ՀԱՅՐՍ

37024776_1959626604087367_7706477587492503552_n.jpg

ՓԱԹԻԼ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ
Լոս Անճելոս, Ալֆրէտ եւ Մարկարիթ Յովսէփեան Վարժարան, 5րդ դասարան

Կար ու չկար, աղքատ ու պզտիկ ընտանիք մը կար: Այս պզտիկ ընտանիքին մէջ կ’ապրէր հայր մը, մայր մը, փոքրիկ Էլլան եւ փոքրիկ Գառնիկը: Իրենք Հայաստանի մէջ փոքր ու աղտոտ տուն մը ունէին: Հայրը, որ 40 տարեկան էր, երիտասարդութեան ժամանակ չկրցաւ դրամ հաւաքել իր ընտանիքին համար, իսկ մայրը չկրցաւ իր վկայականը ստանալ, որովհետեւ ընտանիքը կը պահէր: Այս պատճառաւ անոնք աղքատ մնացին:

Օր մը, երբ կ’ընթրէին, իրենց տան դուռը զարնուեցաւ շատ ուժգին.

– Ես կը բանամ, ես մեծ աղջիկ եմ այլեւս,- ըսաւ Էլլան:

– Ոչ, Էլլա, դուն ճաշդ վերջացուր,- ըսաւ մայրը:

Մայրը դուռը բացաւ վախով, արդեօք ո՞վ է, ի՞նչ կ’ուզէ, կը մտածէր ան: Երբ դուռը բացաւ, զէնքով մարդ մը տեսաւ.

– Կրնա՞մ ներս մտնել,- հարցուց մարդը խստօրէն:

– Ա… ա․․․ անշուշտ,- թոթովելով ու վախով պատասխանեց մայրը,- ապա,- Էլլա՛, Գառնի՛կ, հոս եկէ՛ք,- կանչեց իր զաւակները, որոնք վազեցին իրենց մօր քով ու դիտեցին: Սակայն մայրը գոցեց անոնց աչքերը:

Մարդը հայրը տեսնելով վազեց անոր քով ու բռնութեամբ վեր հանեց զայն.

– Գիտե՞ս կռուիլ, որովհետեւ պիտի կռուիս,- ըսաւ մարդը,- թուրքերը կու գան եւ պիտի յարձակին:

– Ոչ,- ըսաւ հայրը խեղճ:

– Շատ կը ներես, բայց պիտի սորվիս,- ըսաւ մարդը ու տարաւ զայն:

– Մայրի՛կ, ո՞ւր պիտի տանի, ի՞նչ պիտի ըլլայ պապիկին,- հարցուց Էլլան լալով:

– Ո՛ւյ, ձագուկս, Ո՛ւյ, ճուտիկս, մի՛ լար,- ըսաւ մայրիկը,- հայրիկդ շուտով տուն պիտի գայ, ինծի հաւատա,- ըսաւ մայրը աչքերը սրբելով:

Էլլան լացը չկրցաւ զսպել ու դուրս վազեց դէպի հայրը ու իր բանակը: 100 ծաղիկ քաղեց ու զինուորներուն զէնքերուն մէջ դրաւ: Մայրը հասաւ, փաթթեց աղջիկը, որ ծաղիկը զէնքին մէջ դրաւ ու դիտեց իր հայրը, երբ ան կը հեռանար: Էլլան ծունկի եկաւ ու լացաւ: Մայրը հասաւ տուն ու գրկեց զայն.

– Մեր հօր համար քաջ պէտք է մնանք,- ըսաւ մայրը փաթթելով Էլլան:

Հինգ տարի անցաւ եւ տակաւին հայրը տուն չէր եկած: Էլլան 14 տարեկան էր, իսկ Գառնիկը՝ 18: Օր մը, երբ կը նախաճաշէին, մէկը իրենց դուռը զարկաւ.

– Զիս կը յիշե՞ս,- ըսաւ մարդը,- ես քեզի տխուր լուր մը ունիմ:

Մայրը դիտեց, ապա մարդը շարունակեց.

– Ձեր բարի հայրը եւ քու բարի ամուսինդ նահատակուեցաւ,- ըսաւ մարդը:

Մայրը ոտքերուն վրայ ինկաւ, ու մարդը նոյնիսկ լացաւ, տեսնելով մայրը այս վիճակին մէջ.

– Քեզի այս նամակը տամ,- ըսաւ մարդը եւ հեռացաւ:

– Ի՞նչ կ’ըսէ, մայրիկ,- հարցուց Էլլան:

Մայրը կարդաց նամակը.

«Սիրելի՛ ընտանիքս,
ես պատերազմի պէտք է երթամ եւ կ’ուզեմ, որ դուք քաջ ըլլաք, բոլորդ շատ կարօտցած եմ:
Սիրով՝ հայրիկ»

Մայրը կարդաց նամակը ու սենեակ գնաց:

– Ի՞նչ ընենք, Գառնիկ,- հարցուց Էլլան:

– Հանգիստ ձգենք մայրիկը,- ըսաւ Գառնիկը:
Յաջորդ օրը էլլային տարեդարձն էր: Ան 15 տարեկան պիտի դառնար ու շատ ուրախ էր, բայց մայրը հոն չէր: Երբ Էլլային մայրը իր կարկանդակը կը շինէր, ան դուրս վազեց, ու պոռաց․

– Հայրի՛կ, կրնա՞ս զիս լսել, այսօր տարեդարձս է, 15 տարեկան եղայ, բոլորս քեզ կարօտցեր ենք: Մայրիկը շատ տխուր է, ես ու Գառնիկը քեզի համար պիտի մնանք:
Հայրի՛կ, դուն պէտք է գիտնաս, որ իմ տարեդարձիս ըղձանքն է, որ դուն տուն գաս, բայց գիտեմ, որ դուն լաւ տեղ ես՝ դրախտի մէջ. գիտեմ, որ միշտ իմ հետս ես, եւ հետս պիտի ըլլաս, երբ ամուսնանամ ու այսօր, երբ կարկանդակիս մոմերը մարեմ:
Լաւ, ես պէտք է երթամ, վաղը կու գամ: Կը խոստանամ: Քեզ շատ կը սիրեմ:

Խօսեցաւ Էլլա իր հօր հետ, ապա հարիւր պաչիկ վեր նետեց եւ ներս վազեց:
Էլլան գիտէր, որ հայրը հոն էր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

36987924_1959625354087492_3746897591783129088_n.jpg

ՀԵՐԱ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ
Լոս Անճելոս, Ալֆրէտ եւ Մարկարիթ Յովսէփեան Վարժարան, 5րդ դասարան

1946 թուականը հասած է: Միլիոնաւոր հայեր կը վազեն ու կը վազեն ապահովութեան համար: Պատերազմը նոր պիտի սկսի Ռուսիոյ դէմ: Մայրերը պզտիկներուն ձեռքերը սեղմած կը վազեն դէպի քաղաքին կայարանը:

Բանակը հաւաքուած է զօրավար Արմէնին շուրջ: Ան ամէն մարդու ըսաւ․ «Քա՛ջ էք, իմ զինուորներ, ամէն մէկերնիդ ոսկէ սիրտ ունիք, որ հոս եկած էք եւ պիտի կռուիք մեր հայրենիքին համար»: Աշխատող մը վազելով եկաւ դէպի Արմէն զօրավարը կողով մը ծաղիկներով: Ան ըսաւ․ «Այս ծաղիկները ձեզի համար են, որ միշտ յիշէք ձեր ընտանիքները այս երկար կռուին ընթացքին»:

Զօրավար Արմէնը ամէն զինուորի զէնքին վրայ ծաղիկ մը դրաւ ու սկսաւ բանակը տանիլ դէպի զինամթերքին սենեակը, ուր ան իր վերջին աղօթքը ընէ, կռիւէն առաջ:

Յետոյ տան մէջ մեծ մայրերը բուրդով գուլպայ կը գործէին, որ զինուորներուն ղրկեն, որ իրենց ոտքերը տաքուկ մնան: Իրենց սրտերը կը դնէին առտու եւ մինչեւ կէսօր կ’աղօթէին, որ իրենց քաջ տղաքը յաղթեն ու ապահով ըլլան մինչեւ տուն գալը:

Զինուորները դաշտ ելան պատերազմը սկսելու համար:

Ռուսիան վախցաւ, հայերը հարիւրաւոր զէնք ու զրահ ունէին, իսկ իրենք՝ ռուսերը, մէկ զէնք ունէին միայն, հայերը յաղթած էին:

Իրենք տուն գացին ու սկսան ուրախ-ուրախ ճաշ ուտելով քէֆ ընել: Այս ընթացքին, Ռուսիոյ բանակը կը պատրաստուէր անակնկալ յարձակման: Իրենք՝ բոլորը զէնք առին ու շարուեցան: Յաջորդ առտու կանուխ դուրս ելան դաշտին մէջ ու սկսան կրակել: Հայ զինուորներն ալ կրակեցին. բոլորին զէնքերուն վրայ դեռ ծաղիկ կար եւ այդ յիշատակելի ծաղիկները եւ իրենց ընտանիքներուն օրհնութիւնը պաշտպան դարձան իրենց, որպէս քաջ ու հպարտ հայ մարտիկներու:

Կռիւը երեք ամիս տեւեց եւ հայերը յաղթեցին:

Ծաղիկները օգտակար դարձան եւ իրենց մայրերն ու հայրերը շատ հպարտացան իրենցմով:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

«MIGRANT MOTHER»

37010195_1959624420754252_400426733083295744_n.jpg

ՎԱՆԻԱ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ
Լոս Անճելոս, Ալֆրէտ եւ Մարկարիթ Յովսէփեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Ան հոն նստած է, աչքերը կ’երազեն.
Այդ տեղէն կը փախչի,
Իր ձայնը այլեւս չի լսուիր,
Երգերը չեն երգուիր:

Ու ան կը նայի,
Կը նայի անդին,
Թէ կեանքն ինչպէ՞ս էր
Երկու մղոն անդին:
Տղաքը կու լան ճաշի կարօտ,
Ու մայրը միայն՝
Ազատութեան կարօտ:

Աչքերը կ’երթան, կ’երթան, կը թռչին,
Կը թռչին դէպի փրկութիւն,
Փրկութիւն այս մութ կեանքէն:
Տղոց աչքերը գոց,
Կը վախնան տեսնելու,
Իսկ մայրը մտածկոտ՝
Ճար մը գտնելու:
Մազերը խառն, աչքերը կարօտ ,
Զաւակներուն ձեռքերը բռնած
Կը վազէ դէպի հայրենիք:

Ահա կը հասնին,
Կը հասնին հայրենիք,
Աչքերը յոյսով ծանօթ մը կը փնտռեն:
Միայն մէկ օր տեսան հանգիստ հայրենիք,
Կրկին մօր աչքերը խոր մտածումի մէջ են,
Ան ինչե՜ր ունի դեռ ընելիք:

Այդ գիշեր ճաշեր պատրաստեցին,
Ու վար գացին մութին մէջ,
Ու յանկարծ աշխարհը ծաղիկ մը նուիրեց:
Մութ է, մթութիւն միայն կը տեսնեն զաւակները:
Բոց մը վառեցաւ մօր սրտին մէջ, ինքն էր լոյսը մութին մէջ,
Ինքն էր յոյսը զաւակներուն,
Որ ամբողջ աշխարհը շողաց իր սիրով:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԱԶՆՈՒՈՒԹԻՒՆ

36983645_1959621730754521_2056057757206839296_n.jpg

ՄԱՆՈՒԿ ՄԷԼԷԼԵԱՆ
Լոս Անճելոս, Ալֆրէտ եւ Մարկարիթ Յովսէփեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Ազնուութիւնը կրնան կոյրը եւ խուլը հասկնալ:

Ազնուութիւն կրնան ընել միայն ազնիւ մարդիկ: Մէկը կրնայ կոյրին ազնիւ խօսք մը ըսել եւ կոյրը կրնայ լսել եւ ուրախանալ: Ազնուութիւնը միայն խօսքով պէտք չէ որ ըլլայ, այլ՝ գործքով:

Մէկը խուլին հանդէպ կրնայ բարեսիրտ ըլլալ, եթէ դժուարութիւն ունենայ բան մը հասկնալու, կրնայ շարժումներով բացատրել կամ գրել իրեն, ինչ որ կ’ուզէ գիտնալ, այդպիսով խուլը կը հասկնայ այդ մարդուն ազնուութիւնը:

Մէկը կրնայ փաթթուկ տալ ուրիշին, ազնիւ ըլլալով անոր հանդէպ: Աստուած կ’ուզէ, որ մենք օգնող ըլլանք ամէնուն եւ նոյնիսկ անդամալոյծներուն: Մենք պէտք է մտածենք ուրիշներուն մասին եւ ցոյց տանք, թէ ազնիւ ըլլալը ինչպէս կ’ըլլայ: Շատ պզտիկներ չեն գիտեր, որ ազնիւ ըլլալը ինչպէս կ’ըլլայ, որովհետեւ ծնողները չեն սորվեցուցած իրենց:

Ազնուութեան եւ բարեսրտութեան հետեւանքը շատ լաւ է: Անոր համար մենք բարի եւ ազնիւ պէտք է ըլլանք անոնց հանդէպ, որոնք խուլ, կոյր կամ նոյնիսկ անդամալոյծ են:

Տարբեր ձեւերով ալ կրնաս ազնուութիւն ցոյց տալ: Կրնաս մէկու մը փաթթուկ տալ կամ նոյնիսկ օգնել իրեն, եթէ որեւէ դժուարութիւն ունի: Ազնուութիւնը կրնայ մէկը ուրախ պահել: Խուլը եւ կոյրը դեռ կ’ուզեն ազնուութիւնը զգալ ուրիշին կողմէն, որովհետեւ խօսքով մը ամէն մարդ կրնայ հասկնալ:

Խուլը եւ կոյրը բարեսիրտ մարդոց երախտապարտ են: Խուլը ազնուութիւնը կրնայ լսել, իսկ կոյրը՝ կրնայ զայն տեսնել. երկուքն ալ կը հասկնան ազնուութիւնը: Մարդիկ ազնիւ պէտք է ըլլան կոյրին եւ խուլին հետ, որովհետեւ անոնք դժուարութիւններու մէջ կ’ապրին եւ այդ պատճառաւ ազնիւ ըլլալը կ’ուրախացնէ զանոնք:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՓԱՓԱՔ

37054986_1959618110754883_8879848500842463232_n.jpg

ԻՆԷՍԱ ՀԱԽՆԱԶԱՐԵԱՆ
Լոս Անճելոս, Ալֆրէտ եւ Մարկարիթ Յովսէփեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Կին մը տեսայ մտածկոտ ու ազնիւ,
Ան դէպի դուրս կը նայէր,
Իր գիրկն ունէր երկու զաւակ:
Մտահոգ ու խղճալի՝
Անոր աչքերը յուսահատ էին,
Իսկ միտքը ճար մը կը փնտռէր,
Մինչ ժամանակը շատ կարճ էր:

Կ’ուզէի, որ իրենց կեանքը փոխուէր,
Իրենց մտահոգութիւնը հեռանար,
Որպէսզի կարենային փրկուիլ այդ յուսահատ մտածումներէն,
Որպէսզի ազատէին իրենց դաժան յիշատակներէն:

Մի քանի օր ետք, երբ իրենց նայեցայ,
Շատ զարմացայ ու կրկին-կրկին նայեցայ,
Միայնակ զաւակ մը տեսայ:
Կարդացի տապանաքարին վրայ փորագրուած անունը
Ու յիշեցի հարազատս, որուն անունն էր Արամ,
Իսկ ազգանունը՝ Պաստրմաճեան:

Կարդացի ու գիտցայ, թէ ան ապրած է ութը տարի,
Մահացած է 1948 թուականին:
Յանկարծ միտքս թռիչք առաւ,
Ու յիշեցի, որ իմ կեանքիս պատմութիւնն է․
Ես էի այդ պզտիկը:

Պատմութիւնս յիշած էի եւ իմ մահացած օրս,
Կեանքիս վերջին վայրկեանը ու մօրս յուզմունքը,
Հարազատներուս ուժեղ լացը, իսկ եղբօրս՝ տխուր դէմքը,
Կ’ուզէի մօտենալ, բայց աւաղ, անկարող էի,
Ստիպուած ետ քաշուեցայ ու մնացի
Խոնաւ ու մութ գերեզմանիս մէջ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱՄՐԻՉ 26

ԾԱՅՐԸ – ԳԱՀԻՐԷ, 1984

36963560_946758635506136_6588152435296960512_n

ՈՅԺ 1953

Միշտ այնտեղ եղած էին կիսամութին մէջ
Բայց սիրունիկ աղջիկով զբաղած էի ես

Սկի՞զբն էինք արդեօք սիրոյ խորունկ գործին
Թէ մէկ հանդիպումն այս բարձրակէտն էր արդէն
Անհամբեր էինք հիմա յայտնաբերելու

Շոյող շունչ ու խօսքեր ուրեմն ականջին
Մեզմէ դուրս դէպքերու համատեղ քննարկում
Աչքերէն արցունք գալու չափ անզուսպ խնդուք
Սպառում եւ սպառման մէջ աճող կտղուցք

Մրթմրթալով հեռացան հանդիպակաց բազմոցէն
Ծեր այր ու կինն ինչո՞ւ այդքան գայթակղած
Միայն այդ վայրկեանին անդրադարձայ կարծես
Շապիկին ու կրծքկալին վրայէն ի՞նչպէս
Մատներս կը հպէին սուրծայր պտուկին

9 Մայիս 1994

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՔԱՅԼԵՐՈՒՍ ՀԵՏ

36875960_945574018957931_6740326833151016960_n (1)

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Այլեւս վճռական որոշում մը պէտք էր առնէի, որովհետեւ Երկուշաբթի օրերը, խոստումիս համեմատ, ոչ ռեժիմի կը սկսէի, ոչ ալ կը մտածէի քիչ մը ձերբազատուիլ աւելորդ քիլօներէս, որոնք առողջութեանս կը վնասէին:

Ժամադրուած ժամուն բժիշկին էի: երբ ուզեց կշիռքին վրայ նայիլ, թէ ո՛ւր հասած են կուտակուած ճարպերը, քիչ մնաց կշիռքը պիտի պայթէր, եւ կամ ինծի այդպէս  թուեցաւ։ Յաճախ բարեձեւ մարմնի տէր եղած եմ, եւ հիմա, շատ չուտելով հանդերձ,– եւ կամ ես ինքզինքս այդպէս կը համոզէի, առաւել՝ ստամոքսս աղբապարկի նմանցնելով,– կուլ կու տայի ամէն վայրկեան ինչ որ գտնէի խոհանոցի այդ «սառնարան» կոչուած հրէշին գրպանը՝ տեսակաւոր ուտելիք։ Թերեւս ալ սովորութիւն դարձած էր ասիկա, երբ ալ տուն վերադառնալով քեզի ձայն տուող չկայ, միայն պատերն ու ամայութիւնը քեզ կը դիմաւորեն, հետդ ալ չեն խօսիր, քու լեզուդ չհասկնալնուն պատճառաւ, մինչեւ, երեկոյեան, գործէն յոգնած ամուսինիդ տուն վերադարձը:

Ըստ բժիշկին, ուտելէն աւելի, օրական քալելը կարեւոր է, եւ այսպիսով, այս առաւօտ կանուխ փողոց իջայ յաղթական զգացումով մը, վճռական, համոզուած, որ կամքս  պիտի յաղթէ այս դժուարութեան ալ:

Առաւօտեան ժամը եօթն էր․ մեր թաղին վերի անկիւնը խումբ մը կանգնած էր, դպրոցին դիմաց․ այո՛, այսօր առաջին օրն էր տասներկրորդ դասարանի աշակերտներու պետական եւ ճակատագրակա՛ն քննութիւններուն։ Ըստ այս երկրի օրէնքին, պաքալորիայի աւարտին, գումարած նիշերովդ ապագադ կ’որոշուի՝ սիրած ճիւղդ կրնաս ուսանիլ կամ ոչ. նոյնիսկ եթէ տարիներով ուշիմ եւ աշխատասէր եղած ես, բայց պէտք եղած ուսուցիչները չունիս եւ դասերը կուլ տուող չես, պաքալորիայի բառարանին «պասմաճեան» չես եւ անհանգստութեան մը պատճառաւ ալ լաւ դիմում չկատարես՝ չես յաջողիր։ Ճակատագիրդ որոշողը անշուշտ ամավերջի պետական քննութեան արդիւնքը կ’ըլլայ։ Ըստ նիշի պիտի դիմես համալսարան, սիրես կամ ոչ, եթէ ոչ՝ կրկին պիտի մասնակցիս այս տաժանագին, խտացուած եւ ոչ շատ լաւ սերտուած քննութեան հեւքին։ Մէկ լաւութիւն միայն կայ այս վերջին տարիներուն, կրթութեան նախարարութեան նոր որոշումով․ եթէ աշակերտը երեք նիւթ լաւ չդիմէ կամ ձախողի, աւելի բարձր նիշ ապահովելու նպատակով կրնայ մի քանի շաբաթ ետք կրկին դիմել։ Իսկ եթէ պայմաններդ կը ներեն, դուրս ճամբորդելով թէ աւելի բարձր մակարդակի համալսարան կը մտնես, թէ ալ նախասիրածդ կ’ուսանիս:

Խեղճ ծնողներ ընտանեօք եկած են իրենց զաւակներուն հետ, որպէս քաջալերանք, եւ աւելի մեծ անհամբերութեամբ կը սպասեն այդ «արկածախնդրական վիրաբուժութեան», որ մահու կենաց հարց է․ իրենց զաւակին բերնէն պիտի լսեն, որ լաւ դիմած է կամ մէկ նիշ կորսնցուցած եւ կամ չէ կրցած լաւ գրել․ Աստուած մի՛ արասցէ, եթէ այդպիսի բան մը ըլլայ, շատ պատահած է, որ թեկնածուները առաջին օրէն իսկ կը քաշուին եւ յաջորդ տարուան կը յետաձգեն ամբողջ այդ արարողութիւնն ու վիրաբուժութիւնը, որովհետեւ ձախողութեան լուրը ալ աւելի վատ կը թուի:

Շատեր ալ յաճախ կը կարգադրեն այնպիսի բաներ, որոնց մասին վերջերս լսեցի․ օրինակ, սրահ կը վարձեն, որպէսզի հոն կեցող ուսուցիչները օգտակար դառնան եւ իրենց քովի շիփ-շիտակ պատասխաններով տուեալ աշակերտին օգնեն։ Մինչեւ իսկ պատահած է, որ բարձր նիշերով յաջողութիւններ ըլլան, բայց այս մէկը անօրինական է եւ վտանգաւոր․ երբ քննիչը հանդիպի, կրնան եւ այդ աշակերտը եւ ուսուցիչը արտաքսուիլ։

Քայլերս կը նետեմ կամաց-կամաց։ Գետինը նետուած են թուղթէ թաշկինակներ, պատռուած տետրակներու էջեր, ծխախոտի մնացորդներ, ծամօններ, եւ չեմ-գիտեր- ինչեր։ Քալած ատենս, միշտ ուշադիր, այդ աղբերէն խուսափելով, մաքուր տեղեր կոխելով, մէյ մը աջ, մէյ մը ձախ, քիչ մը մայթին վրայէն, ետ վար, ետ վեր, քայլ առաջ եւ այսպէս, ուղիղ ճամբայ մը չունիմ, քիչ մըն ալ յոգնեցուցիչ է այս ամբողջը։ Հօրս խօսքը կը յիշեմ, որ միշտ կը կրկնէր՝ «Կռնակդ՝ շիտակ, ճակատդ՝ բաց եւ բարձր․ ոչ մէկ ամչնալիք կէտ ունիս»։ Ինք մարզիկ եղած էր, եւ այսպիսի բաներ իրեն համար կարեւոր էին:

Հետս քալող չկայ, որպէսզի կարենամ զրուցել հետը եւ չզգամ մինակութիւնս: Միայն ինծի նման խենթ մը այս ժամերուն կրնար քալելու ելլել հոս՝ Լաթաքիա։ Այս քաղաքը քաղաքիս՝ ծննդավայրիս չի նմանիր, հակառակ նոյն երկրին մէջ ըլլալուն։ Ժողովուրդին ապրելակերպը, սովորութիւնները, վարքուբարքը տարբեր են։ Չեմ ըսեր, որ մերը աւելի լաւ էր, քանի յարգելի է ամէն մէկուն որդեգրած կենսաձեւը, բայց օրինակ մը տամ․ երբ իմ ծննդավայրիս մէջ, նոյն այս ժամերուն, տարիներ առաջ, քալելով պետական քննութեան կ’երթայի, արդէն մաքրող պաշտօնեաներուն կը հանդիպէի, որոնք, թէեւ ոչ բծախնդիր, գէթ մեծ աղբերը կը հաւաքէին փողոցներէն, խոշոր, փայտեայ գաւազանով մը, ծայրը՝ բարակ ճիւղերէ պատրաստուած աւել․ այդ աղբերը տեղ-տեղ կոյտերու կը վերածէին եւ հաւաքելով կը լեցնէին իրարու փակած մետաղեայ զոյգ տակառներուն մէջ։ Կառքը հոս-հոն հրելով կը կրկնէին իրենց արարքը: Նոյնիսկ վերջերս, պատերազմի այս վիճակին մէջ, երբ տուն կը վերադառնայինք, մեր տան թաղը մաս-մաքուր մեզի կը սպասէր: Տակաւին չեմ խօսիր այն մասին, թէ երբ տարիներ առաջ, պատերազմին պատճառաւ Աթէնք հաստատուեցանք, իբրեւ թէ ամիս մը մնալու,– եւ այդ ամիսը վերածուեցաւ ամիսներու, հոն, պատուհանէս կը նշմարուէր ամբողջ Գասոմուլիի թաղը, մինչեւ իսկ հեռուն գտնուող բարձր բլուրը, որու վրայ հանգչած էր հնութեան էջերուն պատկանող տաճար մը,– մաքրութիւն կը բուրէր գետնէն մինչեւ երկինք: Առաւօտեան ժամը չորսէն կը սկսէր հնչել թրամուայի երկաթուղիի ձայնը, կանուխէն ՝ ժամը 6:00ին։

Կոկիկ տիկիններ, մաքուր հագուած եւ մազերնին նոյնիսկ շինուած, ձեռքերնին՝ ձեռնոց, գետինները կը մաքրէին: Որքան հաճելի տեսարան եւ քաղաքը մաքուր պահելու կերպ էր։ Հոն բնակիչները շատ աղբ չէին թափեր, բայց ամէն երկու կամ երեք ընտանիքէն մէկուն շունը բաւարար էր այդ ճամբաները աղտոտելու:

Կը յիշեմ մայթերու վրայի թթենիները, նարնջենիները, հոտաւէտ ծաղիկները այնքան անուշ կը բուրէին, երբ քալելու կ’ելլէի Գասոմուլիէն անցնելով Նիոս Գոսմոս, թրամուայի գիծին զուգահեռ մինչեւ ծովեզերք, կը հանգչէի, եւ քիչ մըն ալ ծովը կը դիտէի եւ կը զրուցէի ներաշխարհիս հետ:

Մարզանքի այս արարողութիւնը կը կատարէի կէսօրէ ետքերը, արեւէն խուսափելու եւ քիչ մըն ալ խճողուած տունէն փախուստ տալու համար: Հետաքրքրական էր, երբ ամենէն տաք օրերուն, շուքին կանգ կ’առնէի, շատ զով հով մը կը գինովցնէր, կարծես բնական, ելեկտրականութեամբ չաշխատող զովացուցիչ ըլլար: Ճամբուն երկու կողմերը այնքան գեղեցիկ խանութներ կային․ դժբախտաբար անոնցմէ մաս մը մէկիկ-մէկիկ փակուեցաւ վերջնականապէս, ծախու դրուած ըլլալով: Յաճախ պատշգամները դիտելով կը յիշէի Հալէպի բնակարանս, ուր իմ ալ պատշգամս մեծ եւ գեղեցիկ էր, օժտուած սեղան-աթոռներով եւ գեղեցիկ ծաղկանոցով մը։ Աթէնք տուն մը վարձած էինք, երկու ընտանիքով կը բնակէինք, թէեւ սիրով եւ համաձայնութեամբ, ամէն օր մէկս՝ Անին կամ ես, ճաշը պատրաստելու պարտականութիւնը յանձն կ’առնէինք, իսկ միւսին կը մնար տան մաքրութիւնը: Շատ ուրախ ժամեր կ’անցընէինք այդ փոքրիկ տան մէջ, ուր համերաշխութիւն եւ սէր կը բուրէր:

Գոց գիտէինք թրամուային անցնելու ժամերը, շատ հաճելի կը թուէր այդ մէկը, քանի մեր քաղաքը տարիներ առաջ անոր հին տեսակը ունեցած է, Թիլէլի մայր գիծին վրայ․ վերջին տարիներուն ալ այդ երկաթեայ գիծը, որ որպէս հետք մնացած էր, հանեցին:  Սենեակիս այդ պատուհանէն զեփիւռը ներս գալով կը գգուէր կարօտախտէ թառամած երեսս եւ կը զովացնէր այրող սիրտս օտարութիւն կոչուող այս երկրին մէջ, որուն ոչ լեզուն ծանօթ էր, ոչ ալ մարդոց ապրելակերպը, թէեւ քիչ մը նման էր մեր ապրելակերպին: Բարեբախտաբար Հալէպէն մի քանի ծանօթ ընկերուհիներու, նաեւ սրտի մօտիկ Տէր Հօր ներկայութիւնը հարազատութիւն բուրող ազդակներ էին:

Հոս՝ Լաթաքիա ալ, ունեցայ շատ լաւ շրջանակ մը՝ եկեղեցի, դպրոց, ակումբ․ բոլորին ծանօթ եմ, մինչեւ թաղի խանութպաններուն, նոյնիսկ ոչ-հայերուն, որոնք զիս «ճարըթնէ» կը կոչեն եւ շատ կը յարգեն, գիտեն, որ հալէպցի եմ եւ հայերուն դպրոցը կը ծառայեմ, անշուշտ առանց գիտնալու մանրամասնութիւնները: Ունիմ նաեւ լաւ դրացիներ, հայ թէ յոյն, բոլորը կը փորձեն ամէն ճիգ թափել, ինծի օգտակար դառնալու համար:

Կը հասնիմ լատիններու եկեղեցին, միտքս կու գայ մեր Ազիզիէի տան դիմաց գտնուող լատինաց եկեղեցին։ Երբ առտուան ժամը եօթին զանգակներու ղօղանջը հազիւ լսուէր, տինկ-տինկ… մինչեւ եօթներորդը, տղոցս կը բացագանչէի՝ «Արագ-արագ, քառորդ ժամէն օդօքարը կու գայ», եւ դպրոց երթալու վազքը կը սկսէր, որովհետեւ մէկ ժամ առաջ դասերը վերաքաղ պէտք էր ըլլային։ Ախ, այդ օրերը, երբ հայերէնի գրաւոր ըլլար եւ կամ քննութիւն, մինչեւ վար հասնիլնին կրկին կը հարցնէի՝ «Այս բառը է-ո՞վ թէ եչ-ով․ չմոռնա՛ս, տղա՛ս»:

Որքան գեղեցիկ եւ համով օրեր էին:

Քայլերս կ’արագացնեմ, վրաս խանդավառութիւն մը կայ, բաւական ճամբայ կտրած եմ, երկինքը կը դիտեմ, ամպերը, բամպականման ամպերը, որոնցմէ ամէն մէկը ձեւ մը ունի, մանկութեան օրերս կը յիշեմ, երբ քրոջս եւ եղբօրս հետ երկինք նայելով ամէն մէկը բանի մը կը նմանցնէինք․ նոյնը ըրած եմ նաեւ զաւակներուս, կամ ոեւէ պզտիկի մը, որ ինծի կը վստահուէր:

Կաս-կապոյտ երկինքը զիս տարաւ Քեսապ՝ մեր ամառնային ընտանեկան տունը, տեսակ մը full house: Հոն նորէն քալելու կ’ելլէի իմ շատ սիրելի դրացուհիիս՝ Ծովիկին հետ․ տաժանագին արարողութիւն մըն էր, ամբողջ զառիվեր մը հեւալով կը բարձրանայինք, բայց այնքան գեղեցիկ եւ դալար բնութիւնը մեր թոքերը կը մաքրէր եւ կայտառ մարզիկներու նման, քիչ մը խօսելով, քիչ մը խնդալով, քիչ մըն ալ մորմենի քաղելով, կը հասնէինք շիփ-շիտակ ճամբայ մը, որ կը կոչուէր Բենելէք։ Հոն թեւերս բանալով արծիւի նման կը սկսէի վազել աջ ու ձախ․ այդ ժամերուն քիչ երթեւեկ կ’ըլլար. օգտուելով ամայութենէն, եւ դէմը, դէպի ծով երեւցող, մղոններ հեռու այդ հրաշագեղ տեսարանէն խանդավառուած եւ գինովցած կը սկսէի պոռալ եւ մէջս կուտակուած բոլոր հանգոյցները քակել։ Տարիներով պատերազմէն հեռու գտնուիլս, թափառական վիճակնիս, զաւակներէս եւ հարազատներէս հեռու ըլլալս, անորոշութիւնը եւ տան բազմանդամ ըլլաը փոխադարձ յարգանք եւ զոհողութիւն կը պահանջէին։ Այս բոլորը մէկիկ-մէկիկ կը քակուէին, մաքուր շունչով կը լեցնէի թոքերս եւ հոգեկանս․ միայն Ծովիկին խնդուքի ձայնը կը լսուէր, բայց հաճելի կը թուէր ինծի․ ան ազնիւ ընկերուհիս էր:

Եւ այսպէս կը վերադառնայինք տուն, սուրճ խմելու եւ քիչ մը լեռնէն-ձորէն խօսելու: Կէսօրէ ետքերը, թոնիրին հոտը կու գար, Սօսին նոր հաց թխած կ’ըլլար եւ կը հիւրասիրէր բոլորս․ մեր տունէն կ’երթային խմորեղէններու եւ բլիթներու ուրիշ տեսակներ, իրենցմէ կու գային գետնախնձորով պատրաստուած կոլոլակներ, Քեսապի համեմներով: Յաճախ, առաւօտ կանուխ, երբ դուռը բանայինք, կողովներով կամ սակառներով պտուղներ դրուած կ’ըլլային, եւ կամ խոշոր, շատ խոշոր կաղամբ մը։ Մէկ խօսքով, մեր աննման դրացիները իրենց պարտէզի լաւագոյն հունձքը մեզի կը նուիրէին, որպէս սիրոյ եւ յարգանքի նշան: Անշուշտ յարգանքը փոխադարձ էր: Եւ թաղի բոլոր բնակիչները, մէկ ընտանիքի նման, շատ հաճելի պահեր կ’ապրէին միասնաբար: Իսկ մեր տան աջին գտնուող Էքիզօլուխի այդ հռչակաւոր ակէն զուլալ եւ համով ջուրը կը վայելէինք նախ միայն ամառները, ապա նաեւ ձմեռուան սառնամանիքին: Յատկապէս ջուր կրելու եւ մատակարարելու գործողութիւնը, իսկ օրական վերի սենեակները ելլելն ու իջնելը արդէն մարզանք կը համարուէին:

Կը հասնիմ արդէն Օղարիթին շուկան․ քիչ մը դադար առնելու համար գնումներ պիտի ընեմ, շուկան շատ աղտոտ է, բայց կանաչեղէններն ու պտուղները զգլխիչ, մաքուր եւ թարմ, մաքուր ջուրով ջրուած եւ աճած են։ Ծախողէ ծախող կը տարբերին անոնք։ Կ’ընտրեմ կոկիկ եւ մաքուր վաճառողները, արդէն զիս ալ գոց սորված են եւ լաւագոյնը կու տան:

Ետքը առարկաները ձեռքս կը ծանրանան․ ոչ ինքնաշարժս քովս է, ոչ ալ Հալէպի նման, պզտիկ տղաք կան, որ ձեռքէդ առնելով, շալկելով տուն հանեն, եւ վերջն ալ, երբ իրենց ջնջին գումարով մը վարձատրես, «Ալլահ Եըրզըէք խալէ», ըսեն, եւ ոչ ալ Աթէնքի նման, ուր հանրակառքը մինչեւ տանդ դիմացը կը հասցնէ քեզ, եւ կամ Քեսապի նման, ուր նպարավաճառը իր անձնական վանովը ապրանքը կը ղրկէ մինչեւ տունդ։ Ստիպուած՝ թաքսի մը առնելով կը հասնիմ տուն, ելեկտրականութիւնը չանջատուած կը փորձեմ վերելակով բարձրանալ չորրորդ յարկ եւ ոչ թէ Հալէպի տանս նման առաջին յարկ, ուր նոյնիսկ չէի սպասեր վերելակին:

Եւ յաղթական, առաջին օրը, աշխոյժ գործի լծուեցայ: Պատրաստ էի յաջորդ օրուան եւ աւելի քալելու, նաեւ մտորումներս գրի պիտի առնէի, օրը օրին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: