ԱԹՈՌԻ ԽԱՂ

ՄԱՐԻՆԱ ՊՈԶԵԱԳԱԼԵԱՆ ՊԱԶԱՐՊԱՇԵԱՆ

Երբ փոքր էինք, «աթոռի խաղ»ը մէկ հասկացողութիւն ունէր մեզի համար, այն ալ՝ հակառակ ուղղութեամբ շարուած յարակից աթոռներու խաղն էր, որուն աւարտին կը մնար մէկ աթոռ եւ մէկ յաղթական։ Աւելի ուշ, երբ մեծցանք, «հասակով եւ խելքով», ծանօթացանք աթոռի խաղերու տարբերակներուն, ինչպէս՝ աթոռի բարձրացում, աթոռէն սահեցնել, աթոռ պահել, աթոռի ոտք, աթոռի օգտագործում, աթոռ ստանալ եւ այլն։ Սակայն այս շարքին ամենադժուարը եւ հիմնականը կը հանդիսանայ վերջինը։ Դժուար է, որովհետեւ խաղը աթոռը քաշելով չէ որ կը ստացուի, այլ դիմելով տարբեր միջոցներու՝ երեւակայութիւն, դերակատարութիւն, բեմադրութիւն, զրպարտութիւն եւ այլն։ Իսկ հիմնական է, որովհետեւ այս խաղը բանալի խաղ է, այսինքն՝ աթոռ ստանալով կարելի կը դառնայ յիշուած մնացեալ խաղերը դիւրաւ խաղալ։ Երբ աթոռ ստանաս, կրնաս աթոռին նստիլ, աթոռը պահել, աթոռի բարձրանալ, աթոռէն սահեցնել, աթոռը օգտագործել ոչ նստելու, այլ անձնական հաշիւներու, բարեկամներու կամ հարազատներու աջակցութիւն ցուցաբերելու համար։

Վերջապէս յաղթական ես եւ իրաւասութիւն ունիս բոլորը կատարելու։

Անիրաւ եւ անարդար խաղ մըն է։ Անարժանաբար ստացուած աթոռ մը։

Ամենացաւալի պատկերը զրպարտութիւններու ենթարկուած եւ զոհաբերուած անմեղ, անտեղեակ մրցակից մարդիկն ու դժբախտ միութիւնը կը ներկայացնեն, որուն ղեկը «աթոռ»ն է։

Մեր երեւակայութիւնը զարգացնելու կարիքը չկայ, նախատեսելու համար միութեան ընթացքն ու ապագան, որ յանձնուած է աթոռին՝ «Ընկեր Փանջունի»ին։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՑԱՆԿ

8 Մայիս – 8 Յունիս 2019

ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
ԿԱՐՃ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ.
ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏԻ ՀԵՏ
ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ
17 Մայիս 2019

ՊՏՈՅՏ ՄԸ ՄՈՍԿՈՒԱՅԻ ՄԷՋ
ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ
3 Յունիս 2019

ԿԻՒԼԻԶԱՐ.
ՏԱՐԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՅՈՒՇԵՐ
ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ ԼԻՆՔ
5 Յունիս 2019

ՄԵԾ ՄՕՐՍ՝
ՏԻՐՈՒՀԻԻՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ
ՏԻԱՆԱ ԱՔՄԱՆ
7 Յունիս 2019


ԱԿՆԱՐԿ
Ն.
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ
13 Մայիս 2019

ՀԱՅԵՐԷՆԻ ԴԱՍԱՊԱՀԵՐ (Բ.)
ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ
16 Մայիս 2019

ՆՈՐԵԿ ԵՄ, ՆՈՐԵ՛Կ
ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
21 Մայիս 2019

ՀԱՅԵՐԷՆԻ ԴԱՍԱՊԱՀԵՐ (Գ.)
ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ
22 Մայիս 2019


ՊԱՏՄՈՒԱԾՔ
ԳՈՐԾԻ՛Դ ԳՆԱ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ
28 Մայիս 2019


ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ 
ՉԻ ԼՍՈՒԻՐ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԱԵՆ
11 Մայիս 2019

ԱՐԴԵՕՔ ԱՆՈ՞ՒՐՋ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
13 Մայիս 2019

ՈՒԶԱԾԻԹ ՊԵՍ
ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ
14 Մայիս 2019

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒ (ԺԳ.)
Ծ. Թ. ՊԱԼԵԱՆ
18 Մայիս 2019

ԸՆԹՐԻՔ
ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ
20 Մայիս 2019

ԿՈՐՍՈՒԱԾ ՊՈԼՍԱՀԱՅՈՒԹԻՒՆ
Մ. Ա.
20 Մայիս 2019

ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ․
ԱՆՁՐԵՒ
ՆՌԱՆ ՀԱՏԻԿՆԵՐ
Մ. Ա.
26 Մայիս 2019

ԳՈՂԵՐՈՒ ԵՐԿԻՐ ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔ
Ա. ՔԱՐԱՄԵԱՆ
1 Յունիս 2019

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒ (ԺԴ.)
Ծ. Թ. ՊԱԼԵԱՆ
1 Յունիս 2019

ՍԻՆՖՈՆԻԱ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
2 Յունիս 2019

ԾԵԾԻ ՄՇԱԿՈՅԹ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
5 Յունիս 2019

ՏԱՍՆՄԷԿԻԿ
ԱՆԱՀԻՏ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ
6 Յունիս 2019

ՔԵՐԹՈՒԱԾՍ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԱԵՆ
6 Յունիս 2019

ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ԴԱՇՏԱՆԱԴԱԴԱՐԸ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
8 Յունիս 2019 


ԱՐՁԱԿ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԱԼԻՔԸ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
25 Մայիս 2019


ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄ ԹԱՀԹԱՊԱՇԵԱՆ ԷՖԷՆՏԻ
ՍԱՂՍԱՂԱՆ [ԿԱՉԱՂԱԿ]
Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ
11 Մայիս 2019

ՏԻԿԻՆ ՆՈՒԷՐԻԿ ՏԱՆԿԱԼԱՔԵԱՆ
ԱՂՈՒՍԹՈՍ ՊԷՕՃԷՅԻ [ՃՌԻԿ]
Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ
7 Յունիս 2019

ԱՇԱԿԵՐՏԱԿԱՆ ԱՆԿԻՒՆ
ՖՈՒԹՊՈԼ
ԱՐԻ ՉԷՉՃԷՆԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ՖՈՒԹՊՈԼԻ ԽԱՂ
ԱԼԵՔՍ ԳԱԼՈՒՍՏԵԱՆ ՌՈՃԸՐ
9 Մայիս 2019

ՖՈՒԹՊՈԼԻ ՄՐՑՈՒՄ
ԳՈՒՐԳԷՆ ԹՈՐՈՍԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ԿԱՂԱՆԴԻ ՀԱՆԴԷՍ 2017
ԱԼԵՔՍԻԱ ԱԼԹՈՒՆԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ՈՏՆԱԳՆԴԱԿ
ԱՐԻ ԼԵՒՈՆ
9 Մայիս 2019

ԻՄ ՄԱՍԻՍ
ԹԱՄԱՐ ԴԱՒԻԹԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ՖՈՒԹՊՈԼԻ ՄՐՑՈՒՄ 2019
ՆԱԹԱԼԻ ԿՐԷՄՄՈՒ 
9 Մայիս 2019

ԸՆԿԵՐՆԵՐ
ՃՈՐՃ ԽՏԸՐՇԱՀ
9 Մայիս 2019

ԻՆՉՊԷ՞Ս ՉՄՈՌՆԱԼ
ՃՈՐՃ ԽՏԸՐՇԱՀ
9 Մայիս 2019

ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ
ՄԵՂՐԻ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ՇԱԲԱԹ ՄԸ ՏՈՒՆԷՆ ՀԵՌՈՒ
ՄԵՂՐԻ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ 
9 Մայիս 2019

ՄԵՐ ԼԵԶՈՒՆ ԵՒ ԿՐՕՆՔԸ
ՄԵՂՐԻ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
9 Մայիս 2019

ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ ԱՄԱՌ ՄԸ
ՄԵՂՐԻ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
9 Մայիս 2019

2018 ԱՄԱՌ
ԱՆԿԵԼԻՆԱ ՆԱԶԱՐՈՎԱ
9 Մայիս 2019

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ
ՆՈՐԱ ԻՒԶՊԱՇԵԱՆ
14 Մայիս 2019

ԱՐԺԷՔԸ ԳԻՏՆԱԼ
ԱՐՄԻՆԱ ՍԷԹ
14 Մայիս 2019

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԵՆԱԼ
ԿԱՐԷՆ ՊԵՏԻԿՕՂԼՈՒ
16 Մայիս 2019

ԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՕԳՆՈՒԹԻՒՆ
ԼԻԱ ԵՈՒՐԹԿԻՒԼԻՒ
17 Մայիս 2019 

ԱՂՔԱՏ ՏՂՈՒՆ ԾԱՄՈՑԸ (ՀԵՔԻԱԹ)
ԼԱՐԱ  ՍԱԼՊԱՆՕՂԼՈՒ
18 Մայիս 2019

ՀԻՄԱ Ո՞ՒՐ ԵՆ
ՏԻՐԱՆ ՔԷՕՍԷ
19 Մայիս 2019

ԲՆՈՒԹԻՒՆ
ՆԻԳՈԼ ՊՈԼՍԱՃԵԱՆ
26 Մայիս 2019

ԱՆԱԿՆԿԱԼՆԵՐՈՎ ԼԵՑՈՒՆ ՕՐ ՄԸ
ԱՐԹԻՒՐ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ
26 Մայիս 2019

ԵՐԿՈ՞Ւ, Թէ ՄԷԿ…
ԼԻԱՆԱ ՓՈՀԱՆԵԱՆ
26 Մայիս 2019

ՊԶՏԻԿ ԵՂԲԱՅՐՍ
ՍԻԼՎԱ ՊԱՂՏԱՍԱՐԵԱՆ
1 Յունիս 2019

ՏԽՈՒՐ ԱՍՏՂԻԿԸ
ԷԴՕ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ
1 Յունիս 2019

ԳԻՐՔՍ ԵՒ ԵՍ
ՓԵՐԻ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ
1 Յունիս 2019

Ո՞ՒՐ ԳՆԱՑ ՀԵՌԱՁԱՅՆՍ
ԸՆԾԱՅ ՏԻՍԻ
4 Յունիս 2019

ԵԹԷ ՈՒՇԱԴԻՐ ԸԼԼԱՅԻ
ՌԻԹԱ ԹԱՔԻՍԻ
4 Յունիս 2019

ԱՒԵԼՈՐԴ ՁԱՅՆ
ԼՈՌԻ ՊԱԼԱՏԵԱՆ
4 Յունիս 2019

ՃԱՄԲՈՐԴՈՒԹԻՒՆ
ՆԱՐԵԿ ՍՎԱՃԵԱՆ
4 Յունիս 2019

ՈՐՈ՞Ւ ՆՈՒԷՐՆ ԷՐ
ՄԻՍԱՔ ԵԱԿԱՆ
4 Յունիս 2019

ՄԵԾ ԸՆՏԱՆԻՔ
ԷԼԷՆԱ ԵՐԻՑԵԱՆ
5 Յունիս 2019

ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ
ԷԴՕ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ
5 Յունիս 2019

ԵԹԷ
ԺՈՒԼԻԱՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ
5 Յունիս 2019

ԱՄԱՌ
ՍԵՒԱԿ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ
8 Յունիս 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ԴԱՇՏԱՆԱԴԱԴԱՐԸ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Եթէ դաշտանադադարի չհասնիս
Ու հոտած նեխած չըլլաս
Մարմնով եւ մանաւանդ հոգւով
Հայագիտութեան մասին չես մտածեր
Ան ալ ինչ հայագիտութիւն
Այբ-բեն-գիմի տարրական ծանօթութիւն իսկ չէ եղածը
Երեք հոգի երեսուն նիւթ կը դասաւանդէ
Մասնագէտի գործ
Միջնադարուն ասպէս չէր
Գոնէ ամէն մէկ նիւթ մասնագէտ ունէր
Բայց հիմա չեղած տեղը բան մը կ’ընենք
Գիտութենէ լեզուէ եւ այբուբենէ չհասկցողը կրնայ
Հայագիտութեամբ զբաղիլ
Արեւելք եւ Արեւմուտք
Հիւսիս եւ հարաւ
Որ ըսենք որ բան մը ըրինք
Դաշտանադադարի հասած կանանց
Հայագիտութիւն դասաւանդեցինք
Որ հայագիտութիւնն ալ հասնի
Իր դաշտանադադարին
Որ կնիկները յետոյ փողոցները թափառին
Եւ ոչինչով զբաղին
Որովհետեւ հայագիտութիւնը
Ոչնչագիտութիւն է
Բոլոր դռները կը փակենք անոր առջեւ
Եւ լայն կը բանանք անտեսումի եւ ծաղրանքի դարպասները
Անցեալ տարուան շրջանաւարտին
Ոչ ասպարէզ կայ ոչ ալ բարեւ
Ոչ իսկ մտածած ունինք անոր մասին
Միայն երթաք բարով
Ուր որ կ’ուզէք հոն գացէք
Ինշալլա ճէհէննէմ կ’երթաք
Հոգերնիս չէ
Մեր հարցը միայն պոռալ կանչել զռալ է
Որ հայագիտութիւն կ’ընենք հոս
Որ ոռն իսկ չէ հայագիտութեան
Աս է մեր սիրած ու յարգած հայագիտութիւնը
Հայագէտիկներուն ալ
Ոռի սրբիչ վկայական մը կու տանք
Մի քանի ծակ տգէտ աւելցնելու համար
Մեր հանճարներուն շարքին
Եթէ դուք կանանց դասընթացք բանալը հայագիտութիւն կը կոչէք
Եւ երիտասարդին ու պատանիին չէք կրնար սիրցնել լեզու եւ մշակոյթ
Ինչո՞ւ ոտքի ելած էք
Աւելի լաւ կ’ըլլայ
Եթէ ձեր քունը շարունակէք

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՄԱՌ

ՍԵՒԱԿ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ
Երեւան, Յակոբ Օշականի անուան թիւ 172 դպրոց, 5րդ դասարան

Ամառ էր։ Կարէնը լողաւազան երթալ կ՚ուզէր, բայց ջրաշխարհը տակաւին չէր բացուած։ Լսեց, որ Հանրապետութեան հրապարակին քով նոր այգի բացուեր է եւ հոն ամէն մարդ կրնայ թրջուիլ, որովհետեւ տեսակ-տեսակ շատրուաններ կան։ Շատ ուրախացաւ եւ ընկերներուն հետ համաձայնեցաւ, որ բոլորը երթան թրջուին։ Այգին գեղեցիկ էր, քանի մը տեղ արձանիկներ կային, գետինն ալ գորգի կը նմանէր։ Կարէն սիրեց այս նոր տեղը, մանաւանդ շատրուանները։ Մէկ հատը կամուրջի պէս էր եւ մարդիկ տակէն կ՚անցնէին ու կը թրջուէին։ Թէեւ գիտէր, որ մաման պիտի չարտօնէր, որ ինք թրջուէր, բայց չդիմացաւ, լաւ մը վազվզեց ընկերներուն հետ եւ թրջուեցաւ։
Երբ տուն հասաւ, մտածեց որ մաման պիտի բարկանար իրեն, բայց մաման փոխանակ բարկանալու, որոշեց յաջորդ օրը միասին երթալ. չէ՞ որ ամառ էր։
Կարէն ամառը շատ կը սիրէր։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՄՕՐՍ՝ ՏԻՐՈՒՀԻԻՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ

ՏԻԱՆԱ ԱՔՄԱՆ

Մեծ մայրս՝ Տիրուհին ծնած է Թուրքիոյ հիւսիսը գտնուող Մէճիթէօզիւ գիւղը։ Մէճիթէօզիւն Ամասիոյ մօտ գտնուող Չորում քաղաքի գիւղերէն է։ Հայրը կը կոչուի Զէնկինին Յովհաննէս. «Զէնկինի»ն իրեն տրուած ածական է, որ կը նշանակէ հարուստ։ Մականունը չենք գիտեր։ Մայրը՝ Հռիփսիմէ Ամասիոյ Մարզուան քաղաքէն հարս եկած է Մէճիթէօզիւ։

Տիրուհին կ’ամուսնանայ Կարապետ Սիմոնեանին հետ եւ կ’ունենան երկու մանչ։

1915ի օրերէն մէկը, թուրք զինուորներ Մէճիթէօզիւ գիւղի որոշ տարիքի տղամարդիկը հարցաքննելու համար կը տանին։ Անոնք չեն վերադառնար։ Քանի մը օր ետք, աքսորը կը սկսի։ Գիւղին բնակիչները, որոնք արդէն կը բաղկանային միայն կիներէ, ծերերէ եւ մանուկներէ, կը լքեն իրենց տուները։ Կը քալեն օրերով։

Տիրուհին ալ աքսորի ճամբան կը բռնէ իր կոյր մօրը՝ Հռիփսիմէին, տհաս տարիքի երկու եղբայրներուն եւ երկու որդիներուն հետ․ Սիմոն՝ չորս-հինգ տարեկան, Գեղամ՝ նորածին։ Ճամբան Գեղամ կը մեռնի։ Տիրուհին մանուկին դիակը կը ձգէ ճամբեզրը, մացառներու տակ։ Մինչեւ այսօր դեռ մայրս կը պատմէ, որ երբ կեսրոջ՝ Տիրուհիին հետ անցնէին մացառուտ վայրերէ, կեսուրը կու լար եւ կ’ըսէր. «Երեխայի լալու ձայն կու գայ ականջիս»։

Կը հասնին Տէր Զօր։ Մանրամասնութիւնները չենք գիտեր։ Ապա խումբով կ’երթան Պոլիս, Եէտիքուլէ գտնուող հայկական հիւանդանոցը, որ այսօր ալ գոյութիւն ունի։

Տիրուհին կը սկսի աշխատիլ։ Գերմանացի զինուորներու լուացքը կը լուայ, կարերը կը կարէ։ Օր մը վերադառնալով հիւանդանոց, ուր կը մնային մայրն ու տղաքը, չի գտներ եղբայրները։ Հիւանդապահուհիները կ’ըսեն, թէ ամերիկացի միսիոնարներ որբ տղաքը Ամերիկա կը տանին։ «Դուն՝ մինակ կին,- կ’ըսեն,- մայրդ՝ կոյր, ինչպէ՞ս պիտի հոգ տանիս անոնց։ Այս երկու տղաքը իրենց կոյր մօր գաւազան պիտի ըլլա՞ն»։ Ճարահատ կ’ընդունի ու եղբայրները կը յանձնէ միսիոնարներուն։ Անոնցմէ այլեւս լուր չեն ստանար։

Տիրուհին մայրիկին եւ Սիմոնին հետ Մէճիթէօզիւ կը վերադառնայ։ Թիւով շատ քիչ հայեր եւ մի քանի ազգական կը գտնէ հոն։ Քանի մը տարի ետք կ’ամուսնանայ Յակոբ Աւետեանի հետ, որ հօրաքրոջը տղան է եւ իրմէ երիտասարդ։ Հայաթափուած այդ շրջանին մէջ մինակ կին ըլլալը շատ դժուար էր․ ազգականները եւ բարեկամները կը համոզեն ընդունելու այս ամուսնութիւնը։ Կ’ամուսնանան։ Աւետեանի մականունը հետագային կը փոխուի եւ կը դառնայ Աքման։ Կ’ունենան երեք զաւակ, առաջինը՝ հայրս է, զոր կ’անուանեն Կարապետ, ի յիշատակ մեծ մօրս՝ Տիրուհիին առաջին ամուսնոյն։  

Յակոբը կ’երթայ զինուորական ծառայութեան։ Նիւթական մեծ նեղութիւններու շրջան մը դարձեալ կը սկսի։ Ունին եղեր երկու տուն եւ այգի մը։ Տուներէն մէկուն մէջ իրենք կը բնակին։ Կ’ըսեն, թէ այդ տան մէջ Տիրուհին ունէր յատուկ տեղ մը, ուր փռած էր գորգ մը եւ այնտեղ Աւետարան կը կարդար եւ կ’աղօթէր։ Չէր արտօներ ոեւէ մէկուն մուտքը։

Երկրորդ տունը ծախու առնել կ’ուզէ պետական շինարարութեան թուրք պաշտօնեան։ Մեծ մայրս կը մերժէ ծախել։ Պաշտօնեան կ’ըսէ. «Քանի դրամի պէտք ունիս եւ չես ծախեր, խաչը թող քեզ ազատէ. անոր աղօթէ, որ դրամ գտնես»։ Մեծ մայրս կը բարկանայ. «Մի՛ խօսիր խաչիս վրայ, ե՛լ, թեւերդ բա՛ց երկու կողմ եւ տե՛ս, թէ դուն ալ խաչի նման ես»։

Յամենայն դէպս, ատեն մը ետք, դրամական պէտքը կը պարտաւորեցնէ, որ տունը ծախէ։ Նոյն պաշտօնեան իր դիրքին շնորհիւ դիւրութիւն կ’ունենայ այգիի կալուածաթուղթին վրայ խարդախութիւն ընելու եւ իր անունին դարձնելու։

Տիրուհիին զաւակը՝ Սիմոն կ’ամուսնանայ Եղիսաբէթին հետ եւ կ’ունենան երկու զաւակ։ Երկուքին ալ կու տան աքսորի ճամբուն վրայ մեռած նորածին եղբօր անունը. մանչուն՝ Գեղամ,  դստեր՝ Գեղուհի։

1960ական թուականներուն Մէճիթէօզիւի մէջ մնացած էինք հայ չորս ընտանիք միայն՝ հօրաքրոջս, անոր երկու ներերուն եւ մեր ընտանիքները։

Տիրուհին կը մահանայ 1964ին։ Այս առթիւ իմամը գիւղին մէջ քարոզ կը կարդայ ըսելով, որ քրիստոնեայի յուղարկաւորութեան մասնակցողներուն պսակը լուծարուած պիտի համարէ։ Այդ օր դրացիները կը փակեն դուռ ու պատուհան, կը քաշեն վարագոյրները։

Գիւղի պառաւներէն մէկը յուղարկաւորին տունը կու գայ, կ’օգնէ որ պատրաստեն դիակը։ Երբ զայն դագաղին մէջ կը տեղաւորեն, պառաւը երեսը կը խաչակնքէ եւ կը սկսի «Հայր Մեր»ը աղօթել։ Ընտանիքին բոլոր անդամները կը շուարին։ Պառաւը կը յայտնէ, որ ինք ալ հայու աղջիկ է, Եղեռնին կորսնցուցեր է ծնողքը, ամբողջ ընտանիքը, ու պարտաւորուեր է թրքանալ։

Առաւօտուն մեծ մայրս կը թաղեն գիւղին հայկական պզտիկ գերեզմանատունը։ Քանի մը օր ետք, հովիւները հայրիկիս լուր կու տան, որ գերեզմանը բաց է։ Պատճառը յետոյ միայն կը հասկնան։ Թուրքերը կը կարծեն, որ քրիստոնեաները զարդեղէններով կը թաղեն իրենց ննջեցեալները. գերեզմանը բացուած է գողութեան համար եւ անշուշտ բա՛ն չեն գտած։

Այս տխուր դէպքէն ետք, ընտանիքս կ’որոշէ Պոլիս տեղափոխուիլ։

Այսօր հայութիւնը բոլորովին վերջացած է Մէճիթէօզիւի մէջ։ Մեծ մօրս գերեզմանն անգամ չկայ։ Ծաղիկ մը անգամ տանող չկայ։ Գոնէ կարդացուի իր պատմութիւնը եւ ասիկա ըլլայ իր շիրիմը։

Այս գրութեան համար ինծի օգնեցին մայրս՝ Սիրվարդ, քոյրս՝ Սիլվանա եւ հօրաքրոջս աղջիկը՝ Սիրուն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԻԿԻՆ ՆՈՒԷՐԻԿ ՏԱՆԿԱԼԱՔԵԱՆ

ԱՂՈՒՍԹՈՍ ՊԷՕՃԷՅԻ [ՃՌԻԿ]

Երկու ամիսէ ի վեր, Էտիրնէի մէջ փեսային տունը հիւրաբար գտնուող տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեան այդ օր Իսթանպուլ պիտի վերադառնար։ Փեսան, աղջիկը եւ թոռնիկները զինք կայարան բերած էին։

Սակայն այդ օրը, հակառակի պէս, Ռամազանի նախատօնակն էր․ պաշտօնեաներուն մեծ մասը երեք-չորս օրով, թոյլտուութեամբ Իսթանպուլ կ’երթար. գնացքը բերնէ բերան լեցուն էր, շատեր տօնական օրերը կորսնցնել չուզելով, գիշերը գնացքին միջանցքներուն մէջ, նոյնիսկ աստիճաններուն վրայ նախընտրած էին անցընել։

Տիկին Նուէրիկին աղջիկը, փեսան կ’աղաչէին ու կը պաղատէին, որ մի քանի օր եւս մնար, սակայն տիկինը չէր յօժարեր.

– Պօղոսը երազիս մէջ տեսայ… ոտքին գուլպայ, եկեղեցւոյ զանգակատուն բարձրացեր էր. «Նուէրի՛կ, ինծի ասա՞նկ պիտ ընէիր, ասա՞նկ, ասա՞նկ», ըսելով, զանգը կը զարնէր… հիւա՞նդ է, ի՞նչ է.․. այսօր, ինչ որ ալ ըլլայ պիտի երթամ,- կ՚ըսէր։

Տիկին Տանկալաքեանին փեսան պատկառելի անձնաւորութիւն մըն էր․ կայարանի պաշտօնէութեան կը վազէ, տիկնոջ տեղ մը գտնելու համար կը խնդրէ, դրամ, կաշառք կ’առաջարկէ, սակայն ի զուր։

Տիկին Նուէրիկը, գլխուն կողովի մը չափ մեծ, ծաղկաւոր գլխարկով, սեղմիրանէն յորդած խոշոր կուրծքերով, երկու մարդու երեսի չափ մեծ դէմքով, քրտնաթաթախ, կայարանին մէջ կը կենար եւ շարունակ կը մռթմռթար.

– Քա, ասոնք ի՞նչ բարբարոս մարդիկ են… սաքան մարդ կայ, մարդ չ’ըսեր՝ որ ես իջնեմ ալ անոր տեղ տամ, Եւրոպա գացած ատենս սանկ բան չէի տեսած… որքան ալ որ ըլլայ անոնք բարեհամբոյր մարդիկ են…։

Իրենց տեղերը ապահովելէ ետք, հոգեպէս հանգստացած մի քանի պաշտօնեաներ, վակոնին պատուհանէն տիկնոջ վրայ կը զուարճանային.

– Ինքզինք կին կը կարծէ, պէ… ինձմէ երկար պեխ ունի…։

– Ո՞ր վակոնը սանկ բեռ կը քաշէ… բեռնատար վակոնին հետ հատ մըն ալ եզ պէտք է վազէ։

Ժամանակը մօտեցած էր եւ զանգը՝ հնչած։

Տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեան այլեւս կը պոռար.

– Աս ի՞նչ խայտառակութիւն է… հէչ կնոջ մը համար տեղ չի՞ գտնուիր։ Ամօթ չէ՞ աս մէկը, Իսթանպուլի մէջ հիւանդ ունիմ… երազիս մէջ տեսայ… եկեղեցւոյ զանգը զարնելով՝ «Նուէրի՛կ, հասի՛ր», ըսելով, կը պոռար։

Եւրոպայի մէջ բժշկուած եւ հոնկէ վերադարձող վիրաւորեալ փաշա մըն ալ Իսթանպուլի մէջ հիւանդ ունէր, հիւանդ բառը լսելով խղճահարեցաւ. պատուհանէն կայարանի պաշտօնեային ձայն տուաւ.

– Տիկինը այստեղ բերէ՛ք։

– Փաշա՛ս, դուք ձեր հանգիստը մի՛ խանգարէք…։

– Ո՛չ, թող գայ… կարեւոր չէ…։

Բեռնակիրները տիկնոջ ճամպրուկները, եալանչը տոլմայով, քուրու քիւֆթէով եւ նման բաներով լեցուն կողովը վերցուցին։

Փեսան, աղջիկը՝ «Մի՛ երկնցներ, մայրի՛կ… ահա՛, գործդ դասաւորուեցաւ»։

Սակայն Նուէրիկ Տանկալաքեանը շատ գոհ չէր։ Փեսային ականջին ծռելով, թեթեւ մը կարմրելով, հարցուց.

– Մենք վակոնի այս սենեակին մէջ երկու հոգիո՞վ պիտ’ երթանք։

– Այո, երկու հոգի… հանգիստ կ’ընես…։

– Արդեօք տղամարդու մը հետ առանձին մնալը ամօթ չ’ը՞լլար։

Ես թէզէ[թարմ] կին մը չեմ, բայց բամբասանք կ’ըլլայ ըսելով կը մտածեմ։

– Հատէ, մայրիկ… մտածած բանիդ նայէ…։

– Արդեօք եթէ վարիչին դրամ տաս, այդ մարդը ուրիշ առանձնասենեակ կը ղրկէ՞։ …Եթէ կ’ուզեն, իր տեղ կին մը թող բերեն…։

– Մայրի՛կ, ի՞նչ կ’ըսես… հատէ, գնացքը պիտի քալէ…։

Երեք բեռնակիրներ տիկին Նուէրիկին կոշտ միսերէն բռնելով վակոն մտցուցին։ Տիկինը, պատուհանին քով, փաշային դիմաց նստեցաւ. քանի որ քրտինքի սարսափելի հոտ կու գար, փաշան պարտաւորուեցաւ միւս կողմ անցնիլ։

Գնացքը շարժած էր արդէն։ Տիկինը նախ քունի անցաւ. բերանէն գնացքի երկաթին աղմուկէն աւելի զզուելի ձայներ կ’ելլէին։ Քունը մէկ ժամ շարունակուեցաւ, անկէ վերջ ուտելու արարողութիւնը սկսաւ. օդը զով էր եւ քամի կար, անոր համար ալ պատուհանը չէին բանար։

Առանձնասենեակը բեռնակիրներու յատուկ ճաշարանի հոտերով կ’ողողուի։ Կողովներէն եալանչը տոլմաներ, համեմուած քիւֆթէներ, սխտորով մածուկի պէս բաներ, սուճուխներ կը հանէ, կահոյքին վրայ անանուխի, ալքոհոլի հոտով բաներ մը կը թափէ, ջուրի շիշերն ալ մէջտեղ կ’ելլեն։

Վակոնին մէջ փաշային ներկայութենէն ալ բնաւ գոհ չէր։ Չէր խօսեր, բան մը չէր ըսեր, լեցուն քիթով, պեխաւոր շրթներուն վրայ դժգոհ արտայայտութեամբ մը կ’երթար-կու գար։ Փաշան նուրբ անձ մըն էր, նկատեց [դժգոհութիւնը], նիհար մարմինը բաճկոնին փաթթեց, գլուխը պատուհանին յենուց ու պառկած ձեւացաւ։

Կերակուրը ուտելէն եւ կողովները գոցելէն վերջ, ծրարի մը մէջէն ճերմակ կտորի փաթթուած կապոյտ ճենապակեայ կճուճ մը կը հանէ, իսկ փաշան աչքերը աւելի պինդ կը գոցէ, կամացուկ մը թաշկինակը կը հանէ բերանն ու քիթը կը գոցէ։

Ճանապարհը կը շարունակուէր։ Կերակուրը կարծես տիկին Նուէրիկ Տանկալաքեանին քիչ մը ծանր եկած էր, խոշոր մարմինը երկու-մէկ զկռտոց- ձգռտոցներով կը ցնցուէր, ի վերջոյ տագնապը շատցաւ, ճենապակեայ կճուճը դարձեալ մէջտեղ ելաւ. տիկինը սարսափելի ձգռտոցներով, մրմնջալով շնչակտուր փսխել սկսաւ։ Փաշան, իւրաքանչիւր դղրդոցին նեպուկի պէս կը կծկուէր, ցայտումներէն պաշտպանուելու համար ոտքերը կ’ոլորէր:

Փորձանքը ձախորդութեամբ մը կ’ամբողջանայ․ ճենապակեայ կճուճը ձեւով մը տիկին Նուէրիկին ձեռքէն կը թռի, վակոնին ներքնամասը բաց կոյուղիի մը պատկերը կը ստանայ․ փաշան ակամայ տեղէն կը ցատկէ․ եթէ գնացքը քիչ մը աւելի դանդաղ երթար, ինքզինք պատուհանէն վար նետած պիտի ըլլար։

Տիկին Նուէրիկը զայրոյթով կը մռմռթար.

– Աս որքա՞ն բարբարոս երկիր է… ոչ մարդիկ մարդոց կը նմանին, ոչ ալ վակոնները՝ վակոնի… մարդ իր դրամով խայտառակ կ’ըլլայ… կիներու համար առանձնասենեակներ իսկ չկան, ոչ ալ շնորհքով պէտքարան, ուղղակի խայտառակութիւն է աս.․.։

Տիկնոջ զայրոյթը կամաց-կամաց մարեցաւ։

Հոտին դիմանալը անկարելի էր։ Փաշան իրեն նուիրուած Հաւանայի սիկարը կը յիշէր. ծխախոտ չէր ծխեր, աս հոտերուն մէջ ծխախոտն ալ որքան գործի պիտի ծառայէր։ Պայուսակէն սիկար մը հանեց ու վառեց, սկսաւ քաշել, տիկինը մի քանի անգամ իմաստալից հազալ սկսաւ, յետոյ առաջին անգամ փաշային դառնալով ըսաւ.

– Փաշա՛ էֆէնտի… դուք պէտք է որ փափկանկատ մարդ ըլլաք… գիտէք, որ կնոջ եղած տեղը ծխախոտ ծխելը ամօթ է։

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Քէլէպէք » (Թիթեռնիկ), հանդէս գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Ահմէտ Շէֆիք, Բ. տարի, թիւ 63, 19 Յունիս 1340 (1924), Կ. Պոլիս։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՔԵՐԹՈՒԱԾՍ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

քեզ գրեցի
ու գրուածքէդ ձանձրացայ
սաղմիդ մէջ քեզ կ’ատէի
գրելով վտարել ինձմէ ուզեցի
ուրիշինն ես այլեւս
չես դառնար ալ ետ
արտաքսեցի
ու կը մերժեմ հանածս
եթէ մերժած չըլլայի
արդէն տաք-տաք կը պահէի քեզ մէջս
այո մեղք ես
քեզ մայթին վրայ փսխեցի
ու ձգեցի անցորդի պահընտրական ճաշակին
պիտի կարդան եթէ կարդան
ու հասկնան ու մեկնեն իրենց փորին պարապութեան համեմատ
ես քեզ պոռնիկ դարձուցի
ծնած պահէդ ծախու դրի մարմինդ
խելօք-անմիտ-զուսպ- լորձնաշուրթն-կիրթ-սանձարձակ բայց քմահաճ քիմքերու
ըսէ ինծի՝ քերթուածս
եթէ իրօք ինձմէ փրթած մասնիկս քեզ համարէի
ուրիշի աչքին ուրիշի քիթին ուրիշի լեզուին կը յանձնէի՞ քեզ այսպէս
գրելով
մատնեցի քեզ ամենաբիրտ ձեռքերու
մատնեցի քեզ խաղցուելու
էջէ էջ կզակէ կզակ մակերեսէ մակերես պարապ ծակեր լեցնելու
կրունկներէ ծուէն-ծուէն կախուելու

հպարտ փխրուն ու անպաշտպան քերթուածս
ներել կրնա՞ս դուն ինծի
գոնէ հեռուէն հասկնայինք մենք զիրար
քանի մօտէն կը նոյնանանք
քերթուածս
եթէ իրօք որբութիւնս չըլլայիր
ձերբազատիլ քեզմէ ինչո՞ւ համար ուզէի

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: