ԵՍ ԱՍՈՐ ՄԱՍԻՆ ՊԻՏԻ ԳՐԵՄ…

ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ

Ծանօթ դէմքը ինծի սիրելի անձանց անունները մէկիկ-մէկիկ տալէ ետք հարցուց.

– Քեզ սիրողները ո՞ւր են հիմա, գիտե՞ս, իրենց կ’այցելե՞ս,- եւ աւելցուց տխուր դէմքով,- ես ասոր մասին պիտի գրեմ։

Շատ գէշ զգացի, անճրկեցայ, գիտցայ, որ խօսակիցս լաւ բան պիտի չգրէր իմ մասիս․ ճիշդ էր ան, Ուայթինսվիլի, Նիւ Ճըրզիի, Ուսթըրի, Պոսթընի եւ Փրավիտընսի սիրելի ննջեցեալներուն չեմ այցելեր… եւ տեսայ, որ եկեղեցւոյ մը աստիճանէն ալեւոր մը ու ես իրարու յենելով ելանք, իջանք։

Եւ ուրեմն, տխուր, տրտում արթնցայ, բայց ուշ էր։ Ի՛նչ կարեւոր էր եկեղեցի երթալս։

Սուրճին հոտէն ու համէն կուշտ՝ ճանապարհիս մտմտացի, թէ շատ մարդ պիտի ըլլա՞յ, առաջին աշխարհամարտի աւարտէն հարիւր տարի ետք։ Նիսի այս թաղամասի զոհերուն զաւակներն ու թոռները պիտի յիշե՞ն իրենց համար զոհուած հարազատները եւ աղօթք մը պիտի ընե՞ն, մոմ մը պիտի վառե՞ն։

Յիշեցի, որ տարիներ առաջ, Մեծի Պահոց հսկումի օր մը, երբ Նորթ Անտովըրի եկեղեցին քարոզելու կը քշէի, խորհելուս պատճառաւ ուղեկորոյս եղած էի, եւ յետոյ, ատիկա ըրեր էի քարոզիս նիւթը։ Ուղեկորոյս ըլլալս նկարագրեր էի, ու եզրակացուցեր, որ մեր առօրեայ կենաց մէջ մենք ալ կը կորսնցնենք եկեղեցի տանող ճամբան, այն, որ մեզ կը կապէ Աստուծոյ։ Աւարտին, Թոմը եկաւ ինծի ըսելու, որ հաւներ էր ըսածներս, եւ ուրախացուց զիս։ Ան էր երազիս մէջ ննջեցելոց անունները տուողը։

Յիշեցի կարդացած ըլլալս Թոմին՝ հիւանդութեան դէմ քաջաբար պայքարելէն ետք յաւէտ ննջելուն մասին։ Թոմ Վարդապետեանին ստորագրած անգլերէն յօդուածները ամէն շաբաթ լոյս կը տեսնէին „The Armenian Weekly“ շաբաթաթերթին մէջ Poor Tom վերտառութեամբ։ Վերջին անգամ ես Թոմը տեսայ Ուաշինկթընի մէջ կայացած Ազգային Պատգամաւորական Ժողովին, եւ ան իրմէ անբաժան լուսանկարչական գործիքով Տէր Գրիգորիսին, Պետրոս Գալանեանին, հանգուցեալ Ճինեթ Նազարեանին ու իմ պատկերը քաշեց։

…Հոգելոյս Գէորգ եղբօրս մասին գրելը հեշտ չէ. իր արկածահար այս աշխարհէն մեկնելէն ետք իր մասին չգրելս ու չխօսիլս կը նեղէ զիս ու կ’երկարաձգէ սուգս…։ Ամիսներ անց, դեռ չեմ համոզուած իր հոսկէ ուրիշ տեղ գացած ըլլալուն, թէեւ թափառական ըլլալէս ետք տարին մէյ մը, կամ քանի մը տարին անգամ մը տեսած եմ զինք, միայն քանի մը օր, բայց ան միշտ եղած է ընտանիքիս հետ եւ սիրով օգնած է բոլորին։ Եւ ինծի միշտ ըսելիք ունէր հեռաձայնով։

Պարզ, ազնիւ, բարի, պարկեշտ, ընկերասէր, ընթերցասէր, ազգասէր եւ եկեղեցասէր էր Գէորգ եղբայրս, ամէն Կիրակի Անթիլիասի վանքը պատարագի կ’երթար, եւ անոնց վերջինը այս տարուան Ծաղկազարդի օրուանը եղաւ։
Շատ կը սիրէի իր խօսած ատեն յանկարծակի խնդալը իր ըսածին վրան, եւ ես ալ կը խնդայի իրեն հետ։ Եկեղեցականներուն կենսագրականները գոց գիտէր ան, աբեղայի, վարդապետի, եպիսկոպոսի ու կաթողիկոսի ծննդեանց եւ ձեռնադրութեանց թուականները կը յիշէր, եւ իր կարդացած մամուլը «Ազդակ»ն ու «Հասկ»ն էին։

Արաբ Բունարի ձմեռ երեկոներու մեր ընտանեկան հաւաքոյթներուն կամաւոր ոտքի կ’ելլէր ան եւ իր քուռակներուն համար հաստատած տօնին մասին կը քարոզէր համարձակ, ու, երբեմն, աթոռակի մը վրայէն Ազէզի եւ Արաբ Բունարի մեծ ծնողացս գլուխները իրարու կը միացնէր եւ կը պսակէր զանոնք կրկին ու նորէն։ Մենք խնդալէն կը մարէինք, բայց հայրս կը բարկանար վրան…։ Տարիներ ետք, երբ իր այս ըրածները յիշեցնէինք՝ «Կը հնարէք», կ’ըսէր, չէր հաւատար…։
Փոքրուց կը սիրէր ան հօրս խանութը առեւտուր ընել, եւ Պէյրութ հաստատուելէ ետք ալ թէ առանձին, թէ հօրս հետ գործել կը շարունակէր։

…Այսպէս, առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտի հարիւրամեակին՝ 11 Նոյեմբեր 2018ի առտուն, Սէն Ֆիլիփ եկեղեցին մտայ։ Հայրենակից մը Հայր Ժիլ Ֆլորինիին հետ կը խօսակցէր. խաչափայտը համաշխարհային առաջին պատերազմին զոհուածներուն անուանց յուշաքարին քով տեղափոխուած էր, երկու ծաղկեպսակներով։ Խաչ հանելէ, աղօթելէ ետք մօտեցայ Հայր Ֆլորինիին եւ Ֆրեր Ժագին։ Վարդապետը ըսաւ, որ քաղաքապետարանէն միայն երկու տիկիններ եկած էին եւ ծաղկեպսակներ զետեղած, եւ անոնցմէ մէկը հարցուցած էր իրեն․

– Դուք հոս ի՞նչ կ’ընէք։

– Տիկի՛ն, դուք եկեղեցւոյ մէջ էք, եւ այս եկեղեցւոյ հովիւը ես եմ…- պատասխանած էր ան։

․․․Եւ, այսպէս, անտեսանելի ճամբայ մը կայ այս եւ անդիի աշխարհին միջեւ, որուն վրայէն մեր կենաց օրերուն երբեմն հոգեպէս կ’երթեւեկենք եւ կը յիշենք մեր հերոսներն ու սիրելիները։

Աշխարհամարտէն հարիւր տարի անց, Նիսի այս թաղամասին մէջ զոհուածներուն անունները մէկիկ-մէկիկ փորագրուած են Նիսի եկեղեցեաց յուշատախտակներուն վրայ, եւ սակայն թաղեցիներ չեն այցելեր։ Անոր համա՞ր երազիս եկած սիրելի Թոմը տխուր դէմքով ըսած էր ինծի․

Ես ասոր մասին պիտի գրեմ…։

Նիս, 11 Դեկտեմբեր 2018

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԳԵՂԱՐԴ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Կը յառաջանանք ասֆալթին վրայ, փոսերով լեցուն եւ ճաթռտուքներով: Շարժավարը գէր, յաղթանդամ, սպիտակամորթ երիտասարդ մարդ մըն է: Ուրիշ շարժավարներու չի նմանիր, որոնք աւելի թուխ եւ կոշտ տեսք մը ունին եւ նաեւ կոշտ կը խօսին:

Քաղաքէն դուրս կ’ելլենք: Դաշտերուն տեսարանը կը սկսի, տեղ-տեղ դեղին, կանաչ, գոյներու անցք մը, ուր բնութեան գեղեցկութիւնը իր մերկութեամբ կը պարզուի մարդուս աչքերուն առջեւ: Ո՛չ տուն, ոչ տեղ, այլ դեղին-մանիշակագոյն դաշտեր, ծառ ու ծաղիկներով լեցուն: Բլուրներ կը սկսին երեւիլ, բլուրներ… լեռներ…: Ո՞ր կողմը որ երթամ, կը դառնամ դէպի այն կողմը, ուր տեսնել կը փափաքիմ Արարատ լեռը իր վեհ գագաթով: Արարատ… Երեւան քաղաքին ամէն կողմէն տեսնել կարելի է, պայծառ օրերուն: Սակայն վեհաշուք լեռը, որուն գագաթը ձիւնածածկ է միշտ, ամչկոտ հարսի մը նման, մշուշէ քօղով մը ծածկուած կ’ըլլայ եւ կը պահէ իր նազելաշուք գեղեցկութիւնը: Շուրջս կը դիտեմ հիացմամբ եւ քաղաքէն դուրս ելլելու ու բնութեան հետ գիրկընդխառնուելու պահը կ’ըմբոշխնեմ: Կը բռնենք Գառնի-Գեղարդի ճամբան: Վերջին երկու օրս է Հայաստանի մէջ: Առանց այդ տեղերը այցելելու բաժնուիլ կարելի չէ երկրէն: Մարդ քանի՞ անգած կ’ուխտէ այցելել նոյն տեղը, նոյն սրբավայրը: Ուխտ մը չէ սա եւ ոչ միայն այցելութիւն, այլ փափաք մը անդիմադրելի, քաշողական ոյժ մը, որուն դիմադրել կարելի չէ. եթէ չտեսնեմ այն քարը, խաչքարը, ժայռերը, նոյնիսկ փեթակները եւ եթէ չխմեմ այն ջուրէն, չեմ սեպեր, որ այցելեր եմ Հայաստան:

Շարժավարը կը խօսի շարունակ, մինչդեռ ես կը նախընտրեմ անձայն դիտել շուրջս, բնութիւնը, գոյները: Կիսովին կը լսեմ պատմածները ու գլխով կը հաստատեմ: Կը պատմէ զաւակներուն մասին, կնոջը մասին եւ մօրը: Ոչ մէկը կը հետաքրքրէ զիս: Կ’երկրորդէ. կնկան պաքուցի հայ մը ըլլալը. կը շեշտէ, որ իրենց ամուսնութիւնը տագնապի պատճառ եղած է ընտանիքին մէջ: Զարմացումի արտայայտութիւն մը կը գծուի դէմքիս վրայ. Պաքո՞ւ… ուրկէ՞ ուր: Սիրահարութիւնը սկսած է համալսարանին մէջ եւ ի վերջոյ պսակուած երեք զաւակով: Համալսարա՞ն: Շարժավարը կը յայտնէ, որ իրաւագիտութիւն ուսանած է: Իրաւագէ՞տ… շարժավա՞ր: Կը յայտնէ, որ իր ասպարէզը չ’ըներ, որովհետեւ անկողմնակալ եւ արդար պիտի չկարենար ըլլալ երկրին ներկայ պայմաններուն մէջ:

Թաւշեայ յեղափոխութիւնը դեռ չէ եղած: Թէեւ եղած ըլլար…: Աղտոտութիւնները մաքրել…: Աղտը այնքան խորունկ իշխած է ու արմատացած եւ պատած…: Ուստի ժամանակի կը կարօտի աղտոտութիւնը արմատախիլ ընել: Ո՛ւր որ պեղես, ո՛ւր որ փորես, սեւ ջուր կը բխի, ակ մը թթու, որմէ թունաւորուած են նոյնիսկ պարկեշտ մարդիկ: Առանց ամչնալու ինքզինք արդար ցուցնող պետութեան նախկին կառավարիչները անտրամաբանական եւ անխիղճ քննադատութիւններ կ’ընեն նորին մասին: Սակայն ամէն տեղ կացութիւնը այնպէս է: Ո՞վ կ’ըսէ, որ ո՛ւր սխալեցայ:

Զով ջուրով երեսս կը լուամ նեղ փոսին վրայ ծռած: Չսահելու համար ճիգ կը թափեմ, ջուրը կը հոսի ժայռերէն եկեղեցիին մէջ եւ հոնկէ ալ ճամբայ մը գտած կը կորսուի, կ’երթայ քարերուն տակէն: Կը կենամ եկեղեցիին մուտքին․ բա՞կ, գաւի՞թ․ չեմ գիտեր ինչ անուանել. մոմեր կը վառին: Քարէ կոթող մըն է այս եկեղեցին, հեթանոսական շրջանի գաղտնավայր, ուր պաշտամունք կը կատարուէր քրիստոնէական. միակտուր քարը փորուած է ներսէն եւ գործածուած որպէս սրբավայր քրիստոնէութեան ընդունման ժամանակէն ալ առաջ: Լուսամուտէն ներս թափանցած լոյսին ներքեւ կանգ կ’առնեմ: Կը նայիմ դէպի գմբէթ, այնպիսի ուժ մը կը սպասեմ, որ թեւերէս վեր բարձրացնէր զիս ու վերանայի դէպի երկինք, մարմնով… հոգիով: Եւ… կ’ըլլայ… կը հաւատամ, կը տեսնեմ, կ’ըմբռնեմ ու կը զգաստանամ: Պահ մը կը դադրի ժխորը եւ ականջներուս մէջ կը հնչէ. «Տէ՜ր, ողորմեա՛»:

Շարժավարը ինծի կը սպասէ: Զառիվերին վրայ կազմուած կրպակներէն կը գնեմ շարոց, շատերուն ըսած ճեվիզլի սուճուխը եւ քաթա, որուն վրայ նախշուած է «Գեղարդ»:

Կը կիսեմ եւ կը հրամցնեմ շարժավարին: Կէսօր եղած է: Հողին, ջուրին համը, բոյրը վրան կը ճաշակենք:

Վերադարձի ճամբան կը բռնենք: Այս անգամ Գառնի չեմ հանդիպիր. լիացած եմ: Հեթանոսական շրջանի այս տաճարը այցելելու մտադրութիւնը ուրիշ թուականի մը կը յետաձգեմ: Այնքա՜ն շատ ընելիք ունիմ քաղաքին մէջ, այցելելիք թանգարաններ, ցուցահանդէսներ եւ համերգներ:

– Ի՞նչ է, կը մսիս,- կը հարցնէ շարժավարը, տեսնելով որ ձեռքերս կը շփշփեմ, շունչովս տաքցնելով:

Մտերիմս չէ, սակայն կը խօսինք:

– Պաղ է,- կ’ըսեմ ու վզնոցիս կը փաթթուիմ աւելի սեղմ:

– Ես,- կը շարունակէ,- խոզի, արջու իւղով կը սնանիմ: Խոզին ոսկորները կը փշրեմ ակռաներուս տակ:

Պահ մը աչքերս կը սահին հաստ փորին, ցցուած, ու կը խորհիմ, որ արջու մը չափ ուժով ըլլալու է: Մեղա՜յ. ճեվիզլի սուճո՞ւխը էնէրժի տուաւ: Հապա՞…

Ինքնաշարժը կանգ կ’առնէ դաշտին եզերքը: Շարժավարը ծխախոտ մը ծխելու համար վար կ’իջնէ:

– Իջի՛ր քիչ մը, օդ ա՛ռ:

– Պաղ է,- կ’ըսեմ:

– Նայէ՛, ձեռքերս որքա՜ն տաք են: Կը բռնէ ձեռքերս:

Ես սառ կտրած եմ արդէն եւ աւելի կը սառիմ:

Մարգագետնին վրայ աղջիկներ կը վազեն: Քուրմեր շուրջպար բռնած են եւ շարժավարը, արջու մորթ մը կռնակը, թագաւորական բարեւ կու տայ շուրջիններուն: Ասդին-անդին բացագանչութիւններ կան, որոնց կը խառնուին խնդուքի ձայներ: «Ես խոզին ոսկորները կը փշրեմ»: Շամփուրներուն վրայ խորոված կը դառնայ: «Կը տաքնաս»: Հեթանոսական շրջանի պաշտամո՞ւնք կը կատարուի Գառնիի մեհեանին վեհ սիւներուն առջեւ: Խնդուք կը բարձրանայ եւ հովեր կ’արձագանգեն հովիտն ի վար: Ծանրութիւն մը կայ վրաս: «Ես կը տաքցնեմ»:

Ծանր կոպերս կամաց-կամաց կը բացուին. մօտեցած ենք քաղաքին: Երթեւեկը կը սկսի խճողուիլ եւ հեռուն կը բարձրանան շէնքեր անճոռնի եւ բարձր ու թերեւս ալ աշխարհագրականօրէն վտանգաւոր՝ յառաջիկայի համար: Ապականած է քաղաքը, արեւ չկայ այն եղանակին, մինչդեռ եթէ ըլլար… արդեօ՞ք յաջորդ այցելութեանս արեւը աւելի վառ կը փայլի…: Վստահ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՐՈՆ ԹԱԳՈՒՈՐԸ ԿԱՄ ԹԱԳՈՒՈՐ ՈՒՍՏԱՆ

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

Առաւօտ շատ կանուխ կ’ելլէին մեր տան բնակիչները, թէեւ տունը կար երեք աշխատաւոր՝ հայրս, մօրաքոյրս եւ քեռայրս, սակայն տան բոլոր անդամները կարծես քիչ մըն ալ իբր յարգանք շարժման կ’անցնէին անոնց հետ: Ձմեռ ատեն հայրս նախ պարտէզ կ’ելլէր ու կը սկսէր փայտ կոտրել, յետոյ փայտերը ներսը, վառարանին քով կը շարէր եւ ամէն անգամուն՝

 – Աս Եանաքի ըսուած տրճանը (չարամիտ) լաւ մը չէ դիզած փայտերը, իւստելիք (աւելին) հաստ փայտերն ալ չէ կոտրած:

Յետոյ նախաճաշը կ’ընէր ու սակառը առնելով դէպի շոգեկառք կ’ուղղուէր: Սամաթիա կօշկակար էր հայրս, բոլորին պարոն Թագուորը, այլազգիներուն Թագուոր Ուստան (վարպետ): Խանութին մէջ կար իր գործասեղանը, վրան հազարումէկ գործիքներով: Անկիւնը՝ մեքենան ու փոքր աթոռ մը եւ անշուշտ աթոռ մըն ալ յաճախորդներուն համար: Այդ շատ պզտիկ խանութը ունէր նաեւ վերնայարկ մը, ուր հայրս կը բարձրանար քանի մը սանդուխով: Իսկ պատերը բոլորովին ծածկուած էին լուսանկարներով: Լուսանկարներ, որոնք հօրս ուրիշ մէկ երեսակն էին, կը պատմէին հօրս ընտանիքին մասին․ Մեծ Եղեռնէն ազատած ըլլալով, դարձած էին գաղթական ու եկած էին ապաստանելու Սամաթիա, հոն Ս. Գէորգ եկեղեցին տէր-տիրական եղած էր այս խեղճ վիճակի մատնուած ընտանիքներուն: Հայրս մաս կազմած էր եկեղեցւոյ մէջ կազմուած ֆանֆարին, սորված էր թրօմփէթ նուագել: Արդէն աւելի վերջ ալ հօրեղբայրս հոն պիտի սորվէր սաքսօֆօն, ջութակ, քլարինէթ եւ կիթառ: Հայրս կ’ըսէր, թէ հօրեղբայրս կորսուած տաղանդ մըն էր: Տարիներով ուսուցչութիւն ըրած էր այժմ համբաւաւոր դարձած երաժիշտներու, բայց ինք անյայտ անուն մը մնացած: Իր հեզ ու խոնարհ բնաւորութիւնը արգելք եղած էր իր տաղանդը ցուցադրելուն: Իր լուսանկարներուն մէջ կարելի էր տեսնել հօրս ֆանֆարի օրերը, Թուրքիոյ առաջին կազմուած սենֆօնիք նուագախումբին մասնակցութիւնը: Ասկէ զատ կար Նազըմ Հիքմէթի նկարը, քանի որ անոր ամենամտերիմ ընկերը կու գար յաճախ հօրս հետ զրուցելու․ թրքական օփերայի հայ արուեստագէտներէն Նուպար Պայվերթեանին նկարը՝ «Գարմէն» օփերայի մէջ ստանձնած իր դերով․ եւ անշուշտ՝ հօրս շատ սիրած Լուիս Արմսթրօնկինը:

– Թագուորաքի՜, քալէ աչսանա քաբույու (դուռը բաց):

Ցերեկուան ժամերուն եկած Մատամ Ալիքին այսպէս կը ձայնէր հօրս, սակայն վերէն Աստուած պէտք է իջնէր, որպէսզի հայրս դուռը բանար, քանի որ ան ցերեկուան քունը պիտի քնանար:

– Ա՜խ, վրէ՛, այաքապըսըզ քալաճամ (առանց կօշիկի պիտի մնամ):

Խոր լռութիւն… դիմացի ձկնորսը՝

– Մատամա, թօփ աթսան տույմազ (ռումբ նետես չ’իմանար):

Քիչ վերջ կու գար տիկին Թագուկը:

– Քա, աս ինչ սօսեթէ խունտուրաճի է (կօշկակար), սանըրսըն կրալիչային (կարծես թագուհիին) կօշկակարն է:

Անդիէն կը ձայնէր հայ աղանդերավաճառը.

– Է՜, տիկին Թագուհի չե՞ս մի, հա՜ հա՜ հա՜ հա՜:

Հայրս շատերուն համար խորհրդատու մըն էր, կարծես, այնպէս մը կը խօսէր, կարծես համալսարանաւարտ ուսեալ մարդ ըլլար: Իր խօսքին մէջ կը խառնէր ֆրանսերէն բառեր, անշուշտ իմաստը գիտէր, սակայն ոմանք չէին հասկնար ու կ’ըսէին, թէ Պարոն Թագուոր քազմասիոն-քիւրէքսիոն (շինծու բառեր) ինչե՜ր կ’ըսես, ճանըմ, պիրազ ուֆալա տա անլայալըմ (քիչ մը մանրէ, որ հասկնանք):

Ան կը պատմէր, թէ ինչպէս ժամանակին Սամաթիա հայաշատ թաղ մը եղած էր ու նաեւ՝ քիւչիւք (պզտիկ) Փարիզ: Թատերական խումբերու ելոյթները եւ ժողովուրդին այդ թատերախաղերուն հանդէպ ցուցաբերած կեցուածքը, քանի որ ժողովուրդը քանի մը անգամ վախցած էր բեմին վրայ դերասաններուն կատարած շարժումներէն…: Յանկարծ ոտքի կ’ելլէր ու խռպոտ ձայնով՝

– Տէզտէմօնա՜ (Օթելլօ), քեզ պիտի սպաննեմ…

Խանութին մէջ գտնուողները, որոնք յաճախ իր բարեկամները կ’ըլլային, խնդալէն կը մարէին: Ինչ-ինչ դրուագներու ականատես եղած էր հայրս….:

Այսօր կը խորհիմ, թէ գիտելիքներէս շատերը կը պարտիմ հօրս:

Գիշերը, երբ տուն վերադառնար, կ’ըսէր, թէ նորէն այսօր խանութը փանտօմինա փրցուցած էր: Կեանքը հօրս աչքին մէջ կարծես թատրոն մըն էր եւ ինք՝ յաջող դերասան մը:

Իր եւ իր ընտանիքին ապրած ողբերգութիւնը, ինչպէս միշտ կ’ըսեմ, երբեք չպատմեց լալկան լեզուով մը: Ան հայը բոլորին պատկերացուց իբրեւ բարձր անհատականութեան տէր, իմաստուն ժողովուրդ մը: Այլազգիներուն պատմեց Այվազովսքիէն, Չուխաճեանէն, Խաչատուրեանէն: Պատմեց իւրայատուկ շարժուձեւերով, ատեն-ատեն ալ խօսեցաւ փիլիսոփայի նման:

– Թագուո՜ր, քա մարդը պիշ-պիշ կը նայի կոր, պան մը չհասկցաւ,- կ’ըսէր մայրս, զինք զգուշացնելու համար:

-Հոգ չէ, թող չհասկնայ, ականջին մէջ լախըրտը (խօսք) մը կը մնայ:

Այո՛, սիրելի հայրիկս, բոլոր լախըրտըներդ ականջիս մէջն են: Լոյսերուն մէջ ննջէ՛:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆՈՒՇ ԼԵԶՈՒՆ…

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

– Աս Մուսթաֆան նորէն չեկաւ։ Առանց պտուղի մնացինք։ Ի՞նչ եղեր է արդեօք։

– Երեք շաբաթէ ի վեր չի գար կոր, քա չըլլայ մարդը մեռաւ։

– Չէ՛, աղջի՛կ, ձիու պէս մարդ էր։ Բերանդ խէր բաց։

– Մահը գալու ըլլայ նէ ձի-մի չի՛ ճանչնար։

– Երբեմն ձայնը ականջիս կու գայ, պատշգամ կը վազեմ, վար կը նայիմ՝ մէկը չկայ։

– Մուսթաֆա՛, ականջդ լսէ՛ ու ելլես գա՛ս։

– Է՜, ուալլա (Աստուած վկայ) խայտառակ եղանք։Ամէն օր հագուիր ու շուկայ իջիր։ Ոտքերուս վրայ վիճակ չմնաց։

Խօսողները դրացուհիներս են։ Տակաւին չեն յուսահատած ու պտղավաճառին սպասելով բացակայած օրերը կը հաշուեն։ Անոնց մէջ է նաեւ, հեքիաթներուն չարսիրտ վհուկներուն նմանող, մեր քմահաճ ու դժուարահաճ դրացուհին, որ յաճախ թերութիւն մը կը գտնէ մարդուն ծախած ապրանքին մէջ, ու գինը, գոյնը, չափը, խակութիւնը, հասունութիւնը, չորութիւնը կամ ուրիշ բան մը կը գտնէ այդ խեղճուկրակ մարդուն հակաճառելու. մարդն ալ հաստ շրթունքը սեղմելով զայրոյթը կը պահէ ու՝ «Դուն ինձմէ լաւ գիտես, իրաւունք ունիս», ամչնալով կ’ըսէ, հարց չստեղծելու համար։ Բայց կռիւներով սնող այդ կինը՝ «Կը քմծիծաղի՞ս, ամօ՛թ քեզի», կը կանչէ ու ձեռքի պտուղով լեցուն տոպրակը կառքին վրայ կը նետէ ու պոռպռալով վեր կ’ելլէ։ Կառքին շուրջը գտնուող ու ամօթահար կիները կը մխիթարեն մարդը ու՝ «Սրտիդ մի՛ մեծցներ», ըսելով սուսուփուս կը շարունակեն իրենց գնումը։

Մուսթաֆան, քառասուն տարիէ ի վեր, ամէն օր՝«Էյննա թֆֆէ՜հ, էյննա պանատորա՜, էյննա ռմմէ՜ն, էյննա քուսա՜…» («Խնձոր ունինք, լոլիկ ունինք, նուռ ունինք, դդում ունինք…»), կանչելով, իր ապրուստի միակ միջոցը եղող եւ աչքին լոյսին պէս պահած, գոյնզգոյն պտուղներով ու բանջարեղէններով բեռցուցած ծանր կառքը հրելով կու գար եւ իր ապրանքին գովքը կը հիւսէր։ Մեր թաղեցիները ո՛չ միայն կը ճանչնար ան ու անոնց կենսագրութիւնը ծայրէ-ծայր գոց սորված էր, այլեւ իրենց քիմքի ճաշակն ու նախասիրած ուտելիքներն անգամ գիտէր։ Տիկինները իրենց ճաշացուցակին համեմատ ապսպրանք կ’ընէին անոր, ինքն ալ յաջորդ օրը շուկային լաւագոյն ապրանքը կ’ապահովէր ու կը բերէր իր սիրելի յաճախորդներուն։

Կառքը թաղ հասնելէն առաջ Մուսթաֆային հնչեղ ձայնը կը լսուէր հեռուներէն ու թաղին մէջ իրարանցում մը կը սկսէր։ Գետնայարկ, առաջին ու երկրորդ յարկ նստողները իրենց տուներէն կ’իջնէին ապրանքը անձամբ ընտրելու։Անոնց կը միանային թաղի տուներուն նորեկ վարձուորները եւ անցորդները։ Երրորդ եւ չորրորդ յարկը բնակողները պատշգամէն կը սկսէին իրենց հարցուփորձը եւ կը կատարէին պատուէրները։ Մարդը սակարկութեան առիթ չէր տար, բարեխղճութեամբ քանի մը հարիւր դրամ կը զեղչէր եւ այդպիսով կիներուն սիրտը կը շահէր։ Բոլորին՝ «Եա սթնէ, ընթի պէս ը’ըմըրի» («Մեր տիկի՛ն, դուն միայնհրամայէ՛»), կ’ըսէր ու հակառակ իր տարեց եւ յոգնած ըլլալուն, շնչասպառ, մինչեւ չորրորդ յարկ կը հանէր քիլօներով ապրանքը։

Եթէ կնոջ մը տանտիկինութեան մասին գաղափար ունենալ ուզես, դրացիներէն բացի Մուսթաֆային ալ պիտի հարցնես։ Ան գիտէ, թէ թաղին ո՛ր կինը ճաշ կ’եփէ, ո՛վ պատրաստ ճաշի ետեւէն կ’իյնայ, ո՛վ կ’աշխատի ու հակառակ իր յոգնութեան, ճաշ եփելու համար իրմէ գնում կ’ընէ, ո՛վ գործը պատճառաբանելով ճաշ եփելէն փախուստ կու տայ եւ ո՛վ դուռ-դուռ կը պտտի ու տնեցիները անօթի կը ձգէ։

Թաղեցիներուն համար շատ կարեւոր ու անհրաժեշտ երեք կէտեր կան՝ կանուխ արթննալը, մաքրութիւն ընելն ու ճաշ պատրաստելը․ ասոնք լաւ տանտիկին ըլլալու չափանիշերն են իրենց համար։Ասոնց վրայ կ’աւելնայ անուշեղէն պատրաստելու հմտութիւնը։ Այդ բաժինը իմանալու համար ալ պէտք է թաղի նպարավաճառին հարցնել։ Հոն ամէնքը ամէնուն մասին ամէն ինչ գիտեն. ամէն մարդ իր մասնագիտութեան ծիրէն ներս, շատ անգամ ալ՝ այդ ծիրէն դուրս անշուշտ։

Երեք տարի առաջ կարճ ժամանակի մը համար (կարճ ըլլալը կը կարծէինք) փոխադրուեցանք Լիբանան ու մտերմիկ հնչող «Հայաստան թաղամաս»ին մէջ բնակելու համար տուն մը ընտրեցինք։ Թաղեցիներն ու դրացիները ջերմ ժպիտներով ընդունեցին մեզ ու մեծէ՜ն-փոքր, իրենց ազնիւ մօտեցումով գրաւեցին մեր սրտերը։ Քանի մը օր վերջ Մուսթաֆան մեզ պատշգամը նստած տեսնելով, նոր յաճախորդի հոտը առած՝ ուրախացած էր. սակայն իր ակնկալիքը ջուրը ինկած էր, երբ ամիսներ անցան ու մենք գնում չըրինք իրմէ։ Ամուսինս ու ես, երկուքով, Պէյրութի թաղերը աւելի լաւ ճանչնալու նպատակով մէկ կողմէն կը պտտէինք, միւս կողմէն ալ մեր առօրեայ գնումները կ’ընէինք։Պտղավաճառը մեզ շուկայէն բերուած «պատրաստ» ուտելիք գնել նախընտրող հռչակած էր, սակայն ճաշերուս հոտը առնող բարի դրացուհիներս հերքած էին այդ սխալ ենթադրութիւնը։

Մեր ազնիւ, խնդումերես ու աշխատասէր տանտիրուհիին եւ դրացուհիներուն կողքին կար բոլորին հակակրանքը շահած այդ նոյն վհուկանման կինը՝ վերի յարկի դրացուհիս։ Է՜հ, այդքան լաւ մարդոց ոտքին քով, անկասկած, մոլախոտ մը պիտի բուսնէր։ Թաղեցիները՝ «Աղտոտ ու թունաւոր լեզուէն հեռո՛ւ կեցիր», ըսելով զգուշացուցեր էին զիս․ մինչ դեռես՝ «Այսքան տարի շուրջիններուս հետ լեզու գտած եմ, ասոր հետն ալ հաշտ ապրելու ձեւը կը գտնեմ», կրկնած էի անոնց։

Այս կինը որքան փորձեց ու տակաւին կը փորձէ մեզ անհանգստացնել, միեւնոյնն է՝ չենք դժգոհիր։ Առանց զգուշացնելու պատուհանները կը լուայ՝ մեր պատուհանները կը փակենք ու կէս ժամ ետք կը բանանք։ Լուացքէն քանի մը կտոր (երբեմն ալ ուրիշ իրեր) մեր պատշգամը կ’իյնացնէ, անյարմար ժամերուն դուռը կը զարնէ ու վար ձգած իրերը կը պահանջէ․ձայներնիս չենք հաներ ու այլեւս դուռը չզարկած դուրս կը հանենք ու բազրիքին վրայ կը դնենք վար ձգած բոլո՜ր իրերը։ Լուսաբացին, գործի գացած պահուն, կրուներուն անտանելի ձայնով «նուագահանդէս» կը սարքէ․ ականջ չենք կախեր։ Իր երիտասարդ տղան շէնքին մէջ պոռչտալով իրենց հաջան շան ետեւէն կը վազէ ու անկէ աւելի բարձր «կը գեղգեղէ»․ առանց բարկանալու պատշգամ կ’ելլենք ու անոնց խաղերը կը դիտենք։ Շունը անընդհատ կը հաջէու կէս գիշերին՝ իրենց դրդումով կը կատղի ու մեր առաստաղը երկրաշարժի կ’ենթարկէ․ «Մենք ալ անցեալին շուն պահած ենք, ի՞նչ ընէ կնիկը», կ’ըսենք ու՝ «Այսօր հոս ենք, վաղը հոս չենք», ըսելով ակռանիս կը սեղմենք ու այդ «երկրաշարժներուն» ժամանակ՝ «Մենամարտը սկսաւ», կ’ըսենք եւ կը ծիծաղինք։

Այս բոլոր անախորժութիւնները լռելեայն կը տանինք. սակայն կարիճին բնազդը կը փոխուի՞, անպայման պիտի խայթէ, չէ՞։ Այս մեր կարիճն ալ՝ «Թէ չխայթեմ, ես կը պայթեմ», ըսաւ ու օր մը ամբողջ թոյնը հաւաքելով մեր դրան զանգը զարկաւ։ Դուռը բացի․ չբացած ըլլայի։ Բարեւ-մարեւ չըսած, մէկ շունչով սկսաւ յարձակումի․ «Հոս նայէ՛, – պոռաց, ձեռքերը մէջքին դնելով,- ա՛լ կը բաւէ՛, ամիսներէ ի վեր լռած եմ, բայց չափը անցուցի՛ր։ Այս ի՞նչ է, օրը նոր՝ ճաշին հոտը նոր։ Երեկոյեան կ’եփես ու այդ ճաշերուդ հոտը աշխարհ կ’առնէ։ Ես ազմա ունիմ, հիւանդ եմ, այսպիսի հոտեր վատառողջ կ’ընեն զիս։ Կամ գործի եղած պահուս եփէ՛, կամ ալ պատրաստ կերակուր բե՛ր, հանգստացիր ու հանգստացո՛ւր, իւ՜ֆ…»։ Պոռալը ու կանչելը շարունակած պահուն, հազար ու մէկ բան կ’անցնէր միտքէս։ Կերակուրի անուշաբոյր հոտէն անհանգստացող միակ անձը այս կինը ըլլալու է, կը մտածէի։

Եթէ տանտէրս ու ընտանիքիս անդամները լսէին այս անամօթին համրածները, այսպէս պիտի ըսէին. շէնքին տէրն ու տանտիրուհին՝ «Դուռը երեսին գոցէի՛ր, անկի՛րթ է։ Դուն մտիկ մի՛ ըներ, ուզած ժամուդ ուզածդ եփէ, աղջի՛կ»։ Տանտիրոջ տղան՝ «Ասոնք պիտի վռնտեմ, չափը անցուցին, եա՜»։ Դրացուհիներս՝«Անբարոյին մէկը, չամչցած։ Աստուած հեռո՛ւ ընէ»։ Ամուսինս՝ «Յուսամ ամէն անգամուան պէս չլռեցիր ու մուխը մարեցիր»։ Աղջիկս՝ «Ապօո՜ւ, ե՛ս պէտք է ըլլայի»։ Տղաս՝«Մամայիս ասանկ ըսէ՞։ Չէ՜, չե՛մ ներեր»։ Հայրս՝ «Ներս հրաւիրէիր ու բացատրութիւն տայիր»։ Մայրս՝ «Թերեւս կնիկին սիրտը համով ճաշ մը կ’ուզէր։ Ասկէ վերջ ճաշերէդ իրեն ալ բաժին հանէ»։ Մեծ hայրս՝ «Խենթին իրաւունքէն միայն խենթը կու գայ։ Սուր ակռադ ցուցնէիր»։ Մեծ մայրս՝ «Խենթին հետ խենթ չըլլա՛ս։ Արդէն մեր դէմը խելացի մը չ’ելլեր որ…»։

Այս ամէնը՝ շատ բարի, գլխո՛ւս վրայ, բայց ե՛ս, ե՛ս ի՞նչ պիտի ըսէի։

Առանց տատամսելու, մտածածներս ամփոփեցի, ուժս հաւաքեցի եւ այսպէս ըսի. «Երանի՜ կարենամ ճաշ չեփել, բայց մերինները կաթսայով եփուած ճաշ կը սիրեն եւ միեւնոյն ճաշը երկու օր չեն ուտեր։ Երբեմն դուրսէն ճաշ կը բերենք, բայց տունի ճաշը կը նախընտրեն։ Շատ նեղուեցայ, որ ազմա ունիս ու հիւանդ ես։ Այլեւս ճաշ եփած ժամանակս պատուհանները կը գոցեմ ու այդ անուշաբոյր հոտերը մե՛նք կը վայելենք։ Վստահ եղիր, որ ճաշերուս հոտէն չէ, որ դուն կ’անհանգստանաս, այլ շանդ մազերէն։ Կ’երեւի մազերը շատ կը թափին, որովհետեւ ամէն օր լուացքիս վրայ թափած մազերը հաւաքած պահուս հազս կը բռնէ, բայց՝ «Դրացի ենք, ամօթ է, վստահ որ գորգերը վրաս չի թօթուեր», կ’ըսեմ ու վեր ելլելով չեմ գանգատիր։ Մե՛ղք ես․ մե՜ղք,  ճար մը խորհիր։Ես ալ կենդանի շատ կը սիրեմ, բայց առողջութեանս հաշւոյն չ’ըլլար պահեմ։ Անցած ըլլայ, ճանս»։ Խօսքերս լսած պահուն մէջքին դրած թեւերը վար իջեցուց, կիտած յօնքերը ազատ արձակեց, դէմքին սառոյցը հալեցուց ու այսպէս պատասխանեց. «Ա՜խ, շատ ճի՛շդ խօսեցար։ Ես արդէն շուքիս հետ կը կռուիմ, չեմ ուզեր պահել այդ շունը, բայց տղաս բերաւ, շատ կը սիրէ։ Ի՞նչ կրնամ ընել, ճար չունիմ՝ պիտի պահեմ։ Ես գորգերս վրադ չեմ թօթուեր, բայց ամէն կողմ մազ է։ Եկուր, տունս տե՛ս, առտուընէ մինչեւ իրիկուն սրբիչն ու փոշեկուլը ձեռքէս չեն իյնար», ըսաւ ու գլուխը կախ՝ «Կը ներես» մը աւելցուց եւ աստիճաններէն վեր բարձրացաւ։

Է՜հ, հիմա երեսիս միշտ ժպտացող, սիրալիր բարեւ տուող ու անգամ որպիսութիւնս հարցնող այդ կինը ուրկէ՞ պիտի գիտնար, որ ես՝ «Անուշ լեզուն օձը ծակէն կը հանէ» առածին հաւատարիմ զինուորներէն մէկն էի ու խաղաղութեան ճերմակ դրօշը պարզած սրտիս մէջ ճերմակ աղաւնիներ կը պահէի։

Չմոռնալէս ըսեմ, որ խեղճ Մուսթաֆան քանի մը վհուկանման կիներու ըսի-ըսաւին չդիմանալով, իր հաւատարիմ բարեկամ կառքը ծանր բեռնէն հանգստացնելու համար իր պարտէզին մէջ ձգած է, ինքն ալ նաւամատոյցը սկսած է աշխատիլու ծփացող ծովը դիտելուն մէջ գտած է իր հանգիստը։ Անդին, Մուսթաֆային բացակայութենէն օգտուող, մեր թաղին անկիւնի խոնարհ պտղավաճառը իր գործին յաջողութեան ու փառքին օրերը կը վայելէ։

Յ. Գ.

Դրացուհիս օտար է ու հայերէն կարդալ չի գիտեր, անոր համար հանգիստ սրտով գրեցի այս ամէնը, թէ ո՛չ… մեղա՜յ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՅՈՒՍԱԿԸ

45688887_186700608900288_4361270428430237696_n

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

– Անի՛, նայէ, աղջիկս, այսօր մեզի Տիկին Պայծառը այցելութեան պիտի գայ, ուրեմն շնորհքով կեցի՛ր ու պարկեշտ աղջիկ մը եղի՛ր:

– Սակայն, մեծ մամա, ես անշնորհք աղջիկ մը չեմ…:

– Անշուշտ, գիտեմ, սակայն ես անգամ մը եւս յիշեցնել ուզեցի:

Տարին մէկ կամ երկու անգամ Տիկին Պայծառը մեզի կ’այցելէր: Այն ատեն մեր տան մէջ արդէն սովորականէն դուրս եռուզեռ կ’ըլլար: Իրաւ է, որ մերինները հիւրասիրութիւն կը սիրէին ու ամէն ջանք ի գործ կը դնէին հիւրերը լաւագոյնս մեծարելու համար, սակայն Տիկին Պայծառին պարագան տարբեր էր: Արդէն օր առաջուընէ մաքրութիւնը կատարուած կ’ըլլար, յաջորդ օր տունը աղուոր մը աչքէ կ’անցընէին:

– Սը տեղը իմ ձեռագործս զետեղենք,- կ’ըսէր մեծ մայրս,- սը տեղն ալ Տիկին Արաքսիինը:

– Սեղանի ծածկոց ըլլալով ո՞ր մէկը դնենք, սա տանթէլալըն աղուոր է:

– Օ՜ֆ, հիմա ատիկա օսլայել պէտք է, գործը մեծցուցիք, ճանըմ:

– Քա՛, ընտո՞ր չմեծցնենք, կնիկը ինքնաշարժի ֆարի նման աչք ունի, ամէն թարաֆ կը նայի:

Տիկին Պայծառը քեռայրիս հարուստ ազգականն էր, հագուած-շքուած, իր անձնական ինքնաշարժով կու գար: Մասնաւոր շարժավար ունէր: Երբ ինքնաշարժը մօտենար մեր դրան, փողոցի ընկերներս մայթին վրայ շարուած կը դիտէին: Տիկինը կառքէն չէր իջներ կը սպասէր, որ մարդը դուռը բանար, յետոյ ձեռքի շարժումով մը կ’ըսէր, թէ չսպասէ իրեն:

Մայրս, մօրաքոյրս զինք կը դիմաւորէին ու կ’առաջնորդէին հիւրասրահ: Կինը ուշադրութեամբ կը նայէր շուրջը․

– Քէտիլէրի քովալատընըզ, տե՞ղիլ մի (կատուները վռնտեցիք, չէ՞):

Տիկին Պայծառը կատուներէն շատ կը վախնար ու կ’ըսէր.

– Ամա՛ն, ամա՛ն, ուղուրսուզ շէյլէր (չարաբեր բաներ):

Հակառակ որ քեռայրս մաքուր հայերէն խօսող մարդ էր, տիկինը թրքախօս էր: Հաւանաբար այլազգիի հետ կատարած ամուսնութեան արդիւնքն էր այս: Մերինները կ’ըսէին, թէ մարդը մեծահարուստ է ու երբեք չի խառնուիր իր կնոջ կրօնական ապրումներուն եւ աւելին, ինքն ալ Կաղանդ, Ծնունդ իր կնոջ հետ եկեղեցի կ’երթայ ու օժանդակութիւն կ’ընէ զանազան մարմիններու:

– Հա՛, հա՛, պիզիմ էֆէնտի (ամուսինս) «շէն մնաք, պայծառ մնաք» տէտիքլերինի տույտուքչա փարալարը աթըեօր թեփսիլէրէ («շէն մնաք, պայծառ մնաք» լսելուն՝ դրամները պնակներուն մէջ կը նետէ):

Հոգեկան յագեցում մը կը զգար, ո՛վ գիտէ:

Սուրճի սպասարկութենէն վերջ՝ կարգը կու գար լիքէօրին, անշուշտ բալի լիքէօրը արծաթեայ ափսէի վրայ, խմիչքի բիւրեղեայ գաւաթներով կու գար:

– Էլիզաճըմ էլլէրինէ սաղլըք (ձեռքերուդ դալար), փէք կիւզէլ (շատ աղուոր է), ամա քարանֆիլի պիրազ ֆազլա մը քաչմըշ (արդեօք մեխակը աւելի՞ եղեր է):

Պայման էր, որ փոքր քննադատութին մը ընէր… սակայն Էլիզան լիճի նման հանդարտ՝

– Օլապիլիր, աֆիյէթ օլսուն (կրնայ ըլլալ, անուշ ըլլայ),- կ’ըսէր:

Տիկին Պայծառը ամէն գալուն նոյն քաղցրեղէնը կը բերէր, միշտ նոյն խանութէն եւ նոյն քանակութեամբ ու կ’ըսէր, թէ ասիկա Էլիզային բերած է: Նուշի հիւթով ու զանազան պտուղներով համեմուած քաղցրեղէն մըն էր:

– «Ճէմիլզատէ»է, առած եմ,- կ’ըսէր գոհունակութեամբ ու անշուշտ կը սպասէր մերիններուն գովասանքին:

Չէի զուարճանար ու կը նեղուէի այս չափազանց լուրջ կնոջմէն: Արդէն աչքերս սեւեռած կ’ըլլային անոր թեւին անցուցած պայուսակին: Այդ պայուսակը երբեք ձեռքէն չէր ձգեր եւ ատեն-ատեն ալ մէջը կը բանար ու կը նայէր մէջը: Աստուած իմ, արդեօք ի՞նչ կար հոն…: Նոյն պահուն, սակայն, մեծ մօրս աչքերը կը զգայի վրաս, եւ դէպի վեր բարձրացած յօնքերը:

Գարնան բաւական տաք օր մը Տիկին Պայծառ կրկին այցելեց մեզի. ամէն ինչ կարգին էր, թէյասեղանն ալ՝ ըստ պատշաճի պատրաստուած: Այդ տարիներուն նախընթրիքի նման պատրաստութիւն կը կատարուէր՝ պանիրի տեսակներ, կարագ, սեր, քանի մը տեսակ անոյշ, մօրաքրոջս պատրաստած չէօրէկը, մեծ մօրս պէօրէկը եւ մօրս քէյքը: Ախորժակով ճաշելէ վերջ արդէն տիկինը կատարած էր իր քննադատութիւնները ու ըսելով, թէ օդը շատ տաք էր, փափաքած էր նստիլ բաց պատուհանին առջեւ: Ա՜հ, չար սաաթ (գէշ ժամ), կ’ըսէր մեծ մայրս քանի յիշէր պատահածը:

Իսկոյն մեր կատուներէն՝ Միքին, որ չափազանց հսկայ կատու մըն էր, պատուհանէն ներս ցատկեց: Մեզի համար սովորական էր, սակայն երբ Տիկին Պայծառ գիրկը տեսաւ Միքին, պոռալ սկսաւ:

– Ամա՜ն, չարաբեր է կատուն, ա՜հ, Էլիզամ, ներտէն կէլտի պու պաշըմա (ուրկէ՞ եկաւ ասիկա գլխուս):

Կինը վախէն կը դողար, սակայն ամենէն հետաքրքրականը այն էր, որ իր պայուսակը ձեռքէն չէր ձգած: Ուժով մը կուրծքին վրայ սեղմած էր զայն: Ափսո՛ս, խորհած էի, որ այդ փաթըրտըին (խառնիճաղանճ) պայուսակին մէջինները դուրս կրնային թափիլ:

Այսօր կը խորհիմ, թէ Փանտորայի տուփն էր, որ պիտի բացուէր ու տիկնոջ պայուսակէն ինչե՜ր ու ինչե՜ր դուրս պիտի թափէին՝ զինք լքող ընտանիքը, իր դժուար մանկութիւնը, բաւական կսկծալի երիտասարդութիւնը…:

Ա՜խ, չարաբեր կատուն նոյնիսկ չկրցաւ պայուսակը Տիկին Պայծառին թեւէն դուրս հանել․․․:

Լոյսերուն մէջ ննջեն բոլորն ալ:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ԱՍՏՈՒԾՈՅՍ ՀԵՏ

43691118_299331077369308_4861847475209633792_n

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Դպրոցին սեւ, երկկողմանի, մետաղեայ, զոյգ խաչ կրող դռնէն ներս կը մտնեմ, կ’ուղղուիմ դէպի ձախ, արեւելեան կողմը գտնուող, հնակառոյց հայ առաքելական եկեղեցւոյ փոքրիկ գաւիթը։ Ձախին փակ են պատուհանները. բանկալն է։ Առանց մոմի կը մօտենամ փոքր տարածութեամբ գաւիթին, ուր մոյթերու վրայ բարձրացած քարաշէն զանգակատունը կայ, բայց անոր վրայ գմբէթ չկայ, այլ՝ տանիք մը: Հազիւ մէկ քայլ առած՝ կամացուկ մը կը հրեմ մեղրագոյն, արեւու ճառագայթէն աւելի շիկնած եւ ներկը քերթուած, հնադարեան ոճով, փայտեայ դուռը, մէկ աստիճան վար կը նետեմ ոտքս եւ հազիւ մէկ-երկու քայլ առնելով աջին գտնուող նստարաններէն մէկուն վրայ կամացուկ մը կը նստիմ։ Հօրս տունը։ Երկար շունչ մը կ’առնեմ, հարազատ թուող այս շատ խորհրդաւոր, քարաշէն, հայկականութիւն բուրող եկեղեցին այդ օրերուն միակ հարազատ վայրն էր ինծի, երբ նոր վերադարձեր էի ճամբորդութենէն, Լաթաքիա հաստատուելու նպատակաւ։ Այլեւս Լաթաքիան ծովեզերեայ պտոյտի այդ քաղաքը չէր ինծի համար, այլ՝ պատերազմէն հեռու, ապահով շրջան մը:

Նախապէս եկեղեցին մէկ-երկու անգամ այցելած եմ։ Այս անգամ տարբեր հոգեվիճակով մը մօտեցայ, երբ օրեր շարունակ այս անծանօթ քաղաքին մէջ, թէեւ մի քանի հայ նոր դրացիներու ծանօթացած էի, այս խճողուած եւ իրար անցած թաղին մէջ մինակ կը զգայի ինքզինքս․ միայն՝ օտար դէմքեր, մարդիկ, սովորութիւններ, տհաճ, բարձր ձայներ, ուրիշին ճաշակով կահաւորուած տուն։ Ես իմ տունս կ’երազէի, տանս պատերը կ’երազէի, շրջանակս, հարազատներս․ ոչ մէկը ունէի, ոչ միւսը․ յաճախ նոյն խրատականները լսելէն ջղայնութիւնս կը գրգռուէր. «Է՛հ, ի՞նչ պիտի ընես, հոգիդ ողջ թող ըլլայ, բոլորին ալ եղաւ, ամէն մարդ թափառական մէջտեղերն է, հոգիի վնաս թող չըլլայ, այո, ըսելով փառք կու տամ»: Մարդիկ որքան առատաձեռն են խրատներ բաժնելու մէջ․․․:

Երկար, քառանկիւն ու գծաւոր բազմոցներ, ամէն մէկը երիզով մը նստարանի մը կապուած, իսկ նստարաններուն հակառակ ուղղութեամբ՝ նոյն կտաւէն պատրաստուած գրպանիկներ, մէջը մէկական մուգ կարմիր եւ ոչ շատ փոքր ժամագիրքեր, ոչ-տպածոյ, այլ՝ պատճէնահանուած, խոշոր տառերով: Կը բանամ, եւ առաջին էջին վրայ կապոյտ գրիչով, ոչ-գեղեցիկ եւ ուղղագրական մի քանի սխալներով արձանագրուած ձեռագիր նախադասութիւն մը կայ, հինգ բառերէ կազմուած, ամէն մէկ բառին առաջին տառը գլխագիր է: Ձեռքերուս մէջ կը պահեմ զայն, ինչպէս միշտ սովորութիւն դարձուցած եմ որեւէ աղօթագիրք ձեռքս պահել, նոյնիսկ եթէ չաղօթեմ, կ’առնեմ զայն գիրկս, իբրեւ չարէն պաշտպանուելու զրահ։ Կը սկսիմ աջս-ձախս զննել, շատ գեղեցիկ, հնադարեան քարեր իրենց բնական գոյները պահած, վրայ վրայի շարուած են, մէկ մեծ, մէկ պզտիկ, մէկ ծուռ, մէկ շիտակ, տեղ-տեղ փորագրուած վեցանկիւն աստղիկներ կան, փոքրիկ լուսամուտի նման, ուրկէ հիւծած, տժգոյն, փոշի ճառագայթը քանակի նման ուղիղ կը ժայթքի եւ դէմի պատին վրայ իր ուրուագիծը կը ձգէ․ այդ լուսեղէն գիծէն մանր եւ լուսաւոր, դժուար երեւցող փոշիի կէտերը վեր-վար, անհանդարտ կը մնան չարաճճի փոքրիկներու նման:

44830499_586490498472021_5438075818242736128_n

Դժուար նշմարելի էին նաեւ շատ փոքր, նոյն քարէն շինուած քանդակազարդեր եւ ցցուն, փոքրիկ խաչեր: Մէջտեղի պատը շիտակ սլացք կ’առնէր ու կիսակոր կամարներ կը կազմէր, որոնք իրարու կը միանային: Ձախին՝ վերը, նորէն լուսամուտ մը, բայց երկինքը չէր, որ կ’երեւէր, այլ ուրիշ պատեր կային մթութեան մէջ: Իսկ աջին՝ երկու հեքիաթային, կիսակոր լուսամուտներ, որոնք լուսաւորման միակ աղբիւրներն էին:

Ելեկտրականութեան հոսանքը անջատուած էր, ըստ այդ օրերու ժամանակացոյցին,  եւ տակաւին ժամը ինն ըլլալու վայրկեաններ կային: Լուսարարը կը սպասէր, որ եկեղեցին հաւատացեալներով քիչ մը լեցուէր, որպէսզի ելեկտրածին գործիքը աշխատցնէր:

Հիանալի, հոգեխաղաղ վիճակի մը մէջ, հետաքրքիր, զննող աչքերով առաստաղը կը դիտեմ եւ կը սկսիմ շարունակել դիտելու գործողութիւնս եւ ոչ՝ նայելու․ ուսուցիչս կ’ըսէր՝ «Դիտող եղէ՛ք եւ ոչ՝ նայող, դիտողը կը տեսնէ ետին պահուած գեղեցկութիւններ եւ խորհուրդ, իսկ նայողը՝ ոչինչ»: Ի՞նչ է փնտռածս: Այդ խորհրդաւոր, կիսամութ սրբատան մէջ քարերը ձայն կ’առնեն եւ բոլորը միաբերան, մեղմ ձայնով կը սկսին արտասանել, հանդարտ՝ «Եկեղեցին հայկական ծննդավայրն է հոգւոյս, ինչպէս քարայր մ’ընդարձակ, պարզ ու խորունկ, մութ ու լոյս․․․ Եկեղեցին հայկական մէն մի քարին տակ գետնի դէպի երկինք բարձրացող գաղտնի ճամբայ մը ունի․․․», այո՛, որքան դիպուկ են Թէքէեանի այս տողերը, ամէն հայու հոգիին մէջ դրոշմուած, եւ երանի անոնց, որոնք զանոնք բացատրող, վերլուծող ու սիրցնող ալ ունեցած են: Այս իսկ պահուն կը զգամ բարձրանալս, թեւեր առնելով կը խորասուզուիմ դէպի այդ գաղտնի ճամբան, որ միայն ու միայն երկնային զուլալ կապոյտով է ներկուած, այդ խաղաղութեան եւ սիրոյ ճամբան, ուր եթէ ալ աւելի բարձրանաս ու սլանաս՝ օրին մէկը պիտի վայելես յաւերժական երջանկութեան երանգները․․․:

44929567_338338663395512_3808562657749893120_n

Առաստաղը՝ զուրկ լուսամուտէ, միեւնոյն քարերու շարանն է: Զանգը կը սկսի ղօղանջել եւ յիշեցնել՝ եկէ՛ք, եկէ՛ք, այսօր օրհնեալ Կիրակի է, ժամ պատարագի օր:

Միս-մինակ, բարձրաձայն կը սկսիմ տէրունական աղօթքը արտասանել, ձայնս երթալէն խեղդուելու պէս կ’ըլլայ, բառերը կոկորդիս կը փակին, արցունքիս կաթիլները կը խեղդեն այդ սուրբ բառերը․ բարձաձայն կը սկսիմ լալ, ձեռքս այդ գիրքը առնելով կուրծքիս կը սեղմեմ, նաեւ իրեն կը միացնեմ փոքրիկ Կիպրիանոսս, ամէնօրեայ եւ անբաժան հոգեւոր ընկերս: Երկար շունչ մը կ’առնեմ եւ կը սկսիմ մութին մէջ կարդալ։ Կը բաւէր յիշել ամէն մէկ աղօթքի միայն առաջին բառին գծագրական ձեւը եւ ոչ իսկ տառը, ու արդէն շատ արագ, մտքէս կը շարունակէի։ Մանկութեանս համարները գոց կրնայի արտասանել, իսկ հիմա, կ’երեւի քիչիկ մը բթացած է ուղեղս կամ այնքան ծանրաբեռնուած է տեսակաւոր մտահոգութիւններով եւ պատասխանատուութիւն կոչուող փշածաղիկով, որ այլ՝ փափուկ եւ նրբիկ ծաղիկներուն տեղ չի տար հանգիստ շարժելու կամ օրօրուելու: Մէյ մը այդ գրքոյկէն էջ մը կը կարդամ, մէյ մը՝ իմ գրքոյկէս, շատ արագ, առանց նայելու  կ’արտասանեմ:

Յանկարծ լոյսերը կը զօրանան, ի յայտ կու գան քարաշէն, շատ խորհրդաւոր աւագ խորանը, Տիրամօր պատկերը, գիրկը՝ Յիսուս Մանուկը, խորանին վրայի աշտանակները․ արուեստական ծաղիկներն ու ծածկոցը շատ ներդաշնակ չեն, բայց հարց չէ, «ամէն ինչ պէտք չունիս քննադատի աչքով դիտելու», ես զիս կ’այպանեմ: Կախուած են բիւրեղեայ լոյսեր, մոմի կերպարով, քով քովի, մի քանի հատ, թէեւ մէկ հատը բաւարար էր լուսաւորելու այդ փոքրիկ տարածութիւնը, որ կրնար աւելի խորհրդաւոր ըլլալ: Բայց փառաշուքը նախընտրած են մեր կղերականները։

44842648_572848686481489_1211579827178438656_n

Շարականներն ու պատարագի երաժշտական մեղմիկ եւ քնքուշ ստեղծագործութիւնները քեզ կը գրկեն եւ կը փոխադրեն մթնոլորտ մը, ուր միմիայն բուրաստանի մը նման բարութեան ծառերով շրջապատուած ես, կսկիծի բոյսեր չեն ըլլար, որ հոգիդ արիւնեն եւ վիրաւորեն։ Հոն միայն Նարեկացիի, Շնորհալիի, Կոմիտասի, Եկմալեանի, Խորէնեանի ստեղծագործութիւնները կը հնչեն․ հայ մամիկներու եւ բարեսիրտ մարդոց աղօթքներուն արձագանգը կամացուկ մը կը դպչի գերյոգնած հոգիիդ եւ մայրական սիրալիր համբոյրով մը կը գրկէ քեզ:

Նիհարակազմ, ճարպիկ եւ աշխոյժ լուսարարը կը մտնէ խորանին հիւսիւսը գտնուող աւանդատունէն, կը բարձրանայ խորան եւ կայծակի արագութեամբ կը սկսի վառել աշտանակներուն մոմերը, վազելով ետ կ’իջնէ եւ ներս կ’ուղղուի: Եկեղեցիէն դուրս կ’ելլեմ, մոմ գնելու, կը տեսնեմ նոյն ինքը՝ քիչ առաջուան լուսարարը, պարզ զգեստ հագած մոմ կը ծախէ: Կը վերցնեմ ընտանիքիս անդամներուն թիւով մոմեր եւ կ’ուղղուիմ դէպի ձախին գտնուող մոմավարութեան խորանիկը, մկրտարանին փակած, կամարաձեւ եւ հայկական նախշերով զարդաքանդակուած գեղեցիկ կառոյց մը․ բայց մէջի սրբանկարը շատ փոքրիկ էր, կ’երեւի մէկը նուիրած էր, եւ հոն դրուելիք ուրիշ սրբանկար մը չըլլալուն այդ զետեղած էին: Կը վառեմ մոմերս ամէն մէկուն հետ Աստուծոյս փառք տալով եւ խնդրանքս ներկայացնելով:

Այս խորհրդաւոր պահուն, քովս փոքրիկ աղջիկ մը կու գայ, իրմէ աւելի փոքր քրոջ ու եղբօր ձեռքէն բռնած, անոնց մէկական մոմ կու տայ, ու կը փորձեն իրենց մատներուն վրայ կենալ եւ վառել մոմերը։ Աջին գտնուող Յովհաննու Մկրտիչին եւ Յիսուսի սրբանկարները կը համբուրեն եւ դուրս կ’ելլեն եկեղեցիէն, կ’երեւի թէ ակումբ պիտի երթան: Փոքրիկ, հրեշտականման թիթեռնիկ մը սառած մնացած է խորանին վրայ: Մայր մը իր երկու մանչ զաւակներով աջ կողմը գտնուող խորանիկին կը մօտենայ եւ իր ձագուկներուն ձեռքերը աղօթքի դիրքին բերելով կը սկսի աղօթել: Այո, այլեւս միջին տարիքի անձ մըն եմ ես, եւ թէեւ մանկութեան օրերս երէկուան նման միշտ թարմ մնացած են մէջս, բայց տարիներ սահած են, դպրոցական փոքրիկ աղջիկը չեմ ալ, որ առաւօտ կանուխ դպրոցին կից գտնուող Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին անպայման կ’այցելէր:

Արցունքոտ աչքերս կ’ուղղեմ խորանին ետեւի կամարձեւ գրութեան եւ մտքէս կը կարդամ․ «Թագաւոր երկնաւոր, զեկեղեցի քո անշարժ պահեա՛, եւ զերկրպագուս անուանդ քում պահեա՛ ի խաղաղութեան»:

Կը փոխեմ տեղս, աւելի կը մօտենամ դասուն, քանի տեղս գրաւուած էր, եւ արդէն՝ միւս նստարաններն ալ։ Վերջը հասկցայ, որ անոնք, որոնք յաճախ ներկայ կ’ըլլան, ունին իրենց տեղերը, ինչպէս որ ես ալ այլեւս ունիմ: Արաբերէն լեզուով ձայներ կը լսեմ՝ մօր մը իր զաւակներուն մասին արտասանած խօսքը եւ, ինչ տարօրինակ, այդ նոյն մօր զաւակները, հայերէն լեզուով տէրունական աղօթքը կ’արտասանեն: Ի յայտ կու գայ, թէ այս գաղութին մէջ խառն ամուսնութիւններ գոյութիւն ունին, յոյն հայր կամ յոյն մայր ունեցող մանուկներ կան: Հետաքրքրիր ականջիս կը հնչեն տարբեր, կտրտուած հայերէններ, արաբերէն բառերով խառնուած: Անշուշտ բիւրեղ ողջոյններ ալ լսելի են, ասոնք մեր գիտցած հայերն են, արդէն յառաջիկային բոլորին ալ ծանօթացայ եւ մէկ-մէկ բարեկամացայ:

44854987_265340250995042_2908274982079430656_n

«Խորհուրդ խորին, անհաս անսկիզբն, որ զարդարեցեր զվերին պետութիւնդ, ի յառագաստ անմատոյց լուսոյն, գերապանծ փառօք զդասս հրեղինաց»ի երգեցողութեամբ սարկաւագ մը, երկու դպիր եւ անշուշտ Տէր Հայրը, որ մանկութենէս ծանօթ բարեկամի մը զաւակն է, կը մտնեն ատեան, ոտքի կ’ելլենք եւ Կիրակի օրուան Սուրբ Պատարագը կը վայելենք:

․․․Կ’անցնին չորս երկար աշուններ, չորս տառապալի ձմեռներ, երեք այրող ամառներ, բայց միայն ծաղկաբոյր գարունները կը պահեմ մէջս, միշտ ամէն չարիքի բարիքը քովս քաշելով, ամէն ձախողութեան մէջ գտնուող նշոյլ մը յաջողութեամբ ուրախանալով, ամէն տառապանքի վայելքն ու ուրախութիւնը մէջս պահելով։ Որքան տարիքս յառաջանայ, հոգիս չի կարծրանար, աւելի զգայուն եւ ուրիշները մտածող կը դառնամ, չեմ գիտեր ի՛նչ տեսակ էակի մը կը վերածուիմ, զօրաւո՞ր թէ փխրուն, բայց մէկ բան գիտեմ՝ ներող կը մնամ եւ ոչ ոխակալ:

Այսօր, երբ եկեղեցի կ’այցելեմ, այլեւս օտարներու, անծանօթներու չէ, որ կը հանդիպիմ, այլ հարազատ անձերու, որոնք բոլորը անխտիր ժպիտով մը կը բարեւեն, կը հարցնեն իմ եւ ընտանիքիս որպիսութիւնը:

Ունեցայ մեծ թիւով հաւատարիմ եւ անկեղծ ընկերներ եւ ընկերուհիներ, քրոջ ու եղբօր նման հոգեհարազատ անձեր: Իսկ երբ ոտքս դպրոցի շրջափակը հազիւ դնեմ, աշակերտները գիրկս կը վազեն անունս կանչելով, հոգիս ուրախութեամբ կը խայտայ, ինչպէ՞ս պատասխանատուութիւն չզգալ այս ձագուկներուն հանդէպ, որոնք դատարկ գիրկս միշտ ուրախութեամբ կը լեցնեն: Ըլլան Կիրակնօրեայի, ըլլան դպրոցի աշակերտները, անոնք այլեւս հոգիիս մէջ դրոշմեցին գեղեցիկ պահեր եւ զգացումներ, որոնք կեանքիս զարդարուն էջերէն պիտի մնան:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՆՐԱԾԱՆՕԹ ԲԺԻՇԿԸ

20181104_080140.png

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Մէկ շաբաթ առաջ աղջիկս ու մէկուկէսամեայ թոռնուհիս Հայաստան մեկնեցան։ Մենք, այր ու կին, անցեալի մեր հանգիստ կեանքին վերադարձած, առանց ընդհատումներու կը քնանայինք, մեր ուզած ժամուն կ’արթննայինք եւ երկու ամսուան ընթացքին լսած ու գոց սորված մանկական երգերուն փոխարէն մեր նախընտրած երաժշտութիւնը կ’ունկնդրէինք, ի վերջոյ խաղաղութեամբ գիրք մը կը կարդայինք։ Այս բոլորը կը մխիթարէին մեր յոգնած մարմինները, բայց մեր շուրջը գտնուող առարկաները առիթ պիտի տայի՞ն այդ խաղաղութիւնը վայելելու։

Կարօտը օրէ օր կը ծանրանար եւ կը ճնշէր մեր սրտերը։ Հազիւ՝ «Փառք Աստուծոյ, խէրով-բարով տեղ հասան», կ’ըսէինք, ու յանկարծ բազկաթոռին տակէն կորսուած խաղալիք մը կը գտնուէր, խոհանոցը ձագուկին գունաւոր դգալներէն մէկը մեր ձեռքին տակ կու գար, կամ որեւէ աննշան ու մոռցուած իր մը մէջտեղ կ’ելլէր եւ իսկոյն երկու ամսուան հեքիաթային օրերը ֆիլմաշարի պէս կ’անցնէին մեր աչքերուն առջեւէն։ Ո՛ր անկիւնը նայէինք՝ անխիղճ յուշ մը կը ծիծաղէր մեր դէմքին ու հանգիստ չէր տար մեզի, մինչեւ որ ձեռնահեռաձայնին ապաւինէինք։

Փոքրիկին համար ալ շատ դժուար եղած էր։ Երկու ամիսէ ի վեր այդ գործիքին մէջ հայրը տեսնող ու անոր հետ իր անհասկնալի՝ թռչնիկի լեզուով հաղորդակցող մանկիկը, այժմ, հոն բանտարկուած կը տեսնէր իրեն հետ ամէն երկվայրկեան, շուքի պէս հետեւող ու զինք խնամող տատին եւ մամին։ Հիմա, մեր այտերուն փոխարէն, ձեռնահեռաձայնին պաստառը կ’ողողուէր համբոյրներով ու անոնց համն ու հոտը կը սառէին անոր պաղ ապակիին վրայ։

Աղջիկս կը պատմէր, թէ ինչպէս կէսգիշերին պզտիկը կ’արթննար եւ ժամերով` «Տատի՜-տատի՜», կը կրկնէր ու երկուքը՝ հայր ու մայր, լոյսերը վառելով տան սենեակներուն մէջ կը պտտցնէին զինք, մինչեւ որ համոզուէր, թէ այս տեղը իր երազած տեղը չէր ու հիմա տատին եւ մամին ձեռնահեռաձայնէն դուրս չէին կրնար գալ։

Երբ մեր քովն էր, թաղի կատուները տեսնելու համար՝ «Տատո՜ւ, տատո՜ւ», ըսած ու լալու սկսած պահուն, արագ կօշիկները կը հագցնէինք ու փողոց կ’իջեցնէինք զինք։ Թաղին մէջ, զինք երջանկացնող կատու մը անպայման կը գտնուէր, երբեմն ալ տասնեակ կատուներ՝ կեր ակնկալելով կը հաւաքուէին շուրջը։ Քանի մը վայրկեան տեւող այդ հաճոյքը կը խաղաղեցնէր իր խռոված հոգին։ Հիմա՛, Լիբանանէն մինչե՜ւ Հայաստան երկարող ճամբուն իմաստը չըմբռնող փոքրիկը կը կարծէր, որ՝ «Տատի՜, մամի՜», ըսելով ու կօշիկները մօրը երկարելով պիտի ստիպէր զայն տունէն դուրս գալ, որ մեզ տեսնէր։ Երանի՜…

– Կարօտը, ահա՛, մեզի ալ այցելեց,- կ’ըսէինք ու ձայներնիս կը կտրէինք։

Վերջին տարիներուն կարօտին թարախակալ վէրքը չհամտեսող մնա՞ց։ Եօթը տարիէն աւելի տեւած պատերազմէն ետք, բոլորս ալ, մեր կարօտները հաւատքի քսուկով մաքրեցինք, աղօթքի վիրակապով փաթթեցինք եւ «ժամանակ» անունով բժիշկին յանձնեցինք։

Մեր կարօտն ալ բուժելու ձեւերէն մէկը տունէն հեռանալն էր կամ, դժբախտաբար, այդպէս կարծեցինք ու կարօտի ծանր բեռնէն թեթեւնալու համար շուկայ իջանք ։ Ճամբան, յուշ մը եկաւ ու ականջիս կամացուկ մը փսփսաց, ականջ չկախեցի։ Կողակիցիս ձեռքը սեղմեցի ու ճամբաս շարունակեցի, մէկ երկվայրկեան ետք ամուսինս էր, որ ձեռքս ամուր սեղմած՝ « Ձագուկս այս վանդակին թռչունը երբ տեսնէր՝ «պը՜ռ, պը՜ռ»՝ ձայն կու տար անոր։ Այս սեւուկ կատուն եթէ տեսնէր՝ «Տատո՜ւ, Տատու՜» պիտի կանչէր…։ Թաղի պզտիկներուն խաղցած գնդակին ետեւէն պիտի վազէր…», ըսաւ։ Լուռ մտիկ ըրի եւ ուզեցի, որ ինք խօսէր ու սիրտը շղթայող կարօտի կապանքը կոտրէր։

Հասանք առեւտուրի կեդրոն։ Ներս մտանք ու ի՞նչ տեսնենք, յուշերը եկեր ու մեզմէ առաջ բազմեր էին ամէն տեղ։ Մենք, իրարմէ անջատուած, երկյարկանի շուկային միջանցքներուն մէջ քաղցր յուշերուն ետեւէն սկսանք վազել։ Չար թէ բարի բախտէս՝ չեմ գիտեր, հագուստի պիտակներէն մէկուն վրայի սրածայր գամը գետին ինկած զոհի մը կը սպասէր ու ես եղայ այդ զոհը։ Գամը ամառնային կօշիկիս ներբանը ծակելով մտաւ կռունկիս մէջ եւ այրած սրտիս վրայ աղ ու պղպեղ ցանեց։

Ճչալս ես չեմ յիշեր, միայն գիտեմ, որ աշխատակիցները իրար անցան ու զիս հանդարտեցնելու միջոցներ որոնեցին։ Փեթակի վերածուած էր երկրորդ յարկը ու ես՝ մեղուներուն թագուհիին պէս շուրջս հաւաքած էի բոլորը։ «Բան մը չկայ, իրար մի՛ անցնիք, ես նազիկ չե՛մ», կ’ըսէի, սակայն մտիկ ընողը ո՞վ էր։ Յանկարծ, վարի յարկէն, ամուսինիս ձայնը լսուեցաւ.

– Ո՞ւր ես, իջի՛ր, երթանք, հոս իրարանցում մը կայ, Աստուած գիտէ ի՞նչ եղաւ,- կը կանչէր։

– Ե՛լ, ե՛լ, իրարանցումին պատճառը ես եմ,- ըսի ու սկսայ հեծկլտալ։

Լացի, շա՜տ լացի։ Ներողութիւններու տարափին տակ հականեխիչ եւ թաց թաշկինակներով կրունկս սրբեցին։ Բժիշկ, նուէրներ, պաղ հիւթ եւ ջուր առաջարկեցին՝ բոլորը մերժեցի ու ինքզինքս գտնելու համար քիչ մը ժամանակ խնդրեցի։

Տասը վայրկեան ետք շուկայէն դուրս ելայ ու բոլո՜ր փոթորիկներս հոն ձգեցի։ Ամուսինս աչքերուս նայեցաւ՝ «Ի՞նչ ունիս», հարցուց։ «Բան մը չկա՛յ։ Անոնք կարծեցին, որ ես այդ աննշան վէրքին պատճառով կու լայի։ Վերջապէս պատճառ մը գտայ ցաւս դուրս հանելու ու հեռուները նետելու։ Օ՜խ, ի՜նչ լաւ եղաւ, նետեցի ու հանգստացայ», ըսի ծիծաղելով ու կարօտի վէրքս բոլորիս հանրածանօթ բժիշկին յանձնեցի։

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: