բայց ճիշդ ալ տեղեկութիւններով: Արդէն պահանջուածը յաջողիլն է:

«Այդքան կարեւո՞ր է ուրեմն համալսարանական վկայականի տէր ըլլալը»: Կ’անդրադառնամ. «Զինուորագրումը յետաձգելու համար»: Համալսարան չմտնողը – անբան համարուած – ուղղակի կը զինուորագրուի երեք երկա՜ր տարիներ: Մինչ համալսարանաւարտը միայն տասներեք ամիս, այդ ալ իբրեւ ուսեալ անձ որոշ առանձնաշնորհումներով: «Մեծն Բագրատունին ուրիշ ի՞նչ խոստացաւ զինուորագրմանդ պարագային»:

– Դիւրացնել ա՛յնքան, որ դառնայ անուանական:

– Դուն եղբայր ունիս ուրեմն, մինչ ինք միակ արու զաւակն ըլլալով ժամանակաւորապէս զերծ կը մնայ մինչեւ հօր վաթսունին հասնիլը, պայմանով որ, անշուշտ, այդ միջոցին եղբայր մը չգայ աշխարհ:

– Այո, ճի՛շդ այդպէս:

– Լաւ կարգադրութիւն է:

– Որմէ ետք պիտի հոգայ նաեւ Ամերիկայի մէջ – կամ Անգլիոյ – մագիստրոսի ու դոկտորայի տիրանալուս ծախսերը:

– Ե՛ս ալ պիտի ընդունէի նման առաջարկ, հոգ չէ թէ հրահանգի ձեւով: Իսկ որդի Բագրատունիի կողմէ ալ չեղա՞ն առաջարկներ, հրահանգի ձեւով կամ ոչ…:

Կը ժպտի. «Բերնէս կ’ուզես լսել: Ու մեր միջեւ է: Կ’առաջարկէր եւ ինչո՞ւ չփորձէի, բայց ճի՛շդ այդ ատեն կը վարակուէր, իմ ինչո՞ւս պէտք, նախընտրութիւնս քիչ թէ շատ տեւող յարաբերութիւն է»:

– Կը բուժուէր անշուշտ:

– Այո, բուժումն այնքան դիւրին է եղեր հիմա, բայց եւ այնպէս…:

– Ո՞վ է բժիշկը, գիտե՞ս:

– Տոքթոր Փիլիպոսեանը:

– Հայր Բագրատունի գիտցա՞ւ:

– Թող որդին պատմէ, եթէ կ’ուզէ:

– Եթէ հօր հրահանգի ձեւով առաջարկը չըլլար՝ պետական համալսարան պիտի մտնէիր: Ընդունեցիր, եւ ճի՛շդ ըրիր, բայց հայրդ չառարկե՞ց, որքան կը յիշեմ, թէեւ մանրամասնութեանց տեղեակ չեմ, թշնամութիւն մը կար իրենց միջեւ:

– Մանրամասնութեա՞նց կ’ուզես տեղեկանալ: Ի՞նչ կապ ունի այս կացութեան հետ:

– Կ’ուզեմ պատկերն ամբողջանայ մտքիս մէջ: Պրպտումի իմ կերպս է:

– Կարճ կապած՝ Սմբատ Բագրատունին ցնորական համոզումն ունի – ունի՞, թէ կը ձեւացնէ – ի՞նչ ըսեմ, արքայական հանգամանք ունենալ, եւ օր մը, մեր ակումբը նստած, հօրս կը յայտնէ, որ երբ Խորհրդային Միութիւնը անխուսափելիօրէն փլուզի, ինք Բագրատունեաց թագաւորութիւնը պիտի վերահաստատէ Հայաստանի մէջ: Կարելի՞ է երեւակայել աւելի յիմարական բան: Հայրս չի կրնար ինքզինք զսպել ու կը ծաղրէ զայն, հաստատելով, անշուշտ, որ Հայաստանը Դաշնակցութեան կը վայլէ: Դաշնակցութի՛ւնն է որ իր «Մահ կամ Ազատութիւն» արիւնոտ դրօշը պիտի պարզէ հոն, երբ իր հսկայ նուիրման հրաթեւ տորմիղն ազատագրէ զայն: Բագրատունին կը համարձակի ծաղրել հայրս՝ ուղղամիտ ու նուիրեա՛լ դաշնակցական Ռոստոմ Թուշեանը, որ տեղւոյն վրայ կը վռնտէ այդ շինծո՛ւ արքան, վճռելով որ այլեւս մեր փոքրիկ Հայաստանին մէջ ոտք պիտի չդնէ: Ա՛ս է պատմութիւնը:

Բայց կ’ընդունէր այդ շինծու արքային շնորհներով ողողուիլ: Եւ ահաւասիկ փողոցային արքայազնին դիմաց պատեհապաշտ գաղափարականը:

Դուրսը, ոստիկանապետին կը հաղորդեմ տեսակցութեան «օգտակար ամփոփումը»:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 4 ԿԸ ՀԱՆԴԻՊԻՄ ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: