ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԾԹ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ

177

(1-2 Յունիս 2021, գիշեր)

Բազմութիւն է յարկաբաժնիս մէջ, անծանօթներու, բայց ահա մօտեցած է մէկը, զոր կարծես պիտի կարենամ ճանչնալ, թէեւ անունը վրիպի յիշողութենէս, ու կը հրաւիրէ զիս բախտս փորձելու rouletteի մէջ, ու երբ կ’առարկեմ որ բախտիս, ընդհանրապէս՝ բախտի՛ չեմ հաւատար, ու յիմարութիւն պիտի ըլլայ դրամ վատնել թիւ մ’ընտրելով ու սպասելով որ գունտն անոր մէջ հանգրուանէ գլխապտոյտէ՛ ետք, խնդալով կը յայտնէ որ գրաւ դնելու ուրիշ շատ կերպեր կան, եւ որ կան նաեւ շահելու գիտակա՛ն ռազմավարութիւններ, թուաբանական հաւասարումներու վրայ հիմնուած, եւ ինք պիտի սորվեցնէ զանոնք ինծի, եւ եղած-չեղածը կէս տոլարով կրնամ մասնակցիլ, ու միտքէս կ’անցնի, որ արդեօ՞ք հարստացած է ասկէ՛, եւ ո՛չ՝ պղնձագործութենէ, կարելի բան չէ, ու բազմութենէն մնացեր են միայն շքեղօրէն հագուած տիկնայք ու պարոնայք, եւ ինչո՞ւ առաւելագոյնն հարիւր տոլարի կորուստ աչք առնելով չզուարճանամ ու խաղամոլութեան այս տեսակին ամբողջական պատկերացումն ալ չունենամ…:


178

(2-3 Յունիս 2021, գիշեր)

Ի՞նչ ելոյթ էր, մենաթատրո՞ն, դասախօսութի՞ւն, յետ աւարտի վարձատրութեան պահն է կ’երեւի, սպիտակ ու քոքա-քոլայի գոյն շաքարիկներէն բուռ մը կ’առնեմ ու կը դնեմ գրպանիս մէջ ու կ’անդրադառնամ որ քառակուսի պարունակներու մէջ կան նաեւ չիր ու չամիչ, նուշ ու պիստակ, քիլոյին գինը մէկ անգլիական միշտ, զարմանալի՜, պիստակը Եգիպտոս տասն անգամ սո՜ւղ է, քիլոյէն ոչ աւելի լեցնեմ թափանցիկ պարկին մէջ, չկարծեն աչքս ծակ, ու կը դառնամ շաքարիկներուն, սիրած եմ միշտ, ու թէեւ գինը նոյնն է մեր մօտ, չարաշահման զգացումէ ազատած կ’ըլլամ քիլօ մըն ալ անոնցմէ գնելով, յանցանքի զգացո՞ւմ, գրպանիս մէջ եղածներն հապա՞, անոնցմէ՛ ինչպէ՞ս ազատիմ, մէկը կանգներ է գլխուս վրայ, կամ գողութիւններ արգիլող խիստ հսկիչ է, կամ իր կարգին սպասող բարեկիրթ պարոն…:


179

(3-4 Յունիս 2021, գիշեր)

Գնելու համար չեմ կրնար եկած ըլլալ այս քառանկիւն սեղանին վրայ շարուած LP 3313ներուն, որոնցմէ տան մէջ ունիմ ալ նմանապէս անգործածելի հարիւրաւորներ, ո՛չ ալ հետաքրքրուած՝ թէ ի՞նչ երգ կամ երաժշտութիւն կը պարունակեն, բայց կը նկատեմ որ հետեւող կայ ինծի, կարելի գողութիւնն արգիլելո՞ւ համար է, անցեալի՜ն էր, ու սեղանին եզրին անհոգօրէն մատնահարելով կը քալեմ, կը դառնամ աջ ու աջ կրկին, եւ ահա երրորդ կողմի շարքէն աչքիս կը զարնէ անունն Աւետ Տէրտէրեանի, բայց բրտօրէն բացուած կողքէն սեւաթոյր սկաւառակն անհետացեր է, յայտնե՞մ աղջկան որ կ’անցնի մօտէս, եւ որ դուռ մը բանալով լուսազեղ սենեակին մէջ կը հեռանայ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԼԸ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՍՃՀԱ․
#արեւմտահայերէնլուրեր
«ինչո՛ւ չէ յաջողած Ատրպէճանին հետ հասնելու համաձայնութեան ինքնաշարժներու ճանապարհներու ապաշրջափակման հարցով»: 
Ասոր կ’ըսեն արեւմտահայերէն։ 

ՍՃՀԲ․
«Հրաշքներ չկան, չեն պատահիր, եթէ հրաշագործ մը չըլլայ, որ մեր խորին համոզումով իւրաքանչիւր հայ իր մէջ կը կրէ այդ զայն։ Հրաշագո՛րծ է, ինչպէս արի մարտիկ է, մտածող ու գիտուն, արհեստաւոր»։
Ասքան «այդ զայն» հրաշագործներուն ձեռքէն դեռ մէկ հրաշք չեկաւ։

ՍՃՀԳ․
Կիւլկիւլեան Հիմնարկութեան «նախաձեռնութիւնն ու ի գործ դրած ծրագիրները, առցանց հայերէն, արեւմտահայերէն, դասընթացքները որոնք կ’իրականանան հայերէնի ուսուցումը իրենց կեանքի առաքելութեան վերածած ուսուցիչներու նոր սերունդի մը կողմէ, կու գան ցոյց տալու որ այդ մէկը կարելի է»։
Այբը բենէն զանազանել չկրցողներու «գործունէութիւնը» գնահատանքի արժանի է։ «Նոր սերունդ մը» կայ եղեր «ուսուցիչներու, որ հայերէնի ուսուցումը իր կեանքի առաքելութեան» վերածած է։ Հարկա՛ւ։ Մաշա Ալլա՛հ։ Դրամ կթելու համար ասպիսի մունետիկներ իրենց չունեցած ամորձիքն ալ կը հանեն նման յայտարարութիւններով։ Ո՞վ պիտի պատասխանէ նման յիմարաբանութեանց։

ՍՃՀԴ․
Մենք մեր երկրին մէջ յեղափոխութիւն ըրինք, բայց Ղազախստանի մէջ յեղափոխութիւն ճնշելու մասնակից կը դառնանք՝ արտաքին միջամտութեամբ։ Ինչպէս որ հրամայեն՝ ատպէս կը շարժինք։ «Յեղափոխէ՛» ըսեն՝ կը յեղափոխենք, «Յեղափոխութիւն ճզմէ՛» ըսեն՝ կը ճզմենք։

ՍՃՀԵ․
Կիւլկիւլեան հիմնարկութեան ղըճըխ տուող հիմնարկ մըն ալ կայ՝ ՓԱՓԱ հիմնարկը Միացեալ հանաքներէն, որ եղած-չեղածը Նոր Տարի եւ Ծնունդ պիտի շնորհաւորէ։
«Օրհնեալ է Յարութիւնն Քրիստոսի», գրած են մարդիկը քանի մը անգամ, եւ՝
«Շնորհաւոր Նոր Սուրբ Ծնունդ»։
Աս․․․ նորութեանց պէտք է անպայման վստահիլ։

ՍՃՀԶ․
«ՍՈՒՐԻԱՀԱՅԸ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՀԱՅ ՄԱՀԿԱՆԱՑՈ՞Ւ Է, ԹԷ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՅԱՏՈՒԿ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹԵԱՆ ՄՈԳ Է»։
Թէ սուրիահայը ի՞նչ է՝ արդէն աս տողերով կը վերածուի բաւական բարդ հանելուկի մը։ Մահկանացո՞ւ․ ինչպէ՞ս կարելի է․ սովորակա՞ն․ մեղա՜յ։ Անպայման յատուկ առաքելութիւն մը ունեցող կախարդ է։ Բայց եթէ «մոգ» ըսելով Յիսուսի այցելութեան ելած թագաւոր-մոգերը նկատի առնուած են, քանի Սուրբ Ծննդեան տօնն ալ արդէն նոր տօնեցինք, ուրեմն այսու աստղագիտական որոշ հմտութիւններու ալ կ’ակնարկուի, ըստ երեւոյթին, մեզի առ այժմ անծանօթ։ Այսպէս թէ այնպէս՝ այս տողերուն հեղինակը վստահաբար բաւական խախտած է։

ՍՃՀԷ․
Արեւմտահայերէնը սորվուելիք լեզու չէ։ Կը ծնիս եւ․․․ արդէն գիտե՛ս։ Դպրոցնե՞րը։ Հոն հայերէն չեն սորվեցներ։ Դպրոց չեղած տեղն ալ, տան մէջ, կը խօսիս, ինչպէս որ կը լսես։ Խօսակցականը բնական է, ինքնածին է։ Աս ինքնածին խօսելուն գրելն ալ կայ՝ ինչպէս որ ուզես։ Արեւմտեան աշխարհի մէջ գնչուներ չկա՞ն։ Թող հայերն ալ գնչու ըլլան։ Լեզուն մեզի ի՞նչ պիտի բերէ։

ՍՃՀԸ․
«Հալէպը արժանի է գոյատեւելու»։
Հմմմ… ուրեմն կան նաեւ գոյատեւութեան անարժան տեսակները. արդեօք ո՞ր քաղաքները, գիւղերը, գաղութները կամ համայնքներն են անոնք. ո՞վ գիտէ։ Չհարցնե՞լ մէյ մը։

ՍՃՀԹ․
Կարօլիկին յաճախ կը հարցնեն՝ «ո՞վ էր», «ա՞ս էր», «աս չէ՞ր»։ Բարե՛կամներ, ճահիճին մէջ կամ անոր շուրջ գտնուող գորտերուն տարբերութիւնը ի՞նչ կարեւորութիւն ունի։ Մէկը մուգ կանաչ, միւսը՝ բաց կանաչ, մէկը՝ ասքան թաց, միւսը՝ անքան։ Գորտը գորտ է, բարե՛կամներ։

ՍՃՁ․
Մենք շատ արժէքաւոր բարձրաստւճան հոգեւորականներ ունինք, որոնք ամէն առիթով մեր կուրծքը կ’ուռեցնեն։ Մէկը ՔԱ-ԿԷ-ՊԷի երդուեալ գործակի՞ց թէ գործակալ եղած է, միւսը՝ ազատ որմնադիր, երրորդ մը օֆշորային գործերու մէջ առաջին գիծի վրայ, չորրորդ մը՝ շէնքերու վաճառականութեան ու գողութեան մէջ մրցանակներ շահած։ Զո՞րն ասեմ, զո՞րն խոստովանիմ, զի անթիւ են, ծանր են քան զաւազ ծովու։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԵԱՆՔԻ ԸՆԹԱՑՔԷՆ (Ժ․)

Շնորհք Պատրիարք Գալուստեան

ՍԵՐՈՎԲԷ ՕՏԱՊԱՇԵԱՆ

Իւղ կը ծախեմ, մեղր կը ծախեմ
Ներող ոգի,
Անկեղծութիւն,
Սիրող սրտեր կը ծախեմ…
Կը յորդին կողովներս 
Երջանկութեամբ, խնդութեամբ
Ու կը ծախեմ, կը ծախեմ

«Վաճառո՜րդ,
Ատելութիւն ու կեղծիք ու նենգութիւն
Կ’ուզեմ ես»:
Դժբախտաբար չկայ տիկին,
չմնաց: 

Օննիկ Ֆըչըճեան


ԶԱՆԱԶԱՆ ԱՆԱԿՆԿԱԼՆԵՐ

Պոլսոյ պատշգամս շատ հեռու մնացած էր, բայց մտքով ալ կարելի էր հոն երթալ եւ հոն նստելով երազել…

Պոլիս, Պէզճիեանը գտնուած ժամանակս ուրախ, լաւ եւ յուզիչ օրեր ալ ունեցանք։

Հինգերորդ դասարան էինք։ Դպրոցին տնօրէնը ողբացեալ պրն. Օննիկ Ֆըչըճեանն էր։ Միշտ բարի չենք եղած մանաւանդ դասերուն աւարտէն վերջ։ Ուսուցիչ-ուսուցչուհիները դասարանէն կ’ելլէին մինչեւ որ միւս դասը սկսէր. որոշ անառակութիւններու համար այդ հինգ վայրկեանը բաւարար կ’ըլլար։

Ձմեռ էր, վառարանը դասարանը տաքցուցած էր արդէն, եւ մենք ալ կը վազվզէինք.

ընկերս իմ ետեւէս, ես ալ՝ ընկերոջս։ Պատահեցաւ որ, երբ ընկերոջս ետեւէն կը վազէի, ան դասընկերուհիի մը զարնուեցաւ ու դասընկերուհին դէպի վառարան սայթաքելով ձեռքը այրեց։ Անմիջապէս տնօրէնին սենեակը տարին մեզ, յետոյ բոլորս ալ լուրջ տեղերնիս նստանք։ 

Վախցած եւ յուզուած էինք եւ կը սպասէինք, որ յետոյ ի՞նչ պիտի պատահէր։

Պրն. Ֆըչըճեանը անյապաղ դասարան գալով երեքս ալ իր քով կանչեց, ապտակեց մեզ, ես այն ատեն ակնոց ալ ունէի. ակնոցս դրաւ մէկ կողմ։ Պարտաւոր էինք դասապահերուն վերջանալէն յետոյ մեր տնօրէնին սպասելու։ Դասապահը վերջացաւ եւ մենք պրն. Օննիկ Ֆըչըճեանին քով գացինք։ Իրաւունք ունէր զայրանալու եւ շատ զայրացած էր. երկու դասընկերներուս հետ ալ այդպէս շատ խիստ վարուեցաւ, յետոյ զանոնք տուն ղրկեց, ես մինակ մնացած էի եւ գլխուս մէջ ահագին հարցեր կը ծնէին։ Մօտեցաւ ինծի․ նայուածքը մեղմ էր.

– Տղա՛ս, անոնք չար են եւ ոչ միայն չար, այլեւ՝ ծոյլ, որովհետեւ ինչ որ ալ փորձեցի՝ չյաջողեցայ,- ըսաւ,- բայց դուն այդպէս չես, ինչո՞ւ անոնց կը յարմարիս․․․։

Խորհեցայ պահ մը, որովհետեւ ես ալ առնուազն մէկ ապտակի կը սպասէի, բայց այդպէս չեղաւ.

– Պարո՛ն,- ըսի միտքէս,- երանի թէ ապտակէիր, այն ատեն արտասուքս պիտի չտեսնէիր․․․

Աստուած հոգին լուսաւորէ։


***
Գերմանիոյ հայ համայնքը օրէ օր կ’աճէր, կը բազմանար 60ականներուն։ Պրն. Եղիշէին գերմանացի կնոջ եւ փոքրիկ զաւակներուն Ուրբաթ օրերը մօտ մէկուկէս տարի հայերէն սորվեցնելու կ’երթայի, անշուշտ՝ «իմ գիտցած հայերէնս»։ Ինքնաշարժովը գիշերը տուն կը վերադառնայինք։ Պրն․ Եղիշէն իմ ծանօթացած առաջին Հայաստանի հայերէն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Գերմանիա մնացած էր։ Գիշեր մը, վերադարձին, ըսաւ․

– Գիտե՞ս, Քէօլնը հայ թագուհիի մը շիրիմը կայ,- եւ բացատրութիւնն ալ տուաւ։

Չէի հետաքրքրուած, բայց միտքս պահած էի եւ գրեթէ քսան տարի վերջ, ոչ միայն այդ նիւթին շուրջ, հետազօտութիւններուս պիտի սկսէի։ Կարեւոր եղած է միշտ երիտասարդներու հետ խօսիլ, բացատրել, որքան ալ անոնք չհետաքրքրուին, օր մը անպայման պիտի յիշեն եւ այդ նիւթին կամ նիւթերուն պիտի հետեւին։

1980ականներուն, առաւելաբար Թուրքիայէն փախստականներ կամ ապաստանեալ  հայեր կու գային։ Շաբաթ օրերը նոր եկողներուն կամաւորաբար կինս հայերէն կը սորբեցնէր, ես ալ՝ գերմաներէն։ Ճիշդ այդ տարին էր, երբ հոգելոյս Շնորհք Պատրիարք երկրորդ անգամ Քէօլն ժամանեց, խրատեց, քարոզեց եւ նոր սարկաւագներ ձերնադրեց։ Ալ համայնքը պզտիկ կու գար եւ պէտք էր ուրիշ ելք մը գտնել եւ գտնուեցաւ եկեղեցի մը պարտէզով եւ շատ սենեակներով․ իրապէս հաւնեցանք, բայց դժբախտաբար որոշ անձեր պատրաստ չէին նոր պայքարի, բայց մենք՝ երիտասարդներս ամէն ինչի պատրաստ էինք։ Նոր վարչութիւն մը կազմուեցաւ։

Փոխադրուեցանք եւ համաձայնագիրն ալ կաթոլիկ եկեղեցիին հետ մենք՝ վարչութենէն երեք հոգի, շուրջ երեսուն տարուան համար ստորագրեցինք։ Ալ բոլոր ծախսերը յանձն առած էինք։ Շատերու հոգերը այդ նիւթական ծախսերն էին, կալուածը մեծ էր եւ համայնքը մինչեւ այդ օրը մեծ ծախսեր չէր ունեցած. ջեռուցում, ելեկտրականութիւն, մաքրութիւն եւ շատ մը ուրիշ նոր հարցեր ելած էին մեր առջեւ։

Պիտի յաղթահարէինք, որովհետեւ ոչ միայն Քէօլնի համայնքը, այլ ամբողջ Գերմանիոյ հայ համայնքները կ’աճէին։ Միայն մէկ հոգեւորականն ալ Գերմանիոյ բոլոր համայնքներուն համար բաւարար չէր։

Անպայման առաջնորդի մը կարիքը ունէինք…։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏՂԱՔՍ (Գ․)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Հորիզոնի լուսաւորումը սկսած էր Հալէպ քաղաքին վրայ: Արշալոյսին շողերուն հետ կը հանգստանար քաղաքը, գետինը խորունկ շունչ մը կը քաշէր տարածուած կապարներու բացուածքներուն ընդմէջէն: Գիշերուան յարձակողական եւ ինքնապաշտպանական երկու ուժերու զօրաւոր եւ երկար բախումը դադրած էր, ինչպէս նաեւ՝ զարկերու քաոսը:

Տիկին Նազելին իր սեւ վերարկուն հագած, քրոշէ վզնոցը ուսին, ճամբրուկներով պատրաստ էր մեկնելու Հալէպէն: Այդ խառնիխուռն վիճակին մէջ չէր մոռցած սուրճը խմելու։ Ամէն ինչ եղածին պէս ձգեց, մինչեւ իսկ իրենց պսակադրութեան նկարը կը մնար կախուած պատէն: Իր միակ եւ սրբազան նպատակը՝ փախչիլ Հալէպէն, ազատել իր երեք տղաքը սուրիական հողէն եւ զինուորական ծառայութենէն, ունենալ հանգիստ, խաղաղ կեանք մը Ամերիկայի մէջ, իր շատ սիրելի եղբօրը մօտ:

Ճամբորդութեան ինքնաշարժը հասած էր ճիշդ ժամուն, կը մնար տեղաւորուիլ անոր մէջ: Ռաֆֆին վարորդին հետ պայուսակները կը դասաւորէր յետսասնտուկին մէջ:

Պրն․ Արթինը ոտքը քայլ մը առջեւ չէր կրնար տանիլ, հակառակ անոր, որ ան Լիբանան միշտ մեծ հաճոյքով կը ճամբորդէր։ Այս անգամ ան կանգնած էր իր տան սեմին, թախծոտ աչքերով կը դիտէր անձայն: Ի՜նչ մեծ ուրախութեամբ գնած էր այս տունը, որ ուղուր բերած էր: Այս տան մէջ ան ունեցած էր երեք մանչ զաւակները․ աչքը դարձուց իր պսակադրութեան նկարին, որ կախուած էր պատէն: Նայեցաւ նկարին․ հոն պեխերը հաստ եւ սեւ էին, գլխուն մազերն ալ՝ առատ: Ետքը աչքը ինկաւ քովի պատկերին վրայ, յիշեց անոր պատմութիւնը, թէ ինչպէս ամբողջ ճամբորդութեան ընթացքին շալկած էր այդ գեղեցիկ պատկերը եւ ինչ մեծ ուրախութեամբ բերած էր Հայաստանէն եւ տեղաւորած այդ պատին։ Ետքը նայեցաւ իր կաշիէ բազկաթոռին, որ մաշած էր՝ տարիներ իր յոգնութեան բաժնեկից դարձած էր ան:

Երկխօսութիւն մը կ’ընէր իր անձին հետ, բերանը առանց բանալու: Անջատուած էր ներկայ վիճակէն: Ան կը զննէր իր տան իւրաքանչիւր առարկան, վերակենդանացնելով անոնց կապուած յիշատակները: Յանկարծ լսեց Նազելիին ձայնը․ ան կը պոռար.

– Արագ ըրէ՜, վարը ինքնաշարժը կը սպասէ:

– Է՜, է՜, պիրէ կնիկ, կ’երթանք, կ’երթանք:

Երկուքով վերջին անգամ գոցեցին իրենց տան դուռը, իջնելով աստիճաններէն տեղաւորուեցան ինքնաշարժին մէջ, ուր տիկին Նազելին «Հայը մեր»ը արտասանեց, խաչակնքելով երեսը:

Ինքնաշարժը կը յաոաջանար այդ փլատակ շէնքերուն ընդմէջէն, եւ միաժամանակ կը բացուէր պրն. Արթինին վէրքը:

Հալէպի մայր ճամբան գոցուած էր, միակ ճամբան Խանասէրն էր: Հոնկէ պիտի անցնէին, որ ամէն վայրկեան յարձակումի ենթակայ եւ արիւն խմող, ահռելի ճամբայ մըն էր: Ամենակարեւորը՝ եթէ այդ ճամբան կտրէին, ողջ առողջ պիտի հասնէին Լիբանան:

Ձմեռը ճամբան առաւօտեան 7։00ին կը բացուէր, մինչեւ կէսօրէ ետք երեքը բաց կ’ըլլար, իսկ ամառը՝ երեկոյեան մինչեւ եօթը:

Եթէ յարձակում կատարուէր ազատ բանակին կողմէ, այդ ճամբան ալ կը գոցուէր, մինչեւ ընդդիմութեան բանակը ետ յարձակում կատարէր ազատ բանակին վրայ եւ դարձեալ ձեռք ձգէր այդ ճամբան: Յայտնի չէր այդ ճամբուն ճակատագիրը: Վերոյիշեալ ճամբան չհասած հասան Սֆիրէ: Այս վայրը ինքնաշարժները քիչ մը հանգիստ կ’ընէին, քանի դիմացնին դեռ երկար ու վտանգաւոր ճամբորդութիւն կար: Տիկին Նազելին նոյնիսկ չուզեց, որ հոն հանգստանան, եւ այդպէս ալ կատարուեցաւ:

Ինքնաշարժը Սֆիրէն յառաջանալով հասած էր Խանասէր: Վարորդը կ’ուզէր արագ անցնիլ այդ շրջանէն․ ռմբակոծումը շատ յստակ կը լսուէր, նոյնիսկ մօտակայ շրջանէն կը լսուէր բախումի ձայնը, ինքնաշարժը բարձր լեռներու մէջէն կը յառաջանար, բանակը կը հսկէր այդ բարձունքէն, որպէսզի քաղաքացիները կարողանային  ճամբան օգտագործել:

Անապատի այդ բարձր լեռները ինքնուրոյն վախ ու սարսափ կը յառաջացնէին իւրաքանչիւր անձի մէջ: Տիկին Նազելին կ’աղօթէր, Աստուծմէ միայն պահպանութիւն կը խնդրէր եւ տղոց կ’ըսէր, որ գլուխնին վար պահեն։ Իսկ պրն․ Արթինը Աստուծոյ կամքին յանձնուած էր. գիտէր որ Աստուած զինք կը սիրէ եւ պիտի փրկէ:

Ահուդողով անցան այդ ճամբէն։ Արդէն վտանգը անցուցած էին, երբ վարորդը Թարթուսի ճամբով պիտի ուղղուէր դէպի Լիբանան:

Վարորդը «ուրուական» կոչուած կառավարական ջոկատներէն, որոնք ամէն քայլափոխի կանգնած էին, իւրաքանչիւրին առանձնաբար դրամ տալով կը յառաջանար․ անոնք պաշտպանողական դիրքի վրայ էին:

Շատ չանցած արդէն կը մօտենային Լիբանանի հողերուն, ուր վարորդը սկսած էր ունկնդրել Ֆէյրուզի երգերը․․․:

Տիկին Նազելիին բերանը չէր գոցուեր․

– Վերջապէ՛ս ազատեցանք այդ Հալէպէն:

Մոռցած էր «այդ Հալէպի» փառքը, որ ինք վայելած էր: Ինչպէս նաեւ՝ իր ներկայ ծախսերուն աղբիւրը:

– Է, Ճունիին ալ տեսարանը տարբեր է․․․:

Պրն․ Արթինը նոյնիսկ չէր տեսներ շուրջը: Ան կը սաւառնէր դէպի իր գործատեղին, կ’երազէր գործատեղին վերականգնուած վիճակի մէջ: Կ’ուզէր ետ դառնալ, Հալէպն էր իր հոգին, հոն էր իր կեանքը եւ իր աշխարհը, բա՜յց․․․:

Տիկին Նազելի շատ ուրախ էր, որովհետեւ ան Լիբանան պիտի մնար եւ շատ կարճ ժամանակէն պիտի անցնէր հոնկէ դէպի դրախտային Ամերիկա:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՓԱՌՔ ՔԵԶ, ՏԷՐ


ՄԱՍԻՍ ԻՆՃԻՃԵԱՆ
 
Ատեն մը կ’աշխատէի Զուիցերիոյ հին ու մեծ ընկերութիւններէն մէկուն մէջ, որ այդ ժամանակ ունէր աշխատողներու համար շատ լաւ ծրագրեր՝ իրենց ազատ ժամանակի ընելիքը առողջ ու իմաստալից կազմակերպելու համար։ Անոնցմէ ամենայատկանշականը տարբեր մարզաձեւերով զբաղելու կարելիութիւնն էր։ Կարելի էր անդամ ըլլալ ընկերութեան մարզական ակումբին ու օգտուիլ տարբեր մարզաձեւերու գործօն մասնակցութեան համար յարմարաւէտ պայմաններէն ու առիթներէն։ Ակումբը ունէր զանազան ճիւղաւորումներ եւ անոնցմէ մին էր դահոյկի ու քայլարշաւներու բաժինը։
 
Այս բաժինի ղեկավար երկու անդամները լաւ կը ճանչնայի, քանի որ գործի բերումով իրենց բաժանմունքին հետ սերտ համագործակցութեան մէջ կը գտնուէի։ Երկուքն ալ կ’աշխատէին նոյն խումբին, նոյնիսկ նոյն գրասենեակին մէջ։ Ինչպէս աշխատանքի ժամանակ, նոյնպէս ալ արշաւներ կազմակերպելու ատեն շատ բծախնդիր էին ու լաւ պատրաստուած։ Իրենց ազատ ժամանակը յատկացուցած էին այս մարզաձեւին ու համերաշխութեամբ ու սիրով կ’առաջարկէին հետաքրքրական արշաւներ։ Ձմեռուան ամիսներուն իրենց ծրագրին մէջ կ’ըլլային դահոյկ քշելու կամ լեռնադահուկային արշաւներու մասնակցութեան առաջարկներ, որոնք ինծի համար այդքան ալ նշանակութիւն չունէին, քանի որ ես դահոյկին ընդհանրապէս չկրցայ ընտելանալ։ Ինծի համար հետաքրքրական էին գարունէն մինչեւ աշուն ինկած ժամանակաշրջանին կազմակերպուող արշաւները։ Կողակիցս ալ կ’աշխատէր նոյն ընկերութեան մէջ, ու այսպէս միասին զգուշութեամբ կ’ուսումնասիրէինք առաջարկուած քայլուղին՝ թէ ժամանակի, թէ բարձրութեան ու յատկապէս խստութեան առումով։ Ընդհանրապէս արշաւները կը տեւէին 6-7 ժամ, ու յաճախ նպատակ ունենալով նախատեսուած բարձունքի մը հասնիլը։ Բոլոր այս պայմաններուն համար գոյութիւն ունէին աստիճանակարգեր։ Ընդհանրապէս մեր ընտրութիւնը մեզի համար յարմարաւէտ կ’ըլլար, առանց բացառելու երբեմն պատահող անակնկալները։
 
Անգամ մը, կրկին արշաւի համար, Կիրակի առաւօտեան, հանդիպեցանք Ցիւրիխի մայր կայարանը ու ծանօթացանք այդ օրուան մասնակիցներուն։ Գնացքով ու հանրակառքով գացինք այդ վայրը, ուրկէ պիտի սկսէր մեր քայլարշաւը։  Մասնակիցներու որոշ խումբ մըն ալ հոն հասած էր այլ ճանապարհով, եւ մէկը հետը բերած էր իր շունը։ Շատ գեղեցիկ ու աշխոյժ շուն մըն էր, որ ամբողջ քայլարշաւի ժամանակ ամենէն երկար ճանապարհը ինք պիտի կտրէր։ Եթէ մենք քալելով կը հասնէինք տեղ մը, այս շունը առաջ ու ետ վազելով նոյն ճամբան արդէն մի քանի անգամ անցած կ’ըլլար։
 
Հաճելի էր գեղեցիկ բնութեան տեսարանը դիտելով ու մաքուր օդ շնչելով քալելը։ Եթէ սկիզբը դեռ քալողները իրարու հետ մի քանի բառ փոխանակելու առիթը ունէին, երթալով առիթները պակսեցան, շնչահեղձութեան չմատնուելու համար, ու մեր միջեւ գտնուող տարածութիւնն ալ մեծցաւ։ Խումբին ղեկավարներէն մին ամենէն առջեւէն կ’երթար մեծ պատասխանատուութեամբ, քանի որ ինքն էր որ մեզի ճանապարհը ցոյց կու տար, իսկ երկրորդ ղեկավարը միշտ ամենէն ետեւէն կը քալէր՝ խումբը իր ուշադրութեան ու հսկողութեան տակ պահելու համար։ Գրեթէ բոլոր քայլարշաւներն ալ նոյնպէս կ’ընթանային։
 
Երբ արդէն մի քանի ժամ քալած էինք ու մեր ոտքերը յոգնութեան առաջին ազդանշանները կը զգացնէին, տեսանք որ ձիւնը ամէն տեղ բոլորովին հալած չէր, տեղ-տեղ ձիւնածածկ տարածքներ կային։ Սակայն վստահելով մեր յարմարաւէտ կօշիկներուն, այդ տեղերէն ալ հանգիստ անցանք ու հասանք բլուրի մը եզերքը, նոյնպէս ձիւնածածկ ու սառոյցներով լեցուն նեղ անցք մը, ձախ կողմը՝ սաստիկ զառիվար։ Խումբը հաւաքուեցաւ այստեղ, ու որոշուեցաւ որ շատ զգուշութեամբ ու ետեւ ետեւի ու կամաց-կամաց քալելով պէտք է անցնինք այս նեղ արահետէն։ Եւ խումբը զգուշութեամբ առաջ շարժեցաւ։ Իսկ խումբին շունը, անտեղեակ ու անգիտակից մեզի եղած յանձնարարութեան, առաջուայ նման դէպի առաջ կը վազէր, ետ կու գար ու կրկին առջեւ կը վազէր։ Ինք որեւէ հարց չունէր։ Ես ալ առանց ձախ կողմ՝ վար նայելու իմ առջեւինին ետեւէն կը քալէի ու յանկարծ ձախ ոտքս սահեցաւ ու կախուած մնաց ճանապարհէն ցած, ու բաւական անյարմար վիճակի մը մէջ ինկայ։ Պէտք է անմիջապէս ձախ ոտքս վեր քաշէի դէպի ճանապարհ, թէ ոչ պիտի գլորէի զառիվար, ուր նայիլն անգամ քալելու ժամանակ չէի փափաքած։ Սակայն չկրցայ հաւասարակշռութիւնս պահել, ինկայ ու սկսայ սահիլ բլուրէն վար․․․։ Հիմա հրամայականը իմ գլորուիլը կանգնեցնելն էր, բայց ինչպէ՞ս․ ես արդէն սահելով կ’իջնէի։ Տեսայ հսկայ ժայռ մը ու հասկցայ, որ վերջապէս հոն կրնամ կանգ առնել, բայց հաւանաբար՝ մարմնով երկուքի բաժնուած․․․։ Մեծ արագութեամբ կը գլորէի դէպի ժայռը։ Երանի թէ ժայռին հետ առաջին շփումս գլուխով չըլլայ, կը մտածէի ու կը փորձէի մարմինս աւելի լաւ դիրքի բերել։ Ճիշդ այս պահուն զգացի, որ մեր սիրելի շնիկն ալ ինծի հետ միասին դէպի վար կը վազէ. ես կը սահիմ, ինք ինծի շատ մօտ, նոյն արագութեամբ ինծի հետ հաւասար վազելով կ’իջնէ։ Ժայռը երթալով կը մեծնար, իսկ ես հանգուցալուծումը կը տեսնէի հոն։ Աչքերս փակեցի, մտքով ըսի՝ վե՛րջ ու․․․ հասայ, սակայն շատ մեղմօրէն՝ ժայռին ետեւի կողմը ու անմիջապէս ոտքի ելայ բան մը չեղածի նման։ Այո, ոչ մէկ բան եղած էր։ Փա՜ռք քեզ, Տէր։
 
Ինչպէ՞ս կարելի էր միայն վայրկաններ տեւող սահանքիս ընթացքին մտածել ու երեւակայել այդքա՜ն շատ բան։ Պարզապէս կը գտնուէի ժամանակի այլ զգացողութեան մէջ։ Իսկ ինչպէ՞ս անցած էի այդքան արագ սահելէն յետոյ ժայռին մէկ կողմէն միւսը ու այսքան փափո՜ւկ, այսքան մե՜ղմ, այսքան հանգի՜ստ, առանց որեւէ վնասի։ Միթէ՞ շունն էր, որ ժայռին ճիշդ առջեւ իմ մարմնին տակը պառկելով ինծի օգնած էր, որ ժայռին վրայէն թռիմ․․․։ Բացատրութեան համար մտքիս առաջին եկածը ան եղաւ ու մինչեւ այսօր կ’ուզեմ այս մտքին վրայ մնալ։ Տեսականօրէն բացատրութիւն մը կրնայ ըլլալ հարկաւ, իսկ ինծի համար ամենէն էականը այն է, որ ես այդ օրը այդ պահուն զգացի հրեշտակի մը փափուկ ձեռքերը։ Շնորհակալ եմ, Տէր։
 
Ցիւրիխ, 17 Յունուար 2022

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԻԱԾԱՆԻՆ ԳՈՅՆԵՐԸ (Ե.)

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Յանկարծ երկինքէն բամբ ձայն մը լսուեցաւ․

– Ձեզի կ’ըսեմ, աճապարեցէ՛ք եւ աշխարհը տեղատարափով պարուրեցէ՛ք։

Ծիածանի գոյները հետզհետէ աւելի մտահոգուիլ սկսան։ Ի՞նչ էր այս պատահածը։ Բան մըն ալ չէին հասկցած։ Անոնք իրարու ալ աւելի մօտեցան, որպէսզի տեսնեն, թէ ի՜նչ կը պատահի։ Բոլորն ալ նոյն տեղատարափին նայեցան, բայց իրարմէ տարբեր բաներ տեսան։

Կարմիրը ըսաւ․

– Ես ինծի համար կռուող երկու ամպեր կը տեսնեմ, իսկ միւս ամպերն ալ այս ամպերուն կողմնակից են։ Ուստի տեղատարափի վերածուած է այս կռիւը, հպարտ եմ։

Նարնջագոյնը ըսաւ․

– Ոչ, ես ամբողջ երկրին տիրապետող ամպեր կը տեսնեմ։ Քեզի ըսած էի, թէ ասոնք անզգայ ամպեր են, հապա միայն մե՞ր վրայ իշխել կ’ուզեն։

Դեղինը ըսաւ․

– Ոչ, երկուքդ ալ կը սխալիք։ Հոս եղածը ուրիշ բան է։ Իրենց թագաւորը ըսաւ, թէ տեղատարափ թող ըլլայ, այսինքն ամպերն ալ գերի են, մեր վրայ ինչպէ՞ս իշխեն։

Կանաչը ըսաւ․

– Ոչ, ոչ, դուն ալ կը սխալիս, Դեղին, այս ամպերը չարասիրտ են եւ տեղատարափ բերելով ամբողջ մարդկութիւնը պիտի ոչնչացնեն։

Կապոյտը ըսաւ․

– Ոչ, հարկա՛ւ ոչ։ Յոռետես խօսքեր են ասոնք։ Աշխարհի մէջ խոշոր հրդեհ մը ելաւ, անիկա դադրեցնելու համար տեղատարափ կը ղրկեն։ Հետեւաբար աշխարհը պիտի փրկեն։

Լազուարթը ըսաւ․

– Դուն ալ որքան չափազանցեցիր, Կապո՛յտ։ Պարզապէս տեղատարափ կը հանեն, որովհետեւ ծեր ամպերը այլեւս իրենց պաշտօնները նորափթիթ ամպերուն կու տան, որպէսզի անոնք ալ կարենան անձրեւ տեղացնել։

Մանիշակագոյնը ըսաւ․

– Ոչ, ես երկիրը ձեզմէ աւելի մօտէն կը տեսնեմ։ Մարդիկ ծարաւ են եւ ջուրի շատ պէտք ունին։ Ջուրի համար երկիրները իրարու հետ պատերազմիլ սկսան։ Այս պատերազմները դադրեցնելու եւ մարդոց ծարաւը յագեցնելու համար տեղատարափը սկսաւ։

Այս վիճաբանութեան վերջը պիտի չգար, բայց անոնք կացութիւնը հասկնալու համար որոշեցին միանալ եւ ամպերուն հասնիլ։ Անձրեւը դեռ վերջացած չէր, բայց ուրիշ ճար չկար։ Ծիածանին գոյները միանալով ամպերուն հասան։ Ամպերը եւ ծիածանը երբոր զիրար տեսան, այդ բամբ ձայնը կրկին լսուեցաւ։

– Բարե՛ւ ձեզ, ես օդն եմ։ Ժամանակս հասաւ, սիրելիներ: Ուրախ եմ որ ձեզ միասին կը տեսնեմ եւ բոլորիդ շատ շնորհակալ եմ։ Աշխարհի մէջ համաճարակ մը սկսաւ։ Մարդիկ իրենց կեանքը կորսնցնելու վտանգին մէջ ինկան։ Չգիտցան, թէ ի՛նչ պիտի ընեն։ Իսկ ձեր տեղացուցած անձրեւուն շնորհիւ թթուածինը աւելցաւ, այսպէս ինծի ճամբայ բացիք, որպէսզի երկինք իջնեմ եւ շունչս տալով մարդկութիւնը փրկեմ։ Իսկ Ծիածանին գոյութիւնն ալ մարդոց փրկութիւնը պիտի աւետէ։

Կարմիրը ըսաւ․

– Բայց դուն երկինքն ես։ Աշխարհ իջնելով ինչպէ՞ս պիտի ապրիս։

Ամպերը ըսին․

– Այս չար մարդոց համար ինքզի՞նքդ պիտի զոհես։

Օդը պատասխանեց.

– Չարութիւնը ձեր մտածելակերպին մէջ է։ Մարդկութիւնը կը դատէք, բայց դուք ի՞նչ կ’ընէք։ Կարմիրը Ծիածանէն խլելով մարդիկը վախցնել ուզեցիք, իսկ դո՛ւն, Կարմիր, ամպերուն միջեւ կռիւ հանելով միշտ երեւելի ըլլալ փափաքեցար։ Նայեցէ՛ք հիմա, ձեր ուզածը եղաւ։ Մարդիկ կը վախնան, եւ Ծիածանը երեւելի եղաւ։ Հետեւաբար աշխարհ պիտի իջնեմ։ Շունչս պիտի տամ եւ երեք օր վերջ յարութիւն պիտի առնեմ։

Օդը աշխարհ իջաւ եւ համաճարակէն տառապած մարդկութեան համար իր շունչը տուաւ։ Մինչեւ որ ամբողջ մարդկութիւնը բժշկուի, օդը իր գործը շարունակեց։ Ի վերջոյ օդին ուժը սպառեցաւ եւ մեռաւ։ Երբոր մարդիկ բժշկուեցան, աշխարհի բոլոր երկիրները առաջին անգամ, միասնաբար մեծ հրճուանք ապրեցան եւ Ծիածանը տեսնելով յոյսով լեցուեցան, իսկ ամպերը եւ Ծիածանին բոլոր գոյները շատ յուզուեցան։ Կարմիրին եւ ամպերուն սիրտերը վշտահար էին եւ զղջացած։Անոնք նաեւ տրտմած էին օդին այս մեծ զոհաբերութեան համար։ Ծիածանին միւս գոյներն ալ իրենց նախապաշարումներուն երեսէն տխրած էին։ Ոչ մէկ բան տեսնուածին պէս էր։ Նոյնիսկ բոլորը մտահոգուեցան իրենց կեանքին համար, որովհետեւ եթէ օդը մահանար, անոնք ալ երկինքին մէջ առանձին չէին կրնար ապրիլ։ Իրապէս օդը երեք օր վերջ պիտի կարենա՞ր յարութիւն առնել։ Ասիկա տեսնուած բան չէր։

Ծիածանին գոյներուն մէջ ամենազգայունը Կարմիրն էր, եւ այս պատահածներէն շատ ազդուած էր։ Ան մելամաղձոտութեան մէջ թաղուեցաւ եւ ինքզինք յանցաւոր զգաց։ Այդ ամպը, որ զինք մերժած էր, երանի վրէժ լուծելով միշտ երանելի դառնալ չուզէր։ Ան չէր գիտեր, թէ իր իրականացող փափաքը այսքան տխրութիւն պիտի բերէր։ Չէր գիտեր, թէ իր կեանքի աղբիւրէն, այսինքն օդէն պիտի բաժնուէր։ Միւս գոյները մտահոգ էին անոր վիճակով։ Վերջապէս Կարմիրը Նարնջագոյնին հետ խօսեցաւ, քանի որ ամենամտերիմը ան էր։

– Ես պիտի երթամ ամպերուն քով։ Անոնց միանալով արցունք պիտի թափեմ եւ վիշտս պիտի ապրիմ։ Այլեւս վրէժ լուծել եւ միշտ երեւելի ըլլալ չեմ ուզեր, Նարնջագո՛յն։ Ի՜նչ օգուտ։ Նայէ՛, բոլորս մեր կեանքի աղբիւրէն բաժնուեցանք։ Բայց ուրախ եմ միայն մարդկութեան համար, գոնէ ան փրկուեցաւ։

– Մի՛ յուսահատիր, Կարմիր, ո՛չ, չեմ ձգեր։ Խնդրեմ, մի՛ երթար, համբերէ՛ եւ պիտի տեսնես, թէ երեք օր վերջ օդը երկինք բարձրանալով յարութիւն պիտի առնէ։

Դուն կը հաւատա՞ս այս խօսքին։ Մեզ մխիթարելու համար ըսաւ։ Դուք՝ չեմ գիտեր, բայց ես առանց օդի, այս զղջումով արդէն չեմ կրնար ապրիլ։ Մնաս բարով․․․։

Կարմիրը Ծիածանէն բաժնուեցաւ եւ արցունք թափելու համար ճամբայ ելաւ։ Տեղատարափէն վերջ ամպերը իրարմէ հեռացած էին եւ օդին մահէն յետոյ բոլորն ալ իրենց անկիւնը քաշուած էին։ Անոնք կը սպասէին օդին վերադարձին։ Ուստի Կարմիրը երկար ճամբայ կտրեց, որպէսզի ամպ մը գտնէ եւ մէջը թաքնուելով անձրեւուն սպասէ։

Երեք երկար օրեր ամպերուն համար մտահոգութեամբ, Ծիածանի միւս գոյներուն համար համբերութեամբ եւ յոյսով, իսկ Կարմիրին համար տխրութեամբ անցան։ Ի վերջոյ Կարմիրը ամպ մը գտաւ, որուն մէջ պիտի թաքնուէր։ Երբոր ամպին մօտեցաւ, յանկարծ սաստիկ հով մը փչեց եւ Կարմիրը հեռացուց այդ ամպէն։ Կարմիրը ապշած, հովուն նայեցաւ։ Հասկցաւ, թէ հովը իրականութեան մէջ օդն էր։ Ան իր երեւոյթը փոխելով յարութիւն առած էր։ Օդը զինք ողորմութեամբ գրկած եւ այդ ամպէն հեռացնելով կեանքը փրկած էր։ Հիմա պիտի կարենար կրկին Ծիածանին միանալ եւ անոր իրական բնութեան մէջ խաղաղութեամբ ապրիլ։ Ողորմութիւն գտնել ինչ երանելի բան էր, քանի որ օդին կողմէ ներուած էր, ան ալ որոշեց ներել զինք յուզող այդ ամպին։ Կարմիրը անհամբեր էր պատմելու Ծիածանի գոյներուն օդին յարութեան եւ ողորմածութեան մասին։

ՎԵՐՋ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴՐՍԱԿԱՅՈՒՄԸ

ՃՈՆ ՏԱՆ

Ուր, անկողնի բարձի նման
Յղի գետափ մը կ’ընդունէր
Մանուշակին հակող պսակն,
Նստած էինք անդորրաւէտ:

Ապըրսամով բուրումնառատ
Ձեռքերն ամուր մեր շաղախուած,
Աչքերն ալ պիրկ թելի վրայ՝
Մեր աչքերու շողէն լարուած:

Պատուաստումը մեր ձեռքերուն
Միակ միջոցն էր միացման,
Ու նկարներն աչքերնուս մէջ՝
Միակ հնարքը բազմացման:

Երբ բանակներ նոյն ուժն ունին,
Ոչ ոք կրնայ յաղթանակել,
Մեր հոգիներն ալ բանակցող
Կախուած էին իր-իմ միջեւ:

Կը խօսէին զոյգ մեր հոգիք,
Մինչ պառկած մենք դամբանարձան`
Ոչ իսկ մէկ բառ կը ճառէինք
Անշարժ ամբողջ ատենն օրուան:

Ոեւէ մէկն՝ ազնիւ այնքան՝
Խօսքը հոգւոյն որ հասկնար,
Արդ միայն միտք՝ ընտիր սէրէն,
Հեռու կամ մօտ կանգնած յարմար,

Թէ չգիտնար խօսողն ո՞վ էր,
Զի նո՛յնն երկուքը կ’ըսէին,
Բաղկոյթ մը նոր կրնար առնել
Ու հեռանալ զուտ աւելի:

Դրսակայումն առեղծուած չէ,
Ի՛նչ կը սիրենք՝ կ’ըսենք մեզի՝
Կը տեսնէինք սեռ չէր բնաւ,
Շարժում չկար մեզմէ չորս դի:

Հոգին խառնուրդ է բաներու,
Թէ ճիշդ ինչի՞՝ կ’անգիտանայ,
Սէրն հոգիներն երբ կը խառնէ,
Երկուն է մէկ, մէկն՝ այս ու այդ:

Փոխատնկուած մէկ մանուշակ
Բոյրը, թոյրը, հասակն ալ իր,
Որ նախապէս թոյլ էր, նուաղ,
Կը զօրանայ, կ’աճի կրկին:

Երբ սէրն այսպէս իրարու հետ
Կը ներխառնէ երկու հոգի,
Նորյայտ հոգին սաստ ու հզօր
Առանձնութեան կ’ընկճէ թերին:

Արդ մենք, որ այս հոգին ենք նոր,
Գիտենք ինչէ կը բաղկանանք,
Քանզի տարրերն որմէ կ’աճինք
Հոգիներ են անփոփոխ ա՛լ:

Բայց ոհ ինչո՞ւ այսքան երկար
Մեր մարմինները մենք մերժենք,
Մերն են, թէեւ անոնք չըլլանք,
Էութիւն՝ մենք, ոլորտ՝ իրենք:

Պարտ ենք իրենց, քանզի այսպէս
Ձուլեցին մեզ ու յանձնեցին
Զգայութիւն եւ ուժ մեզի,
Չեն աւելորդ, այլ ամոքիչ:

Կ’ազդէ երկինքը մեր վրայ,
Բայց առաջ օդը կը դրոշմէ,
Հոգին ալ արդ՝ հոգիին մէջ,
Բայց անցնելով նախ մարմինէն:

Ոգի արիւնը կը տքնի
Ծնիլ, նոյնպէս ալ հոգիներ,
Մատներ ալ հարկ են հիւսելու
Հանգոյցը նօսր՝ մարդ ընող մեզ:

Կ’իջնէ հոգին զուտ սիրողին
Զգայութեանց ու յատկութեանց,
Որ կարենայ միտքն ընկալել,
Թէ ոչ բանտն է մէկ մեծ իշխան:

Մարմինին արդ դառնանք, որ սին
Մարդիկ յայտնի սիրոյն նային,
Սէր-գաղտնիքին տէրն է հոգին,
Սակայն մարմինն է մատեանն իր:

Եւ սիրողներ եթէ լսեն
Երկխօսութիւնն այս միահունչ,
Պիտի տեսնեն ոչինչ տարբեր
Երբ որ դառնանք մարմիններուս:

John Donne (1572 – 1631), The Ecstasy

Անգլերէնէ թարգմանեց՝ ՎԱՐՈՒԺԱՆ
29 Սեպտեմբեր 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆԱԽԱԿՐԹԱՐԱՆԻ ՕՐԵՐԸ

ՆԱՆԱՐ ՇԷԿՈՅԵԱՆ
Սիտնի, Համազգային Արշակ եւ Սօֆի Գօլստըն Ճեմարան, 7րդ կարգ

Նախակրթարանի վեց տարիները շատ արագ անցան եւ վերջապէս հասաւ մեր աւարտական հանդէսի օրը, թէեւ համաճարակին պատճառով այս տարի չկրցանք հանդէսին ներկայացնել երգեր, պարեր, արտասանութիւն, եւ յայտագիրը աւելի ամփոփ էր, բայց բոլորս շատ ուրախ էինք, որովհետեւ կրցած էինք հաւաքուիլ, եւ ներկայ էին նաեւ մեր ծնողները։

Որպէս հայկական դպրոցի աշակերտուհի շատ լաւ յիշատակներ ունեցած եմ եւ ապրած եմ ուրախ պահեր։ Երբեք չեմ մոռնար բարի ուսուցչուհիներս, որոնք մեծ գուրգուրանքով դիմաւորեցին զիս, երբ նոր հասած էի Աւստրալիա, եւ ոեւէ ջանք չխնայեցին մեզի լաւագոյնը տալու։

Երբ կը մտածեմ նախակրթարանի օրերուս մասին, միշտ կը յիշեմ անկեղծ ընկեր-ընկերուհիներս եւ իրենց հետ անցուցած ծիծաղելի պահերը, որոնք այնքան շատ են, որ չեմ կրնար բոլորին մասին գրել։ Ինծի համար հաճելի էին դպրոցական բանակումները։ Ամէն տարի նոր տեղեր կ’այցելէինք, ուր մեր դասերուն հետ կապուած նոր գիտելիքներ կը սորվէինք։

Կ’ուզեմ նշել նաեւ «Մեծ Ծնողաց» օրը, որ ամէն տարի Մայիսին կը տօնենք։ Այս տօնը նուիրուած է թէ՛ մեր մեծ ծնողներուն եւ թէ Հայաստանի անկախութեան, որ տեղի ունեցած է 1918 Մայիս 28ին։ Այդ օրը դպրոցին սրահէն ներս կը հաւաքուին մեծ հայրերն ու մեծ մայրերը եւ իրենց համար մենք պատրաստած կ’ըլլանք երգեր, պարեր եւ թատերախաղ։ Անոնց համար մեծ ուրախութիւն է լսել իրենց թոռնիկներուն երգած երգերը եւ արտասանութիւնները։

Միշտ պիտի յիշեմ այդ ուրախ ժամերը, որ անցուցած եմ նախակրթարանիս մէջ։

Անհամբեր եմ սկսելու դպրոցական կեանքիս յաջորդ հանգրուանը՝ երկրորդական բաժինը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅ ԳԻՐԻ ՊԱՀԱՊԱՆՆԵՐ

Հայրս

ՄԱՍԻՍ ԻՆՃԻՃԵԱՆ

Կ. Պոլսոյ մէջ հօրս խանութը շատ մօտ էր մեր բնակարանին ու այս հանգամանքը առիթ կու տար, որ հայրս կէսօրները ճաշի համար տուն գար։ Հակառակ անոր որ յաճախ առաւօտեան շատ կանուխ խանութ երթալու պարտաւորուած էր, կէսօրուայ ճաշի համար տուն հասնիլը ժամը երկուքի ու երեքի միջեւ կ’ըլլար։ Ճաշէն ու սուրճէն յետոյ իրեն համար հանգիստի պահ մը կը սկսէր մինչեւ որ կրկին վերադառնար խանութ։

Օրուայ այս ժամերը ունէին նաեւ յատուկ նշանակութիւն, քանի որ այդ ժամերուն կը հրատարակուէին քաղաքիս հայկական օրաթերթերը ու հասանելի կը դառնային համայնքին։ Հօրս համար ալ կէսօրէ յետոյ հայկական օրաթերթ մը կարդալը օրուայ կարեւոր անցուդարձներէն մին կը հանդիսանար։

Հայրս ու հայկական օրաթերթը զիրար կ’ամբողջացնէին։ Ամէն կէսօրէ յետոյ կարելի էր իրեն հանդիպիլ թերթը կարդալու պահուն․ նոյնիսկ եթէ խանութին մէջ յաճախորդ չըլլար, ինք աթոռին նստած կը շարունակէր ընթերցումը։

Հօրս ընկերներէն մին ամէն օր կը գնէր երկու հայկական օրաթերթերը՝ «Ժամանակ»ը ու «Մարմարա»ն։ Այսօր ալ համայնքէն ոմանց տունը ամէն օր երկու օրաթերթերն ալ կը մտնեն։ Շաբաթավերջերը հօրս ընկերը կ’այցելէր խանութ, ու ըստ յարմարութեան իրենց մէջ կ’ընթանային հետաքրքրական զրոյցներ, որոնցմէ մի քանիին ես ալ ականջալուր ըլլալու առիթը ունեցած եմ։

Երկուքն ալ գրեթէ նոյն տարիքին էին, ծանօթացած էին զինուորական ծառայութեան ժամանակ ու այդ ատենէն ի վեր դարձած էին ընկերներ։

Տարիներ անցան, երկուքն ալ եղան թոշակառու ու պահպանեցին նոյն կապը հայ թերթին հետ, մանաւանդ որ հիմա աւելի ժամանակ ունէին ընթերցանութեան համար։ Անցնող տարիները բերին նաեւ առողջական խնդիրներ, ու հօրս ընկերոջ տեսողութեան դժուարութիւնները շատցան ու այլեւս իրեն համար անկարելի դարձաւ փոքր գրուած նիւթերը կարդալ։ Սակայն պարտաճանաչօրէն երբեք չհրաժարեցաւ իր աւանդոյթէն ու երկու օրաթերթերն ալ նոյն ձեւով տեղ կը գտնէին իր սեղանին վրայ։ Ստիպուած էր միայն վերնագրերը կարդալով գոհանալ, ան ալ՝ հազար դժուարութիւններով։

Հայրս սկսած էր ամէն Երեքշաբթի կանոնաւորապէս իր ընկերոջը այցելել ու անոր համար թերթը ընթեռնուլ։ Թերթին նիւթերն ալ կու տային առիթ մը՝ իրենց խօսակցութիւնը խորացնելու, նաեւ բարի ու իմաստալի ժամանակ իրարու հետ անցընելու համար։ Ուրիշ օր մըն ալ ուրիշ ընկեր մը հօրս ընկերոջը կ’այցելէր նոյն նպատակներով։ Ու այսպէս շարունակ։ Երբեմն ալ բոլորը կը հաւաքուէին։

Այս 85 տարեկանի շուրջ անձերը, ամէն մէկը իր առողջական տարբեր դժուարութիւններով, կ’ապրեցնէին հայերէնը փոքր միջավայրի մը մէջ։ Կը կարդային բարձրաձայն, կը զրուցէին իրենց կարդացածին ու լսածին մասին։ Ուրախութիւն կը զգային ու գոհունակութիւն կը ստանային։ Կը սիրէին պարզապէս հայ գիրը։ Եւ սա շատ բնական էր իրենց համար։ Արդեօ՞ք չափազանցած կ’ըլլանք, եթէ զիրենք «հայ գիրի պահապաններ» անուանենք։

Բոլորն ալ այսօր լուսահոգի են ու թող ննջեն լոյսերու մէջ։ Իրենց գործը սակայն օրինակելի է մեզի համար։

Ցիւրիխ, 14 Յունուար 2022

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՖԼՈՒՏԷՔՍ»

ԺՊՏՈՒՆ ՉԻԼԻՆԿԻՐԵԱՆ ԶՈՒՌՆԱՃԸ

Մօրաքս՝ Մարին իր ապրած ընկերային շրջանակին մէջ կը ճանչցուէր որպէս «քոլոնիաճը Մարի»: Ան երկու եղբօր եւ քրոջ երէցն էր եւ դարձած էր կարծես անոնց մայրը, քանի որ մայրը երկար տարիներէ ի վեր անկողինի կը ծառայէր: Մեծ մօրս խնամքը եւ քրոջ ու եղբայրներուն նկատմամբ պատասխանատուութիւնը ստանձնած էր մօրաքս: Ան թէ տանտիկին, թէ գործի կին էր. մօրեղբայրներուս միասնաբար աշխատցուցած «Իմփերիա Քոլոնիա» խանութին գործատիրուհին, կամ այլ լեզուով՝ փաթրոնիչէն էր: Առանց անոր հաւանութեան ոչ մէկ քայլ կարելի էր առնել:

«Քոլոնիաճը Մարի»ն ըլլայ պոլսահայերու, ըլլայ թուրքերու մէջ լայն շրջանակ ունէր: Երբ անոր հետ փողոց ելլէի, ամէն քայլ գլուխ կը կենայինք եւ ան անոր-ասոր հետ երկար-երկար կը զրուցէր: Մօրաքիս բարձրաձայն քրքիջը նշանաւոր էր: Ամէն մարդ կ’ախորժէր իր զրոյցէն, ջերմ վերաբերումէն եւ ժպտուն դէմքէն:

Մօրաքս, մեծ մայրս կորսնցնելէ ետք, բոլորովին առանձին մնաց: Եղբայրները եւ քոյրը ամուսնացած էին եւ զաւակներ ունէին, իսկ ինք միս-մինակ էր: Ես եւ քոյրս երբեմն իր քով կը մնայինք: Ան մեզի անպայման մեր սիրած ճաշերը կ’եփէր եւ իր զաւկին պէս կը խնամէր:

Վերջապէս մօրաքս յիսունի շուրջ ծանօթացաւ քեռայրիս հետ: Քեռայրս ալ որոշ տարիք մը ունէր, երբ ամուսնացաւ: Կարծես երկուքն ալ տարիներ շարունակ իրարու սպասած էին եւ չէին ամուսնացած: Նոյն բաներէն կ’ախորժէին եւ զիրար կ’ամբողջացնէին:

Մօրաքիս հարսնիքին ատեն մեծ խնդիր եղաւ հրաւիրագրերը պատրաստելը: Մօրաքս իր բարեկամներէն ոմանց անունը չէր գիտեր, որովհետեւ անոնց հետ խօսելու ատեն իրենց «քոյրիկ, աղբարիկ, մօրաքոյր» կ’ըսէր: Քոյրս եւ ես յատուկ աշխատութիւն մը տանելով գրեթէ բոլորին անուն-մականունը կրցանք սորվիլ եւ հրաւիրագրերուն վրայ գրեցինք: Վերջապէս մնաց մօրաքիս սեբաստացի բարեկամուհիներէն մին, որուն մականունը գիտէինք, բայց անունը չէինք գիտեր: Մօրաքս ուզեց, որ «Մօրաքոյր Կազզէ» գրենք հրաւիրագրին վրայ, քանի որ ինք միշտ անոր այնպէս «մօրաքոյր» կ’ըսէր: Ինչ որ է, այդ ալ չըրինք եւ անոր հրաւիրագիրը չկրցանք պատրաստել:

Օր մը, ես եւ քոյրս նորէն մօրաքիս էինք եւ պատշգամէն դուրս կը նայէինք: Յանկարծ փողոցը տեսանք, որ «մօրաքոյր»ը կ’անցնի: Մօրաքս կանչեցինք, եւ ան սկսաւ պատշգամէն զրուցել անոր հետ: Կինը քիչ մը հիւանդ էր եւ դեղարան դեղ առնելու կ’երթար: Մօրաքիս յիշեցուցինք, որ կնոջ անունը հարցնէ: Ան ալ հրաւիրագրին պարագան յիշելով հարցուց կնոջ անունը: Եկուր ու տես, որ կինը պատշգամէն հարցումը կիսկատար հասկնալով եւ չխորհելով որ իր անունը չի գիտեր մօրաքս, տուաւ իր առնելիք դեղին անունը՝ «Ֆլուտէքս»: Այս կինը քիլտանի էր եւ մենք այսպիսի դեղի մը ծանօթ չըլլալով ենթադրեցինք, որ անոնց մէջ այսպիսի անուններ ալ կան: Հրաւիրագրին վրայ փառաւորապէս գրեցինք. «Տիկին Ֆլուտէքս Կազզէ»:

Մի քանի օր ետք, երբ մօրաքս անոր հրաւիրագիրը յանձներ է, կինը հրաւիրագրին վրայի անունը կարդալով խնդալէն մարեր է․․․: Այս դէպքը երբեք չկրցանք մոռնալ:

Սա կրնամ ըսել, որ այդ կնոջ անունը հետագային սորվեցանք, բայց նորէն մոռցանք: Եւ անոր անունը միշտ մեզի համար մնաց «Ֆլուտէքս»: Օր մըն ալ իմացանք, որ «Ֆլուտէքս»ը մեռեր է:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: