ՀԻՄԱ․․․

ԹԱՄԱՐ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆ

Անամպ լռութիւն մը կը թեւածէ գիւղի ծաղկազարդ պարտէզներուն վրայ։ 

Անձրեւով յագեցած հողը հիմա տամուկ երկունքով իր կանաչ յուշերը կը տարտղնէ ասդին-անդին։

Լիացած քաղցրութեան մը երանգներով կը նկարազարդուի մթնշաղը՝ այնքա՜ն աներկիւղ, այնքա՜ն խնկաբոյր, որուն առջեւ ինքնակամ կը մարին հոգիներու ծաղկունքը գանակոծող ամէ՛ն մրրիկ, ամէ՛ն ախտ ու ամէն մաղձ։

Ապականած ու սեւաթոյր մթնոլորտի մէջ անիմաստ մեր թափառումները հոս կանգ կ՚առնեն, եւ մեր մէջ կը ներարկուի ու կը ճառաքէ մեր պապերուն կենարար արիւնը, որ այնքա՜ն պապակ մեր էութեան կանաչ թարմութիւն մը կ՚ընծայէ։

Ամէն ծառի, ամէն թուփի տակ կը խլրտին հեռաւոր անցեալէն ճողոպրած սրտակից ստուերներ, որոնք մերթ ընդ մերթ իրենց յոգնաբեկ գլուխները կը բարձրացնեն եւ անձկութեամբ կը նային մեր աչքերուն:

– Չէ՞ կու շինըք, եօ՞ հա՜սսէուծըք։ (Ի՞նչ կ՚ընէք, ո՞ւր հասած էք)։

Ի՞նչ կ՚որոնեն մեր մշուշոտ հայեացքներուն մէջ, ի՞նչ կը սպասեն կապանքներու եւ որոգայթներու յանձնուած ու թուլացած մեր հոգիներէն։

Գուցէ կ՚ուզեն մեր մէջ տեսնել այն կայծը, որ ապրեցուց մեզ եւ պիտի ապրեցնէ՝ կեանքի դժնդակ յորձանուտներուն դէմ յանդիման։

Գուցէ կ՚ուզեն մեզ տեսնել զինուած՝ պատմութեան անխախտ զէնքերով։

Արթնութիւն, ողջախոհութիւն, մարտունակութիւն։

Զգացէ՛ք, խաղաղ երկինքին տակ անձրեւով շաղախուած հողը իր հանգի՜ստ երկունքը կ՚ապրի…

Ցեխոտ շաւիղներուն դալար յուշեր են պէտք։

 Այնճար, 14 Ապրիլ 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՈՌՑՈՒԱԾ ՏԱՊԱՆԸ (Դ.)

ՇՈՒՇԱՆ

Զբօսաշրջիկներու խումբը կանուխէն սկսած էր բարձրանալ Արարատ լեռը։

Արմէնին գաղտնի ծրագիրն էր, ճամբուն կէսին մօտ, խմբավարէն խնդրել, որ վերադառնայ իր ընտանիքին հետ, քանի որ լաւ չէր զգար։

Երբ բաժնուէին խումբէն, իր յիշողութենէն գծած քարտէսին պիտի հետեւէին մինչեւ հասնէին տապանին գաղտնի վայրը։ Թրքական ԱԹՍը պիտի ստիպուէր խումբին հետ մնալ եւ այսպիսով պիտի ազատէին անոր հսկողութենէն։

Օդը շատ ցուրտ էր։ Ամէն ինչ լաւ ընթացաւ ծրագրին համեմատ, եւ հինգերնին հասան տապանին գաղտնի մուտքին, որ աչքէ պահուած էր խաղողի ծառերով ու փակուած մեծ ու սեւ ժայռով մը, որ ձուաձեւ, տարօրինակ կերպարանք մը ունէր։

– Վստա՞հ ես որ աս է մուտքը, Արմէն,- հարցուց Բադրիշա։

– Այո, վստահ եմ, արագ ներս մտէ՛ք,- պատասխանեց Արմէն։

Ներսը տաքուկ էր եւ անուշ կը հոտէր։ Շատ մութ էր, բայց յանկարծ հնոճ կարմիր կանթեղը սկսաւ կապոյտ լոյս մը ճառագայթել ու ամէն ինչ տեսանելի դարձաւ, Ճոգին Սինթիային ձեռքէն փախաւ եւ սկսաւ ասդին-անդին վազվզել ու տապանը ուսումնասիրել։

Տապանը հսկայ, փայտաշէն սենեակ մըն էր, որուն պատերուն վրայ գրութիւններ կային տարօրինակ, անհասկնալի գիրերով, գետինը չոր հունտերու ահագին հատիկներ կային, իսկ անկիւնը մարդկային եւ անասնական ոսկորներ կ’երեւէին, աղաւնիներու շատ մը բոյներ կային, եւ աղաւնիներ ատենը մէյ մը կը թափահարէին։

Դանակներ ու սուրեր ասդին-անդին նետուած էին, կարգ մը քարէ ամաններ, գինիի կուժեր, գաւաթներ, մոմեր, չոր հաց, ցորեն, գրութիւններ կրող կաշիէ կտաւներ եւ կենդանիներու ոսկորներ ու մուշտակներ։

– Ձեզի բան մը կ’ուզեմ խոստվանիլ․ ես կանթեղը այստեղէն գողցայ, երբ մեծ հօրս հետ այցելեցինք տապանը երկար տարիներ առաջ,- ըսաւ Արմէն տխուր ձայնով մը։

– Ուրեմն վերադարձո՛ւր կանթեղը, տետի, հանդարտի՛ր եւ հոս եկո՛ւր, Ճոգի,- ըսաւ Սինթիան, Ճոգին հանդարտեցնելով, որ անընդհատ կը հաջէր։

– Այո, պիտի հոս ձգեմ կանթեղը,- պատասխանեց Արմէն։

– Նայէ՛, Արմէն, պատին վրայ նոյն երեք գիրերը գրուած են, որ կանթեղին վրայ փորուած էին՝ «ՀՅՍ»․ բոլոր ազգերը այստեղէն սկսան, բոլորս հոսկէ ծագեցանք, բոլորս սկիզբը Հայ էինք,- ըսաւ Բադրիշա պատին կողմը ցոյց տալով։

– Տակն ալ, պատին վրայ, գրուած է՝ «հաւատք, յոյս, սէր, Յակոբ Մծբնացի, 341 տարի»․ կարծեմ հրաշագործ Սուրբ Յակոբն է։ 1840ի երկրաշարժին Սուրբ Յակոբ վանքը ամբողջովին անհետացաւ,- յարեց Արմէն։

Հոս հայերէն գիրերով բան մը գրուած է, նայեցէ՛ք,- կանչեց Ճոնին։

– Այո, գրուած է…- սկսաւ կարդալ Արմէնը։

 Խաչատուր Աբովեան, գրող, Վէրք Հայաստանի 

Ա՛խ լեզուն, լեզուն. լեզուն որ չըլնի, մարդ ընչի՞ նման կըլնի: Մէկ ազգի պահողը, իրար միացնողը լեզուն ա ու հաւատը: Լեզուդ փոխի՛ր, հավատդ ուրացի՛ր, էլ ընչո՞վ կարես ասիլ, թէ ո՞ր ազգիցն ես:

«Վէրք Հայաստանի» վէպէն օրինակ մը դրուած էր տապանին մէկ անկիւնը։

– Վստահ Աբովեանն ալ այցելեց այս տապանը 1845ին․ ան հայ մեծ գրող մը եղած է,- գոչեց Արմէն։

– Հոս ալ հայերէն բան մը գրուած է,- ըսաւ Արմէն ու սկսաւ դարձեալ կարդալ…

Տէրը մի նեղէք, տապանը գաղտնի մնալու է Արարատի սրտին մէջ, եւ միայն իր սիրածներուն պիտի երեւցնէ զայն։ Յ. Մ։

Արմէն շատ հրճուեցաւ, որ վերջապէս զինք չարչարած հարցումին պատասխանը գտած էր եւ վստահ էր հիմա, թէ Արարատը զո՞վ կը սիրէր։

Գետնէն կտաւ մը առաւ Արմէն, բացաւ ու սկսաւ դժուարաւ կարդալ, որովհետեւ խոնաւութեան պատճառաւ շատ մը մասեր աւրուած էին…

Սիրելի հոգւոյս բարեկամ,
Քեզի խոստացայ այս կտաւը տապանին մէջ պահել ու ահա այսօր խոստումս պահեցի։
Անկեղծ բարեկամդ

Ով Տէր Տապանին, օրհնէ՛ մեր նահատակուած մտաւորականները եւ պահպանէ՛ իրենց գործերը,
Գրիգոր Զօհր․պ, Անհետացած սերունդ մը։
Դանի․լ Վարուժան,  Հացին երգը։
Ռուբ․ն Զարդար․ան, Ցայգալոյսը։
Արտաշ․ս Յարութ․ւն․ան, Երկունքը։
Սիամանթ․, Հայորդիները։
Սմ․ատ Բիւր․տ, Որդեսպան ծնող․ը։
Ռուբ․ն Սեւակ, Կարմիր գ․րքը։
Տիգրան Չէօկիւր․ան, Վանքը։
Թլկատինցի, Ախ, Աստուա՜ծ, Աստուա՜ծ։
Երուխ․ն, Ամիրային աղջ․կը։

Ով Յաբեթեան տոհմ, Թորգոմի եւ Հայկի զաւակներ, դուք որ որոշեցիք Բաբելոնէն վերադառնալ Արարատի տապանին երկրին, կարդացէ՛ք ձեր եղբայրներուն
Խորենացի
Նարեկացի
Ալիշան
Շնորհալի
Շահնո․րի, Նահանջը առանց երգի։
Շուշ․նեանի, Սիրո եւ արկածի տղաքը։
Թէքէ․անի, Եկեղեցին հայկական։
Չարեն․ի, Ես իմ անուշ Հայաստանի։
Րաֆֆիի Խենթը։
Զապ․լ Եսա․անի, Սիլիհտարի պ․․էզները։
Զարեանի, Նաւը լե․ան վ․այ։
Արփի․րեանի, Կարմիր ժամուցը։
Օտեանի, Փանջ․․նին։

Իսկ քեզի, ով կանթեղ օրհնեալ, ահա Թումանեանի անմահ խօսքերը

Կէս գիշերին կանթեղը վառ
Կախ է ընկած երկընքից,
Լուսաւորչի կանթեղն անմար
Հայոց մըթնած երկընքից:

Կախ է ընկած առանց պարան
Արագածի կատարին,
Ու սեղանից հսկայական
Լոյս է տալիս աշխարհին:

Լոյս է տալիս երկա՜ր դարեր
Ու վառւում են միշտ անշէջ
Սուրբի մաքուր արցունքներն
Իւղի տեղակ նրա մէջ:

Ոչ մարդկային ձեռ կը հասնի
Էն ահաւոր բարձունքին,
Եւ ոչ քամին կը հանգցընի՝
Վիշապ-քամին ահագին:

Երբ պատում է մութ խաւարը
Չընաշխարհիկ մեր երկրին,
Երբ տիրում է ահն ու վախը
Թոյլ, կասկածոտ սրտերին,

Ով անմեղ է, լիքը սիրով
Ու հաւատով անսասան,
Ով նայում է վառ յոյսերով
Դէպի հայոց ապագան, –

Նա կը տեսնի էն մըշտավառ
Ջահը կախուած երկընքից,
Ասես՝ Աստծոյ աչքը պայծառ
Հսկում է ցած երկընքից:

Կարդացէք Ինտրայի Ներաշխարհը, վայելեցէք իր նոր բառերու ստեղծագործութիւնները, յիշեցէք Ինտրայի բոլորէն մերժուած ստեղծագործութիւնները, եւ ինչո՞ւ նա այրեց իր գործերը, Ինտրայի գաղտնի նամակները, որ ես գաղտնի պահեցի աշխարհէն եւ յիշեցէք իր ողբերգական մահը ու ցաւալի մերկացումը, կարդացէք Ինտրա։

                                                            Մ. Կ․

– Ո՞վ է այս «Մ.Կ․»ն արդեօք եւ ինչպէ՞ս հոս հասաւ այս կտաւը, ո՞վ են այս անունները,- հարցուց Ճոնին։

– Չեմ գիտեր, Ճոնի, բայց ինծի կը թուի, որ Ինտրան եւ միւս անունները նահատակուած հայ գրողներ ըլլալու են, սակայն ո՞վ բերաւ այս կտաւը հոս եւ ինչո՞ւ՝ չեմ գիտեր։

Ուրիշ վեց կտաւներ ալ կային գետինը անկիւն մը դրուած, փայտէ խաչի մը քով։

– Յայտնի է որ մեզմէ զատ ուրիշներ ալ գաղտնօրէն հոս եկած են, Ս. Յակոբի խրատին համեմատ։

– Ալ կը բաւէ, հայտէ, վերադառնանք թրքական ԱԹՍին գալէն առաջ, նկարէ՛ պատերը եւ բոլոր կտաւները, Բադրիշա, որ հետագային ուսումնասիրենք,- աճապարելով հրահանգեց Արմէն։

Գիշերուան խարոյկին շուրջ բոլորուեցան զբօսաշրջիկները, ու դարձեալ սկսաւ երգել քիւրտ գիւղացին, բայց այս անգամ Արմէն ուրիշ երգ մը կ’արտասանէր իր ընտանիքին վրանին մէջ, երգ մը, որ իր հոգիին մէջ կ’արձագանգէր, Յովհաննէս Շիրազի բառերով…

Գիտեմ՝ ինչու այսքան բարձր է Մասիս սարը՝ յոյսի պէս…
Մասիսն այսքան բարձր է կանգնել, որ ամէնքին երեւայ,
Որ տեսնի հայն ու հայ մնայ, ինչպէս Մասիսն հայավէս։

Այդ գիշեր Թուրք ԱԹՍը մօտեցաւ խումբին եւ բոլորին հրահանգեց, որ իրենց պայուսակները բանան, որ ԱԹՍը քննէ զանոնք․ իսկ Ճոգին ամբողջ գիշերը անընդհատ կը հաջէր։

Շարունակելի

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (Ի․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

7

ՅԱՐՁԱԿՈՂԸ ԿԸ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆԷ

Ոստիկանապետը կը հրամայէ ձեռնակապ անցընել դիտապաստ մարդուն դաստակներուն՝ «կռնակին ետեւէն», ու քաշկռտել զայն իր գրասենեակը, եւ հսկել որ «ուրիշ յիմարութիւն մը չգործէ»: Կը դիմէ ինծի. «Լա՞ւ ես, ի՞նչ պատահեցաւ, նստէ՛ նստէ՛, հանգստացի՛ր»: Վստահ ըլլալու համար որ գետի՛ն պիտի չնստիմ՝ ձեռքով կը ստուգեմ թիկնաթոռին գոյութիւնը ու կը փլուզիմ վրան: Մեր շուրջը հաւաքուած են ուրիշ ոստիկաններ: «Հեռացէ՛ք, տոքթորը պիտի սպանուէր, եթէ չհասնէի», կը պոռայ ոստիկանապետը, «գացէ՛ք գործերնուդ, ոճի՛ր պիտի պատահէր ոստիկանատանս մէջ»: Կը դառնայ ինծի. «Լա՞ւ ես, շունչ քաշէ, երկար շունչ քաշէ»: Ձեռքս կը տանիմ քիթիս որ կը կոտտայ: «Քիթդ իր տեղն է», կ’ըսէ, ու կը ծռի վրաս՝ կարծես հաւատալու համար իր հաստատման: Ազատարարի իր դերը իրաւունք կու տայ հետս այս վիճակիս մէջ կատակե՞լ, թէ հրաւէր է ինծի՛ ալ դէպքին նայիլ դուրսէն: Եւ ինչո՞ւ տկար երեւիմ, պահ մըն էր ու անցաւ: Կ’ըսեմ. «Խեղդուելէ առաջ կռուփի հարուած մը կերայ քիթիս-բերնիս»: Յուսամ կատակը չի շարունակեր՝ «Կ’ապրիս եւ ուրիշ մըն ալ կ’ուտես» ժողովրդական յանկերգով: Կը հարցնէ. «Կը ճանչնա՞ս զինք»: «Առաջին անգամն է որ կը տեսնեմ»: «Տարօրինա՜կ»: Կը դառնայ արքայազնին, որ իր թիկնաթոռը քիչ մը անդին քաշած, ինք ալ հաւանաբար ցնցուած, կը հետեւէր դէպքերու թաւալին ու երկխօսութեան. «Կը ճանչնա՞ս»: Բացասական է գլխու շարժումը:

«Է՜յ…»: Ոստիկանատան մուտքին մօտ կեցած ոստիկաններուն ուղղուած այս կոչական ձայնարկութեան մարդ չի պատասխաներ: Ոստիկանապետը անսպասելիօրէն – ինծի՛ համար – կը հայհոյէ. «Շանորդինե՛ր, չէ՞ք լսեր կոր, խլացա՞ք»: Վազելէն կու գան: «Ո՞վ ձգեց որ այս մարդը ազատօրէն ներս մտնէ»: Մէկը կը պատասխանէ. «Երէկ եկած էր, աֆանտիմ: Իր քրոջ մասին հարցնողն է»: «Իր քրոջ մասին հարցնողը…», կը կրկնէ ոստիկանապետը: Կը տեսնեմ որ մեզի մօտեցած է նաեւ հետաքննիչը ու կը բացատրէ ոստիկանապետին ինչ որ պարզ է արդէն. «Եղբայրն է»: «Քեզի պիտի գար, քեզի պէտք է առաջնորդուէր: Բայց մարդը տոքթորին վրայ յարձակեցաւ, պիտի խեղդէր, եթէ չհասնէի: Ո՞վ է պատասխանատուն»: Ոստիկանները լուռ են: «Պիտի բանտարկեմ ձեզ, պիտի չազատիք ձեռքէս, պիտի ամբաստանուիք ծանր զանցառմամբ»: Ոստիկան մը մէկ ուրիշը կը մատնէ. «Ան ներս մտնելով հարցուց Խալետին. «Մարդ ձերբակալուեցա՞ւ», եւ Խալետը ձեռքով նշան ըրաւ ծառին ուղղութեամբ…»: «Աֆերիմ, աֆերիմ, անշուշտ դուն ալ հարցը զարմանալի չգտար: Մենք պէտք է քաջալերենք քաղաքացիները, որ անձամբ իրենց վրէժը լուծեն, ատ ալ անձերէ, որոնց մեղադրանք իսկ չէ ուղղուած տակաւին: Եւ զարմանալի չէ՞ – արժողին ու չարժողի՛ն – որ կասկածելի մը ձգած ենք ազատօրէն շրջելու ոստիկանատան մէջ: Ուղեղ բացարձակապէս չկա՞յ: Անհետացէ՛ք դէմքէս»: Ոստիկանները, ինչպէս կ’ըսեն՝ «պոչերնին քաշելով» կը հեռանան: 

«Հարցին մէջ զարմանալին,- աջ ու ձախ ձեռքերը ափաբաց ուղղելով ինծի եւ արքայազնին կը մտորէ ոստիկանապետը,- որ ծառին տակ երկու հոգի կար, եւ միայն մէկուն վրայ ան վայրագօրէն կը յարձակէր…»: Թերեւս պիտի շարունակէր, բայց հետաքննիչը պատրաստ է պատասխանով. «Երկուքին վրայ աչք մը նետել բաւական էր եզրակացնելու, որ պարոն Աշո՜ւտը մարմնացումն էր անմեղութեան, մինչ տոքթորին դէմքն ու մոյնքը կը մատնէին ոճրագործի իր իսկութիւնը»: Ինչպէ՞ս առարկել այս զուարթաբանութեան, որ հաւանաբար հեռու ալ չէ մարդուն մտքին մէջ անցած-դարձածէն: Արքայազնը ժպտուն է, կարծես այսպիսով անհերքելիօրէն հաստատուած եղաւ իր անմեղութիւնը: Մինչ ես ալ կ’որոշեմ ինքզինքս լաւ քննել հայելիին մէջ:

Զարտուղի այս դրուագին պիտի անշուշտ յաջորդէր վրիժառու եղբօր հարցուփորձը, բայց ահա – բանաստեղծօրէն արտայայտուիմ – ոստիկանատունը ցնծութեամբ կ’ալեկոծի: Այո, հռչակաւոր ու սո՛ւղ «Ապու Շաքրայ»էն կը հասնի կէսօրուան ճաշը: Բացի ուտելէ՝ որեւէ գործողութիւն կը դադրի: Բերաններու մէջ հալող խորովածը կը հալեցնէ նաեւ սրտերը կարծրացնող նախանձն ու ատելութիւնն ու գժտութիւնն ու  բոլորին միջեւ – ոստիկաններու, ամբաստանեալներու, պաշտօնեաներու, այցելուներու – սէր է համատարած:

Տրուած են բացատրութիւններ, յայտնուած են վշտակցութիւններ ի հանդարտութիւն վրիժառու եղբօր զայրագնած հոգիին: Ու հիմա ոստիկանապետի պաշտօնասենեակն ենք ինքը՝ պետը, նստած գրասեղանին ետին, հետաքննիչը՝ գրասեղանին կողքին, ձեռնակապէն շատոնց ազատուած եղբայրը եւ ես՝ գրասեղանին առջեւ դէմ դիմաց: Պարոն Աշոտին խստիւ պատուիրած են մնալ հիւրասենեակին մէջ ու դուրս չելլել: Ինչպէ՞ս պիտի ընթանայ հարցուփորձը: Սկսողն անշուշտ ոստիկանապետն է: Չ’աճապարեր ու կ’երկարէ.

– Կը հասկնանք վիճակդ, քարէ չենք շինուած մենք, բոլոր մարդոց պէս սիրտ ունինք, նման ողբերգութեան ո՞վ կրնայ դիմանալ, հարազատ մը այսպէս անսպասելի, վա՛տաբար զոհ երթայ ոճիրի մը: Կը հասկնանք ու կը սրտակցինք, բայց չենք կրնար համաձայնիլ որ ամէն ոք արդարութիւնն իր ձեռքն առնէ: Տոքթորը զարմացուց մեզ իր ներողամտութեամբ, կատարուածը մահափորձ էր, վկաներուն առաջինը ես՝ ոստիկանապետը, դատի կրնար քաշել քեզ, ու տակաւին կրնա՛յ: Անտառի մէջ չենք, օրէնքի երկիր է, եւ ոստիկանութիւնը – ժողովուրդին ծառա՛ն – արդարութեան հաստատման շղթային առաջին օղակն է: Մեր կոչումն է, ոճիրի մը պարագային, չհանգստանալ, գիշերը ցերեկին խառնել, մինչեւ ոճրագործին բացայայտումը: Ասիկա խոստում է մեզմէ ժողովուրդին եւ Աստուծոյ առջեւ:

Յետո՞յ, աս ի՞նչ բարոյաճառ է:

«Իրականացնելու համար այդ՝ անհրաժեշտ է որ մարդիկ ալ չզլանան հաղորդել մեզի որեւէ տեղեկութիւն, որ կրնայ նպաստել հետաքննութեան, ու մանաւանդ զգուշանան տալէ սուտ ու սխալ վկայութիւններ»: Որ կը հակակշռուի սպառնալիքով: Արդարեւ, պահ մը կը լռէ, խօսքերը հասա՞ն իրենց թիրախին: Գրասեղանին վրայէն կը վերցնէ անձնաթուղթ մը, կը բանայ զայն ու աչքերը կը յառէ, կարծես քանի մը տողերու ընթերցումը պահանջէր երկար ժամանակ. «Պարոն Համիտ, ըսիր որ զոհին եղբայրն ես դուն, սակայն քու եւ իր հօր անունները տարբեր են՝ Էսմաթ եւ Թալէաթ: Ճշմարտութիւնը, եթէ կը հաճիս»:

– Ես իր եղբօր պէս եմ, հօրեղբօր տղան եմ, իր նշանածը:

– Եղբայր եւ նշանա՞ծ: Պաշտօնապէս յայտարարուա՞ծ էր:

– Ոչ, բայց մեր ընտանիքին սովորութիւններէն է: Ինձմէ զատ մէկը չունէր:

– Եթէ կրնաս՝ յստակացո՛ւր: Դուն երէկ եկար ու հաղորդեցիր զոհին բացակայութիւնը: Ինք ընտանիք չունի՞, անմիջական պարագաներ:

– Իր մայրը, խեղճը – հայրը մեռած է – հեռաձայնեց ինծի եւ ըսաւ որ Շուիքարը չէր վերադարձած համալսարանէն: Հանգստացուցի, որեւէ պատճառով կարելի է աւելի երկար կը մնայ կոր համալսարանը, անակնկալ դասախօսութիւն մը թերեւս, ուրիշ օրուան մը փոխարէն, բայց երբ երեկոյեան նորէն հեռաձայնեց, ես ալ անհանգստացայ, եւ ի՞նչ կրնայի ընել, եկայ ոստիկանատուն: Ըսին որ գանգատս կրնային պաշտօնապէս գրառել քսանչորս ժամ ետք միայն, բայց հեռաձայնիս թիւը առին: Եւ այսօր գոյժը տեղեկացուցին: Մայրը, խեղճը, չկրցաւ ցունցին դիմանալ, մարեցաւ, ինկաւ: Հիւանդանոց փոխադրեցինք, այնտեղէն եկայ: Ես ալ շշմած էի, ու ե՛մ, կարծեմ ցաւս մեղմացնելու համար պարոն հետաքննիչը ըսաւ որ կասկածելին ձերբակալուած էր եւ արդարութիւնը իր հունը պիտի առնէր: Ոստիկանատուն մտած ատենս հարցուցի՝ «Ձերբակալեցի՞ք զինք», պարզապէս դրական պատասխան մը ստանալու համար, բայց ոստիկաններէն մին ձեռքով, սանկ անփութօրէն, ձեռքով ծառը ցոյց տուաւ: Ի՞նչ, ազա՞տ ձգած էին… ոճրագո՛րծը, միտքէս ուրիշ բաներ ալ կ’անցնէին, կորսնցուցի ինքզինքիս կառավարումը, յարձակեցայ պարոնին – տոքթորին – վրայ, միւսն այնքան հեզ կերպարանք ունէր, անկարելի էր դոյզն վնաս սպասել իրմէ, իսկ պարոնին – տոքթորին – դէմքին որեւէ արտայայտութիւն չկար, ոճիրի մէջ կարծրացած, մարդկային զգացումներէ դատարկուած մարդիկն այդպէս չե՞ն ըլլար: Շատ կը ցաւիմ, ու ներողութիւն կը խնդրեմ:

– Կը տեսնես որ սխալեր ես,- կ’ըսէ ոստիկանապետը,- տոքթորը, ընդհակառակը, կը փափաքի ոճրագործը տեսնել ձողերու ետեւ, եւ այդ հլու պարոնը կասկածելի մըն է միայն, հարցն իրմով չ’աւարտիր, հետաքննութիւնը կը շարունակուի, ու կը խնդրուի քեզմէ չսխալիլ դարձեալ:

– Դասս առի:

– Պիտի տեսնենք:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 8 ՅԱՒԵԼԵԱԼ ՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՌԱՋԻՆ ՊԱՐ

ՅԱՍ

Թա րա րա րա րա՜․․․ 

Բա՛մ-բա՛մ,  բա՛մ-բա՛մ…

Շթրաուսի Կապոյտ Դանուբը, ալեծուփ քնքշութեամբ կ’ողողէ տան հիւրասենեակը, կը թաւալի, կը ծաւալի այնքա՜ն, որ պատուհաններէն դուրս հոսելով կը թափի փողոց:

Սենեակին կեդրոնը կախուած ջահուն ներքեւ, որ պարասրահի մը լուսարձակը կարծես ըլլար այդ պահուն, Էլվիս Փրիսլիի սանտրուածքով, ճերմակ շապիկով, գեղեցկադէմ այրը գլուխը թեթեւ վեր երկարած, զմրուխտ աչքերը առաստաղէն ալ անդին սեւեռած ու ականջը սենեակին մէջ ծփացող մեղեդիին տուած, վերացած, երանութեամբ կը տարուբերի վալսի քայլերով․ մէկ առաջ, մէկ ետեւ, մէկ ձախ, մէկ աջ: Ձախ թեւով գրկած է հազիւ չորսամեայ խարտեաշ, առջինեկ դուստրը. աջ ափին երեք մատներովը բռնած է անոր պզտիկ թաթիկը, թեւը երկարած պարողի մը վայելչութեամբ ու ներսուզուած եղանակի կշռոյթին մէջ՝ մէկ – երկու – երեք, մէկ –երկու – երեք պար կու գայ: Աղջնակը, հակառակ փոքր տարիքին, պարընկերոջ դերը լրջօրէն ստանձնածի պէս, ա՛ն ալ դէպի ետ թեքած է, այնպէս ինչպէս տեսած է հեռատեսիլէն սփռուած միջազգային պարահանդիսային մրցոյթներուն, ու փոքրիկ գլխէն կախուած մետաքսաթել գանգուրները օդին մէջ կը ճօճին: Երջանիկ ու ապահով է հայրիկին գիրկը, մեծ հրճուանքով կը վայելէ «մեծերու պարը» եւ հարկաւ՝ դիւթիչ մեղեդին, որուն կ’երգակցի հայրիկն ալ քթին տակէն: Ու պահ մը աչուկները սառած, երեւակայութեան աշխարհ կը փոխադրուի, ուր ինք ալ «մե՜ծ» է, ոսկեթել, երկար ծամերը կռնակը ծածկած են, լայն ժիւփոնով գեղեցիկ շրջազգեստ հագած, ճիշդ հեքիաթներու իշխանուհիներուն պէս, նազանքով կը պարէ իշխանի նմանող ու անորոշ դիմագիծով երիտասարդի մը հետ, անհուն բերկրութեամբ:

Հեքիա՜թ:

Հեքիաթ տարիք, ուր շատ բան անիրական է, բաղձալից ու մանուկ հասունութեամբ…: 

Տարիներ անց, հօրս Էլվիսի սանտրուածքը տեղի տուաւ այդ օրերու ընդունուած ձեւին. մանկական փափուկ գանգուրներս ալ չմնացին՝ յաճախ կտրուելէն. բայց շատ երեկոներ հայր ու աղջիկ գամուած հեռատեսիլի պաստառին, զմայլանքով դիտեցինք վաթսունականներու ամերիկեան, հին, սեւ-ճերմակ, երգուպարային ֆիլմերը, որոնք հաւանաբար հօրս եւ իր սերունդին արուեստի ընկալման ճաշակին վրայ որոշ ներգործութիւն մը ունեցած էին: Ան միշտ ախորժաբեր խրախուսութեամբ զիս կը հրաւիրէր, որ անպայման դիտեմ աս կամ ան «շատ աղուոր» ֆիլմը:      

Հայրս կը պատմէր, թէ 1950ականներուն, պէյրութեան «փայլուն տարիներուն», երբ նորաձեւութեան, արուեստի ու ազատութեան եւրոպականամէտ մթնոլորտ կը տիրէր, Danse de salonի դասընթացքները, որոնց ինք ալ հետեւած էր շրջան մը, շատ ընդունելութիւն գտած էին երիտասարդներուն կողմէ։ Ընտանեկան թէ միութենական խրախճանքներու առթիւ ան երբ պարէր, պարի դասընթացքներէն հետքեր կարելի էր նկատել: Մայրս պարել շատ չսիրելուն, ես կամ միջնեկ քոյրս կ’ընկերակցէինք հօրս մեծ խանդավառութեամբ. անոր նախընտրութիւնները ընդհանրապէս հանդարտ եղանակներն ու երգերն էին, որոնք վալսի, թանկոյի կշռոյթ ունէին: Պարի ընթացքին ինքն էր առաջնորդողը հարկաւ, եւ պէտք էր հետեւիլ. սակայն միեւնոյն ատեն, ինք գրեթէ հոն չէր… մեղեդիին հետ միաձուլուած, եւ ա՜հ, այդ զմրուխտ աչքերը միշտ անորոշ կէտի մը սեւեռած կը սլանար:

Սալոնի պարերու հանդէպ սէրն ու հետաքրքրութինը ինք իր օրինակով մեզի՝ զաւակներուն փոխանցած էր. ինչպէս նաեւ՝ որակաւոր երաժշտութեան, երգերու ու երգիչներու ձայներիզներու բաւական մեծ հաւաքածոյ մը, որոնց հոգատար գոյքապահն էի պատանեկութեան տարիներուս:   

Այսօր, մանկութեան երփնունակ օրերէն կէս դար ասդին, իսկ հայրս գրեթէ տասնամեակ մը մեզմէ անդին… անոնց կարօտախտով համակուած, հօրս ու մանկութեան գոգէն իջած, տխուր ժպիտ մը գրկած, յուշերու ուղեւորութենէն կը վերադառնամ: Կը վերադառնամ հոն եւ անոր, որ մեկնակէտն էր. կը վերադառնամ առագաստանաւ, Կապոյտ Դանուբի նաւահանգիստ… ու հոգեհանգիստ կը մրմնջեմ հօրս ու մանկութեանս: Բայց առաջին պարը կը շարունակուի. դեռ կը պարէ ներսիդիս:  

Հիմա Կապոյտ Դանուբի ալիքներուն վրայ աղջիկս է. ոտքի մատնածայրերուն վրայ թիթեռնիկի թեթեւութեամբ կը թռչկոտի… պալերինա է. գալ շաբաթ ելոյթ ունի. Շթրաուսի նուիրուած պալէի ներկայացում, որուն բացման պարը գիտէք ինչ պիտի ըլլայ…  

Թա րա րա րա րա՜… 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԶՈՒԱՐՃԱԼԻ ՊԱՏՈՒՄՆԵՐ (Է․)

Հնձեց՝ ՏԻՐԱՅՐ ԱՐՔԵՊՍ ՄԱՐՏԻԿԵԱՆ

***
Լենինական, ներկայացումը կը վերջանայ ինթէրնացիոնալ երգով, ուր կ’ըսուի․ «Ինթէրնացիոնալը աշխարհ կը փրկէ»: Ներկայ մը կ’աւելցնէ. «Ինթէրնացիոնալը  ներկայացումդ իսկ չի փրկեր»:

***

Առիւծը, աղուէսն ու գայլը միասին կ’երթան որսի:
Կով մը, ոչխար մը եւ եղնիկ մը կ’որսան:
Առիւծը կ’ըսէ գայլին.
– Բաժնէ որսերը:
Գայլը կ’ըսէ.
– Կովը քեզի, ոչխարը ինծի, եղնիկն ալ աղուէսին:
Առիւծը մէկ հարուածով գայլը կը սատկեցնէ եւ գետին կը փռէ: Հիմա կ’ըսէ.
– Աղուէ՛ս, դուն բաժնէ՛:
Աղուէսը կ’ըսէ.
– Եղնիկը քեզի նախաճաշ, ոչխարը՝ որպէս ճաշ, իսկ կովը՝ ընթրիք:
Առիւծը կը հարցնէ.
– Այս իմաստութիւնը ուրկէ՞ քեզի։ 
– Գայլին վիճակէն,- կը պատասխանէ աղուէսը:

***
Հայրենադարձ կին մը նամակ կը գրէ արտասահման եւ կ’ըսէ. «Այստեղ հաւ չկայ, հաւկիթ չկայ, հաց չկայ, այսինչը չկայ, այնինչը չկայ, բան մըն ալ չկայ» եւ ուրիշ բաներ կը գրէ: Կինը կը կանչեն ՔաԿէՊէէն, «Դուն,- կ’ըսեն,- այս նամակը գրեր ես»։ Կինը կ’ըսէ․ «Ես ձեզի չեմ գրած, բարեկամներուս գրած եմ»։ Կ’ուզեն վախցնել, որ ետ առնեն նամակը. կինը կը մերժէ. պատին տակ կը կայնեցնեն եւ պարապ հրացանը կը բռնեն իր վրայ եւ իբր թէ կ’ուզեն կրակել, բայց փամփուշտ չ’ելլեր: Կինը աւելի կատղած կը պոռայ. «Ամա՜ն, փամփուշտ ալ չունիք, ատ ալ պիտի գրեմ»:

***
Կարապետը Լենինին նկարը կը տանի արտասահման՝ ոսկի շրջանակի մը մէջ: Սովետական սահմանի վրայ ցոյց կու տայ Լենինին նկարը, իսկ միւս սահմանին վրայ՝ շրջանակը: 

***
Կարապետին մահուան գոյժը կ’ուզեն յայտնել իր հարազատներուն եւ կը հեռագրեն. «Կարապետ խիստ պաղ առած է, թաղումը՝ վաղը»: Հարազատներէն կու գայ պատասխան հեռագիրը. «Կարապետը կենդանի՞ է թէ ոչ»: Պատասխան հեռագիր. «Դեռ ոչ»:

***
Կ’իմանան, որ Կարապետը կատակներ պատմող է: Գաղտնի ոստիկանը կ’ըսէ. «Դո՞ւն ես այսինչ անեկդոտին հեղինակը։ «Այո՛,- կ’ըսէ,- այսինչ, այնինչ անեկդոտին հեղինակը ես եմ»։ «Լաւ,- կ’ըսէ,- դո՞ւն ես «Սովետական Դրախտ»ին հեղինակը»։ «Չէ,- կ’ըսէ Կարապետը,- ատիկա ձեր հնարածն է»:

***
Մարդ մը հաւկիթ կը տանի կողովի մը մէջ: Թրամվայի մէջ նստած, կողքը կանգնածին կ’ըսէ. «Աղբեր ջան, կամաց, հաւկիթներս կը ճաթեցնես»: Ուրիշ մը կ’ըսէ. «Բա,  պամիտո՞ր ենք տանում»: 

***
Գինով մը փողոցէն անցած ժամանակ կը տեսնէ Լենինի արձանը. կ’ուզէ ծախու առնել հարիւր ռուբլիի. կինը կ’արգիլէ. մարդիկ կը հարցնեն, թէ ինչո՞ւ կ’արգիլէ։ Կինը կ’ըսէ. «Մարդս երբ գինովնայ, ամէն ախմախ բանի դրամ կու տայ»:

***
Շուն մը փողոցէն կ’անցնի, միլիցիան կը զարնէ շան եւ շունը կը սկսի ձայներ հանել: Լենինականցին կ’ըսէ. «Միլիցիոներ ջան, շունը ինչո՞ւ կը նեղացնես, չէ՞ որ քու մեծ եղբայրն է»:

***
Թղթակից մը կը հարցնէ Կարապետին. «Լաւ ամսական կը ստանա՞ս»։ «Այո,- կ’ըսէ Կարապետ,- կ’աւելնայ նոյնիսկ»։ «Տուն ունի՞ս»։ «Հարկաւ,- կը պատասխանէ Կարապետ,- հինգ, վեց սենեակնոց»։ «Երեխա՞յ»։ «Երեխայ ալ ունիմ. դպրոց կ’երթան, լաւ ուսում կը ստանան»։ «Թերթ կը կարդա՞ս», կը հարցնէ թղթակիցը։ «Թերթ չկարդայի՝ ասոնք ուրկէ՞ գիտնայի»:

***
Կարապետը իր կնոջ ոտքին աքլոր մը կը գծէ ու կ’երթայ, տունէն կը բացակայի քանի մը շաբաթ: Նկարը կը ջնջուի: Կինը կը խնդրէ քանի մը տղոց, որ աքլոր մը գծեն։ Կը գծեն աքլորը։ Կարապետը կու գայ, կ’ըսէ․ «Ես ձախ ոտքին գծած էի եւ կտուցը դէպի ներս. հիմա աջիդ է»։ Կինը կ’ըսէ․ «Սա դրացիին բիճերը այնքան քար նետեցին, որ աքլորը փախաւ»:

***
Երկու շուն սահմանի վրայ իրարու կը հանդիպին. մէկը գզգզուած մազերով, միւսը՝ մաքուր: Աղտոտը կը պատմէ իր մասին. «Մաքուր շուն եմ,- կ’ըսէ,- տնակ ունիմ, սնունդ ունիմ, այս ունիմ, այն ունիմ»։ «Լաւ,- կ’ըսէ միւս շունը, որ դրամատիրական երկրէ մըն է. «Ինչո՞ւ կ’ուզես միւս կողմ անցնիլ»: Շունը, որ սովետական երկիր կ’ապրի, կը պատասխանէ. «Կ’ուզեմ հաջել»:

***
Պուլկարիոյ Կապրովա քաղաքին մէջ, սիրքին տոմսակը մէկ լեւա է, բայց մարդ չ’երթար: Կը մտածեն հինգ լեւա ընել տոմսը եւ յայտարարել, որ վերջին ելոյթը չհաւնողը կրնայ դրամը ետ ստանալ: Բոլորը կ’երթան այն յոյսով, որ վերջինին դրամնին ետ առնեն, չհաւնեցան ըսելով: Վերջին ելոյթին երբ կը հասնին, կը յայտարարեն. «Բոլորդ ոտքի՛», ու կ’երթան եւ կը նուագեն Սովետական հիմնը:

***
Խաչիկ Վարդապետ, Զուարթնոցի աւերակերը յայտնաբերողը, երկու շուն ունի եղեր. երբեմն կը թողու զանոնք ազատ. ասոնք կ’երթան ու քանի մը օր վերջ կը վերադառնան նիհարցած, արիւնոտած, լեզունին դուրս ինկած. «Ծօ շուներ,- կ’ըսէ,- ձեր ըրածը իմ սիրտն ալ կ’ուզէ, բայց ձեր հալէն կը վախնամ»:

***
Կարապետը կ’երթայ կնոջ մը քով ու սուրճ կը խմէ եւ դուրս գալով յիսուն ոսկի կու տայ։ Յաջորդ անգամուն կրկին սուրճ կը խմէ եւ հարիւր ոսկի կու տայ: Կինը շատ կ’ուրախանայ եւ յատուկ հրաւէր կու տայ, որ յաջորդ անգամ իրեն այցելէ մարդը եւ լաւ, շատ լաւ պատրաստութիւն կը տեսնէ, լաւ կը հիւրասիրէ։ Այս անգամ Կարապետ հարիւրեւյիսուն ոսկի կու տայ եւ կը հարցնէ կնոջ. «Քանի՞ ոսկի եղաւ գումարը»։ Կինը կ’ըսէ․ «Երեք հարիւր»։ «Այո,- կ’ըսէ,- ճիշդ է, այս գումարը ամուսինդ տուաւ, որ քեզի յանձնեմ»:

***
Կարապետը բժիշկին կ’երթայ եւ կը պատմէ, որ տան մէջ տեսեր է իր բարեկամը իր կնոջ քով եւ ուզեր է սպաննել։ Իսկ բարեկամը ըսեր է. «Նախ սուրճ մը խմենք, յետոյ խօսինք»: Շաբթուան մէջ այս դէպքը քանի մը անգամ կրկնուեր է: Բժիշկը կ’ըսէ. «Լաւ, ի՞նչ կ’ուզես ինձմէ»: «Բժիշկ ջան,- կ’ըսէ Կարապետը,- կ’ուզեմ հարցնել, թէ այդքան սուրճը վնաս կ’ընէ՞ թէ ոչ»:

***
Կարապետը տուն կ’երթայ, կը տեսնէ բարեկամը անկողինին տակ, որ կ’ըսէ. «Եթէ ըսեմ որ թրամվայի կը սպասեմ, պիտի չհաւատաս»:

***
Ձկնորս Կարապետ ինքզինք կը գովէ եւ ձեռքերով ցոյց տալով, թէ ինչքան մեծ ձուկ բռնած է: Օր մը, բարեկամները ձեռքերը կը կապեն, բայց ան կապուած ձեռքերուն ափերը մեծ-մեծ բանալով ցոյց կու տայ, թէ ձուկին միայն աչքերը այդքան մեծ էին:

***
Հոճային կը դիմէ մարդ մը, որ դատի քաշուած է: Հոճան խորհուրդ կու տայ բոլոր հարցումներուն «Լօ, Լօ, Լօ» պատասխանել։ Մարդը այդպէս ալ կ’ընէ եւ որպէս խելագար կ’ազատի: Հոճան կը կանչէ մարդը, որ իր շահաբաժինը տայ իրեն։ Մարդը կրկին «Լօ, Լօ, Լօ» կ’ըսէ: Հոճան ջղայնացած կ’ըսէ. «Ծօ ինծի՞ ալ լօլօլօ (ուլան պանա՞ մը տա լօլօլօ)»:

***
Ռատիօ Երեւանին կը հարցնեն. «Խորհրդային Միութեան մէջ քանի՞ ազգութիւններ կ’ապրին»: Ռատիօ Երեւանը կը պատասխանէ. «Երեք ազգութիւններ»։ «Ինչպէ՞ս երեք, չէ՞ որ բազմաթիւ են»: Ռատիօ Երեւանը կը պատասխանէ. «Հայերը, ռուսերը եւ միւսները»:

***
Ռատիօ Երեւանին կը հարցնեն. «Աշխարհիս վրայ ամենաքաղաքակիրթ, ամենատաղանդաւոր եւ ամենազարգացած ազգը ո՞րն է»։ Երեք վայրկեան համեստ լռութենէ մը յետոյ խօսնակը կը պատասխանէ. «Շնորհակալութիւն ձեր քոմբլիմենթին համար»:

***
Վարդանիկը Փարիզի նոյն պանդոկին մէջ, ամէն առտու, նախաճաշին, ֆրանսացի մարդու մը հետ սեղանակից է: Ֆրանսացին կ’ըսէ. «Պօն ափէթի»: Վարդանիկը կը պատասխանէ. «Վարդանիկ»: Կը հանդիպի բարեկամի մը, որ կը բացատրէ, թէ «Պօն ափէթի» «բարի ախորժակ» է եւ ոչ՝ անուն: Յաջորդ առաւօտ, երբ Վարդանիկը կը նշմարէ ֆրանսացին եւ բարձր ձայնով կ’ըսէ անոր. «Պօն ափէթի՛», եւ ֆրանսացին կը պատասխանէ. «Վարդանի՛կ»:

***
Վարդանիկը կ’երթայ հանրախանութ չուքալիք, քաշոկ՝ ռուսերէն, հայերէն՝ շէրաման մը առնելու ու կ’ըսէ. «Ընկերուհի ջան, շէրաման ունի՞ք»։ Աղջիկը կը պատասխանէ. «Լիքը, լիքը ունենք»: «Ես լիքը, լիքը չեմ ուզեր,- Վարդանիկ կ’աւելցնէ,- դատարկ կ’ուզեմ»:

***
Հայրենադարձ կին մը նամակ կը գրէ արտասահման, բարեկամին։ Նամակը տեղ չի հասնիր եւ զինք կը կանչեն գաղտնի ոստիկանութենէն՝ բացատրութիւն տալու: Կինը կը պատասխանէ. «Էջ մը ձեզի համար գրած եմ, տող մըն ալ՝ ինծի համար»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԹ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

6

ԶՈՀ ԴԱՌՆԱՅԻ ՊԻՏԻ Ե՛Ս ԱԼ

Դուրսը շրջան մը կ’ընեմ բակին մէջ ու կ’երթամ կը նստիմ նոյն վիճակին մէջ գտնուող ու զիս քիչ մը զարմացած ու ակնկալ դիտող Բագրատունիին քով: Կը սպասէ որ բան մը ըսեմ:

– Աղջիկը ճանչցա՞ր, մենք մեզի ենք:

– Ո՛չ, չե՛մ տեսած, չե՛մ հանդիպած:

Գաղափար մը կ’ունենամ: Երբ ոստիկանական շատ վէպեր կարդացած ըլլաս՝ նման գաղափարներ կու գան միտքդ:

– Թերեւս դուն աղջիկը տեսած ես ծանրօրէն շպարուած:

Յօնքերը կը պռստէ, կարծես կարելիութիւնը քննելով, բայց կ’ըսէ հետզհետէ աւելի բարձրաձայն. «Ոչ, ոչ, ոչ»:

– Աղջիկներդ շպար դրած չե՞ն ըլլար:

«Շպար, եւ ոչ՝ դիմակ»: Կը ժպտի. «Շպա՞ր կը մնայ: Յետոյ երեսը, երե՛սն ալ, ինչե՜ր կը ժայթքե՛ն, պէտք է սրբուի, մաքրուի, ու նոր շպար ստանայ: Կարօտցա՜յ»:

Նոյնն է որ կը լսեմ: Որպէսզի կարողանամ շարժիլ՝ հարկ է որ պատկերն ամբողջանայ: Հարցին ուսումնասիրութիւնը կը պահանջէ որ հասու ըլլամ նաեւ շատ մը մանրամասնութիւններու, որոնք հաւանաբար լուծման չսատարեն: Գիտեմ որ կը մեռնէր մայրը, դեռ քանի մը տարի առաջ, բայց ինչպէ՞ս նիւթը բանամ: Կ’ըսեմ.

– Շատ չես նմանիր հօրդ, ձեր կերպարանքին կ’ակնարկեմ:

Կը տխրի ու կը ցրուի եւ անդին, բայց ո՞ւր կը նայի: Կ’ըսէ.

– Ես մօրս ելած եմ, կերպարանքով, ինչպէս կ’ըսես: Քոյրս ալ հօրս ելած է: Կ’ըսեն որ շատ կը պատահի: Շուշանը Զուիցերիա է, գեղեցկագիտութիւն կ’ուսանի:

Իշխանուհիի յարմար ուսում: Կ’ըսեմ.

– Գոհարեղէնները պէտք է գեղեցիկ ըլլան ու բարձրաճաշակ:

– Այո, ա՛յդ ալ ըլլալու է հօրս մտքին մէջ:

– Բայց դուն կը նախընտրես մնալ Եգիպտոս, թէ՞ թերեւս հայրդ…:

Կը խնդայ. «Սմբատ Բագրատունին իր միածին որդի Աշոտը դո՞ւրս ղրկէ, որպէսզի թերեւս չվերադառնա՞յ, մինչ իր տեղը հո՛ս է՝ «ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ» հաստատութեան մէջ, գոհարեղէնի թագաւորութեան»: «Միածին որդի», չէի մտածած, ճիշդ ի՞նչ կը նշանակէ «միածին», մէ՞կ հատիկ, եւ ուրեմն կարելի է ունենալ նաեւ «միածին աղջիկ կամ դո՞ւստր», թէ կը նշանակէ երկուքի փոխարէն մէկէ ծնած, որ միայն մա՞յրը կրնայ ըլլալ, Զեւսը իր գլուխէն կը ծնէր Աթենա, որ կ’երեւի այդ պատճառով ալ կը դառնար իմաստութեան աստուածուհի…: Սակայն Աշոտ կը շարունակէ. «Բայց ես ալ, ես ալ գիտցած տեղս կը սիրեմ, ինչո՞ւ չգիտցած տեղս երթամ, հարազատ կը զգամ ինքզինքս հոս, եւ ունիմ ինչ որ կ’ուզեմ»:

Վերադառնանք ի՛մ ուզածիս. «Մայրդ անշուշտ շատ ուրախ էր քեզմով»:

– Ո՞ր մայրը՝ չէ: Ըսել կ’ուզես մայրերն աւելի իրենց տղայ զաւակին կը փարին…:

– Իրե՛ն ալ կը նմանէիր:

– Քոյրս ալ սիրելին էր իր մօր: Որեւէ ձեւով խտրութիւն չէ դրուած մեր միջեւ: Երկուքս ալ մեր ուզածները ստացած ենք:

– Հայր ու մայր լաւ մը շփացուցած են: Համերա՞շխ էին միշտ:

– Ի՞նչ են այս հարցումները: Ժամանակ կը վատնես կոր, ասա՞նկ պիտի ազատես զիս, հետս նստա՞ծ: Ոսկին այսպէս կամ այդպէս ապահովա՞ծ ես:

– Աղջկան ընտանիքին լուր տրուած է: Ուր որ է պիտի գան եւ հարցուփորձը ուղիներ կրնայ բանալ:

– Ահռելի բան մը ըլլալու է իրենց համար, ողբերգութի՛ւն: Կամ… ի՞նչ էր արդեօք իրենց յարաբերութիւնը, թերեւս ամէն ինչ պարզուի՞… գժտութիւն մը կար թերեւս, որ պատճառ եղած էր… բայց ինչի՞:

Գլուխը կը շարժէ, վարկածը համոզիչ չգտնելով: Առիթը կ’օգտագործեմ.

– Իսկ հօրդ ու մօրդ միջեւ գժտութեան ոչ մէկ դէ՞պք, պարագա՞յ:

– Ոչ մէկ: Համերաշխ էին, միշտ, որեւէ հարցի շուրջ տարակարծութիւն եղած չէ, սիրողներու կատակներ՝ այո… նոր սիրահարուած էին կարծես… Աստղե՜ր, Աստղե՜ր կը կանչէր հայրս…:

– Աստղե՞ր…:

– Աստղիկ էր անունը, չէ՞…: Աստղե՜ր… եւ երբ նուէրներ կու տար ու կը զմայլէր մայրս եւ շնորհակալութիւն կը յայտնէր, «Աշխարհի բոլոր գոհարեղէններէն աւելի՜ թանկագին ես դուն», կը բացագանչէր հայրս… ծննդեան-ամուսնութեան տարեդարձին – հաճելի թուած էր իրեն մօրս ծննդեան օրը կնքել պսակը – ոսկի ու գոհարեղէն կը տեղացնէր վրան՝ մատանիներ, ապարանջաններ, մանեակներ… ա՜հ:

– Հօրդ տխրութիւնը շատ խոր էր ուրեմն…:

– Խո՞ր… խո՜ր… սրտի տագնապ մը անցուց:

– Վտանգաւո՞ր է, դարմանման կը հետեւի անշուշտ:

– Անսպասելի հարուածին ուժգնութենէն էր: Չէր վնասուած սիրտը բարեբախտաբար: Տոքթոր Փիլիպոսեանը ըսաւ որ հարցը կրնար բարդանալ, եթէ ինք շուտ չհասնէր:

– Ասպե՛տ Փիլիպոսը:

Նախ կը նայի խեթ, բայց ապա կը ժպտի. «Բագրատունեաց տոհմը բարեացակամ է իր հպատակներուն նկատմամբ»:

– Հպատակներն ալ անշուշտ կը խնդակցին արքայական տոհմի ուրախութիւններուն ու կը սրտակցին դժբախտութիւններուն:

– Տիկին Մարթան, տոքթոր Փիլիպոսեանին կինը, քառասուն օր սեւ կը հագնէր, մինչեւ քառասունքը: Հայրս ալ շատ կ’ազդուէր, կ’ազդուէր, մշտուրախ մարդը չէր այլեւս, չէ, որքան ալ ձեւացնէ, նոյնիսկ ինծի նկատմամբ փոփոխութիւն մը կը զգամ, զգացում մըն է, օրինակներով չեմ կրնար հաստատել, օրինակներ չկան, երբեմն միտքէս կ’անցնի որ մայրս կը միացնէր մեզ, մեռաւ ու մեր միջեւ ալ բան մը քակտուեցաւ, բայց զուտ զգացում է եւ կարելի է որ միայն ես այդպէս կը զգամ ու փոփոխութիւն չկայ հօրս կողմէ: Այս ամէնը ինչպէ՞ս պիտի օգնեն զիս այս աղիտալի կացութենէն դուրս բերելու:

Դուրս ջանամ բերել այս յոռետես վիճակէն․

– Չեմ կարծեր որ ձեր ծննդեան տարեդարձներն ալ կ’անտեսուէին, քու ու քրոջդ:

– Կարելի՞ բան է: Շքեղագոյնները այդ տարեդարձներն էին: Մեր երեքին տարեդարձները: Հօրս տարեդարձը միայն ընտանեկան – տոհմակա՛ն – շրջանակի մէջ ու տունը – ապարանքը: Բայց դուն ինչպէ՞ս չես գիտեր, կա՞յ մարդ որ չի գիտեր: Marriottի մէջ, նախապէս եղած ըլլալով Խտիւ Իսմայիլ փաշայի ապարանքներէն: Նաեւ Mena Houseի, ա՛ն ալ Խտիւ Իսմայիլով կը սկսի, բայց փոփոխութիւններու երկար պատմութիւն ունի: Ամէ՛ն մարդ գիտէր որ մեր տարեդարձներու տօնակատարութիւնները բաց էին… ժողովուրդին առջեւ: Ո՞վ որ կ’ուզէր՝ կու գար: Անշուշտ պանդոկներու պատասխանատուները – իշխանութիւնները – հրահանգ ստացած կ’ըլլային թափթփուքներու մուտքը արգիլել: Եւ վերջին անգամ, վերջին անգամ, հայրս ինչպէ՞ս կարգադրեց Մոնթազայի արքայական պարտէզներուն մէջ գտնուող Հարամլըք ապարանքը, Ֆուա՜տ թագաւորին կողմէ կառուցուած: Հայրս ինքզինքին կը պահէ նման գաղտնիքներ, բայց կար տարաձայնութիւն, որ ան մօրս տարեդարձին համար – ծննդեան երեսունվեցերորդը – Հարամլըքը ապահովելու յաջողած էր կաշառել նոյնինքն…- ու կը լռէ:

– Սատա՞թը:

– Պոռա՛, որ ամէն մարդ լսէ:

– Մենք հայերէն կը խօսինք:

– Նախագահին անունը հայերէն լեզուին մա՞ս կը կազմէ:

– Շքեղագոյնն էր ուրեմն այդ տօնակատարութիւնը:

– Այո՜: Ա՞տ ալ չես գիտեր: Այս անգամ, հասկնալի է, փակ էր… հասարակութեան առջեւ, բայց հրաւէրներն ընդունած էին մեծատուններ, նախարարներ… եղած ըլլալով, անշուշտ, «ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ»ի յաճախորդներէն: Այդ տարեդարձին, վերջին տարեդարձին, բայց ինչպէ՞ս գիտնայինք որ վերջինը պիտի ըլլար, հայրս մօրս կը նուիրէր, առաջին անգամ ըլլալով, եւ իբրեւ շշմիչ անակնկալ, թագ մը…:

– Թագադրուեցաւ իբրեւ դշխոյ Բագրատունեաց տան…:

– Մեռաւ յաջորդ տարեդարձէն առաջ…:

– Երեսունեօթը չամբողջացուցած…:

Չի շարունակեր: Կը հարցնեմ. «Ի՞նչ պատահեցաւ»:

– Սրտի հիւանդութենէ կը տառապէր, մենք չէինք գիտեր, ես ու քոյրս, մեզմէ գաղտնի պահած էին անշուշտ: Սրտի կաթուած մը կ’ունենայ ու ապարանքին մեծ սանդուխէն վար կը գլտորի…:

– Վերի յարկն էր ուրեմն ու վար պիտի իջնէր…:

– Վար պիտի իջնէր, առաւօտ էր, արթնցած էր ու վար պիտի իջնէր…:

– Սանդուխն անշուշտ ապահով է, արաբական ֆիլմերու մէջ մեր տեսած կիսաբոլոր սանդուխներո՞ւն կը նմանի:

– Այո, նման է: Եւ անշուշտ որ ապահով է, հազարաւոր անգամ իջած ու ելած ենք: Ճի՛շդ է որ մէկ օր առաջ վերէն վար ամրացուած գորգը վերցուած էր ու մաքրութեան ղրկուած, երկու-երեք ամիսը անգամ մը կը ղրկուի, բայց վտանգ չէր ներկայացներ, բնաւ:

Պահ մը կը լռէ ու կը սարսռայ յանկարծ: Պատկե՞րն եկաւ աչքերուն:

– Տեսար… գլտորի՞լը…:

– Ոչ, բայց ես էի զինք յայտնաբերողը կռնակի վրայ գետինը փռուած, ոտքերը վեր՝ երեք-չորս աստիճաններու վրայ, աչքերը բաց, անշունչ:

– Դափդափիւն էր, դփրտուք, եւ վազեցիր տեսնելու ի՞նչ է:

– Ոչ, ես պարտէզն էի, իյնալէն քիչ մը աւելի ուշ պիտի ըլլայ:

– Ե՞րբ վերիվարոյ:

– Արեւը նոր սկսած էր ծագիլ:

– Երբ պարտէ՞զն էիր, թէ երբ վերադարձար:

– Երբ վերադարձայ:

– Տնեցինե՞րը…:

– Հայրս ու քոյրս քնացած էին: Ի՞նչ ընեմ, ելայ ու արթնցուցի հայրս:

– Մեծ ցունց մըն էր անշուշտ իրեն համար:

– Շատ մեծ: Վազելէն իջաւ ու ի՛նք ալ, տեսա՛յ, սահեցաւ, ու ինկաւ մօրս մօտ: Աղաղակել սկսաւ: Ո՛չ իր ցաւէն: Այսինքն ո՛չ մարմնական ցաւէ, այլ վիշտէ: Քոյրս ալ երեւցաւ… ինչ օր էր, ամէն մանրամասնութիւններով կը յիշեմ, կ’ուզեմ մոռնալ, բայց աւելի կը յիշեմ: Հայրս հաւաքեց ինքզինք, տոքթոր Փիլիպոսեանին հեռաձայնեց, որ շուտով եկաւ ու հաստատեց որ սրտի կաթուած ունեցած էր… այդ ատեն գիտցանք որ սրտի հիւանդութենէ կը տառապէր…: Ես ալ կարծած էի որ ոտքը վերը, միջանցքին մէջ փռուած գորգին անցած էր…: Մայրս, ինչպէ՞ս ըսեմ, ձախաւեր չէր, բայց քիչ մը անուշադիր էր շրջապատին, թա՛փ, ոտքը աթոռի մը զարնուեցաւ, շըրը՛խկ, ձեռքը զարնուեցաւ բաժակի մը, որ ջարդուփշուր ինկաւ գետին, օր մը ես ու ինք էինք, կը քալէինք մայթէն, պզտիկ փոսի մը մէջ կոխեց, բայց շատ պզտիկ, կը խնդայի, բայց ցաւի մէջ էր եւ մէջտեղ ելաւ որ կրունկը ճաթած է: Շատ տարիներ առաջ էր անշուշտ…:

– Իսկ դէպքը ե՞րբ պատահեցաւ:

– Մահացո՜ւ դէպքը… 24 Նոյեմբեր 73ին:

– Պատանի էիր տակաւին:

– Տասնվեցս նոր ամբողջացուցած էի: Մեր տարեդարձները իրարու ետեւէ են, տասնեօթը օրուան տարբերութեամբ: Ես՝ Յուլիս 28ին, ինք՝ Օգոստոս 14ին…:

– Երկուքդ ալ Առիւծ…:

– Այո, տարօրինակ չէ՞, հայրս ու քոյրս ալ Խեցգետին են՝ Յունիս 25 եւ Յուլիս 10…:

– Շատ հեռու չեն ձեզմէ: Քո՞յրդ է մեծը, թէ ոչ՝ դուն:

– Քոյրս՝ մէկ տարի: Ինք 56ին ծնած է, ես՝ 57ին:

– Ատկէ ետք տարեդարձ չտօնեցի՞ք:

– Մենք մեզի: Քրոջս ու իմս միայն: Նոյեմբեր 24ին հայրս չափազանց տխուր ու ընկճուած վիճակի մէջ կ’ըլլայ:

– Դուն ի՞նչ կ’ընես:

Հարցումիս իմաստն ընբռնելով կը նայի ինծի ու չի պատասխաներ:

– Փողոցները այդ օրն ալ կը կանչե՞ն:

Դաժան չըլլամ, թերեւս միջոց մըն է հալածող յիշատակէն փախչելու:

Կ’ըսէ, հաւանաբար միտքս ա՛յլ կողմ ուղղելու համար. «Թերթին մէջ տարելիցը հրատարակել կու տայ հայրս: Հինգերորդն էր այս տարի: Չե՞ս տեսած»:

Գլուխս կը շարժեմ:

– Մահազդներու էջը «Ահրամ»ին…:

– «Ահրամ» կը կարդամ… երբեմն, մահազդներու էջին վրայէն ալ աչքս թերեւս անցնի… երբեմն…:

– Ա՜հ, մե՛ծ յայտարարութիւն մը, մե՛ծ տեղ գրաւող, ամէնուս անունով, եւ մօրս լուսանկարով:

Մարդ մը արագաքայլ կը մօտենայ մեզի, աչք մը կը նետէ երկուքնուս վրայ, կռուփի հարուած մը կը հասցնէ քիթիս-բերնիս, ձեռքերը կ’օղակէ վիզիս շուրջ, կը քաշէ զիս ոտքի ու կը խեղդէ: Կը ջանամ ընդդիմանալ, ի զուր է կարծեմ: Արքայազնը կը պոռայ.

– Հասէ՜ք մեզի, հասէ՜ք մեզի, պիտի սպանէ՜, պիտի սպանէ՜…:

Գոնէ կրնայի՞ սպասել որ ի՛նք ջանար միջամտել: Ոստիկան մը մօտեցեր է, կ’երեւի կը փորձէ բաժնել յարձակողն ինձմէ, անօգուտ, սպանուիլ ոստիկանատա՛ն մէջ, ու կ’երթամ կոր, աշխարհը սեւցաւ… երբ ձեռքերը կը թուլնան, ու գորշ շղարշի մը մէջէն կը տեսնեմ ոստիկանապետը, ատրճանակը ձեռքը, փողէն բռնած, ու գետինը փռուած այս… նախնամա՛րդը:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 7 ՅԱՐՁԱԿՈՂԸ ԿԸ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆԷ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՕ՞Յ ԷՔ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԲԱՐԲԱՌ

ՔՆԱՐ ԳԱՐԱՃԵԱՆ

Եօ՞յ էք էաղբէյնիյըս, քիյիյըս, շօտ կայըտցիյ իմ ձիզի։

Իմ մէկ քիյըս Ֆրանսա է, մէկ քիյըս՝ Ամերիկա, մէկ էաղբէյիս՝ Ֆրանսա, իյկու էաղբէյնիյըս՝ Հայաստօն, էաղբէյիս չօճուխնիյը՝ մէկը Պրազիլ, մէկը Հալէպ, իս՝ Շօմ։ Շօտ-շօտ դիժւոյ է ինտէս, ամէն մէկիյնաս մէկ բաղ գացընք, մէկը մէկէլէ խէչը չինք, ամմա չի՞ք էնինք։ Իս էսէօյ հերիսա կո կեփիմ թիւմիյնադ շօտ կը սիյիք էս եիմէքը, քէշքէ մէկտեղն իյանք մէկտեղ ուտիյանք, ամմա բախտ չեղով, դժբո՜խտ, դժբո՜խտ, ձեռքէ բօն չի գօ, չի՞ք էնինք, պիտի հաշտըւոնք՝ ուզինք, չուզինք։ 

Արտագրեց եւ խմբագրեց՝ ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

Բառարան

Բաղ – կողմ։
Եիմէք – թրք.՝ կերակուր:
Եօ՞յ էք – ո՞ւր էք։
Էաղբէյնի – եղբայրներ։
Թիւմիյնադ – բոլորդ։
Իյկու – երկու։
Ինտէս – այսպէս։
Մէկիյնաս – մէկերնիս։
Մէկը մէկէլէ խէչը չինք – մէկս միւսի քովը չենք։
Չի՞ք էնինք – ի՞նչ ընենք։
Քէշքէ – թրք.՝ երանի թէ։
Քիյիյ – քոյրեր։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԺԸ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

5

ԶՈՀԸ՝ ՇՈՒԻՔԱՐ ԹԱԼԷԱԹ

Ոստիկան մը կը մօտենայ: «Տոքթոր Պաքո՞ւր»:

– Այո՞:

Մուքատտիմ Մահմուտը կ’ըսէ՝ հրամեցէք իր մօտ:

Մուքատտիմ Մահմո՞ւտը:

– Հետաքննութեան տնօրէնը:

Ոստիկանապետ ու հետաքննիչ նոյն աստիճանն ունին ուրեմն… առաւե՞լ պատճառ մրցակցութեան:

«Նայինք նորութիւն կա՞յ»ի նայուածք մը կը նետեմ իր խարխլած գահուն նստած փողոցային արքայազնին վրայ եւ կը հետեւիմ ոստիկանին, որ կ’առաջնորդէ զիս դէպի այլ մուտք մը եւ, յառաջանալէ ետք նրբանցքէ մը, դուռ մը կը զարնէ եւ լսելով՝ «Մտի՛ր», կը բանայ ու կը մտնեմ ես ներս:

Գրասեղանին ետեւէն ոտքի կը կանգնի թխամորթ, ամրամարմին անձնաւորութիւն մը եւ աջը կ’երկարէ ինծի: Քիչ մը զօրեղ է ձեռքի սեղմումը, զոր անփութօրէն կը փոխադարձեմ: Գործնական բարեւ մըն է որ շուտով կ’աւարտի եւ ան ձեռքի կտրուկ շարժումով մը կը հրաւիրէ նստիլ: «Անձնաւորութիւն» բառն անցաւ միտքէս, փոխան «անձ»ի, խորազննին իր նայուածքէն տպաւորուած: Լաւ, հետաքննիչ է, ու թերեւս դերը կը խաղայ: Չմոռնամ նաեւ որ հաւանաբար հաճելի չի համարեր պարտադրուած ներկայութիւնս: Տեսնե՛նք: Կը մատնահարէ առջեւը, գրասեղանին վրայ դրուած թուղթեր:

«Դիազննման ու ոճրավայրի ուսումնասիրութեան տեղեկագիրները: Ժամանակ չկորսնցելու համար անձամբ գացի եւ ստացայ: Որքան շուտ, այնքան լաւ, հետաքննութիւնը առաջ տանելու, հաստատելու կամ ժխտելու համար պարոն Աշուտի կարծեցեալ յանցագործութիւնը»: Կը լռէ ու նայուածքն ինծի՛ կ’ուղղէ շեշտակի: Կը յուսամ, որ զիս չի նկատեր որեւէ կերպով մեղսակից: Կամ թերեւս ըսել կ’ուզէ. «Մի՛ յուսար հարցը լուծել կամ որոշ եզրայանգման մը հասնիլ աս քանի մը օրուան ընթացքին: Գիտցի՛ր, որ եթէ ես չկարենամ, ո՛չ ոք կը կարենայ»: Ի՜նչ դիւրութեամբ ու արա՛գ միտքս կը զառածի:

«Հրամէ՛», եւ թուղթերը կ’երկարէ ինծի, ու մինչ կը սկսիմ կարդալ, արդէն յայտնի տեղեկութիւններէն անցնելու համար յայտնաբերումներուն, կը բարբառի ան «օգտակար ամփոփումը»:

«Զոհին անձնաթուղթէն յայտնի կ’ըլլար որ համալսարանական ուսանողուհի էր ան, անունը Շուիքար Թալէաթ, քսանմէկ տարեկան, արեան տեսակը A: Զոհը թունաւորուած է cyanideով: Երկուքէն երեք կրամ potassium cyanide կրնայ գործածուած ըլլալ, մինչ երեք հարիւր միլիկրամն արդէն մահացու է: Զոհը այդ թոյնը պարունակող Pepsi կամ Coca Cola մը խմած է: Մահը պատահած պէտք է ըլլայ երկվայրկեաններու ընթացքին, ժամը առաւօտեան ութի ու տասի միջեւ: Զոհը սեռային յարաբերութիւն ունեցած չէր մահէն առաջ, բայց կոյս չէր: Պայուսակին մէջ կային երկու ֆրանսերէն գիրքեր, էջ առ էջ նայեցայ, չկա՛յ որեւէ նօթագրութիւն, գիրքերը մաքուր պահողներէն է: Այո, աշխատանքը մէջն է մեծ տետրի մը, որուն կողքին վրայ զոհը արձանագրած է իր անունը՝ Շուիքար Թալէաթ, Լեզուներու ու Թարգմանութեան Հիմնարկ, գ. տարի, եւ որ յայտնի է թէ դասախօսութիւններու ֆրանսերէն լեզուով նօթագրութիւններ կը պարունակէ, եւ ուր, էջի մը վրայ կան երեք անուններ, աղջկական, եւ հեռաձայնի թիւերը: Բարեկամուհիներ ըլլալու են, հաւանաբար՝ դասընկերուհիներ: Մեծկակ գրչապանակի մը մէջ՝ սանտր ու հայելի, երկու չոր մելան, սեւ ու կապոյտ, բանալի մը, արծաթեայ սրտաձեւ բանալիակալով, վեց ոսկի եւ մանրուք, շրթնաներկ ու ծարիր, յայտնօրէն գործածուած, նաեւ ա՛յդ առաւօտ»:

Կը լռէ վայրկեան մը:

«Իսկ փէշին լայն ու խորունկ գրպանին մէջ կը գտնուէր ոսկեայ ինքնահոս գրիչ մը, ադամանդի նմանող փշուրներով զարդարուած…»: Մատնանշելով գրասեղանին վրայ դրուած, սրճագոյն թուղթով պատած ծրար մը, կը շարունակէ. «Կը պահուին, ի պահանջել հարկին դատավարութեան ներկայացուելու համար»:

Կը հետաքրքրուիմ. «Տեսնեմ ինքնահոս գրիչը»:

Կը բանայ ծրարը ու կը փնտռտէ: Ու վերջապէս կը գտնէ ու կ’երկարէ ինծի:

Արքայական մականի կերպարանքով, ոսկիով ծանրացած գրիչ մըն է, փշուրներն հաւանաբար իսկական ադամանդ են ու կը հեգեն «Աշոտ Բագրատունի»: Կարելի՞ բան է որ հետաքննիչը անտեսած ըլլայ այս գրիչին յատկանշականութիւնը: Զիս փորձելո՞ւ համար է, տեսնելու որ նկատածս պիտի հաղորդե՞մ իրեն:

Կ’ըսեմ. «Աշոտ Բագրատունի գրուած է հայերէն լեզուով»:

Իբրեւ թէ կը զարմանայ. «Պարոն Աշուտին կը պատկանի ուրեմն»:

Ես ալ իբրեւ թէ տրամաբանական բացառիկ կարողութիւն ցուցադրելով կը շարունակեմ. «Ոսկերիչի աշխատանք կատարուած է գրիչին վրայ: Յայտնի է թէ նուէր է… որմէ՞… պարոն հօրմէն»: Չի խօսիր դեռ: «Ու տե՛ս… բան մը չի՞ յիշեցներ քեզի»: Կը սպասէ որ ես ըսեմ… մանաւանդ ա՛յս: «Նախագահ Սատաթի մարաջախտի գաւազանին, 6 Հոկտեմբերի Յաղթանակի տօնակատարութիւններուն տեսած ըլլալու ես ձեռքը»:

Կարծես թէ միայն հիմա կ’անդրադառնայ. «Աստուած վկայ, իրաւունք ունիս»:

– Անշուշտ պզտիկ չափով:

– Ասիկա ի նպաստ չէ պարոն Աշուտին:

– Ինչո՞ւ: Աղջիկը տեսած է սեղանին վրայ ու գրպանը դրած:

– Կարելի է: Բայց կարելի է նաեւ որ պարոն Աշուտը տուած ըլլայ զոհին:

– Ինչո՞ւ:

– Իբրեւ վարձատրութիւն:

– Եւ յետոյ սպանած ու զինք մատնող գրիչը աղջկան գրպա՞նը ձգած:

– Չըսի՝ սպանած: Բայց ի նպաստ չէ: Դատախազին պիտի մնայ որոշել այս մանրամասնութեան նշանակութիւնը:

Այո, այդ տեսակէտով՝ բնաւ ի նպաստ չէ:

Կ’ըսէ. «Շարունակեմ: Մենատան հիւրասենեակը, ուր գտնուած է զոհը, ինչպէս նաեւ միւս սենեակները, խոհանոցն ու երկու բաղնիքները, մաքուր են ու սրբուած, եւ անօգուտ են պատահարին վրայ որեւէ լոյս սփռելու տեսակէտէն, բացի հոս ու հոն մատնահետքերէ, որոնցմէ կարելի եղաւ զատորոշել Աշուտ Պաքրատունի կոչեցեալի ու մենատան մաքրութեան պատասխանատու Օմ Հանաֆիի մատնահետքերը, նաեւ քանի մը տեղ զոհինը»:

Կը շարունակեմ կարդալ ես մէկ–երկու վայրկեան: Կը վերադարձնեմ թուղթերը: Որպէսզի ան ալ հաւաքէ գրասեղանին վրայէն ու ինծի երկարէ լուսանկարներ, որոնք անշուշտ «էգ»ինն են. ահա ինչպէս լրագրական տեղեկագրութեան մէջ նշուած բառ մը կը կառչի մտքին: Կը նայիմ, աղուորիկ աղջիկ մըն է, քսան տարեկան, կամ քիչ մը անց, աղուորիկ, բայց – ի՞նչ ածական գործածեմ, սխալ պիտի ըլլայ ըսել «սովորական» – ոչ յանկուցիչ գեղեցկութեամբ: Ծարիրն ու շրթնաներկն օգտագործուած պէտք է ըլլան թեթեւօրէն ու ճաշակո՛վ: Ծունկերը ծածկող պարզ ու վայելուչ կապտասպիտակ հագուստ: Դաստակին ժամացոյց: Ոտքերուն ցածրակրունկ, սեւ կօշիկ: Նկարած են ինչպէս որ գտած են զինք, տարբեր դիրքերէ, գլուխը հակ, բայց նաեւ, անհրաժեշտօրէն, գլուխը հանգչեցուցած ետեւ: Ընդհանուր տպաւորութիւնը՝ որ բարեկեցիկ ընտանիքի կը պատկանի: Տեսնէի զինք որեւէ տեղ, Աշոտի որսացած աղջիկներէն պիտի չհամարէի: Բայց չէ՞ որ խաբուսիկ են երեւոյթներն:

– Ուրեմն չես ճանչնար:

– Ոչ:

– Քու համալսարանէդ է:

– Հազարաւոր ուսանող-ուսանողուհիներ կան, եւ իմ՝ գրականութեանց հիմնարկէն չէ:

Գրասեղանին վրայ գտնուող կոճակ մը կը սեղմէ: Զանգին ի պատասխան ներս կը մտնէ զիս հոս առաջնորդող ոստիկանը:

– Թող պարոն Աշուտը գայ:

Աշո՜ւտ, Աշո՜ւտ, կարելի չէ՞՝ Աշո՛տ:

– Ճանչնայ կամ ոչ՝ պիտի մերժէ ընդունիլ: Լաւ դիտէ իր դէմքը մինչ լուսանկարները տաս ու նայի ան:

Կու գայ Աշոտ Բագրատունին: Հետաքննիչը կը հրաւիրէ նստիլ: Դէմ դիմաց ենք հիմա արքայազունն ու ես: Նկարները կ’երկարեմ իրեն: Կ’առնէ ու կը նայի մէկը միւսին ետեւէն, ու իւրաքանչիւրէն ետք կը պրկէ շրթները ու գլուխը կը շարժէ բացասական: Աւարտելով ու կարծես հաստատելու համար. «Չեմ ճանչնար»:

– Վստա՞հ ես:

– Ոչ ալ կեանքիս մէջ հանդիպած եմ:

– Ո՞ւր է,- հետաքննիչը կը հարցնէ:

Աշոտի յօնքերը կը բարձրանան «ի՞նչ կը փաստուի» իմաստով: «Հիւրասենեակն է»:

– Մենատա՞ն հիւրասենեակը:

– Մենատան հիւրասենեակը:

– Ինչպէ՞ս կը բացատրես իր ներկայութիւնը մենատանդ մէջ:

– Չեմ գիտեր: Առեղծուած է:

– Կը պնդես որ միայն դուն ու սպասուհին բանալիներն ունիք, թէ՛ ցանկապատի դրան, թէ՛ մենատան:

– Ա՛յդ է որ գիտեմ:

Եւ յանկարծ իբրեւ մեծագոյն անակնկալ ինքնահոսը ցոյց տալով. «Ծանօ՞թ է»:

– Գրիչս է:

– Զոհին գրպանն էր:

– Առեր է:

– Դուն չէի՞ր տուողը:

– Ոչ: Հօրս նուէ՞րը պիտի տամ աղջկայ մը, զոր չեմ իսկ ճանչնար:

– Միշտ հե՞տդ է:

– Այո, միշտ,- ցոյց տալով դաստակի Rolexը,- ժամացոյցիս նման:

– Եւ նուէրը ի՞նչ առիթով էր, կա՞ր առիթ:

– Տասնվեց դառնալուս առիթով:

– Կարեւո՛ր առիթ: Տղամա՛րդ եղար: Բայց մտահոգ չէի՞ր որ կորսնցուցած ես նուէրը, արժէքաւո՛ր նուէրը:

– Այս կացութեանս մէջ ատո՞վ պիտի մտահոգուէի: Պատահած է որ մենատունը մոռնամ:

Կը ժպտի. «Դիւրին է նմանը ունենալ»:

«Անշուշտ»: Նշան կ’ընէ ոտքի սպասող ոստիկանին, որ դուրս առաջնորդէ զայն:

Կ’ըսեմ. «Պատասխանները բնական են ու տրամաբանական»:

– Այո: Կամ ճշմարտութիւնը կ’ըսէ, կամ ալ վարպետ ստախօս մըն է, խօսքս մանաւանդ աղջիկը չճանչնալուն կը վերաբերի:

Կ’ըսեմ. «Այս պահուս միակ օգտակար մանրամասնութիւնը գործածուած թոյնին cyanide ըլլալն է: Դժուա՞ր է, թէ դիւրին՝ նման մահացու նիւթ մը ճարել:

– Դժբախտաբար դժուար չէ: Կարելի է գնել քիմիական նիւթեր ծախող վաճառատուներէ ու կը գործածուի կերպընկալ նիւթերու, քաուչուքի արտադրութեան մէջ, երկաթի ու պողպատի մակերեսի կարծրացման, մետաղեայ իրերու ելեկտրազօծման:

– Կ’ենթադրեմ որ զանոնք պատեր է մէկ այլ մետաղի բարակ թաղանթով, արծաթով, ոսկիով:

«Այո»: Կ’աւելցնէ յատկանշանակօրէն. «Ինչպէս եւ գոհարեղէն փայլեցնելու համար»: Եւ ինծի կը նայի իր խորազննին նայուածքով:

Կ’ըսեմ. «Ապացոյց չէ անշուշտ, բայց հետապնդման ուղի կը բանայ»:

«Ինչպէ՞ս կ’առաջարկես շարունակել»: Ծաղրական երա՞նգ մը կայ, մղուած նախանձէ՞, թէ թերահաւատութենէ: «Պարոն Սիմպատը մեծ յոյսեր դրած է վրադ»: Սիմպա՜տ, ինչո՞ւ Սիմպատ, թերեւս որովհետեւ Սինտիպատի նման կը հնչէ:

Իմ խաղս է անվստահ երեւիլ: «Պնդեց ու չկարողացայ մերժել: Յուսախաբ եթէ պիտ’ ըլլայ՝ յանցանքը իրն է»:

Խորամանկ այս ձեւերուն քաջատեղեակ է անշուշտ ինք, գործածող ալ հաւանաբար յաճախ, ինչպէս շատ եգիպտացիներ:

Կ’ըսեմ. «Բարեկամն ալ կանչենք, պարոն Սերոբը»:

«Իրաւունք ունիս»: Դարձեալ զանգին կոճակը ու յայտնուող ոստիկանին կը հրահանգէ «պարոն Սիրուպ»ը բերել:

Կ’ըսեմ. «Դասախօսութեանց տետրը թերեւս կարեւոր տեղեկութիւններ պարունակէ ու լոյս սփռէ ոճիրին վրայ»:

– Թերեւս: Այս կամ այն համալսարանէն կը խնդրենք ֆրանսերէնի դասախօս մը տրամադրել, որ թարգմանէ:

– Որքա՞ն ժամանակ կը պահանջէ:

– Շաբաթ մը առաւելաբար,- չ’ըսեր՝ «առնուազն»:

– Շաբա՞թ մը: Լուր տանք հիմա, ու թող ղրկեն:

– Լո՞ւր տանք: Եւ ինչպէ՞ս լուր տանք:

Չի՞ գիտեր: «Հեռաձայնով»: Գլուխը բացասական կը շարժէ, կարծես արգահատելով ալ տգիտութեանս: Կը տրամաբանեմ. «Ինչպէս որ մարդիկ կը հեռաձայնեն ոստիկանութեան, ոստիկանութիւնն ալ թող հեռաձայնէ մարդոց»:

– Երանի, բայց կայ օրինական ընթացք, որմէ կարելի չէ շեղիլ, եւ զոր կարելի չէ անտեսել: Հիմա՛ իսկ պաշտօնական նամակ մը գրելով, հասցէագրելով զայն, ըսենք, Այն Շամսի Համալսարանի լեզուի ու թարգմանութեան հիմնարկին, ու յանձնելով ալ նամակատուն: Լաւագոյն պարագային պիտի հասնի երկու օր ետք: Կիրակի է այսօր, եւ երկու օր ետք՝ Երեքշաբթի, քեզի համար, եւ անշուշտ՝ կասկածելիներուն, արդէն ուշ է: Հարցին կարգադրութեան առջեւ դեռ երկա՜ր ճանապարհ կայ: Նամակը կը հասնի հիմնարկի վարչական պատասխանատուին, որ իր կարգին մեր ղրկած նամակէն օրինակ մը – բնագիրը արխիւի մէջ կը պահուի – իր կողմէ բացատրական ալ գիրով կը յղէ ֆրանսերէնի բաժին, զայն կը ստանայ բաժնի քարտուղարուհին – քարտուղարուհի կ’ըլլան – եւ պիտի յանձնէ բաժնի վարիչ տոքթորին, որ ներկայ կը գտնուի միայն իր դասախօսութիւններու օրերուն: Ենթադրելով որ ներկայ է, բաժնի վարիչը պէտք է ջանայ համոզել դասախօսներէն մին՝ նման վարձատրազուրկ գործի մը ժամանակ յատկացնելու, վատնելու: Չկրցաւ, ստիպուած է ի՛նք ըլլալ, պէտք է տեղեկացնէ հիմնարկի վարիչին, որ այդ օր կրնայ հոն չըլլալ, եւ ստորագրուած ու կնքուած պաշտօնական գրութեամբ արտօնութիւն ստանալ, որովհետեւ յայտնի չ’ըլլար թէ համալսարանէն դուրս գործուղումը քանի՞ օր կրնայ տեւել: Եւ կու գայ:

Այս երկար բացատրականին նպատակն անշուշտ զիս յուսազրկել է: Կը շարունակէ. «Տեսութիւն չէ ասիկա, այլ քանի՜-քանի՜ անգամ ու մի՛շտ հաստատուած իրողութիւն»:

Ես առաջարկ ունիմ, սակայն դուռը կը զարնուի ու ներս կ’առաջնորդուի Սերոբ Թուշեանը: Դէմքին վրայ «ինչո՞ւ կանչեցին, ի՞նչ պիտի պատահի»ի վախի ու անորոշութեան արտայայտութիւնը կայ: Բայց զիս ալ տեսնելով կարծես քիչ մը կը յուսապնդուի:

Կը հրաւիրուի նստիլ ու նկարները աչքէ անցընել: Կը նայի մէկիկ-մէկիկ ու բաւական երկար: Նկարները ես յանձնած էի իրեն, բայց հիմա չի գիտեր՝ ինծի՞ վերադարձնէ, թէ հետաքննիչին: Կը դնէ գրասեղանին վրայ: Կը սպասէ:

– Չճանչցա՞ր,- կը հարցնէ հետաքննիչը:

– Նման աղջիկներ շատ կան: Կրնամ տեսած ըլլալ: Բայց չեմ յիշեր:

Անմեղի՛ պատասխան: Անմեղի՞:

– Իսկ տեղը, տեղը գիտցա՞ր,- կը շարունակէ հետաքննիչը շեշտ նայելով անոր:

– Մենատան հիւրասենեակն ըլլալու է: Կեանքիս մէջ չեմ գացած հոն:

– Լաւ, հրամէ՛,- ու նշան կ’ընէ ոստիկանին, որ դուրս առաջնորդէ զայն:

Կարծիք չի յայտներ: Կ’ըսեմ. «Շարադրէ՛ նամակը ու ղրկէ՛, բայց մինչ այդ օրինակ մը տուր ինծի դասախօսութեանց տետրէն»:

– Ֆրանսերէն գիտե՞ս:

– Կը ճգնիմ հասկնալ: Մանաւանդ որ գրուած է եւ ոչ՝ բերանացի:

«Կը հրահանգեմ լուսապատճէնել»: Դարձեալ զանգը: Տետրը կը յանձնուի ոստիկանին: «Ուղղակի, որեւէ էջ չձգես»: Մեկնումէն ետք, կ’ըսէ. «Մեծ Պաքրատունիին խաթերը համար: Բայց բան մը գտնես, պիտի յայտնես»:

– Անշո՛ւշտ:

Յանկարծ յօնքերը կը բարձրանան, աչքերը կը մեծնան, ու կը ժպտի: Ի՞նչն է որ զինք այսքան ուրախացուց:

– Ոմանց փորձանքներն ուրիշներու օգտակար են: Յաջողիս պարոն Աշուտի անմեղութիւնը հաստատել, կամ ձախողիս, յանցաւորը գտնես կամ չգտնես, բարիով պիտի յիշենք մենք Պաքրատունի հայր ու որդին, մենք՝ այսինքն ոստիկանատան ամբողջ ամբողջ անձնակազմն ու պաշտօնեաները:

Չէի սպասեր նման զուարճախօսութիւն: Ու դէմքս կը մատնէ զիս:

– Կը կատակեմ կոր, մարդ: Քակենք քիչ մը, քակենք այս պրկումը: Եւ որովհետեւ դուն երէկ կէսօր մեզի հետ չվայելեցիր խորովածը՝ նոյնինքն «Ապու Շաքրայ»էն: Լուրջ կարծիքս կ’ուզե՞ս: Ի հեճուկս Պաքրատունի որդիի ու հօր ու քեզի՛, այս հարցը քանի մը օրէն լուծուելիք հարց չէ, բայց որ լայնածիր ու տաղտկալի հետաքննութիւններէ ետք ճշմարտութիւնը պիտի յայտնուի վերջ ի վերջոյ՝ վստահ եմ: Կը յուսամ որ մեզի հետ կը մնաս մինչեւ վերջ:

– Անշուշտ: Ասկէ լաւ առի՞թ՝ սորվելու ձեզմէ:

– Լուր ղրկեցի զոհին անձնաթուղթին մէջ նշուած հասցէին: Հեռաձայնեցի նաեւ երէկ իր քրոջ բացակայութիւնը տեղեկացնողին: Հաւանաբար նոյնն ըլլայ:

– Ճշդեցի՞ք եղբայրն ըլլալը:

– Ոչ, որովհետեւ չէինք կրնար իր տուած տեղեկութիւնը պաշտօնապէս գրառել եւ ատոր համար ալ իր անձնաթուղթը պահանջել: «Ինչո՞ւ» հարցնելէդ առաջ – որովհետեւ օրէնքը կը պահանջէ որ բացակայութեան վրայ անցած ըլլայ քսանչորս ժամ: «Ինչո՞ւ» հարցնելէդ առաջ – վստահ ըլլալու համար որ իսկապէս կամքէ անկախ կամ նոյնիսկ կախ պատճառներով կը բացակայի եւ հոս կամ հոն այցելութեան չէ կամ անակնկալ զարգացմամբ մը՝ վերադարձը ուշացած է: Քսանչորս ժամուան պայմանը չըլլար՝ մէկ ժամ, երկու ժամ բացակայողներ փնտռելու հարիւրաւոր պահանջքներով ողողուէինք պիտի: Անշուշտ հարցը տարբեր է, եթէ առեւանգում հաղորդուի: Ուղղակի կ’անցնինք գործի: Բայց հեռաձայնին թիւը առինք ու կը սպասենք որ գայ, կամ ուրիշ մը ընտանիքէն:

– Դժուար պահեր պիտի ըլլան:

«Շատ դժուար: Բայց մեր գործն է որ կը կատարենք»: Ու պահ մը լռութենէ ետք. «Թերեւս հետաքննութեան յուսալի գիծ բացուի նոր տեղեկութիւններէ»: Պահ մը ետք. «Դրդապատճառը, դրդապատճառը կը պակսի»:

Ես ալ. «Այո»:

– Բայց թերեւս կայ դրդապատճառ…:

Թերահաւատ է շեշտը:

– Այո՞:

– Շուիքար Թալէաթ… Շուիքար… թրքական անուն է, աղջիկը թրքական ծագում ունի, թուրքերու եւ հայերու միջեւ հակառակութիւն կայ… ամիսներ առաջ ահաբեկչութիւններ տեղի ունեցած էին… թերթերը գրած էին… լաւ չեմ յիշեր…:

Ընթերցողներո՛ւն ալ անշուշտ անունը յատկանշական թուած էր, ո՛չ՝ Շուիքարը թերեւս, այլ մանաւանդ՝ Թալէաթը: Հաստատե՛մ ուրեմն, որ հայոց ցեղասպանութեան երեք մեծ պատասխանատուներուն անունները օգտագործուած են ազգայնական ուղղութիւն ունեցող եգիպտացիներու կողմէ: Անոնք Եղեռնը նկատի չունէին, այլ Երիտ. Թուրքերու Յեղափոխութիւնը Սուլթան Ապտիւլ Համիտի դէմ: Զարմանալի զուգադիպութեամբ 1952ի Եգիպտական Յեղափոխութեան ղեկավարին ու մինչեւ 1970ի իր մահը իշխող նախագահին անունն է Կամալ (Ճեմալ) Ապտէլ Նասըր, իր յաջորդինն ալ՝ Անուար (Էնվեր) Էլ Սատաթ, որ ունէր Թալէաթ անունով եղբայր…: Իսկ հետաքննիչը կ’ակնարկէ Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ կոչուած կազմակերպութեան ահաբեկչութիւններուն: Վերջինը, այս ոճրարկածին անցքերէն առաջ, 2 Յունիսին էր, Սպանիոյ մօտ թուրք դեսպանին դէմ: 

Կ’ըսեմ. «Յարձակումները թուրք դեսպաններու ու դիւանագէտներու դէմ էին: Ի՞նչ պիտի շահի հայ մը սպանելով քաղաքականութեան հետ որեւէ առընչութիւն չունեցող եգիպտացի աղջիկ մը, թէկուզ թրքական ծագումով: Աւելի նպատակայարմար պիտի չըլլա՞ր, օրինակ, եթէ նպատակը ուշադրութիւն հրաւիրել է, սպանել դերասանուհի՛ Շուիքարը, թատրոնի ու սինեմայի աստղ…: Բայց նման բան հայրենակիցներուս՝ հայկական ծագում ունեցող եգիպտացիներուն միտքէ՛ն իսկ չ’անցնիր»:

– Ես ալ նոյն կարծիքէն եմ: Թէեւ… թերեւս… ո՞վ գիտէ…:

Այլեւս ինչո՞ւ մնամ գրասենեակին մէջ: Ոտքի կը կանգնիմ:

– Արտօնութեամբդ:

– Հրամէ՛: Պիտի չմեկնիս անշուշտ:

– Ոչ, ոտքերս շարժեմ քիչ մը:

– Հարցուփորձին անպայման ներկայ կը գտնուիս:

Զիջողաբար կը ժպտի. «Ներդրումդ որոշիչ դեր կրնայ ունենալ»:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 6 ԶՈՀ ԴԱՌՆԱՅԻ ՊԻՏԻ Ե՛Ս ԱԼ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԻՒՂԸ ԴԱԼԱՐ ՄՆԱՅ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ջրաւազանը Կապոյտ լեռներուն ստորոտը գիւղ մըն էր: Լեռները այնքա՜ն բարձր էին, որ իրենց գոյնը երկինքէն կ’առնէին: Գիւղն ալ կապոյտին ներքեւ դալար էր եւ սիրուն՝  իր հոսուն գետերով, առուակներով: 

Լեռներէն փչող զեփիւռին ձայնը մեղմօրօր կը լսուէր գիշերները: Տերեւները կը խշխշային եւ աղբիւրներուն շուրջ ճնճղուկներ կը գեղգեղէին: Մարդիկ ուրախ կ’ապրէին գիւղին մէջ:

Շատ առատ էր գիւղին ջուրը եւ զուլալ. գիւղացիներուն միակ թերութիւնն էր ջուրը անխնայ գործածել: Պարտէզներ, արտեր, ծառ ու ծաղիկ կը ջրէին առատ ջուրով: Մեծ ու փոքր կը մտածէին, որ անձրեւ կը տեղար ու ջուրը չէր պակսեր: Լեռներուն ձիւնը կը հալէր ու կը հոսէր աղբիւրներէն: Ոչ ոք ուշադրութիւն կը դարձնէր, որ եթէ օր մը ջուրերը ցամքէին, գիւղը անջրդի կրնար մնալ: Ծառ ու ծաղիկ, արտ ու անտառ կրնային թօշնիլ եւ երաշտ կրնար պատահիլ: 

Առաւօտ մը, կանուխ, գիւղը արթնցաւ: Մարդիկ իրենց սովորական գործերուն պիտի լծուէին: Յանկարծ տարօրինակ ձայներ սկսան մօտենալ: Նախ ոչ ոք հասկցաւ, թէ ի՛նչ էր այս ձայներուն պատճառը: Կապոյտ լերան կապոյտը սկսած էր շուքով ծածկուիլ: Դալար գիւղին անտառները կը դղրդային: Հրէշ մը կը մօտենար: Հրէշը հողը կը կիսէր, փոսեր կը բանար գետինը: Ան այնքա՜ն հսկայ էր, որ ամէն մարդ փախչեցաւ եւ տունը փակուեցաւ: Հրէշը գիւղին հրապարակին վրայ կանգնեցաւ եւ աղբիւրներէն հոսող ջուրը սկսաւ խմել: Խմե՜ց, խմե՜ց, կշտացաւ եւ երբ գլուխը բարձրացուց, տեսաւ առուակը, որուն ջուրը կը հոսէր գիւղին մէջէն: Բարկացաւ, մտածեց որ ջուրը պարապի կը հոսէր հրապարակի աղբիւրներէն. այս գիւղին պատիժ մը տալ, խորհեցաւ: Լեռնէն խոշոր ժայռ մը փրցուց ու տեղաւորեց առուակին սկզբնամասին: Յանկարծ ծորակներուն ջուրը կտրեցաւ, աղբիւրները ցամքեցան եւ առուակը չորցաւ: Մարդիկ իրենց գլուխը պատուհաններէն հանեցին հասկնալու համար պատահածը եւ հրէշը պոռաց.

– Ասիկա պատիժ թող ըլլայ ձեզի: Երբ ջուրը խնայողութեամբ չէք գործածեր, ծորակները չէք փակեր, իմ ջուրս կը պակսի: Ասկէ վերջ ձեզի ջուր չկայ: Բնութեան ջուրը ես պիտի օգտագործեմ:

Գիւղացիները վախցան, սպասեցին որ հրէշը հոնկէ հեռանայ, սակայն սպասուածը չեղաւ: Օրեր, ամիսներ անցան: Գիւղին կանաչը սկսաւ դեղնիլ: Ծառերուն տերեւները թափեցան եւ գիւղին գարունը մոխրագոյն տեսք մը ստացաւ:

Մարդիկ համախմբուեցան եւ որոշեցին հրէշին ներկայանալ, որովհետեւ բնութիւնը օրէ օր կը փճանար: 

Հրէշը կը քնանար իր որջին մէջ: Երբ աղմուկը իմացաւ, որոտալով ելաւ որջէն: Տեսաւ խումբ մը մարդիկ, որոնք կու լային. մեծ ու պզտիկ, երեխայ ու ծեր, երիտասարդ եւ պարման, այր ու կին կը հեկեկային: Անոնք այնքա՜ն լացին, այնքա՜ն հեկեկացին, որ առուակին չորցած մասը լեցաւ աղի արցունքով: Հրէշը զարմացած կը նայէր մարդոց, որոնք արցունք թափեր եւ առուակը լեցուցեր էին: Հիմա ծորակներէն աղի ջուր կը հոսէր: Հրէշը անոնց մեղքցաւ եւ հասկցաւ, որ Ջրաւազանը շա՜տ կը սիրէին: Անոնց ներեց եւ ըսաւ.

– Ո՛վ գիւղացիներ, այս անգամ կը ներեմ ձեզի, որովհետեւ փաստեցիք, թէ ձեր գիւղը ինչքա՜ն կը սիրէք ու կարեւոր է ձեզի համար: Սակայն այս սիրոյն մէկ փաստն ալ բնութեան բարիքները խնայողութեամբ գործածելն է: Հիմա ժայռը պիտի հեռացնեմ եւ հինին պէս աղբիւրներէն, ծորակներէն անուշ ջուր պիտի հոսի, առուակները նորէն պիտի գլգլան եւ գիւղը պիտի դալարի:

Հրէշը խոստումը կատարեց եւ կարճ ժամանակի մէջ գիւղը իր բնական վիճակին դարձաւ: 

Այն օրէն վերջ գիւղին բնակիչները միութիւն մը կազմեցին, որպէսզի ակերը խնայողութեամբ գործածեն: Հրապարակին աղբիւրներուն ծորակներ տեղաւորեցին: Առուակներուն մօտ ջրաղացքներ շինեցին, որպէսզի ջուրին ուժը օգտագործեն: Իրենց արտերն ու պարտէզները ջրելու համար մասնաւոր խողովակներ տեղաւորեցին հողին մէջ: Ծառեր տնկեցին եւ անտառը ընդարձակեցին:

Հրէ՞շը… հրէշը չկար այլեւս:

Հրէշը երաշտն էր, որ եթէ պատահէր, անոնք գիտցան, իրենց դալար գիւղը անապատի կրնար վերածուիլ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅՏԱ ԵԱԵԱՅԻՆ ՊԱՔՍԻՄԱՏՆԵՐԸ (Ե․)

ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ

Տղաքը բաւական մտահոգ էին, բայց ոչ մէկը տուն հանդիպելու քաջութիւն ունէր։ Մանաւանդ մանչերը վստահ էին, որ երէկ պատահածներէն վերջ երկար ժամանակ Առէնենց տունը պիտի չկրնային երթալ։

Պատահածներուն  լուծում մը գտնելու համար միացած էին, բայց ափսո՜ս… ։ Մէկ մըն ալ սա տղան մէջտեղ ելած էր։ Ո՞ւր հանդիպած էին անոր․ դպրոցին մէջ ոչ մէկը կը սիրէր զայն։

Ինչպէ՞ս սիրէին․ ինչ որ իմանար, անմիջապէս բամբասել կը սկսէր։ Հետեւաբար ոչ մէկը անոր կ’ընկերակցէր։

– Հէյ, ձեզի կը հարցնեմ, չիմացա՞ք, հոս ի՞նչ կ’ընէք։

– Ոչ մէկ բան, իրարու հանդիպեցաք, ատոր համար ալ միասին նստած ենք։

– Հատէ ճանըմ, ո՞վ խաբել կը ջանաք։

– Դուք ամէնքով քով քովի պիտի գաք եւ մէջտեղը հարց մը պիտի չըլլա՞յ… հահա՜, զիս մի՛ խնդացնէ՛ք, անպայման բան մը պատահած է։

– Հապա դո՞ւն, դուն հոս ի՞նչ գործ ունիս,- հարցուց Սեւանը խստաձայն։

– Ոչ մէկ, միայն կը պտտիմ։ Տունը նեղուեցայ, ընելիք գործ չունէի, օդ մը առնեմ ըսի։

– Հարկաւ կը նեղուիս առանձին,- մրմնջեց Ակսել քթին տակէն,- ո՞վ ի՞նչ ընէ քեզի։

– Ձեզ հասկցայ, բայց Թամա՞րը։ Ան ի՞նչ գործ ունի ձեզի հետ, ձեզմէ մեծ է։ Ի՞նչ կ’ընէ պզտիկներուն հետ։

– Այդ ի՞նչ տեսակ խօսք է ըսածդ,- միջամտեց Թամարը ջղայնութեամբ,- մարդ միայն իրեն տարեկիցներո՞ւն կ’ընկերակցի։ Բոլորս ալ մանկութենէն ի վեր զիրար կը ճանչնանք։ Ատ ըսածդ քու անձնական գաղափարդ է։

– Ինչ շուտ մոռցար Լուսինին հետ տղոց մասին ըսածներդ,- պնդեց Սարօն,- քեզ չճանչցող մէկը այս խօսքերուդ դիւրաւ կը հաւատայ, բայց ես՝ ոչ։

Մօտ ատենէն այս գործին հոտը կ’ելլէ,- աւելցուց Սարօն եւ մեկնեցաւ։

– Արդեօք խօսք մը իմացա՞ւ,- հարցուց Ժանը մտահոգ ընկերներուն դառնալով։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: