ԿՈՐՍՈՒԱԾՆԵՐԸ

ՄՈԽՐԱԳՈՅՆ
ԳԱՐԻՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Օր մը տուն եկանք: Մայրիկիս հետ կատուիս համար ճաշ գնած էինք: Ճաշը կատուիս ամանին մէջ դրի եւ սենեակս գացի: Դասերս ըրի եւ մէկ-երկու ժամ վերջ հիւրասենեակ գացի: Նայեցայ շուրջս, կատուս չկար: Խորհեցայ, որ սենեակս է, բայց չկար: Լոգարան նայեցայ, հոն ալ չկար: Սկսայ լալ, որովհետեւ չկար ու չկար:

Բազկաթոռին նստայ եւ շարունակեցի լալ: Մեր բազկաթոռը մոխրագոյն էր, կատուս ալ մոխրագոյն է: Տեսայ, որ ան բազկաթոռին վրայ պառկած էր: Անոր փաթթուեցայ:

ԱԿՆՈՑ
ՏԱՒԻՏ ԳԸԼԸՉ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Օր մը, անկողինէս ելայ, երեսս լուացի: Յետոյ հեռաձայնս առի ու նայիլ ուզեցի: Ակնոցս չկար: Շատ վախցայ, որովհետեւ եթէ ակնոցս չըլլայ՝ ոչ մէկ բան կրնամ տեսնել: Մայրիկիս ըսի.

– Մայրի՛կ, մայրի՛կ, ակնոցս չկայ:

– Ամէն տեղ նայեցա՞ր, մանչս:

– Այո՛, մայրիկ, բայց չգտայ:

– Տաւիտ, կը բաւէ, որ առարկադ կորսնցնես: Այս անգամ պիտի չփնտռեմ: Բայց գլխուդ վրայ բան մը կա՜յ:

Ձեռքս գլխուս տարի. ակնո՜ցս, ակնոցս գտեր էի:

ՇՈՒՆՍ
ՄԵԼԻՆԱ ԱՅՐԱՆՃԸ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Երբ տուն կու գամ, շունիկիս հետ կը խաղամ: Մայրս ճաշ կ’եփէ, ես ալ անոր կ’օգնեմ: Մայրս հարցուց, օր մը, թէ ինչո՞ւ շան ձայնը չէր ելլեր. «Մէյ մը նայէ՛», ըսաւ: Ես ալ հիւրասենեակ նայեցայ. հոն չկար: Ուրիշ սենեակ մըն ալ նայեցայ, հոն ալ չկար: Մայրս ըսաւ, որ դուրս ելած կրնայ ըլլալ: Մայրս դուռը բացաւ եւ ի՜նչ տեսնէ. շունս դրան առջեւն էր: Շատ վախցանք, բայց ուրախացանք, որ զայն գտած էինք:

ՊԱՀԱՐԱՆԸ
ԱԼԵՔՍԱՆՏՐԱ ՏԱՏԵԱՆ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Օր մը, տուն եկայ եւ դասի սկսայ: Սենեակս ելայ եւ Մերքիւրին նայեցայ, բայց չկրցայ գտնել: Սկսայ փնտռել: Ննջասենեակը աթոռին, բազկաթոռին տակ նայեցայ․ չկար: Մայրիկիս անկողինին նայեցայ, չկրցայ գտնել: Քիչ մը սպասեցի, ձայն մը լսեցի.

Մերքիւրին ձայնն էր: Ան պահարանին մէջ մնացած էր:

ԿՈՐՍՈՒԱԾ ԸՆԿԵՐՍ
ՀԱՐԻ ՀԱՐՈՒՆ ՎԵՐՄԻՇԵԱՆ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Օր մը, ոտնագնդակ խաղալու գացինք: Գետնուղիի կայանը իջանք: Մեթրօ պիտի նստէինք, բայց մեր ընկերը մեր քով չկար: Յետոյ պաշտօնեային հարցուցինք: Միւս պաշտօնեան լուր տուաւ, որ իր քովն էր: Շատ ուրախացանք: Ան ըսաւ, որ տոմսակ չունէր: Փնտռեցինք,պայուսակին մէջէն գտանք: Յետոյ մեթրոյէն ելանք ու տեսանք, որ տասնմէկ հոգի մեզ փնտռելու եկած էին:

ԼՈՒԱՑՔԻ ՄԵՔԵՆԱՅ
ՆԻՔՈԼ ԻՇԿԻՒԶԱՐ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Քանի մը տարի առաջ, մայրիկս ինծի իբրեւ վիճակացոյցի նուէր Էմ-փի-3 առած էր: Այն տարիներուն դեռ պզտիկ էի, շատ ալ որակաւոր գործիք մը չէր: Սակայն ինծի համար արժէքաւոր էր: Երբ ատիկա ստացայ, շատ ուրախացայ: Քանի մը ամիս անցաւ, եւ գործիքս կորսնցուցի: Ամբողջ օրը ատիկա փնտռեցի: Մայրիկիս երեսը նայելու կը վախնայի, որովհետեւ նոր էր: Սակայն պէտք է, որ ըսէի, որպէսզի միասին փնտռէինք: Ան ալ քիչ մը յուզուեցաւ: Շաբաթ մը փնտռեցինք եւ ուրկէ՞ ելաւ, գիտէ՞ք. մարզազգեստիս գրպանէն: Լուացուած էր: Դեռ մինչեւ հիմա կը պահեմ:

ՊԱՀԱՐԱՆԻՆ ՄԷՋ
ԱՐԷՍ ԼԻՍԱՆ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Գիշեր մը, ընթրիքէն յետոյ, մայրս աղբը դուրս հանեց: Եղբայրս խաղ կը խաղար, հայրս ալ վրան կը փոխէր: Մայրս դուռը բացաւ եւ աղբը նետեց: Շուները մեր մօր քովն են, կը կարծէինք: Մայրս շուներուն ճաշը դրաւ ու ձայնեց. «Մայա՜, Լունա՜»: Լունան չկար: Մայրս ըսաւ.

– Երբ աղբերը հանեցի, արդեօք փողո՞ց փախաւ:

Սկսանք փնտռել: Չկրցանք գտնել: Երբ մօրս ննջասենեակը կը նայէինք, պահարանին մէջէն ձայներ լսեցինք: Լունան պահարանին մէջ էր․․․:

ՍՈԽԸ
ՏԻԱՆՏՐԱ ՏԱՏԵԱՆ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Մամաս ճաշ պիտի եփէր: Սոխը լմնցած էր: Ինծի սոխ առնելու ղրկեց: Ես ալ դրամ առի եւ նպարավաճառին գացի: Շատ աղուոր խաղող, սալոր, ելակ տեսայ: Քիչ մը գնեցի: Սոխը մոռցած էի: Յիշեցի: Գործաւորէն քիլօ մը սոխ ուզեցի. տուաւ: Տուն վերադարձայ, տոպրակները մօրս տուի: Մայրս նայեցաւ տոպրակներուն եւ ըսաւ.

– Սոխէն զատ ամէն բան առեր ես:

Ես սոխին տոպրակը գործաւորէն առնելու մոռցած էի․․․:

ՀԵՌԱՁԱՅՆԸ
ՀԷԼԷՆ ԱԼԱՇ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Շաբաթ էր: Դեռ նոր արթնցած էի: Հեռաձայնիս պիտի նայէի, բայց երբ ձեռքս երկնցուցի պահարանին հեռաձայնս առնելու համար՝ չգտայ: Ինչպէ՜ս կ’ըլլար: Ամէն գիշեր հեռաձայնս քովս կը դնեմ: Մայրիկիս հարցուցի.

– Մամա՜, մամա՜: Հեռաձայնս տեսա՞ր:

– Ո՛չ:

Մահճակալը տակնուվրայ ըրի, բայց չկար: Մեծ մայրիկիս տունը գացի․ արդեօք հո՞ն մոռցած էի:

– Մեծ մայրի՜կ, հեռաձայնս հոս մոռցած կրնա՞մ ըլլալ:

– Ո՛չ, հոս չտեսայ բան մը:

Տուն վերադարձայ: Երբ ձեռքս գրպանս խոթեցի, ի՜նչ գտնեմ՝ հեռաձայնս:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՑՈԼՔ

ՆԻԳՈԼ ՊՈԼՍԱՃԵԱՆ

Գիշերուան երկինքը
Աստղերը կը բռնէ
Ամէն կեանքէ վեր
Մեր վրայ կը հանգչի
Մայրամուտ

***

Վարդագոյն ծաղիկներ
Գարունը կը բացուին
Գետնէն կը ծնին
Արեւը խմելով
Խաղաղութիւն

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԼՌՈՒԹԻՒՆ, ԲԱՌ, ԱՐՏԱՍԱՆՈՒԹԻՒՆ

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

Բառը նախքան բառ ըլլալը լռութիւն է։ Ամէն մէկ բառի ետեւ լռութիւն մը կայ, իմաստ մը, նշան մը, որմէ ալ կը գոյանայ խօսքը։ Խօսելով է որ կը հասկնանք, որ բառը այլեւս դուրս եկաւ լռութենէն եւ այլեւս լռութեան չի պատկանիր, այլ մարդուն։ Հնչիւնը դուրս գալով կը դրուի ուրիշ բառերու դիմաց, որոնք դեռ լռութեան մէջ են եւ դուրս գալ կը տենչան։ Ու կը ծնի բայը-բանը, այսինքն՝ մարդկային խօսքը։ Եւ երբ ճշմարիտ է՝ աներկբայ է, իսկ երբ սուտ է՝ խաբեբայ, եւ երբ վէճի բռնուի՝ կը դառնայ բայբան[1], իսկ երբ պակաս խօսք ըսէ, կը նշանակէ թերաբայութիւն[2] կ՚ընէ, կամ «բառերը կը ծամծմէ»։[3]

Բառը պատասխանատուութիւն է, հայելի, մերկութիւն մտքի եւ ճանաչողութիւն․ ահա թէ ինչու շատեր խօսելէ առաջ «բառերը կը կշռեն»։ [4] Բայց երբեմն բառերը իրենց իմաստէն կը պարպուին եւ անիմաստ կ՚ըլլան։ Այս մէկը կը պատահի, երբ «բառերուն անընդհատ մեղր ու շաքար կ՚ընեն»,[5] այսինքն՝ շռայլօրէն դուրս կու տան այնպիսի բառեր, որոնք պէտք է հազուադէպ գործածուէին, միա՛յն ճիշդ տեղը, ճի՛շդ անձին, ճի՛շդ պահուն։

Գեղարուեստական գրողներուն արժէքը կը կայանայ «մաշուած բառեր» [6] չգործածելուն, այլ նոր պատկերներ ստեղծելուն եւ բառին երկդիմի իմաստներ տալուն մէջ։ Ահա թէ ինչո՛ւ երբեմն կ՚ըսենք, թէ պատկերը կամ խօսքը քլիշէ է, եւ կամ ինչո՞ւ Բան ստեղծող կը կոչենք բանաստեղծը։

Կան անոնք, որոնք բառերով կը նկարեն, այսինքն այնքան հարուստ պատկերներով կ՚արտայայտուին, որ կ՚ուզես «ամէն մէկ բառը լափել»[7]։

Սակայն բառերու կուտակումը միշտ ալ առանձինը չ՚օգներ իմաստի ճիշդ ընկալման համար։ Հնչերանգն ու արտասանութեան կերպը շատ կարեւոր գործօն են հոս։ «Այս խելօքին նայէ» նախադասութեան մէջ, օրինակ, ինչպէ՞ս հասկնալ, թէ ըսել ուզածը բառիս բուն իմաստով ըսուա՞ծն է, թէ հակառակը։ Ահա հոս է որ հնչերանգը իր դերը կը խաղայ եւ դուն կը հասկնաս, որ հոն հեգնանք կայ եւ ոչ թէ գովասանք։ Այս կը նշանակէ, որ մտածողութիւնը եւ լեզուական արտայայտութիւնը միշտ նոյնական չեն, որովհետեւ միշտ չէ, որ ինչ որ գրուած է՝ ճիշդն է։

Իւրաքանչիւր հնչերանգի համաձայն նախադասութեան տեսակը կը փոխուի նաեւ։ Նախադասութիւնը կրնայ ըլլալ պատմողական, բացագանչական, հարցական, ըղձական… եւ այլն.

Արա՜մը այսօր տուն պիտի երթայ։
Արա՞մը այսօր տուն պիտի երթայ։
Արամը այսօ՞ր տուն պիտի երթայ։
Արամը այսօր տո՛ւն պիտի երթայ։
Արամը այսօր տուն պիտի երթա՞յ։

«Սէր ըսելու հազար ձեւ կայ / միայն թէ բառ չպակսի»,[8] կ՚ըսէ Զահրատ։ Պէտք է հասկնալ, ուրեմն, որ լռութենէն ծնած բառին միջոցով սիրոյ տարբեր խոստովանութիւններ կարելի է ընել, ըստ բանաստեղծին։ Սակայն, պէտք է նկատել տալ, որ երբեմն նոյնիսկ բառի ալ պէտք չկայ, որովհետեւ երբ զրուցակիցները զիրար կը ճանչնան՝ մէկը «լէպ» կ՚ըսէ, միւսը արդէն իսկ «լէպլէպու»ն կը հասկնայ։ Հոս է որ ժողովուրդը կ՚ըսէ՝«Բառերն աւելորդ են»։ Այս կը նշանակէ, որ խօսակցական լեզուն աւելի բառերու սեղմումի եւ կրճատումի կ՚երթայ։

Լռութիւնը, բառը եւ հնչերանգը զիրար լրացնող գործօններ են՝ մեր ըսելիքը իր նպատակին հասցնելու ի խնդիր։ Բարբառենք ու բառբառենք, բայց երբեք չբամբասենք։


[1] Հ. Աճառեան, Հայերէն արմատական բառարան, Երեւան, 1926, էջ 384։
[2] Նոյն տեղը։
[3]Պետրոս Ս․ Բետիրեան, Հայերէնի դարձուածքների ընդարձակ բառարան, Երեւան, 2011, էջ 226։
[4]Նոյն տեղը։
[5]Նոյն տեղը։
[6]Նոյն տեղը։
[7]Նոյն տեղը։
[8]Զահրատ, Բանաստեղծութիւններ, հատոր Բ., Արաս հրատ., Սթանպուլ, 2006, էջ 103։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Խ. ԱԲՈՎԵԱՆԻՆ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

գերեզման ալ չունիս
որ գայի լայի անմտութեանդ վրայ
Աբովեա՜ն
գայլերը բորենիները
թէ՞ ուրիշներ քեզ կերան
բայց ամբողջդ չեն լափած
մի քանի ոսկոր մնացեր է դեռ քեզմէ
այն ալ մենք կը կրծոտենք հիմա
հիւթալի բաներ մը կան դեռ վրան
անօթի ենք
սոված շուն
համեղ պատառ ես դուն ալ
կ’ուտենք կ’ուտենք կը ծծենք
չես վերջանար տակաւին
կ’աճի՞ս
դուն քեզ կը ծնի՞ս
կը բազմապատկե՞ս ինքզինքդ
շատ բան սորվեցուցեր է Ալամդարեանը քեզի
ան ալ ատեն-ատեն պոչէդ բռնած կը ծնի

չըլլալիք ես Աբովեան
ոչ կաս ոչ չկաս
որ բան մը հասկնայինք քեզմէ
մեզմէ
փիճ մնացիր
մենք ալ կոտոշաւոր բէզէվէնկ
ինչու հաւատացի՞ր որ մեզի
օխ ըլլայ քեզի
անխելք մարդասէր
քու պատճառովդ քաք կը հոտիմ ես ինծի
որքան կ’ատեմ երազները քեզի պէս
ղոճաման մարդ
ինկար-ելար
դեռ չհասկցար
որ քեզմէ վեր է պզտիկները ճզմել
հող կերար օդ կերցուցիր
այդ պատճառով ուռած-ուռած
աշխարհի մէջ պարապ-սարապ կը պտտինք մենք հիմա
ամօթ քեզի
գերեզման մը գտիր
շնթռկէ ու վերջացիր
ալ ազատիմ ես քեզմէ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՆՐԱԿԱՌՔՈՎ ՃԱՄԲՈՐԴՈՒԹԻՒՆ

ՄԱՐԻԱ ՄԱՐՏԻԿԵԱՆ
Աթէնք, Զաւարեան Վարժարան, 6րդ դասարան

Պզտիկ տարիքէս շատ կը սիրեմ ճամբորդութիւնները: Հօրաքոյրս ալ շատ ճամբորդած էր: Այս անգամ պիտի ճամբորդէր դէպի Հայաստան եւ Արցախ: Երբ լսեցի՝ «խենթացայ»: Շատ կ’ուզէի այցելել Հայաստան ու Արցախ: Յաջորդող օրերուն, ընտանիքս յայտնեց, թէ պիտի ճամբորդէի հօրաքրոջս հետ: Շատ ուրախ էի:  

Մէկ օր ունէի, որ ճամբորդական պայուսակս պատրաստեմ: Չէի գիտեր ի՛նչ առնել հետս: Վերջապէս քանի մը հագուստներ, կօշիկներ եւ ուրիշ ալ անհրաժեշտ իրեր դրի ճամբարկղիս մէջ:

Մենք Աթէնքէն մեկնեցանք դէպի Սելանիկ: Հանրակառքը հոնկէ պիտի մեկնէր․ այդ պատճառով ինքնաշարժով հասանք հոն․ վեց ժամ ինքնաշարժին մէջ: Աղուոր բան չէ՛:

Երբ հասանք մեր ճամբորդութեան մեկնակէտը, տեսայ մեծ հանրակառք մը: Ան հսկայ էր եւ կապոյտ գոյնով: Ներսը ունէր շատ նստարաններ, սուրճի մեքենայ մը եւ պզտիկ սեղաններ, ուր կրնայիր ուտել:

Մտանք մէջը եւ նստանք մեր տեղերը: Մարդերը հոն շատ ուրախ ու զուարթ էին: Յանկարծ ձայներ լսուեցան: Ընկերուհիներս էին՝ Ճորճինան, Արշալոյսը եւ Ֆիլիոն: Միացայ իրենց: Շատ բաներու մասին խօսեցանք:

Հանրակառքով դէպի Երեւան այս ճամբորդութեան ընթացքին, չտեսայ շատ բաներ, որովհետեւ ընկերուհիներուս հետ զբաղած էի:

Երեւան հասանք: Հանրակառքը կեցաւ, երեք ժամուան համար: Այդ դադարին մօրս պապենական տունը գացի, որպէսզի այցելեմ  զարմիկներուս: Մեր տունը շատ մեծ եւ գեղեցիկ էր, երկու պարտէզնէրով: Հոն, երբ փոքր էի, կը խաղայի:

Երեւանէն Արտաշատ ճամբորդեցինք: Ճամբան կար շատ կանաչութիւն: Քանի մը պատկերներ հանեցինք ու հանրակառք մտանք նորէն: Այնտեղէն՝ Վարդենիսի լերան մօտ, ուր դադար մը ըրինք ու առիթը գտանք ընկերուհիներուս եւ հօրաքրոջս հետ լեռը պտտելու: Շատ բարձր էր: Նստած էինք տեղ մը եւ կ’ուտէինք, երբ հեռաձայնը զարկաւ: Հանրակառքին վարորդն էր՝ մեզ կը հաւաքէր: Մենք շատ յոգնած էինք: Չէինք կրնար քալել: Վերջաւորութեան հասանք Մարտունի, որ մեր վերջին կայարանն էր:

Այս ճամբորորդութիւնը դէպի Հայաստան եւ ետքը՝ Արցախ, ընկերուհիներուս եւ հօրաքրոջս հետ, ամենասիրածս էր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ի-ՏԱԼ-ԻԱ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Ժամանակին իտալական ֆութպոլը
Կը սիրուէր կը յարգուէր
Հիմա ալ հիմա ալ
Հիմա Իտալիան բայց ուրիշ կոլ մը առած է
Շատ թարմ
Լուր ունեցաք
Ցեղասպանութեան ճանաչման կոլը
Թէեւ բաւական ուշ
Կրնար սանկ հարիւր տարի մըն ալ սպասել
Նորէն պիտի ցնծայինք ազգովին
Նոյն թափով ուժգին
Նորէն գոհ պիտի ըլլայինք
Ոռերնիս բանայինք
Ամէն ճանաչում մեզ աւելի հայ կը դարձնէ
Հայ ըլլալնիս ճանաչումէ ճանաչում
Աւելի կը զգանք
Կեցցէ Իտալիան
Հիմա հասկցանք նաեւ թէ ինչու
Իտալացի աղջկան երգը
Մեր քայլերգը ըրած ենք
Պարապի չէ եղեր
Հիմա ամէն ինչ իր տեղը եկաւ
Պրաւօ Իտալիա
Ուշ արթնցած Իտալիա
Կոնտոլներդ կոկովներդ համբուրեմ
Վենետիկ եւ իւր կոկովներ
Ուր որ է հայերէն չգիտցող
Մեր ղեկավարները հիմա
Տեղէ մը հայերէն ճարելով
Փակցնելով թռցնելով
Շնորհաւորանք գնահատանք
Կը գրեն կը գովերգեն
Իտալիան աս է Իտալիան ան է
Առանց յիշելու որ դեռ երէկ
Իտալիան աս չէր Իտալիան ան չէր
Բայց մենք արդէն մոռնալու կամ յիշելու
Ինչ պէտք ունինք
Ինչ սովորութիւն
Դարաւոր է մեր բարեկամութիւնը
Եթէ սխալմամբ յաւիտենական չէ
Մեր մշակոյթը աղբի մէջ կը պահենք
Կարեւորը ատ չէ
Ցեղասպանութեան ճանաչումը
Միշտ բարձր կը պահենք
Մեր չունեցած հասակէն ալ վեր

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: