ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԻԱ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՄԱ․
«Հարազատ» ընթերցողներ, «հարազատ» ունկնդիրներ, «հարազատ» ձայներ։ Անհարազատները ի՞նչ պիտի ըլլան։

ՄԲ․
Տասնաբանեային երկրորդ պատուիրանը կ’ըսէ․ «Կուռքեր մի՛ շինէք»։ Հայերուն ալ ուղղուած է այս պատուիրանը, կը խորհիմ, որոնք, ո՛ր ծակերէն՝ չես գիտեր, կուռք, քուրմ, քրմապետ կրնան հանել ուզած ատեննին։

ՄԳ․
Ութսուն տարեկան եմ, բայց ութ հազար տարուայ կենսագրութիւն ունիմ, մանաւանդ եթէ մօրուքս ծնօտիս անցընեմ։

ՄԴ․
Հանելուկներ կրնաք գտնել նաեւ հայերէն չնաշխարհիկ երգերու չնաշխարհիկ բառերուն մէջ։ Նորոգ հանգուցելոյն Աստուած հոգին լուսաւորէ՛, ո՛վ գիտէ ուրկէ՞ կը բերէր իր երգերուն բառերը։ «Ծփում է Սեւանը», հասկցանք, ծփալը խնդիր չէ, լաւ է նոյնիսկ ծովու մը համար, ծփացող մարդիկ ալ կան, եւ յանկարծ՝ «ծով ալիքների մէջ»։ Թէ «ծով ալիքների մէջ» ի՞նչ կը նշանակէ, պէտք է արեւելահայերը աւելի լաւ գիտնան, առ այժմ ես թարգմանեմ՝ «ալիքներու մէջ ծով, ալիքներու մէջ (կորսուած) ծով․․․»։ Ալիքներու մէջ գտնուող կամ կորսուող այս տարօրինակ ծովը ինծի կը յիշեցնէ մերօրեայ սիրելի, խուլ եւ հայերէնագէտ երգիչները, որոնք եթէ օր մը հայերէն գիտցող մէկը գտնեն, մէյ մը ցոյց կրնան տալ այդ իրենց չնաշխարհիկ երգերուն չնաշխարհիկ բառերը․․․ երգելէ առաջ։

ՄԵ․
Գաղտնի եւ յայտնի ոստիկանները պատարագի ընթացքին ամէն տեղ են, հարկաւ պատարագին ապահովութեան կը հսկեն, միայն կը մնայ որ խորան ելլեն եւ իրենք մատուցեն պատարագը։

ՄԶ․
Մարդիկը եկեղեցական «անդաստան»ի արարողութիւն կ’ընեն եւ Արեւմուտքը օրհնած ատեն կը վախնան նոյնիսկ «օրհնեսցի․․․ եւ թագաւորութիւնք քրիստոնէից» ըսելու, կարծես քիւրտերուն մէջ հասկցող ալ ըլլար հոն, «եւ թագաւորութիւնք եւ հանրապետութիւնք աշխարհիս»ի թարգմանած են կամ, աւելի ճիշդ, տեղւոյն վրայ հնարելով թարգմանեց մէկը, որով երգակիցներն ալ շուարեցան։ Իսլամներուն մէջ նստած, քրիստոնեայ թագաւորներուն թագաւորութի՞ւնը օրհնենք ու պահպանենք։ Ըլլուելի՞ք է։

ՄԷ․
Թրքական հեռատեսիլակայանը կը տեղեկացնէ, որ Ռահիպ Կոմիտասին, – մեր գիտցած Կոմիտաս Վարդապետն է ասիկա, – ծննդեան 150ամեակին առթիւ երաժշտական երեկոյ մը տեղի ունեցած է։ Շատ լաւ է։ Փոքրիկներ ալ ելոյթ ունեցած են իրենց երգերով ու մնջախաղերով։ Իսկ Ռահիպ Կոմիտասին ալ գլխուն եկածը ինչ էր կամ ինչ չէր՝ մեր ալ, ձեր ալ գիտնալիք բանը չէ հարկաւ։ Մնջախաղը թերեւս ամենէն լաւ ձեւն է այդ ճակատագիրը հասկցնելու համար։

ՄԸ․
Եւրոպական մասնագիտութիւն է բանտին մէջ նստողներուն մրցանակ բաշխել։ Գնա՛, բանտարկուիր, եկո՛ւր՝ սիրեմ։

ՄԹ․
Կը սպասենք, որ աղբերը բաւական բարձրանան, յետոյ մաքրելու կը սկսինք։ Գոնէ մաքրութեան աշխատանքը իմաստ ունենայ։

ՄԺ.
Քանի որ սա գիրքը հրապարակի վրայ է, պէտք է հարկաւ ամէն տեղ ներկայացնենք զայն։ Շատ բնական է։ Թէ ո՛վ հետաքրքրուած է անոր բովանդակութեամբ՝ յետոյ կը տեսնենք։ Գոնէ հրատարակիչը պէտք է գիտնայ, որ գիրքը ներկայացուեցաւ։ Մնացեալը երկրորդական է։ Ասոր մասնագիտական աշխատանք կ’ըսեն։ Կ’երթաս, կը ներկայացնես հատորդ։ Ունկնդիրներուդ ճիւերուն է՞, ճիւերուն չէ՞ նիւթը՝ ի՞նչ կարեւոր է։ Նիւթն ալ կրնայ պատահաբար արեւմտահայերէնը ըլլալ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՄԻՋԱԿԷՏԵՐ

ԶՈՒՊԱՅԻՐ ԱՀՄԷՏ

Ներէ ինծի։
Կ՚ըսեմ պատին։
Կեանքս թուղթ է։
Ծնօտներս կը ժանգոտին։

Թափառող. երգող։
Երկինքը տունս է։
Վարդեր կը նետեմ
զայն կարմրցնելու։

Կեցի՛ր. այս ճամբաները
ինձմէ կ՚աճին։
Ուղեւորութիւնս պէտք է վերջանայ,
որովհետեւ նպատակակէտերս
վերջացած են։

Ծունկի գալով քահանայի պէս,
տեսնելով գնդաձեւ աչքերը
ճանճերու, փափաքս.
դատարկութիւն եւ յանկարծ լոյս։

Յարութիւն. մեռեալ եմ
անկէ՝ ապրելու փորձէն
նորէն։

Կ՚երգէ ինչպէս ես, երբ քնանամ.
աշխարհը դեղին հագած։
Երգերը ինծի համար երբեք
չեն նշանակած ինչ որ կը նշանակեն,
երբ դուն երգես։

Կը թողում քեզ. լուսապսակներ եւ հագուստներ։
Բռնի կը թողում քեզ։
Աքսորի ողբի նման։

Մոռցի՛ր զիս. ճշմարտութիւնս։
Գլուխ գործոցս է
անգոյութիւնս։

Արեւածագ. անխորտակելի արշալոյս։
Գիրքդ կը բանամ։
Էջեր չկան։

Zubair Ahmed, “Semicolons”

Անգլերէնէ թարգմանեց՝
ՃԵՍԻ ԱՐԼԷՆ

Բնագիրը՝ https://www.poetryfoundation.org/poetrymagazine/poems/150288/semicolons

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (451-456)

ՈՅԺ

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս հին գիրքերու սէրն ունեցող բարեկամի մը մօտ: Ձեռքս կ’առնեմ, կը թղթատեմ մէկ-քանին, մինչ ինք կը զբաղի այս կամ այն ոճի շրջանակներ փնտռող յաճախորդներով: Գիտեմ որ չի կարդար երբեք, բայց գիրքերը ո՞վ կը բերէ: Պիտի հարցնեմ, բայց ահա նոյնինքն անձը քանի մը գիրք բռնած կը մտնէ ներս: Ծանօթ է, մէկ-երկու անգամ տեսած եմ, բայց ան ջերմագին կ’ողջունէ զիս, կարծես ըլլայինք մտերիմ բարեկամներ ու կարօտցած ըլլար զիս: Կը զգամ որ տակաւին սէրն անյայտացած չէ աշխարհէն: Բարեկամս անոր բացակայութեան կ’ըսէ․ «Կը թափառի ան հին գիրքեր վաճառողներու մօտ եւ ընդհանրապէս կը բերէ անարժէք բաներ, բայց կը գնեմ ես, որպէսզի ուտէ եւ խմէ, հագածներն ալ իր բարին կամեցող անձերէ են: Մարդոց գութն է որ կ’ապրեցնէ զինք»: Իսկ ես առիթը կը գտնեմ յայտնելու բարեմոյն ժպիտով մարդուն, որ իր բերած գիրքերէն ոմանք շա՜տ արժէքաւոր են, բայց ան կ’ըսէ․ «Տուածը բաւ է ինծի: Եթէ առարկեմ՝ պիտի չկարենամ սիրել զինք: Ինչ որ կ’ապրեցնէ զիս իր դրամը չէ, այլ իր սէրը, եւ քու սէրը, եւ ամէնուն սէրը»: Ինչպէ՞ս առարկեմ:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Եկեր եմ Աղեքսանդրիա յուսալով ազատիլ միտքս ու մարմինս ջլատող ընկճուածութենէն: Ծովն այս անգամ անտարբեր է…: Երթամ Յունահռոմէական Թանգարանը, ճոխ քաղաքակրթութեան խտղտանքն ու մէկ հրաշալիքէն միւսին արձակումն անկասկած ազատեն պիտի զիս հոգեկան տուայտանքէս: Բայց թանգարանը գոց է նորոգութեանց համար: Փրկութիւնս արդի արուեստի թանգարանն է: Բայց արձաններն ու նկարներն անարգ կապկումներն են հանճարեղ բնօրինակներու: Ճակատագիրս է ընկճուածութիւնն ուրեմն:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հեռատեսիլի կայաններէն այնքան շատ հաղորդավարուհիներ կը տեսնեմ, որ անոնցմէ մին կը հրաւիրէ զիս: Կ’ուզեմ ըսել իրեն․ «Ինչո՞ւ դէմքդ կը պահես սնգոյրի, թարթիչներու եւ շրթնաներկի ետին, աւելի՜ գրգռիչ ես առանց…», եւ չ’առարկեր, երբ լեզուիս ծայրով իր շրթները կը լզեմ:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Հռոմ ու եկեղեցիներ ամէն քայլափոխի, ուզես-չուզես՝ պիտի մտնես: Ճոխ ու զուարճ դատարկութիւն, կը նայիս վեր ու ոսկեթեւ աղաւնիներ կը ճախրեն: Վայրն զբօսնիկներունն է: Աջ կողմն առաջամասին, թաւշերիզ փոքր շրջան մը յատկացուցեր են աղօթողներու: Երկու կրօնաւոր, նստած, անշարժ, կ’ըսեն ու կը կրկնեն ցած, անփոփոխ ձայնով․ «Օրհնեալ ես դուն կանանց մէջ եւ օրհնեալ է պտուղն որովայնիդ՝ Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս: Սուրբ կոյս Մարիամ, Աստուածամայր, աղօթէ մեղաւորներուս համար, հիմա եւ մեր մահուան ժամուն»: Եւ այսպէս շարունակ, նման ձայնագրեալ երիզի: Իսկ մեղաւորները կը պտտին եկեղեցիին մէջ, կը խռնուին, կը կատակեն:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Գտե՜ր եմ, վերջապէս, հետզհետէ ինձ աւելի սիրելի դարձող դերասանին հասցէն եւ հանդիպումին ալ առթած ուրախութեամբ ցոյց կու տամ յատկապէս իրեն համար հեղինակած կատակերգութիւնս: Բայց ան կ’ըսէ․ «Կու գաս մեռնելէ՞ս ետք»: Կը յուզուիմ, պիտի լամ, իսկ ան կը շարունակէ այպանել զիս․ «Ժամանակին չգրեցիր, մատնեցիր զիս մոռացմա՜ն»:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒՅԻՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Այս անգամ չկայ ծանրերկաթ, փոշեպատ կղպանքը եւ դուռն ալ երբ կը հրեմ՝ կը բացուի, ու կը տեսնեմ արդէն նրբանցքէն անդին, հանդիպակաց անկիւնը հիւրասենեակին՝ հաւաքի՜չն անթել ալիքներու՝ փայտեայ մե՜ծ կախարդական ձայնասփիւռը, որուն հետ խաղալ արգիլուած էր ինծի: Պիտի պտտիմ, ըստ պատահման, աշխարհասփիւռ քաղաքներու մէջ, ունկնդրեմ անհասկնալի լեզուներ ու դաշնաշեղ երաժշտութիւն…: Բայց լուռ է… բացի խշրտոցէ մը…: Գաղտնագի՛ր մըն է անպայման, զոր պիտի վերծանեմ, որքան ալ ժամանակն երկարի…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՔԵՐՔՈՒԿԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԽՐԻՄԵԱՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆԸ ԱՆՑԵԱԼ ԴԱՐՈՒ ՅԻՍՈՒՆԱԿԱՆ ԹՈՒԱԿԱՆՆԵՐՈՒՆ

Մեր դասարանը․ մէջտեղը նստած է տնօրէնը՝ պրն․ Թագւորեան, աջին՝ Սէյիտ Ալին․ Թագւորեանին ձախին կեցողը ես եմ։

ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ-ԼԻՆՔ

Հին Քերքուկի հայաշատ թաղամասին մէջ, իրարու հետ սերտ դրացնութիւն ընելով կ’ապրէին շատ մը հայ ընտանիքներ․ կային նաեւ քանի մը ասորի ընտանիքներ: Թաղամասը շրջապատուած էր թուրքմեններով: Հայ ընտանիքներու զաւակներուն մեծամասնութիւնը կը յաճախէր Քերքուկի հայոց Ազգային Խրիմեան Վարժարանը, որ շատ հեռու չէր գտնուեր հայաբնակ թաղամասէն: Քոյրերուս եւ ընկեր- ընկերուհիներուս հետ միասին խաղալով, ցատկռտելով կ’երթայինք դէպի դպրոց: Մեր ճամբուն վրայ հանդիպող թուրքմեն աշակերտներէն, որոնք կառավարական դպրոցներ կը յաճախէին, կը վախնայինք եւ կը փորձէինք հեռու մնալ իրենցմէ: Աւագ քոյրս՝ Անահիտը միայն մէկ տարի մեծ էր ինձմէ, միշտ միասին էինք, Աստղիկ քոյրս ալ ինձմէ չորս տարի պզտիկ էր եւ՝ ամենաշարժունը․ դպրոցի ճամբուն՝ պէտք է ուշադիր ըլլայինք: 

Քերքուկի Ազգային Խրիմեան Վարժարանը հիմնուած էր 1948ին: Դպրոցին կից ունէինք Սուրբ Մարիամ Աստուածածին Եկեղեցին, հիմնուած 1952ին:

Մեր Ազգային Խրիմեան Վարժարանը ունէր մանկապարտէզ՝ ծիլ, կոկոն եւ ծաղիկ բաժիններով: Նախակրթարանը կը բաղկանար առաջին հինգ կարգերէն։ Այն աշակերտները, որոնք պիտի ուզէին շարունակել իրենց ուսումը երկրորդարան վարժարանի մէջ, վեցերորդ դասարանէն սկսեալ պէտք էր, որ կառավարական դպրոց յաճախէին, պետական պաքալորիայի ընդհանուր քննութիւններուն մասնակցելու համար։ Քերքուկի մէջ կային միայն կառավարական երկրորդական վարժարաններ: 

Մանկապարտէզի աշակերտները միատեսակ, կարմիր գոյնով գոգնոց կը հագնէին, իսկ նախակրթարանի տարազը սեւ էր, ճերմակ օձիքով․ աղջիկներու մազի ժապաւէնը պէտք է ճերմակ ըլլար:

Առաւօտեան ժամը 8։00ին, դպրոցի զանգակը երբ հնչէր, դպրոցի բակը հաւաքուած աշակերտները հապճեպով դասարան առ դասարան կը շարուէին, զինուորներու պէս շիտակ կը կենային բակին մէջ, եւ կը սպասէին մինչեւ ուսուցչական կազմը իրենց դէմը շարքով կանգնէր:  

Մեր դպրոցի հովանաւորն էր տոքթ. Գուրգէն Փափազեանը (Պէյրութի ապագայի ազգային եւ Հ. Յ. Դ. կուսակցական գործիչ տոքթ. Բաբգէն Փափազեանի հայրը), շատ սիրուած եւ յարգուած անձնաւորութիւն մը․ ան միեւնոյն ատեն մեր բոլորին բժիշկն էր: Իր տիկինը՝ Փերուզ Փափազեանը դպրոցի երաժշտական դաստիարակութեան պատասխանատուն էր: Դպրոցի տնօրէնն էր Պարոն Գէորգ Թագւորեանը․ մեր ուսուցչուհիներն էին՝ տիկ. Զարուհի Կարապետեան, տիկ. Զարուհի Բաբուրեան, օրդ. Քնարիկ Մուրատեան, օրդ. Զարուհի Տէր Ներսէսեան, օրդ. Իշխանուհի եւ օրդ․ Վրէժուհի (մականունները մոռցած եմ): Միակ արաբ վարժապետը, որ ունէինք, Սէյիտ Ալին էր, որ արաբերէնի եւ թուաբանութեան դասանիւթերուն ուսուցիչն էր: Ունէինք նաեւ համայնքի հոգեւոր հովիւը, շատ սիրուած Տէր Վարդան քահանայ Առաքելեանը, որ մեզի կրօնի դասեր կու տար:

Շարուած հերթով, դպրոցի բակը, բոլորս միաձայն նախ պէտք էր, որ տիկին Փերուզին ղեկավարութեամբ երկու տուն «Առաւօտ լուսոյ, արեգակն արդար, առ իս լոյս ծագեա՛» երգէինք, ետքը մէկ շունչով մեր դպրոցի քայլերգը՝ «Խրիմեան Հայրիկ»: 

Ես այս քայլերգը ուրիշ ոչ մէկ տեղ լսած եմ, բարեբախտաբար հին յուշատետրերէս մէկուն մէջ դեղնած թուղթի մը վրայ մասունքի պէս պահուած գտայ․

Խրիմեան, Խրիմեան, սան բարեբաստիկ,
Մէկ սիրտ հոգին, մէկ սիրտ հոգին, մեծ ու պզտիկ,
Վարքով մաքուր, բարքով մաքուր
Մենք ամէնքս եղբայր եւ քոյր,
Պատիւ հարկի, որ մեր վրայ,
Զաւակի՛ք, զաւակի՛ք, մեզ կը գուրգուրա՛յ,
Եւ շնորհասուրբ կարգովն անուշ,
Մեզ կը ջամբէ նոր կեանքն անուշ,
Խրիմեա՛ն սան ազգի համար
Պէտք է ըլլան զաւակ տիպար,
Մաքուր, միշտ ժիր, յառաջադէմ․
Նշանաբան է իւր վսեմ,
Նշանաբան է իւր վսեմ։

Խրիմեան Հայրիկի քայլերգէն վերջ շարքով դասարան կը մտնէինք:

Դպրոցի պահերուն վերջաւորութեան, երբ վերջին զանգը հնչէր, աշակերտները դարձեալ խումբ-խումբ շարքի կը կենային եւ միաբերան «Տէր իմ Աստուած, Տէր բարերար» աղօթքը արտասանելէ ետք ազատ կ’արձակուէին՝ տուն երթալու:

Տոքթ. Գուրգէն Փափազեանին եւ իր տիկնոջ՝ տիկին Փերուզին հետ, աշակերտներուն հետ ուսուցչական կազմէն մաս մը՝ նստած:


Այդ տարիներուն դպրոցի մշակութային ձեռնարկները շատ կարեւոր էին ծնողներուն համար: Դպրոցական տարեշրջանին աւարտման, աշակերտներով եւ ուսուցիչներով կը պատրաստուէինք տարեվերջի դպրոցական հանդէսին․ ունէինք պարախումբ, երգչախումբ եւ թատերախումբ։ Ես երգելու ձայն չունէի, բայց լաւ կ’արտասանէի, հանդէսներուն բեմէն ինծի միշտ բաժին կ’ըլլար ոտանաւոր մը արտասանելը…: Հանդէսի վերջաւորութեան տեղի կ’ունենար վկայականներու բաշխումը եւ լաւագոյն աշակերտներուն մրցանակներով վարձատրութիւնը:

Երրորդ դասարան էի, երբ օր մը, մեր հայերէնի դասապահուն, տնօրէնին հետ նոր ուսուցիչ մը ներս մտաւ․ տնօրէնը ներկայացուց զայն անունով՝ պարոն Վարդավառ (մականունը չեմ յիշեր): Պէյրութէն եկած երիտասարդ մըն էր, ձախ թեւը մինչեւ արմուկը անդամահատուած էր, շապիկին թեւի վերջի մասը ծալած էր դէպի վեր:

Բոլորս հետաքրքիր եւ անհամբեր կը սպասէինք, թէ ինչպէ՞ս պիտի վարուէր մեզի հետ մեր նոր ուսուցիչը:

Յաջորդող դասընթացքները պրն. Վարդավառին հետ ինծի համար դարձան ամենահաճելի պահերը: Իր մաքուր արեւմտահայերէնով եւ հեզահամբոյր բնաւորութեամբ ան գրաւեց մեր սրտերը: Շատ ուշադրութիւն կը դարձնէր մեր ձեռագրին եւ յաճախ երկար նախադասութիւններ գրել կու տար: Անգամ մը իբրեւ տնային պարտականութիւն մեզի տուաւ Աւետիք Իսահակեանի «Ապու Լալա Մահարի» երկարաշունչ բանաստեղծութենէն հատուած մը, որ մեր տետրակին մէջ ընդօրինակենք եւ յաջորդ օրը դասարանին մէջ կարդանք: Ես առաջին անգամ էր, որ կը լսէի Ապու Լալա Մահարիի՝ Պաղտատի հռչակաւոր բանաստեղծին մասին․ ասոր հետեւանքը այն եղաւ, որ ես արաբերէնով փնտռեմ, գտնեմ եւ կարդամ այդ բանաստեղծին մասին:

Ընթերցասիրութիւնը ծնողքէս արդէն ժառանգած էի, բայց նախակրթարանի վերջին երկու տարիներուն ընթացքին մէջս աւելի ամրապնդուեցաւ սէրս հայ գրականութեան հանդէպ եւ մէջս թաքուն փափաք մը արթնցաւ, որ երբ մեծնամ, Պէյրութ երթամ, Համազգայինի ճեմարանը ուսանիմ եւ լաւ հայերէն սորվիմ ու գրող ըլլամ… երեխայական երազանք:

Բայց տարիներու ընթացքին, բժշկութիւն ուսանելու սէրս յաղթեց մէջս եւ շատ երկար տարիներ ետք, պիտի համարձակէի յուշերէս քանի մը դրուագ գրի անցընել:

4 Սեպտեմբեր 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՑԱՆԿ


8 Օգոստոս – 8 Սեպտեմբեր 2019

ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
ԿԱՐՃ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ.
ԿՐԿԻՆ ՍՆԱՊԵԱՆԻ ՀԵՏ
ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ
15 Օգոստոս 2019

ԿԱՑԻՆ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
20 Օգոստոս 2019

ԼՈՅՍԵՐՈՒ ՄԷՋ ՆՆՋԷ՛, ԱՏԻՍ ՀԱՐՄԱՆՏԵԱՆ
ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ
8 Սեպտեմբեր 2019

ԱԿՆԱՐԿ
ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԳ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
12 Օգոստոս 2019

ՄԻԱՅՆ ԻՄ ԱՆՁՍ
ՍԵՒԱՆ Ճ. ԱԲԷԼԵԱՆ
14 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԴ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
17 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԵ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
19 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԶ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
21 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԷ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
24 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԸ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
26 Օգոստոս 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԹ.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
1 Սեպտեմբեր 2019

«ՎԵՐԱՄՈՒՏ Է»
ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
2 Սեպտեմբեր 2019

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (Ի.)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
5 Սեպտեմբեր 2019

«Ի ՎԵՐԻՆ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ»
ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
6 Սեպտեմբեր 2019

ՓՈՂՈՑՆԵՐ ԵՒ ԱՆՈՒՆՆԵՐ
ՀՈՒՐԻՆԱ
6 Սեպտեմբեր 2019

ՊԱՏՄՈՒԱԾՔ
ԵՍ ՊԱՇՏՕՆԵԱՅ ՉԵՄ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ
25 Օգոստոս 2019

ԱՅՏԱ ԵԱԵԱՅԻՆ ՊԱՔՍԻՄԱՏՆԵՐԸ (Ա.)
ՄԵԼԻՍԱ ՖԷՐԱՀԵԱՆ
2 Սեպտեմբեր 2019

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԿԵՆՍՈՒՆԱԿ ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԷՆԸ ՍԽՏՈՐՈՎ ԵՒ ՄԱԾՈՒՆՈՎ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
10 Օգոստոս 2019

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԺԹ.)
Ծ. Թ. ՊԱԼԵԱՆ
11 Օգոստոս 2019

ԿՈՐԻԿՈՍԻՆ ՊՈՌՆԿԱՏՈՒՆԵՐԸ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
12 Օգոստոս 2019

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՉԷ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
18 Օգոստոս 2019

ԱԶԱՏԵՑԷՔ ՁԵՐ ԱՆՁԵՐԸ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ
19 Օգոստոս 2019

ԿՕՌՈՒՍՏ
ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ
21 Օգոստոս 2019

ՏԱՍՆՄԷԿԻԿ (Զ.)
ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ
22 Օգոստոս 2019

ՀՈՄԱՆԻՇ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
22 Օգոստոս 2019

ՄԷԿ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
24 Օգոսոտս 2019

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (Ի.)
Ծ. Թ. ՊԱԼԵԱՆ
25 Օգոստոս 2019

ՏԱՍՆՄԷԿԻԿ (Ա.)
ԵՈՆԱՍ ԿԱՐԼՍՍՈՆ
26 Օգոստոս 2019

ԱՅԳԱԲԱՑ
ԱՍՈՒՆ
27 Օգոստոս 2019

ԱՆԳՈՒՆԸ
ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ
29 Օգոստոս 2019

ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԵՆ
ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ
31 Օգոստոս 2019

ԶԱՐԴԶՈՒՐԹԱՐԱՆ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
3 Սեպտեմբեր 2019

ԱՊԱՔԱՆ ԵՓՐԵՄԻՆԵ
ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ
4 Սեպտեմբեր 2019

ՍՐՏԲԱՑ ԶՐՈՅՑ ՎԵՐԱՄՈՒՏԻ ՄԱՍԻՆ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
4 Սեպտեմբեր 2019

ՀԵՌՈՒ ՈՒ ՄՕՏ
ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ
8 Սեպտեմբեր 2019

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԻԱ.)
Ծ. Թ. ՊԱԼԵԱՆ
8 Սեպտեմբեր 2019

ԱՐՁԱԿ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Զ.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
11 Օգոստոս 2019

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Է.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
15 Օգոստոս 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (405-414)
ՈՅԺ
16 Օգոստոս 2019

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Ը.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
18 Օգոստոս 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (415-420)
ՈՅԺ
19 Օգոստոս 2019

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Թ.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
21 Օգոստոս 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (421-425)
ՈՅԺ
23 Օգոստոս 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (426-431)
ՈՅԺ
26 Օգոստոս 2019

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Ժ.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
30 Օգոստոս 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (432-437)
ՈՅԺ
30 Օգոստոս 2019

Կ՚ԵԼԼԵՄ
ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ
2 Սեպտեմբեր 2019

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (ԺԱ.)
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
2 Սեպտեմբեր 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (438-442)
ՈՅԺ
2 Սեպտեմբեր 2019

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (443-450)
ՈՅԺ
7 Սեպտեմբեր 2019

ԹԱՏԵՐԳՈՒԹԻՒՆ
ԱՇԽԱՐՀԸ ԿՈՐԾԱՆԵԼՈՒ ՋԱՆՔԵՐ
ՃՈՐՃ (ԳԷՈՐԳ) ՄԱՐԱՇԼԵԱՆ
9 Օգոստոս 2019

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
ՄԱՄՈՆԱՅԻՆ
ՊԱՂՏԱՍԱՐ ԴՊԻՐ
Ժամանակակից հայերէնի թրգմ.՝ ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ
12 Օգոստոս 2019

ՄԵԾ ԲԱՆ
ՀԱՈՒԸՐՏ ՍԻՄՈՆ
Անգլերէնէ թրգմ.՝ ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ
16 Օգոստոս 2019

ԾԱՂԻԿՆԵՐԷՆ
ԼԻ-ԵԸՆԿ ԼԻ
Անգլերէնէ թրգմ.՝ ՃԵՍԻ ԱՐԼԷՆ
24 Օգոստոս 2019

ՀՐԱԺԵՇՏ
ԵՈՀԱՆ ՎՈԼՖԿԱՆԿ ՖՕՆ ԿԷՕԹԷ
Գերմաներէ թրգմ.՝ ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ
28 Օգոստոս 2019

ԼՈՅՍ ՏԵՍԱՒ
ՀԱՅԵՐԷՆ ՄԱՏԵՆԱՇԱՐ, ԹԻՒ 2
ՊԱՏՈՒԱՆՇԱՆ ՄԸՆ ԱԼ ՔԵԶԻ
եւ կամ
ՄԻ ՇՔԱՆՇԱՆ ԷԼ ՔԵԶ
ԵՐՕՏ ՎԱՐԳԱԶ
13 Օգոստոս 2019

ԳԻՐՔԵՐ
ԱՐՓԻԱՐ ԱՐՓԻԱՐԵԱՆԻ
ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ
10 Օգոստոս 2019

ԱՐՓԻԱՐ ԱՐՓԻԱՐԵԱՆԻ
ԼՈՆՏՈՆԵԱՆ ԹՂԹԱԾՐԱՐԸ
ԳԱՀԻՐԷԻ ՄԷՋ
10 Օգոստոս 2019

ՄԱՐԴԸ ԸՆԴԴԷՄ ՄԱՐԴՈՒ
ՄԱՀԱՓՈՐՁԵՐ ԵՒ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐ
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՕՐԻՆԱԿՈՎ (1890-1908)
10 Օգոստոս 2019

ԱՇԱԿԵՐՏԱԿԱՆ ԱՆԿԻՒՆ
ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ ՄԷԿ
ՍԵՒԱԿ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ
5 Սեպտեմբեր 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԻԱ․)

Ծ․ Թ․ ՊԱԼԵԱՆ

ՁԱ․
Կեդրոնացած
Կը քանդակէ հոգին
Փայտին վրայ։

ՁԲ․
Ցեխոտ կօշիկներ,
Քրտինքէն թաց շապիկ,
Կը բարձրանայ լերան գագաթ։

ՁԳ․
Դուն շատ հեռու –
Չես լսեր
Հեծեծանքս։

ՁԴ․
Մողէսին ձագուկը
Դեռ թափանցիկ մարմնով
Պատիս վրայ գիշերեց։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԼՈՅՍԵՐՈՒՆ ՄԷՋ ՆՆՋԷ՛, ԱՏԻՍ ՀԱՐՄԱՆՏԵԱՆ

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

Պատանեկան տարիներուս կը բնակէինք Ենիմահալլէ թաղը, երկյարկանի քարաշէն շէնքի մը մէջ։ Մեր փողոցը կը բնակէին հայեր, յոյներ, պուլկարներ եւ անշուշտ տեղացիներ: Ամառուան տաք գիշերները բաց պատուհաններէն կամ պարտէզներէն կը բարձրանային երաժշտական տարբեր մեղեդիներ: Անշուշտ աղմկալից պարագայ մը չէր, միայն թեթեւ, հազիւ լսելի ձայներ էին ասոնք: Մենք ունէինք կարասիով օժտուած ձայնապնակի գործիք մը՝ փիքափ մը․ անոր պատասխանատուութիւնը ունէին հայրս կամ քեռայրս: Երկուքն ալ՝ դասական երաժշտութեան սիրահար, յաճախ կը դնէին կամ Պեթհովեն կամ Չայքովսքի, մենք ալ լուրջ մտիկ կ’ընէինք… է՜հ, եթէ ուզես՝ աղմկէ․ այնպէս մը կը նային, որ փախելիք ծակ մը գտնելու էիր․ փոթորիկէն առաջ կայացած լռութեան պէս բան մը:

Բնաւ չեմ մոռնար․ օր մը քեռայրս թեւին տակ ձայնապնակով մը եկաւ․ չհետաքրքրուեցայ, խորհելով, թէ նորէն դասականի վերաբերեալ բան մըն է ու գիշերը խոր լռութիւն պիտի տիրէ մեր տան մէջ: Ճաշէն վերջ, ծրարը բացած ատեն, նշմարեցի թէ ձայնապնակին կափարիչին վրայ զետեղուած էր մօրուսաւոր, խնդումերես պարոնի մը նկարը: Ատիս Հարմանտեան էր անունը: Երբ ձայնապնակը սկսաւ դառնալ փիքափին վրայ, հրաշալի երաժշտութիւն մը լեցուց սենեակը: Աստուած իմ, երգը հայերէն էր եւ երգիչը սքանչելի առոգանութեամբ մը կ’երգէր: Ամէնքս հիացած էինք: Բոլորս ալ անշուշտ գիտէինք զանազան  հայերէն երգեր, ըլլայ դպրոցը, ըլլայ ընտանեկան հաւաքոյթներուն կ’երգէինք՝ «Պատէն կախուած իմ ջութակը», որ կը փշրուէր անպայման, եւ կամ «Պճինկօ» մը կը պայթեցնէր կուռ ձայնով տայտայ մը: Իսկ մայրս իր յուզիչ ձայնով ու տամուկ աչքերով կ’երգէր՝ «Կուժն արա, ելայ սարը»: Ճիշդ այդ միջոցին էր, որ կը լսէի մեծ մօրս փսփսուքը․ «Հա, չի լաս նէ չ’ըլլար, սանքիմ շռան աչուի»: Եւ անմիջապէս հայրս կը սկսէր․ «Գնա, գնա, սարինօ եար ճան»։ 

Ատիս Հարմանտեան կ’երգէր առնական քնքոյշ ձայնով, հայերէնը բացառիկ էր, մենք զայն մտիկ կ’ընէինք խանդավառ, յուզումով, երազային սիրելիի մը սպասումով: Մօրաքոյրս եւ քեռայրս կը պարէին, իրենց սէրը մարմին կ’առնէր «մտամոլոր»ին մէջ եւ կամ «այլ աչեր կան իմ սրտում»ին ատեն կը հեռանային իրարմէ ու կը մօտենային իրարու, կարծես թէ կրկին սիրահարած ըլլային: Իսկ հայրս կը վերանար «սայլորդ» երգով, ո՛վ գիտէ ի՞նչ կը յիշէր․ հաւանաբար կը յիշէր այն սայլերը, որոնք զիրենք տարին սոսկալի անապատները եւ հոն թողուցին իրենց բազմաշատ ընտանիքները:

Գիշեր մը քեռայրս ըսաւ, թէ Կիրակի օրուան համար համերգի տոմսակ առած է․ համերգը տեղի պիտի ունենար համբաւաւոր Շան սինեմային մէջ: Ուրախացայ, անշուշտ, սակայն ուրախութիւնս բազմապատկուեցաւ, երբ սրահի մուտքին տեսայ Ատիս Հարմանտեանի նկարը: Անմոռանալի գիշեր մը ապրեցաւ պոլսահայութիւնը, կուշտուկուռ ըմբոշխնեց հայերէն երգը: Շուրջ քառասուն տարի առաջ երազ էր հայերէն երաժշտութիւն ունկնդրել թրքական բեմերէն․․․:

Ատիս Հարմանտեան ոչ միայն գրաւեց մեր սրտերը այլ մեր տեղացի դրացիներուն կողմէ ալ շատ սիրուեցաւ. այնպէս որ անոնք կ’ըսէին, թէ ի՛նչ հրաշալի երաժշտութիւն կը բարձրանար մեր տունէն: 

Լոյսերուն մէջ ննջէ՛, սիրելի Ատիս Հարմանտեան, այլեւս մենք երգերդ մտիկ կ’ընենք հեռաձայնէն եւ կամ համակարգիչէն, փիքափները հնավաճառներու ցուցափեղկերուն մէջ են ու արդէն անոնք ալ սոսկալի գին կը պահանջեն: Իսկ դուն մէկ մատի հարուածով մեզ բոլորս կրնաս տանիլ հաւաքելու․․․ «անթառամ ծաղիկներ»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: