ՃԻՇԴ ԴԵՂԸ ՀԱՅԵՐԷՆԻ ԴԱՍԻՆ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
Հայերէնի ուսուցչուհի, Իսթանպուլի Էսաեան Վարժարանի 7րդ դասարանի

Վաղը Ուրբաթ է. տղոց հետ հայերէնի դաս ունիմ, այնպէս բան մը ընեմ, որ տղաքը դասին չնեղուին, փոխուած եւ նոր բան մը ըլլայ, կը խորհէի Հինգշաբթի իրիկուն, երբ կը պատրաստուէի յաջորդ օրուան դասիս: Միշտ չէ, որ աշակերտները կը նեղուին հայերէնի դասերուն, սակայն նայելով այլ դասերու դասագիրքերուն, առարկաներուն, որոնք շատ աւելի արդիականացած, գունաւոր, հետաքրքրաշարժ են ու այժմէական, երբեմն անոնց ձանձրութիւնը զգալի կ’ըլլայ դասարանին մէջ գոյացած շշուկներէն:

Ահա՛, օգնութեան հասաւ այն բանաստեղծութիւնը՝ «Թէղը», որ կը պատկանէր Եփրեմ Սարգիսեանին: Պահ մը աչքերս շիլ դարձան, քանի վերէն վար ուղղագրական սխալներով լեցուն էր: Ուստի, յաջորդ օր, ուղղագրութեան բոլոր օրէնքները աչքէ անցընելով, մէկիկ-մէկիկ ծանրանալով սխալներուն վրայ պիտի սրբագրէինք զայն, խաղի պէս, եւ ահա՛, հարցումս ալ պատրաստ էր. ինչո՞ւ համար գրագէտը ուղղագրական սխալներով գրած էր այս քերթուածը:

– Բառարանները կրնաք գործածել. համակարգիչէն ալ «Նայիրի»ն բանանք: Ան որ բառարան չունի, կրնայ օգտագործել համակարգիչը:

Շշուկներ բարձրացան՝ «օ՜հ, համակարգիչէն գտնելը աւելի արագ է»: Անդիէն ձայն մը լսուեցաւ.

– Եթէ սխալ գրես՝ «Նայիրի»ն չի պատասխաներ:

Եթէ սխալ չգրէին, ճիշդը գտած պիտի ըլլային եւ առաջին լմնցնողներն ալ պիտի ստանային նիշը: Զոյգերը շուտով կազմուեցան եւ սկսան բառարանները թղթատել: Լուրջ եւ բծախնդիր աշխատանք տանելէ ետք, որոշուեցան առաջին, երկրորդ եւ երրորդ հանդիսացած զոյգերը, որոնք գոհունակութիւն կը զգային, որ լեզուն մաքրեր էին այդ աղտաւոր վիճակէն:

Հիմա կարգը հասած էր երկրորդ փուլին. վերոյիշեալ հարցումին պատասխանը գտնելու համար մէջտեղ պիտի բերէինք զանազան հարցեր եւ ջանայինք պատասխան տալ այդ հարցերուն. արեւմտահայերէնի գործածութիւնը, ուղղագրական հարցը, հայերէնի ուսուցիչին արժէքը միւսներուն քով եւ հայ վարժարաններուն սպառնացող փակման վտանգը: Ահաւասիկ, քառասուն վայրկեանի մէջ ինչպէ՜ս ոգեւորուեցան եւ հետեւեալ արդիւնքին հասան աշակերտներս, քերթուածին հարկ եղած սրբագրութիւնները ընելէ ետք:


ՀԱՅ ԼԵԶՈՒ
ՆԻՔՈԼ ԻՇԿԻՒԶԱՐ

Հա՛յ լեզու.
Չմոռնանք մեր հայ լեզուն,
Չմոռնանք մեր կեանքի լեզուն:

Հա՛յ լեզու.
Դպրոցներ կան քիչ,
Բայց չմոռնանք մենք մեր լեզուն:

Պէտք է բան մը ըսենք․
Թերեւս «բարեւ» մը․
Դժուար պէտք չէ ըլլայ․
Մեզ մե՛զ ընող հա՛յ լեզու:


ՀԱՅԵՐԷՆ
ՏԱՒԻՏ ԳԸԼԸՉ

Հայերէնը ի՞նչ է․
Հայերէնը գրել է,
Հայերէնը կարդալ է,
Հայերէնը մեր մայրենին է:

Հայերէնը շատ մարդ չի խօսիր,
Բայց պէտք է խօսի,
Որովհետեւ եթէ հայերէնը չգործածենք՝
կը կորսուի:

Մեր լեզուն ապրեցնելու համար
Հայերէն խօսինք:
Գոցուեցան շատ վարժարաններ․
Ինչո՞ւ մոռնալ մայրենին:


ՊԱՇՏՊԱՆԵՆՔ
ԱՐԷՍ ԼԻՍԱՆ

Պահպանենք մեր լեզուն․
Կը կորսուի ան.
Կը մոռնան մարդիկ
Խօսիլ Հայերէն:

Պաշտպանենք հայրենիքը․
Կը գոցուին դպրոցներ,
Կը նետուին գիրքեր,
Չմոռնանք մեր լեզուն:

Շատ քիչ մարդ կայ, որ
Հայերէն կը գործածէ․
Պաշտպանենք հայերէնը․
Ան մեր մայրենին է:


ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ ՀԱՐՑԸ
ՏԻԱՆՏՐԱ ՏԱՏԵԱՆ

Մենք հայ ենք: Մենք պէտք է մեր մայրենի լեզուն գործածենք: Չմոռնանք:

Մենք ընտանիքին մէջ եւ ընկերներով խօսելու ենք հայերէնը: Որովհետեւ Իսթանպուլի մէջ կ’ապրինք, յաճախ կը գործածենք թրքերէնը: Մինչդեռ ականջը ոչ թէ թրքերէնը, այլ հայերէնը իմանալու պէտք ունի:

Պէտք է մեր լեզուն պահպանենք:


ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻՆ ՀԱՐՑԵՐԸ
ՀԷԼԷՆ ԱԼԱՇ

Հայերէն՝
Մեր մայրենի լեզուն․
Եթէ չխօսինք զայն՝
Ինչպէ՞ս սորվին մեր տղաքը:

Պէտք է լեզուն փոխանցել.
Քիչ մարդ հայերէն կը խօսի,
Բայց մենք կրնանք աւելցնել․
Պէտք է խօսինք հայերէն:

Աշակերտներս իրենց թուղթերը յանձնեցին: Հարցուցի, թէ սիրե՞ր էին այս աշխատութիւնը: Միաբերան պոռացին. «Այո՜»:

Ուրեմն, Պր. Եփրեմ, եթէ շարունակէք սխալներով գրել, թերեւս մենք ալ որպէս ազգ կ’անդրադառնանք մեր սխալներուն: Արդեօք ո՞ր սխալներուն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՀԱՅՐՍ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Հա՜յր, ծաղիկներ պիտի հաւաքեմ, որ մխիթարեն քեզ։ Սնտուկը պիտի բանամ, որ անուշ խօսքը կշտացնէ քեզ։ Մութ գիշերին աղաչեմ, որ արեւը լուսաւորէ քեզ։

Բարի աղաւնիները եկան, որ հաւատարիմ թեւերով փրկեն քեզ։ Երկինքի ուժերը Անոր բերնէն ելած՝ մէկ բառով գործի լծուեցան, որ մեզի նուիրեն քեզ։ Այս անգամ ազատեցանք տրտմութեան լիճէն։ Փառքի արցունքով կը մաքրեմ լիճը, որպէսզի չկլլէ մեզ։ Դուն միշտ ողորմեցար ինծի, որպէսզի ես ալ ողորմիմ ինքզինքիս։ Ես կը կարծէի, թէ զօրաւոր շարժավարը ես եմ, բայց կորսնցուցի ուղղութիւնս։ Ես իմ կամքովս փորձեցի ճամբաս փոխել ու ղեկը ձգել ըղձանքներուս ձեռքը։ Մինչ դուն ճշմարտութեան հին աղբիւրն էիր ինծի համար, աշխարհ եկած եւ տերեւներս բացած առաջին օրէս ի վեր։ Խոր յանցանքս թաքուն մնաց, որ չյուզեմ քեզ, բայց բարի սիրտդ ցաւ պատճառեց ինծի։ Ցաւ պատճառեց, որ արժանանամ քեզի, բարձրացնեմ ձեռքս ու վիշտերս ձգեմ խաբուսիկ ճամբուն վրայ։ Բարեբախտաբար մատներս մինակ չմնացին, վէրքերս հիւանդութեան չմատնեցին զիս։

Մի՛ մտահոգուիր, սիրելի՜ս, հա՜յրս։ Ամէն բան կարգադրուեցաւ դարեր առաջ։ Այն խօսքը բռնելով կը ճոխանամ, պտուղներ կու տամ, սեղանիդ մեղր կը բերեմ, այտերդ համբոյրով կը տաքցնեմ, երգելով սիրտդ կը շոյեմ, դեռ ի՞նչ ընեմ։ Քեզ շատ կը սիրեմ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱՄԲՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ԴԷՊԻ ՆԵՐՍ

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Իւրաքանչիւր քայլ դէպի ներս նետելուս, դուրսէն բան մը պակսեցաւ:

Ամէն մէկ քայլով դէպի ներս սուզուելուս, դուրսէն բան մը կորսուեցաւ:

Ես զիս ընդունելով, հրաժարեցայ ուրիշներու հաճելի թուելու ճիգերէս:

Ներսը վճիտ ու զուլալ ձայն մը յստակացաւ․ քանի մօտեցայ՝ պայծառացաւ ան, ու դուրսի ձայները աղմուկի վերածուեցան:

Քիչ մը եւս քալեցի, մխրճուեցայ․ հոն հայելի մը կար, մէջը ցոլացողը դէմքս էր, բայց ոչ ես:

Երբ գիտակցութիւնն ու հասունութիւնը ի յայտ կու գան՝ դուրսի օղակը նեղնալ կը սկսի արդէն, շրջապատը կը նօսրանայ, ընկերներ, բարեկամներ ու սիրածներ կը սեղմուին, կը պակսին:

Ճիշդ ու սխալ պահերուդ,
Լաւ ու գէշ օրերուդ ովքե՞ր կողքիդ էին, ո՞վ հետդ էր…
Ու ձեւ կ’առնէ մարդուն որակը:

Հետս կը մնան լաւագոյնները միայն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿՐԿՆՈՒՈՂ ԱՐԱՐԸ

ԱՍՈՒՆ

Անհեթեթի թատրոնը միշտ ալ սրտիս խօսած է։

Երէկուան ներկայացման համար տոմս չէի գնած, ոչ ալ որոշած՝ երթալ։

Բեմադրութիւնը, ինչպէս կ’ըսեն, «ոտքիս եկաւ»։

Ամէն մարդ իր անկիւնը քաշուած, բեմ կը յարդարէ։

Ո՞վ կը խլէ ծափահարութիւնը, ո՞վ բեմէն կ’իյնայ, չեմ գիտեր, արդէն հանդիսատես ալ չկայ։

Չարչրկուող նիւթը այս անգամ ալ հայերէնն է։

Վարագոյրը բացուեցաւ. երկու դասարան, մէկ կողմը՝ պատանի-պարմանուհիներ կ’ելլեն-կը մտնեն, միւս կողմը՝ չափահասներ, նստած կը զրուցեն։

Տեղական լեզուն, օգնական, ընտանիքի անդամներու ինքնութիւնը կը բացատրէ անոնց։ Ընտանեկան նկարները մէկուն կեանքը կը պատմեն… միջնորդ լեզուով անշուշտ։

Պատանիները կը խօսին հայերէն ու կը հասկնան իրենց խօսակիցը, կարդալ-գրել ալ գիտեն։ «Աստուած, Աստուած» բառերը կը կրկնուին։

Ի՞նչ Աստուած, հիմա՞, հո՞ս, ինչո՞ւ…

«Սիրելի Աստուած, կրնա՞ս զիս մանկացնել», տողը Արամ Հայկազի, դէմքին ժպիտը կ’ուրուագծէ, որ կը դառնայ վարակիչ։ Հասկցած են տղաքը։ Իրենց մանկական արտայայտութիւնը գոհունակութիւն կու տայ ընթերցողին։

Միակ հանդիսատեսն եմ. պէտք է հարթակին միւս կողմն ալ դիտել, չէ՞ որ աշխատանք տարած են անոնք ալ բեմ բարձրանալու համար։

Ժանգ կապած ձողի նման կ’իյնայ տողը՝

«Թէ մօրդ անգամ մտքից հանես,
Քո մայր լեզուն ՉԻ ՄՈՌԱՆԱՍ»։

Չի՛ մոռանաս, չմոռնա, չմոռն, չմոռ…

Ինչպէ՞ս կարելի է մայրը մտքէ հանել, բորբոքեցաւ կինը, բողոքելու պատրաստ եւրոպական մտածողութեամբ զինուած։

Ինչպէ՞ս կարելի է մոռնալ ՉԳԻՏՑԱ՛ԾԴ, կրկնեց միտքս։

Ու մնաց անպատասխան հարցումը՝ մայրենին ո՞ր լեզուն էր դերասաններուն ուղեղին համար…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՍԱՐԴՈՍՏԱՅՆ

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Մութին մէջ շիթ մը լոյս․ ժամեր շարունակ, լուռ ու մունջ կը փնտռեմ ես մինակ եւ տրտում։

Պատէն իջած սարդոստայնը իր մետաքսեայ հիւսուածքով զիս կը գրաւէ, ձայն կ’առնէ եւ կը շշնջայ ականջիս։ Պահ մը կը սարսռայ մարմինս. սարդոստայնը ինծի կտոր մը լոյս պիտի տա՞յ։

Ներքին ձայն մը զիս կը քաջալերէ․ ինչո՞ւ ոչ, փորձ մը ըրէ, թերեւս ուզածիդ կը հասնիս։ Հլու, հնազանդ սարդոստայնին կը նայիմ եւ կը սպասեմ. ի՞նչ է տալիքը։
Գեղեցիկ, համաչափ եւ մետաքսահիւս թելերը զիս կը գրկեն ու կը տանին մեծ մօրս սենեակը, ուր անկիւն մը, մութ ու պաղ, կողովի մը մէջ կոկիկ շարուած՝ միլն ու մետաքսեայ գունդ-գունդ թելերը՝ ճերմակ, կը տեսնեմ։

Իր թոռան համար սկսած բարձերիզ մը, վրան ծաղկիկներ շարուած, սէր եւ գուրգուրանք կը բուրէ։

Ձեռքս առած այդ մետաքսահիւս ծաղիկները կը մօտեցնեմ պապակ սրտիս ու յանկարծ, յագեցած ծորող լուսաւոր կաթիլէն, սիրտս կ’աշխուժանայ, կը խայտայ։

Ձեռքիս ասեղնագործը այս անգամ մեղմիկ ձայնով մը կը սկսի երգել՝ «Օրօր, օրօր, անուշ բալիկս»։ Այնքան քնքուշ, բարի ու ազնիւ։

Կարօտով երկար շունչ մը կ’առնեմ։

Ձեռքերս բացած դէպի վեր, շատ դէպի վեր, կ’երգեմ երգը փառաբանութեան…

Գտայ, գտայ լոյսը այս մութին։

Խաբկա՞նք էր, թէ կտոր մը երազ, բայց եւ այնպէս սարդոստայնը կրցաւ զիս շիթ մը լոյսով խաբել։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԻՒԱՆԴԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻ՞ՒՆ, ԹԷ…

ՄԱՐԻՆԱ ՊՈԶԵԱԳԱԼԵԱՆ ՊԱԶԱՐՊԱՇԵԱՆ

Հիւանդի այցելութիւն չէր, այլ հիւանդի ընկերակցութիւն։ Ասկէ մօտ քսանհինգ տարի առաջ, ընկերուհիիս եւ իր ծնողքին հետ այցելեցի վիրաբուժական-գեղագիտական հիւանդանոց մը, ուր ընկերուհիս քիթի գործողութեան պիտի ենթարկուէր։ Պզտիկ հիւանդանոց մըն էր, սենեակներն ալ պզտիկ էին։ Մինչ հիւանդապահները կը պատրաստէին ընկերուհիս գործողութեան, ես զինք կը զբաղցնէի զանազան նիւթերով, որպէսզի հոգեկանը բարձր պահէի։ Արդէն պատրաստ էր։ Զինք դրին անուաւոր պատգարակի մը վրայ եւ ուղղուեցան դէպի գործողութեան սենեակ։ Ես ալ, թէ՛ հետաքրքիր, թէ՛ մտահոգ ընկերակցեցայ մինչեւ սենեակ եւ մինչեւ երեսիս դուռը չփակուիլը չբաժնուեցայ իրմէ։ Երեք ժամ ետք, դուրս եկաւ ընկերուհիս, որ արդէն կերպարանափոխուած էր՝ «այլակերպուած»։ Քիթը փաթթուած էր մի քանի մեթր վիրակապով, որ գրեթէ ամբողջ դէմքը կը ծածկէր, իսկ աչքերը այնքան ուռած էին, որ կապուտցած կոպերը չէին բացուեր։ Ինքզինքս դժուարաւ կրցայ զսպել չխնդալու համար, ծնողները ազդուած էին եւ քիչ մըն ալ տխուր։ Որքան ալ որ քմահաճոյքի եւ գեղեցկանալու համար եղած գործողութիւն մըն էր, բայց վերջապէս իրենց զաւակը վտանգի ենթարկուած էր եւ այդ մէկը զիրենք կ’անհանգստացնէր, մանաւանդ որ անոնք լրիւ չէին յօժարած այդ գործողութեան։

Թէեւ ընկերուհիս շատ ցաւեր կը զգար, բայց ուրախ էր։ Յաճախ զուարճախօսութիւններով կ’ուզէի զինք զբաղցնել եւ մթնոլորտը փոխել, բայց ինք դժուար կը խնդար՝ թէ՛ ցաւէն, թէ՛ քիթին վիրակապերէն։ Յաջորդ առտու դարձեալ ընկերակցեցայ ընկերուհիիս, այս անգամ տուն վերադառնալու համար։ Գլուխը վեր պահած պիտի մնար եւ ընդհանրապէս՝ պառկած։ Բժիշկէն մի քանի յանձնարարութիւններ ալ առած էր, որոնց բծախնդրօրէն հնազանդեցաւ։ Մօտ ամիս մը ետք, վիրակապերը քակելէն ետք, ուրախ եւ գոհունակ վերադարձաւ։

Նպատակը յաջողութեամբ իրագործուած էր։ Մոռցած էր շաբաթներ շարունակ ցաւով իր տառապանքը, դէմքի ուռեցքին կամաց-կամաց այտերէն դէպի վար կախուիլը, շնչառութեան դժուարութիւնը եւ այլն։ Զարմանալի է մարդ արարածը։ Իր փափաքին, նպատակին հասնելու համար տեսակաւոր ցաւերու կը տոկայ, յօժարակամ վտանգի կ’ենթարկէ ինքզինք։ Արդեօք այդ նպատակը կ’արժէ՞ այդքան ցաւ եւ արկածախնդրութիւն։ Վստահ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆԿԱԽ ԹՌԻՉՔ

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Խարխլած դրան միջանցքէն կապոյտ երկինքը կ’երեւի:

Դրախտը շատ դիւրին դժոխքի կը վերածուի, սիրահարը՝ օտարի:

Մերկ ծառը տժգոյն ուրուական է, իսկ ծաղկածը՝ նորահարս։

Նոյն աչքերն են քեզ աստուածացնողն ու փոքր միջատի վերածողը:

Ինքզինք փճացնող դրան միջանցքէն ոսկեգոյն արեգակը կը շողայ, առաջին քայլն է, կ’ըսեն, միշտ վիշտով ու դժուարը, որոշում առնելն է հիմնականը:

Քալէ՛, քալէ՛… արագ քալէ՛… վազէ՛, վազէ՛… ոտքերդ պիտի կտրուին գետնէն ու պիտի սկսիս թռչիլ․ օդին մէջն է, որ թեւերդ պատռտուելով՝ ցաւով ու կսկիծով պիտի բացուին ու սլացող թեւերդ պիտի որոշեն նոր ուղիդ:

Թափթփած դուռը ետիդ պիտի մնայ իր ծանր, փոշոտ յիշատակներով: Միայն թէ վստահի՛ր ուժիդ, ականջ տո՛ւր պոռթկացող, բանտարկուած ինքնութեանդ:

Հինը անշարժ պատկեր է, իսկ նոր ուղին՝ կանչող հրճուանք:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: