ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Եւ եկաւ ժամանակ
Երբ մարդիկ խելքի տեղ աղբ ժողվեցին
Ու հպարտացան ուրախացան
Ցնծացին ու բերկրեցան
Երջանկացան ու ուռեցան
Իրենց տգիտութեամբ
Մէկը ելաւ միւսին վրայ
Միւսը իջաւ այլը գաղթեց ու բարբանջեց
Եւ ըսաւ թէ ինքն է որ կայ
Ես հայրենասէր դուն դաւաճան
Ազգակործան հայրենակործան
Թալանեցին ու թալլեցին
Կեղեքեցին ու նեղեցին
Ամէն մէկը իր ձեւերով
Նոյն ու նման գործ էր ըրին
Ի՞նչ գործ ի՞նչ բան
Ո՞վ ունի որ բան ու գործ
Իրենք զիրենք եւ ազգակիցներն
Յօշոտեցին ու հաշմեցին
Ես եմ ճիշդը դուն ես սխալ
Հայաստանը դատարկեցին
Ու յանձնեցին թշնամիին
Իբր նուէր ընծայեցին
Խորենացին ետ զերոյէն
Սկսաւ ողբին
Ինքն իր ողբը չհասկցաւ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԻԿԻՆ ՀՆԱԶԱՆԴ

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Տարիներով ըսի՝
Էրի՛կ, հինգերորդ յարկ,
Ծերութեան շրջանին, ինչպէ՞ս պիտի բարձրանանք սանդուխներէն:
Առաջին յարկի ծերունի դրացիս
Ինչպէ՞ս պիտի ելլէ աստիճաններէն,
Որ սուրճ մը խմենք:
Քաշենք, քաշկռտենք մեր փողոցը՝
Որո՞ւն հարսը տաճիկ է,
Որո՞ւն ամուսինին աչքը դուրսն է:
Ա՜հ, տիկին Սանդուհի:
Մօրս օժիտը՝ սկահակները,
Մեր ծերուկին, ձեռքերը դողդողուն,

Չէի հաներ անշուշտ․
Քառասուն տարուայ սկահակները թող չկոտրէ,
Յարգի են, ոսկի մատանիէս ետք
Ամենամեծ հարստութիւնս են:

Օր մը, երբ տուն մտայ,
Նորէն յոգնած դադրած,
Հասակիդ տակը մնաս, էրիկ,
Ջուր մը խմեմ, ըսի:
Սրուակին մէջի ջուրը պարել սկսաւ․
Ա՜հ, ծերութիւն, ես ալ գլխուդարձ ունէի:
Չէ քա, մեր տունն ալ կը շարժի,
Ցեխին տակը մնաս, մարդ,
Չազատեցիր մեզ սա հին տունէն։
Երեք օր վերջ փլատակէն ազատեցին զիս,
Թեւս, ոտքս կոտրուած:
Հիւանդանոցը ոչ հարցնող կար, ոչ ալ եկող-գացող․

Շաբաթ մը վերջ գիտցայ՝
Մանչս մեռեր է, էրիկս ալ՝ սատկեր…
Հողին տակէն չելլես, մարդ:
Փողոց եկայ, տուն-տեղ շիփ-շիտակ,
Ա՜հ, ըսի,
Լուսահոգի ծերուկ դրացիիս
Մօրս սկահակներով
Երանի՜ սուրճ մը հրամցնէի:

14 Սեպտեմբեր 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԺԴ.)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՋԼԱ․
Պոլսոյ երախտաշատ, վաստակաւոր չեմ-գիտեր-ինչերուն համար կառուցուած դամբարաններուն ծախսով կրնային, դեռ ալ կրնան, հին դպրոցներ ոչ միայն վերանորոգել, այլեւ նորեր հիմնադրել։ Կառուցուած նոր դամբարանն ալ արդէն դպրոցի մը տարածքը ունի, քիչ մը աւելի, քիչ մը պակաս։

ՌՋԼԲ․
Ես ստրուկն եմ մեր աւանդական կառոյցներուն։ Ինչ որ անոնցմէ կու գայ՝ անքննարկելի սրբութիւն է ինծի համար։ Կ’առնեմ, կը համբուրեմ ու ճակտիս կը տանիմ։ Վրաս քաքնեն իսկ՝ կ’ըսեմ. «Աս ի՜նչ հրաշալի մկրտութիւն է լաւայով»։ Ես  ստրուկն եմ մեր կազմակերպութիւններուն եւ ստրկութենէս զիս մէկը չի կրնար խախտել․ ոչ հուրը, ոչ սուրը, ոչ ջուրը։

ՌՋԼԳ․
Բարեգործիքականները մէկ-մէկ կը փակեն իրենց բացած դպրոցները։ Եղբա՛յր, եթէ պիտի գոցէիք՝ ինչո՞ւ բացիք։ Քազինօներ բացած ըլլայիք անոնց տեղ՝ մինչեւ հիմա ահագին շահ ալ ապահոված կրնայիք ըլլալ։ Վնասով ելաք։ Ուշ արթնցաք, գիտեմ։ Լաւ է ուշ, քան երբեք։

ՌՋԼԴ․
Եթէ ուրիշ բան չունիք ընելիք, շոյի համար Հայ Դատի գրասենեակ կը բանաք… Ստեփանակերտի մէջ, որպէսզի հիմա այդ պետութիւնը համոզէք, որ հայոց ցեղասպանութիւնը, եւ, այո, ինչո՞ւ կը զարմանաք, Արցախի՛ Հանրապետութիւնը ճանչնայ, ինքզինք ճանչնայ ի վերջոյ, ինքնաճանաչման ինքնալուսաւորումը ապրի։

ՌՋԼԵ․
Եկէ՛ք, հոս ալ գրասենեակ մը բացէ՛ք, հոն ալ գրասենեակ մը բացէ՛ք, ասոր պոռնիկը, անոր ամմոյին տղան նստեցուցէ՛ք այդ գրասենեակներուն մէջ, մէկը պոռնկաբար թող քունուի օրն ի բուն, միւսը սիկար թող ծխէ առտուընէ մինչեւ իրիկուն, որ բոլորդ միասին Հայաստանը ազատագրէք, Արցախը ազատագրէք, դեռ դուք ձեզ ձեր անխելքութենէն չազատագրած։

ՌՋԼԶ․
Հիմա մոտա է Երեւանի մէջ արեւմտահայերէն գրականութիւն հրատարակել․․․ չընթերցողի համար։ Ատ ալ չի բաւեր, երեւանցի մասնագէտներ այդ հատորներուն համար յառաջաբան-մառաջաբան կը գրեն… արեւմտահայերէնո՜վ։ Եա այնի, եա լէյլի… էհ, Երեւանարեւմտահայերէն մըն ալ պէտք է կեանքի կոչուի, ատիկա պակաս պէտք չէ մնայ, որպէսզի կիւլկիւլահայերէնի սահմանները ընդարձակուին։

ՌՋԼԷ․
«․․․իսկ հրատարակչական մարզի յարաճուն զարգացման շօշափելի ապացոյցը` իր գահակալութեան քսանհինգ տարիներու ընթացքին կաթողիկոսութեան տպարանէն կամ կաթողիկոսութեան հովանաւորութեամբ լոյս տեսած հատորներու պատկառելի թիւը հանդիսացած է` հայերէն, արաբերէն եւ օտար լեզուներով, որոնք հոգեւորին, եկեղեցականին, աստուածաբանականին, պատմականին, մատենագրականին, գրականին, ուսումնասիրականին կողքին լայն տարողութեամբ ընդգրկած են հայ մշակութային արժէքներուն եւ Հայ դատին նուիրուած բարձրորակ աշխատասիրութիւններ, օտարներուն եւ մասնաւորաբար արաբական իսլամական  աշխարհին զանոնք ծանօթացնելու նպատակամէտ ծրագրումներով»:

«․․․ զարգացման շօշափելի ապացոյցը․․․ հատորներու պատկառելի թիւ»ն է։ Այո՛, այո՛։ Շատ ճիշդ է։ Թուական զարգացումն է կարեւորը։ «Բարձրորակ»ն ալ հարկաւ անոր պիտի հետեւի, ուզենք կամ չուզենք։

ՌՋԼԸ․
Լիբանանի հայերը անօթի են, հաց չունին, դեղ չունին։ Ասոնք, մեր լիբանանահայ խելացի ղեկավարները, ելեր են եւ միլիոնաւոր տոլարներու համար շէնք կը շինեն, 60 ընտանիքի համար ինն միլիոն տոլարի բնակարան կը շինեն, մարմարէ եւ ադամանդէ պատերով՝ կ’երեւի։ Աստուած գիտէ՝ որո՞ւ գրպանը կ’երթան շինարարութեան յատկացուած այդ միլիոնները։ Սիրելի՛ ղեկավարներ, ձեր գողութեան գործերուն մեթոտները պէտք է փոխէք այլեւս, խիղճ ըսուածը չունի՞ք։ Մարդոց հաց պիտի տաք։ Ով որ երդիք ունի գլխուն վերեւ, արդէն ունի, չունեցողն ալ փորը թող կշտացնէ հիմակուհիմա։ Հագուստ չունեցողին փողկապ բաժնելը ի՞նչ իմաստ ունի։ Դուք աղէտին դիմաց ընելիք չունի՞ք։

ՌՋԼԹ․
Մենք փիլիսոփաներու ազգ ենք, այդպէս չէ՞․ մանաւանդ մանուկները կը փիլիսոփայեն մեր մէջ, առաւօտ կանուխ արթննալնուն պէս կը սկսին, անոնց համար ալ մէկ հատ պարտէզ բացած ենք, ինչպէս որ մեծերու համար ալ պարտէզ մը բացած ենք՝ Սիքիպարտէզ։ Հայերս ծնած օրերնէս փիլիսոփայ ենք եւ առանց փիլիսոփայելու չենք կրնար կենալ։ Այդ իսկ պատճառով ալ այս պարտէզը անհրաժեշտութիւն մըն էր, եւ Կիւլկիւլեան Հիմնարկութիւնը ոտքով-ձեռքով մէջը ինկած է այդ գործին։ Եթէ գլուխ ունենային՝ գլուխով ալ պիտի իյնային այդ մեծ գործին մէջ, բայց եկուր տես որ այդ հարցը դեռ իր լուծումին կը սպասէ։ Ամէն պարագայի, հայերէն գիտնալու պէտք չունիս, սորվիլն ալ անկարելի է արդէն, կը մնայ փիլիսոփայել․ հետեւաբար, կը նստիս ու չգիտցած հայերէնովդ փիլիսոփայութեան պարտէզին ծաղիկները օտար լեզուներէ հայերէնի կը թարգմանես։ Ինչ ու ինչպէս կը թարգմանես՝ փիլիսոփայութիւնը ինք կ’որոշէ, արդէն ինքն է որ քեզ կը թարգմանէ։

ՌՋԽ․
Կիւլկիւլեան Հիմնարկութիւնը ուրախ է յայտարարելու, որ Յակոբ Օշականի բոլոր հատորները համակարգչային պատճէնահանումով, որ կը նշանակէ ՄԻԼԻՈՆԱՒՈՐ ՏԱՐԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐՈՎ, այսինքն՝ սխալներով, կը ներկայացնէ համացանցի վրայ, եւ պատասխանատուին ալ եթէ սխալմամբ յիշեցնես այս ու այն տարընթերցումը՝ իմա՝ սխալը, մարդը չի իսկ հասկնար որ սխալը սխալ է, քանզի չի բաւեր, որ  արեւմտահայերէնին ծանօթ չէ, այլ Օշականի ոճէն ու բառամթերքէն ալ խապար չունի։ Բայց մենք Կիւլկիւլեանին ուրախութիւնը չենք ուզեր խանգարել, մանաւանդ որ ներկայիս Հայաստանի մէջ կը վխտան արեւմտահայերէն ու մանաւանդ Օշական ընթերցողները։ Նոյնիսկ թաքսու շոֆերները Յակոբ եւ Վահէ Օշական կը կարդան օր աւուր։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՅԱՐԳԱՆՔ ՎԱՍՏԱԿԱՒՈՐՆԵՐՈՒՆ՝

Ս ՅԱԿՈԲ ՆԱԽԱԿՐԹԱՐԱՆԻ ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՍ

Ս․ Յակոբ Եկեղեցին եւ կից՝ Ս․ Յակոբ Դպրոցը

ԱԶԱՏՈՒՀԻ ԳԱՅՍԷՐԼԵԱՆ

Էշրէֆիէի (Լիբանան) թաղական խորհուրդը, 1948ին, Էշրէֆիէի Ազգային Բարձրագոյն Նախակրթարանի՝ Ս. Յակոբ քարաշէն շէնքի առաջին յարկին հիմը կը դնէ։ Այդ ժամանակ, ան լաւագոյն քարաշէն դպրոցներէն մին էր, երբ միեւնոյն ատեն կային այլ թաղային ուսումնարաններ, որոնք փայտաշէն ու թիթեղաշէն էին։ Ս. Յակոբ վարժարանին նպատակն էր խրախուսել աշակերտութեան մօտ ուսումնատենչութիւնն ու բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու ոգին՝ շնորհիւ իր որակաւոր ուսուցչական կազմին։

Ուսուցչական կազմ․ ձախէն աջ՝ օրդ․ Վեհանուշ Սարաֆեան, պրն․ Ղազար Չարըք (տնօրէն), օրդ․ Ալիս Խրիմեան (մանկապարտիզպանուհի) եւ օրդ․ Պերճուհի։
Նստած, ձախէն աջ 5րդը`Ազատուհի Գայսէրլեան, ոտքի աջէն ձախ առաջինը` Կարօ Յովհաննէսեան։

Ես 11 տարեկան էի, երբ շրջանաւարտ եղայ Էշրեֆիէի Սուրբ Յակոբ Դպրոցէն, եւ միայն աղօտ յուշեր ունիմ։ Օրինակի համար, կը զարմանայինք, երբ մեր տնօրէնը, Ղազար Չարըքը, պիտի խօսք առնէր, խօսքը միշտ պզտիկ թուղթի վրայ գրուած կ’ըլլար եւ ձեռքերը կը դողային… երբեք յանպատրաստից խօսք չէր առներ, նոյնիսկ եթէ յայտարարութիւն ըլլար ատ, բայց գիտէինք թէ շատ բարի էր…։

Իսկ ուսուցիչներէս կը յիշեմ օրդ. Ալիս Խրիմեանը, մանկապարտիզպանուհիս, զոր շատ կը սիրէի ու կը յարգէի․ նախակրթարանի ուսուցիչներէս՝ օրդ. Օլիվիա  Պալեանը, զոր մեծ ակնածանքով կը դիտէի, որովհետեւ մեր անգլերէնի ուսուցչուհին էր եւ իր պատրաստած գիրքէն կը սորվէինք անգլերէնը։ Առաւել, գծագրութեան դասեր ալ կ’աւանդէր։ Բազմաթիւ ձիրքերու տէր էր։ Այդքան տպաւորած էր զիս, որ ապագայի ասպարէզս եղաւ անգլերէնի ուսուցչութիւնը։ Իրեն հետ ունեցած յարաբերութիւնս վերանորոգեցի տարիներ ետք, երբ իրեն այցելեցի մօրս հետ։ Առանձին ընդունեց մեզ, բայց շատ յուզուեցայ, երբ տեսայ թէ կը կաղար…

Ինք այն ուսուցչուհին էր, որ կը զարմացնէր մեզ, որովհետեւ 1960ական թուականներուն ինքնաշարժ կը քշէր․ միակ իգական սեռի անձն էր, որ այդքան խիզախ էր այն օրերուն՝ յաղթահարելու որեւէ մարտահրաւէր։ Այդ այցելութեան էր, որ իմացայ Յարութ Սասունեանին կատարած այցելութեան մասին, օրուան հոգեւոր առաջնորդին հետ, իբր երախտագիտութիւն, որովհետեւ ան իր սանը եղած էր Սոֆիա Յակոբեան Վարժարանին մէջ, թէեւ մոռցած էր։ Տարիներ ետք Սասունեան կը տեղեկանայ, եւ երբ դպրոցներ կ’այցելէ Լինսի հիմնարկութեան գումարները փոխանցելու, 2006ին, միակ անձը, որուն կ’այցելէ դասընկերներուն հետ, օրդ. Օլիվիա Պալեանը կ’ըլլայ։

Երբ յաջորդ տարի Սասունեան դարձեալ այցելեց Լիբանան եւ ես ալ առիթով մը սեղանակից էի, ան Սասունեանին հետաքրքրական ու կենսական գաղտնիք մը ըսաւ իր կեանքին հետ կապուած, այն, թէ Սոֆիա Յակոբեանի մէջ «յաջորդ տարի» ան դպրոց չէր կրցած երթալ նիւթական պատճառով եւ տնօրէնը կամ ուսուցիչները չէին հետաքրքրուած իր բացակայութեամբ, բացի օրդ. Պալեանէն, որ այցելու ուսուցչուհի էր, որ կը զարմանայ, թէ Յարութը չկայ եւ դասաւանդութիւնը վերջացնելէն ետք անմիջապէս տնօրէնին քով կ’երթայ եւ կը պնդէ տնօրէնին, որ իր ամսականէն կտրէ եւ Յարութը վերադարձնէ դպրոց, որովհետեւ ան մեծ ապագայ կը խոստանայ։

Հետեւաբար, Յարութ Սասունեանը տեղեակ չէր եղած այս միջնորդութեան մասին, նոյնիսկ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք։ Այսպիսով, եթէ բարերարուհին չօգնէր, ան թերեւս հօրը քով կօշկակարի աշկերտ պիտի ըլլար եւ համալսարանական ուսում ալ պիտի չկարենար ստանալ, ոչ ալ իր ընտանիքին բարոյապէս եւ նիւթապէս նեցուկ պիտի ըլլար, նաեւ ատենին պիտի չկրնար օժանդակել մեր բոլոր հայկական դպրոցներուն Լիբանանի մէջ։

Պրն. Մովսէս Այնթապլեանն ալ հերթապահ եւ հայերէնի ուսուցիչս էր, որ շատ խիստ, բայց հայերէն լեզուին տիրապետած էր։ Հոգեկան գոհունակութիւն ունեցայ, երբ տարիներ ետք տեղեկացայ, որ Այնճարի Յառաջ վարժարանին տնօրէն եղած էր։ Այժմ հանգստեան կոչուած է եւ Այնճար կ’անըցնէ իր ժամանակը ընթերցանութեամբ։ Տարիներ առաջ Այնճար գացի դասընկերուհիիս հետ եւ երբ իմացաւ, որ  ես ալ տնօրէնուհի եղած եմ, ուրախութիւնն ու հպարտութիւնը անսահման էին։ Յաճախ առիթներով կը հեռաձայնեմ որպիսութիւնը հարցնելով։

Պրն․ Մովսէս Այնթապլեան՝ ձախին․ ոտքի, աջէն երկրորդը՝ Ազատուհի Գայսէրլեան․ 
նստած, ձախէն առաջինը՝ Կարօ Յովհաննէսեան։

Սուրբ Յակոբ դպրոցը թէ՛ ուսուցիչներով, թէ՛ աշակերտներով մեծ ներդրում ունեցած է հայ համայնքին, սակայն 1975ի քաղաքացիական պատերազմը եւ անկէ ետք տնտեսական, քաղաքական եւ ընկերային հարցերը շատ ազդեցին այս կրթական  կառոյցին վրայ, բայց շնորհիւ ազգային բարերար Գէորգ Չաթալպաշեանին ան վերանուանուեցաւ իր անունով եւ որոշ տարիներ վերելք արձանագրեց։ Ողբերգութիւնը սկսաւ, երբ մեծ թիւով հայ աշակերտներ մեր բոլոր դպրոցներէն օտար վարժարաններ յաճախելու մարմաջը ունեցան։ Աշակերտական թիւի այս նուազումին (56 հոգի) եւ այլ պատճառներով  2001-2002 տարեշրջանի աւարտին, այս հոյակապ կառոյցը փակուեցաւ, ուսումնական խորհուրդին որոշումով, անորոշ ձգելով փակուղիէն դուրս գալու որեւէ կարելիութիւն։ Այժմ լքուած եւ անփառունակ վիճակի մը մէջ է, այնպէս, որ ամէն անգամ, որ Սուրբ  Յակոբ եկեղեցին երթամ, ցաւով կը դիտեմ երբեմնի կիսաքանդ վարժարանս։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԿԱՄԱՅ ԱՅՑԵԼՈՒՆ

ՅԱՐՈՒԹ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

Վենետիկի ձմեռը պարտուած էր, իսկ գարունը՝ պայծառ ու յաղթական: Վանքին վաղ ժամերգութեան զանգը սկսած էր աւելի մարսելի դառնալ, երբ յանկարծ առաւօտեան խաղաղութիւնը անծանօթի մը աղիողորմ «այութօ, այութօ» օգնութեան կանչը սենեակիս փեղկերուն ճեղքերէն լոյսին հետ ներս խուժեց: Կարծես ժամը հինգն էր:

Ուշքի հազիւ եկած՝ մարդու մը պոռչտուքը կը լսէի: Խուցիս պաղ գետինը չափելէս ետք, բացի պատուհանս: Հեռուն, միջին տարիքի մարդ մը մինչեւ վիզը լճակին սառ ջուրին մէջ էր: Գլուխս հազիւ դուրս ցցած տեսայ, որ քանի մը փակ պատուհան անդին, մեծաւորիս փեղկերը եւս բաց էին: Հազիւ զիս տեսած՝ գլխով նշան ըրաւ ըսելով, «Հագի՛ր եւ իջնենք»:

Կը գիտակցէի որ պահը բացառիկ էր, ակամայ կը գտնուէի մարդասիրական յատուկ առաքելութեան մը առջեւ:  

Հասանք գետնայարկ եւ արագ քայլերով մօտեցանք Լիտոյին նայող վանքին հարաւային նաւամատոյցին: Այստեղ յոգնած կոնտոլ մը կար, որ կը ծառայէր վանքին ամենէն անմիջական 200 մեթրնոց կապին Լիտոյին հետ: 

Երկուքով թիավարեցինք դէպի անծանօթը, որ ձեռքերը վեր բռնած տակաւին անհասկնալի լեզուով մը աղիողորմ կը պոռար:

Մօտեցանք, անմիջապէս նաւակին ցռուկը բռնեց եւ ուզեց վեր բարձրանալ: Իր թաց հագուստները մարդուն քաշը կրկնապատկած էին: Քիչ մը բնազդ, ձայներու ելեւէջ, երկուստեք մեր ընելիքները հասկցանք: Խիստ ցուցմունքով վերջապէս կրցանք անկարելին դարձնել կարելի եւ այս հսկայ մարդուն բեռը յաջողեցանք մեր կոնտոլին վրայ հաւասարակշռել:

Իտալերէն չէր գիտեր: Մեր նաւամատոյց վերադարձը աւելի դժուար էր, դանդաղ, բայց յաջող: Մարդը կը դողար եւ հիփոթերմիայէ կը տառապէր: Բարեբախտաբար վանքին լուացարարութեան բաժինը եւ հագուստներու պահեստը այս մուտքին էին, բոլորն ալ կրօնաւորներու գործածութեան համար՝ սեւ կամ սպիտակ: Հայր Յարութիւն Պզտիկեանը նախ անձեռոցները երկարեց, ապա՝ ներքնաշապիկ, վարտիք եւ տարբեր չափի գուլպաներ: Մարդուն պիշ-պիշ նայուածքը, զարմանքի նշանները համրերու լեզուով էին եւ երեքիս ալ հասկնալի:  Մեր առաքելութեան իմ համեստ բաժինս ամբողջացած էր. մեծաւորս հրահանգեց ինծի ուղղուիլ եկեղեցի, առաւօտեան ժամերգութեան, դասընկերներուս միանալու համար:

Նոյն երեկոյ մեծաւորէն իմացանք այս մարդուն այդտեղ գտնուելուն մանրամասնութիւնները: Այդ գիշեր, այս օտարականը այցելած էր Վենետիկի Լիտոյի Քազինօն: Մեծ խաղցած եւ շահած էր մեծ: Վենետկեցի գողերը հետապնդած էին զինք, վերադարձի ճամբուն՝ կողոպտած եւ զինք հրած ջուրը: Բախտը դարձեալ ժպտած էր իրեն եւ ցած մակընթացութեան բերմամբ կրցած էր մաս մը լողալ ցեխոտ ջուրերուն մէջ եւ հասնիլ իր հասակի մակարդակին: Իր ետին գրպանի անձագրէն մեծաւորս իմացած էր իր նորվեկիական քաղաքացիութիւնը:

***

Ի սկզբանէ, Վենետիկը միշտ եղած է աշխարհի հետաքրքիրներն առինքնող մայրաքաղաքը: 

Մխիթար Սեբաստացիին այս կղզին մուտք գործելէն ի վեր, կղզին աշխարհի ամէն ծագերէն այցելուներ հրապուրած է: Անցեալի այցելուներու ցանկը պարունակած է արքայազուններ, ներառեալ Վենտիկի տոժեր, Նափոլէոն եւ Ժոզէֆին. թագաւորներ Իտալիոյ, Յունաստանի, Պուլկարիոյ, ռուս ցարեր, այլեւ այլ իշխաններ եւ ազնուականներ: Աւելի ուշ, այս անուններու շարանը նոյնպէս կը ներփակէ գրականութեան հսկաներ՝ ի միջի այլոց Սարոյեան, Հեմինկուէյ, Չարենց ու Իսահակեան: Իմ կեցութեանս ատեն տեսած եմ երաժիշտներ՝ Սթրավինսքին, Խաչատուրեանը, Ազնաւուրն ու Կառվարենցը: Եկած են եւ տակաւին անվերջ կը շարունակուի հոսքը հայ կամ օտար միջազգային դէմքերու:

Ի տարբերութիւն այս անուանի այցելուներուն՝ կը յիշեմ նաեւ օրը, երբ մեր մեծաւորին հետ վանքին արեւմտեան ափին քալելով, վարդարանի աղօթքի պահուն նշմարեցինք մարդ մը, որ մայրիներուն զով շուքին տակ խոտին վրայ պառկած կը մրափէր: Մեր մեծաւորը՝ Հ. Անդրէաս Ֆոկոլեան, պահ մը ընդմիջեց աղօթքը, մօտեցաւ մօրուանի մարդուն եւ հարցուց անոր ինքնութեան մասին: Անծանօթը բացաւ աչքերը, հանդարտ ժպտեցաւ եւ բացատրեց որ ինք յունական նաւու մը նաւապետն է, օր մը այցելած է Ս. Ղազար եւ սիրհարած այս կղզիին հանդարտութեան: Ամէն անգամ որ իր նաւը կայք կ’առնէ Վենետիկ, կու գայ այստեղ բացօթեայ, հոգեկան մտածականի, թէ՝ ընտրած է այս հասցէն պայքարելու համար իր նաւուն անվերջ թաւալող մեքենաներուն խուլ աղմուկին դէմ, գտնելու պատառիկ մը հոգեկան հանդարտութիւն իր ներքին ալեկոծումները խաղաղեցնելու համար:

Մխիթարեան վարդապետները մեզի կ’ըսէին, թէ 1800ականներուն վենետկեցիք օտարախօս այցելուները կ’ուղեւորէին Ս. Ղազար, քանի քաղաքին միակ տեղն էր, ուր վանականները կրնային, ի հարկին, ձեւով մը հասկնալ նոյնիսկ բաբելական լեզուները։ Այսպէս էր որ Լորտ Կորտոն Պայրոնը ուղարկած էին Ս. Ղազար, ուր մնացած էր երեք տարի, սիրած ու սորված հայերէն եւ քանի մը գործերը թարգմանած հայերէնի:

Ս. Ղազարի բացառիկ այցելուներուն համար հնուց վարչութիւնը լայնածաւալ տետրեր յատկացուցած է, որոնք կոչած են «Ոսկեմատեան»: Այստեղ իւրաքանչիւր ստորագրեալին տետրէն զոյգ մը մեծադիր էջ կը յատկացուի: Նշած նաւապետիս նման համեստ դասակարգի այցելուները, ինչքան ալ ուզեն, երբեք բախտը պիտի չունենան հասնելու այդ պատուին: 

Իսկ հիմա պահ մը վերադառնաք մեր պատմութեան նորվեկիացի անանուն այցելուին, որուն անցած գիշեր բախտը պահ մը լայն ժպտած էր, իսկ աւելի ուշ՝ իսկոյն մթագնած: Այդ վաղ առաւօտուն հասած էր այստեղ կողոպտուած, մահուընէ մազապուրծ, կիսասպառ, խղճացած, թաց ու սնանկ: 

Ի տարբերութիւն այս կղզիին անցեալի բոլոր միւս հիւրերուն, անոնք միշտ պիտի ուզէին դարձեալ այդտեղ այցելել, պեղելու հայ եւ օտար պատմութեան նշխարները: Սակայն, այս հսկայակազմ ակամայ հիւրը երբեք մտքին ծայրէն պիտի չանցընէր որեւիցէ ատեն վերադառնալ Ս․ Ղազար, նոյնիսկ եթէ ամբողջ աշխարհն ալ խոստանային իրեն…:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՐՈՆ ՅՈՎԱԿԻՄ

ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ

Պրն․ Յովակիմ մեր բնակավայրի պահակն էր: Կարճահասակ, ջղուտ, ճերմակ մազերով, դէմքը կանուխ կնճռոտած, եւ զօրաւոր, սեւցած բազուկներով, արդիւնքը՝ կիզիչ արեւու տակ երկար տարիներու աշխատանքի: Գիւղի մը մէջ ծնած ու մեծցած էր: Սորված էր արհեստ, բայց նաեւ՝ հողագործութեամբ զբաղած, ինչպէս բոլոր համագիւղացիները: Վարպետ շինարար մը եղած էր, եւ տնային բոլոր նորոգութիւններն ալ կրնար գլուխ բերել: Ուշ ամուսնացած էր, ունէր երկու փոքր երեխայ: Ընտանիքը քաղաք կը մնար ձմեռը, երեխաներուն ազգային դպրոց յաճախելուն պատճառով. գիւղ կ’այցելէին միայն շաբաթավերջին:

Պատերազմի օրեր էին: Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմը երկարած էր եւ անվերջ կը թուէր: Պատերազմի դրդապատճառները արդէն պղտոր էին մարդոց միտքերուն մէջ: Մարդիկ այլեւս չէին յիշեր, թէ ճիշդ ինչո՞ւ սկսած էր այս պատերազմը եւ ո՞ւր կ’երթար: Երէկուայ թշնամին դարձած էր այսօրուայ դաշնակիցը: Հակառակորդ զինեալները ամէն գիշեր պատնէշներու ետեւէն նախատինք եւ փամփուշտ կը փոխանակէին: Առաւօտեան, կրքերը եւ փամփուշտները սպառած, միասին թէյ կը խմէին եւ թմրեցուցիչ կը գործածէին, մինչ իրենց գլխաւորները գրասեղաններու ետեւ նստած զինամթերքի առեւտուր կ’ընէին:

Մեր տունը, այդ օրերուն, բնութեան ծոցին մէջ կը գտնուէր, քաղաքին վրայ հսկող բլուրներէն մէկուն վրայ: Մեր տան եւ դրացիներուն հողամասը փշաթելով շրջափակուած էր: Չեմ գիտեր, թէ ինչ օգուտ ունէր այդ փշաթելը. աղուէս ու գայլաշուն դուրս պահելո՞ւ համար էր արդեօք: Յամենայն դէպս անօգուտ էր զինեալներու եւ զինուորներու համար իբրեւ արգելք։ Անոնք կը մտնէին ներս կամայ կամ ակամայ: Պատերազմի երկար տարիներու ընթացքին, տարբեր երկիրներու պաշտօնական բանակները եւ անպաշտօն զինեալները մուտք գործեցին փշաթելէն ներս եւ իրենց աւերը թողուցին:

Հակառակ պատերազմական վիճակին, կեանքը կը շարունակուէր. մարդիկ կը թաղէին մեռելները, կ’աւլէին փշռուած ապակիները, կը նորոգէին տուները: Մարդիկ գործի կ’երթային, աշակերտները՝ դպրոց:  Զաւակներս մտերմացած էին պարոն Յովակիմի զաւակներուն հետ եւ մանկութեան անհոգ ժամեր կ’անցընէին միասին: Կը վազվզէին հոս ու հոն: Կը խաղային բնութեան մէջ, մանկական երեւակայութեան թռիչք տալով: Կը խաղային տուն-տուն, կռիւ-պատերազմ, իշխանուհի ու գորտ, պարիկ ու մոխրիկ: Այցելուները երբեմն զիս կը յանդիմանէին, թէ երեխաներս քիչ մը սանձարձակ կը մեծնային՝ վայրի այծերու նման: Պարոն Յովակիմ թէեւ երբեմն խստութիւն կը բանեցնէր երեխաներուն վրայ, բայց նաեւ փափուկ սէր կը ցուցաբերէր իրենց հանդէպ ու չէր զլանար իրենց մանկական ցանկութիւնները կատարել: Օր մը տախտակեայ գեղեցիկ նաւակ մը կերտեց տղեկիս համար, ուրիշ անգամ թռչուն որսացած էր աղջնակներուն համար, կամ օրօրոց մը կախած էր բարձր ծառէն: Ատկէ զատ եւ իր գործէն անկախ, փոքր պարտէզ մըն ալ մէջտեղ բերած եւ հետզհետէ ընդլայնած էր: Մի քանի թիթեղեայ ծաղկամաններ տեղի տուած էին անտառէն նոր իւրացուած եւ ծաղկաստանի վերածուած հողին, ուր թէ ծաղիկներ կը ծաղկէին, թէ  բանջարեղէններ կը մեծնային: Իր տնակը կը բաղկանար միայն մէկ սենեակէ ու փոքր խոհանոցէ մը: Ձմեռները ան կը վառէր երկաթեայ վառարան մը: Տնակը ծուխով կը լեցուէր, սակայն ինչ անուշ եւ գողտրիկ էր մթնոլորտը, երբ պատահէր որ հոն հաւաքուէինք: Կարծես այդ փոքրիկ սենեակին պատերը կ’ընդլայնէին, բոլորիս տեղ կ’ըլլար, օդը՝ տաքուկ, խօսակցութիւնը՝ մտերմիկ, ու մեր խմած թէյը՝որչա՜փ քաղցր:

Տարիները անցան: Տարբեր բանակներ եկան ու գացին: Բայց պատերազմը վերջ չգտաւ։ Ռազմավարական կարմիր գիծերը կը յառաջանային ու կը նահանջէին: Մեր տան ետեւը, շոճիներու պուրակին եզերքը հրետանի մը զետեղուած էր: Օր մը, երբ փոքրիկներս դպրոցէն բերելով ինքնաշարժս կը շարէի տան կողքին, նկատեցի որ զինուորները հրետանիին ծպտանքը (camouflage) կը վերցնէին: Մինչեւ այսօր կը զարմանամ, որ արթնամտութիւնը ունեցայ երեխաներուն հրամայել, որ անմիջապէս վազեն ու երթան, ապաստանին պարոն Յովակիմին քով: Մէկը ուզեց հեծանիւը հետը տանիլ, միւսը ըսաւ, թէ անօթի էր, միւսն ալ, չեմ գիտեր, արդէն կօշիկները հանած էր…: Երկրորդ ազդարարութեանս արդէն բոլորս դուրս նետուեցանք: Հրետանին արձակեց ռումբը:

Վարժուած էինք վախի զգացումներուն, լարուած վիճակներուն, մուխերուն ու ծուխերուն, ռումբերու եւ հրթիռներու սուլոցներուն ու պայթումներուն: Բայց կային օրեր, երբ մթնոլորտը անսովոր լարուած կ’ըլլար եւ ծանր կը կշռէր, նոյնիսկ եթէ ոչ սլոց ըլլար, ոչ պայթում, ոչ ալ կրակ: Երբեմն այս կը պատահէր գալիք աղէտներու նախօրեակին:

Այդ առաւօտ, պարոն Յովակիմը մեր տուն մտաւ: Հազուադէպ էր, որ ինք մեր տուն մտնէր: Մեր շփումները ընդհանրապէս դուրսը կ’ըլլային: Ինք միշտ զբաղած կ’ըլլար այս կամ այն գործով, գիշերներն ալ կանուխ կը քնանար: Այդ օրը դէմքը խաղաղ էր: Կնճռոտ երեսը մեղմացած, ներքին լոյսով մը լուսաւորուած էր կարծես: Այդպէս չէի տեսած զինք երբեք։ Ձեռքը երկնցուց եւ այտս շոյեց ու մեկնեցաւ: Անակնկալ էր, բայց չմտածեցի երկար ու անցայ առօրեայ գործիս: Երեկոյեան իր տնակէն, որ մեր բնակավայրի զառիվարին յատակն էր, բնակավայրի ներքին գիծով հեռաձայնեց, խնդրելով որ ամուսինս շուտ գար ու զինք քաղաք հասցնէր: Այդ օրերուն չկային ձեռաց հեռաձայններ եւ քաղաքի հեռաձայնային գիծերը ընդհանրապէս անգործածելի էին: Քանի անգամ փորձեցի: Անօգուտ էր. գիծ չկար: Պարոն Յովակիմ քանի մը անգամ հեռաձայնելով թախանձեց, որ ամուսինիս լուր տայի: Վերջապէս լսեցի մեր ինքնաշարժին ծանօթ ձայնը, որ բլուրն ի վեր կը շտապէր: Ամուսինս ինծի յայտնեց, որ ինք անմիջապէս քաղաք պիտի վերադառնար. աւելցուց նաեւ, թէ պարոն Յովակիմը՝ լոգցած ու ածիլուած, իր տաքըմը հագած, անձնաթուղթը՝ կուրծքին գրպանը, տունը՝ մաքրած ու շտկած, մուտքին իրեն կը սպասէր: Կարծեմ ճամբրուկ մըն ալ պատրաստած էր, բայց վստահ չեմ:

Ժամերը անցան. արեւը մար կը մտնէր: Ելեկտրականութիւն չկար տան մէջ: Ամուսինս ուշացաւ: Հեռաձայնել անիմաստ էր: Ես մտահոգ էի եւ անդադար պատուհանէն դուրս կը նայէի, յուսալով որ տեսնէի մեր ինքնաշարժին բարձրանալը բլուրին վրայ: Ձայն-ձոյն չկար: Մէկ անգամ ինծի թուեցաւ, թէ ճերմակ ստուեր մը կը բարձրանար դէպի մեր տուն: Գամուած մնացի պատուհանին: Պատկերը կրկնուեցաւ: Աչքերս յառած մնացին այդ պատկերին: Ստուերը անհետացաւ:

Գրեթէ կէս գիշեր էր, երբ ամուսինս տուն եկաւ: Ես արդէն քունի անցեր էի: Ան պատմեց, թէ պարոն Յովակիմին հետ հանգիստ զրուցած էր ամբողջ ճանապարհին ընթացքին, եւ երբ իր տունը հասած էին, պարոն Յովակիմ երիտասարդի մը պէս մագլցած էր աստիճանները, գրեթէ վազած, եւ հազիւ կինը դուռը բացած էր, ինքզինք նետած էր կնոջ թեւերուն մէջ ու հոգին աւանդած․․․:

Աւելորդապաշտ չէի: Բայց յաջորդող օրերուն չէի կրցած չվերյիշել ու չխորհրդածել այդ անսովոր երեւոյթներուն վրայ, որոնց ականատես եղած էի: Արդեօք իսկապէս մահուան հրեշտա՞կը իրեն այցելած էր այդ օրը ու զինք խաղաղօրէն առաջնորդած դէպի անդի աշխարհ: Չեմ գիտեր: Միայն կրնամ հաստատել, որ պարոն Յովակիմ լաւ անուն ու յիշատակ թողուց երկրային աշխարհին մէջ: Ու կը բաւականանամ միտքս բերելով Լերան Քարոզին ընթացքին Քրիստոսի ըսած այս խօսքերը. «Երանի անոնց, որ սիրտով մաքուր են, որովհետեւ անոնք պիտի տեսնեն զԱստուած»։ Երանելի մարդ էր պարոն Յովակիմը:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԼԵ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ
 
94
(1-2 Մարտ 2021, գիշեր)
Գիրքեր են, շարուած ու դիզուած, եւ անցողակի կը նշուի, որ Սովետական Հայաստանի հրատարակութիւն են, ու կ’առարկեմ, որ ակներեւ է, կողքերէ՛ն իսկ, որ անոնք ժամանակներէ են աւելի հին, եւ մատուցուածն հիմա ճակնդեղ է, մազմզո՛տ, ախորժաբե՞ր պէտք է գտնեմ, բայց անո՜ւշ տեսակէն է եթէ՝ ինչո՞ւ չէ, կը համտեսեմ, ու, մինչ կը մտմտամ, որ թերեւս գոյնն է նշանակալից, հանրահռչակ դերասան Ահմատ Զաքին, քաղցկեղէն հիւծած, մահն այնքան մօտ, կ’անտեսէ զիս բոլորովին, ու կ’ուղղուի դէպի հաւաքը, ուր կը լսուի «Մեր Հայրենիք»ը, բայց չեմ կրնար կռահել, խառնուած են բառերն իրարու, ու կարծես ինծի ձգուած է որոշել, թէ ո՛ր տարբերակն է…:

95
(2-3 Մարտ 2021, գիշեր)
Սեղանի շուրջ ենք, ժողով է կ’երեւի, մասնակիցներէն մին զբաղ է կողմնակի խօսակցութեամբ, ու բարեկամաբար ի կարգ կը հրաւիրեմ զինք. «Պարոն Սամի՛ր», բայց այնտեղերը չէ, ու կը դիմեմ կատակի, անունն հոլովելով լեզուի արտօնած – եւ ի՞նչ գիտնամ՝ չարտօնա՛ծ – կերպերով. «Պարոն Սա՜մեր, Սա՛մար, Սամմա՜ր, Սամմո՜ւր, Մասմա՛րա, Մասամի՜րօ», ու ներկաներն ինծի կը նային յայտնի կասկածանքով, ի՞նչ յանցանք գործեցի, եւ մեկնումի պահուս անոնցմէ մին կը յուսայ որ կրնամ զինք տուն հասցնել, ու կը չքմեղանամ, ճշմարտօրէն, որ առանց ինքնաշարժի եմ եւ ժամադրութեան ալ պէտք է հասնիմ, ու վերելակ մտնելով կը մտածեմ, թէ արդեօ՞ք ենթադրեալ առաջարկի մը կ’ընդառաջէր, ու երբ երկու-երեք տարեկան աղջնակ մը թեւաբաց դուրս կը վազէ սանդուխին քովէն, գրկուելու իր փափաքէն կը խուսափիմ ու արագօրէն կը բարձրանամ, եւ հանդիպումն ինչո՞ւ ամայի տանիքին վրայ պիտի ըլլար…:


Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:
 

ՎԵՐԱՄՈՒՏ

ՆԱՐՕՏ ԵԱՆԸՔՕՂԼՈՒ ՔԸՅՄԱԶ

Մանկութիւնէս ի վեր վերամուտները միշտ պատճառ դարձած են սրտիս տրոփելուն։ Կը յիշեմ մանկապարտէզի վերամուտս․ որքան վախկոտ քայլերով ներս մտած էի դպրոցէն եւ դասարանէն։ Ամէն ինչ օտար էր ինծի, բացի մօրմէս ու հօրմէս։ Քանի վայրկեանները անցան, ես ինքս հայ դպրոցի երդիքին տակ սկսայ ապահով զգալ։ Ինչպէս ամէն աշակերտ, ես ալ հոն սորվեցայ շատ բաներ, թէ ուսման եւ թէ կրթութեան վերաբերեալ։ 

Այս յուզումս տարինե՜ր տեւեց։ Ամէն վերամուտ, «արդեօք ո՞ր ուսուցիչը մեր դասարանին պիտի դասաւանդէ» հարցումին պատասխանը եւ վարժարանիս երդիքին տակ ընկերներով դարձեալ միասին ըլլալու գաղափարը պատճառները կը դառնային յուզումիս։  

Նախակրթարանէն շրջանաւարտ ըլլալէ յետոյ, երբ առաջին վերամուտը հասաւ, լեգէոնի մէջ կրկին սկսայ մանկապարտէզի այդ փոքր աղջկան նման յուզուիլ։ Կրկին սիրտս կը տրոփէր ու ոտքերս կը դողային։ Նոր մթնոլորտ մը՝ անծանօթ ուսուցիչներով եւ ընկերներով լի։ Հոս ալ շուտով վարժուեցայ, որովհետեւ նորէն զիս գրկած էր հայ դպրոցը ապահով եւ զօրաւոր թեւերով։ Նման մանկապարտէզի,  նախակրթարանի եւ միջնակարգի շրջաններուն, լեգէոնի շրջանս ալ ինծի սորվեցուց շատ մը բաներ թէ ուսման եւ թէ կրթութեան տեսակէտէ։ Չորս տարի շարունակ հոն ալ վերջ չգտան վերամուտի յուզումներս։ 

Համալսարանի շրջանաւարտութենէս յետոյ, իբրեւ անգլերէնի ուսուցչուհի վերադարձայ հայ դպրոց։ Շուտ անցած էին տարիները։ Մանկապարտէզի շրջանիս աչքիս խոշոր երեւցող, հասակս անցնող ամէն ինչ հիմա բնական էր։ Արդեօք ե՞ս մեծցած էի թէ ոչ շէնքերը, առարկաները պզտիկցած էին։ Այդ օրը տարբեր յուզում մը գրաւած էր զիս։ Մանկութենէս ի վեր երազած էի ուսուցչուհի ըլլալ, եւ հայ վարժարանի մը մէջ դասաւանդելու երազս իրականացած էր։ Շուրջս լեցուն էր աշակերտներովս, եւ այդ պահուն ասկէ մեծ որախութեան պատճառ մը չկար ինծի համար։ 

Այս տարի ալ տարբեր յուզում մը կը գրաւէ զիս, որովհետեւ քորոնա համաճարակի պատճառաւ մէկուկէս տարիէ ի վեր հեռու էինք դպրոցներէն։ Սեպտեմբերի առաջին Երկուշաբթի օրը պիտի վերամիանանք մեր վարժարաններուն, աշակերտներուն։ Ամէն առաւօտ կրկին մեր առաջին բոյնէն՝ տունէն ելլելով պիտի թռչինք դէպի մեր երկրորդ տունը՝ հայ դպրոց։ Նորէն աչքիս առջեւէն պիտի անցնին բոլոր վերամուտներս, նորէն սիրտս պիտի տրոփէ, աչքերս պիտի արցունքոտին, թէ ես եւ թէ շատ մը ընկերներս, ինչպէս միշտ, լաւ խօսքերով, ջերմ յիշատակներով եւ տաքուկ յուզումով պիտի յիշենք մեր նախկին վարժարանները։ Որովհետեւ հայ վարժարանը ոչ միայն դպրոց, այլեւ բոյն մը կ՚ըլլայ հայ զաւկին համար։ Հոն կը յիշենք մեր տան մէջ պահած մեր բոլոր աւանդութիւնները՝ հաւկիթ ներկելու, չէօրէկ եփելու, տօնածառ շտկելու, տարեդարձ տօնելու, եւ միշտ շատ մօտ կը զգանք մենք մեզի։ Ինչպէս գրած է Մուշեղ Իշխան՝ «Հայ լեզուն տունն է Հայուն»․ այս խօսքէն մեկնելով՝ հայ վարժարանն ալ կը դառնայ բոյնը հայուն։ 

Յուսամ դեռ երկա՜ր տարիներ աշխարհի վրայի բոլոր հայ վարժարանները բանան իրենց դռները եւ դառնան բոյներ մեր հայ զաւակներուն համար։ 

Փա՛ռք հայեցի դաստիարակութեան։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՑԱՆԿ

8 Օգոստոս – 8 Սեպտեմբեր 2021

ԱՐՁԱԿ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԻԷ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
9 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԻԸ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
11 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԻԹ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
17 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (Լ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
19 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԼԱ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
22 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԼԲ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
24 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԼԳ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
30 Օգոստոս 2021

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԼԴ․)
ՎԱՐՈՒԺԱՆ
3 Սեպտեմբեր 2021

ԱԿՆԱՐԿ
ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԷ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
11 Օգոստոս 2021

Ի՞ՆՉ Է ՀՈԳԸ
ՆՈՒԷՐ ՆԵՐՍԷՍԵԱՆ
11 Օգոստոս 2021

ՅՈՅՍԻ ՆՇՈՅԼ
ԴԱԼԱՐ ՔԱՀՔԷՃԵԱՆ ՇԷԿՈՅԵԱՆ
15 Օգոստոս 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԸ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
15 Օգոստոս 2021

ՀԱՐՍՆԻՔԸ
ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ
19 Օգոստոս 2021

ԾԻՐԱՆԻ ԱՆՈՒՇՍ
ԱՆԻ ԹՈՒՃԵԱՆ ՍՈՂՈՅԵԱՆ
19 Օգոստոս 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԹ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
19 Օգոստոս 2021

ՇԻՐԱԿԻՆ ՏՈՒՓԸ
ՆԱՐՕՏ ԵԱՆԸՔՕՂԼՈՒ ՔԸՅՄԱԶ
21 Օգոստոս 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԺ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
24 Օգոստոս 2021

ԶՈՒԱՐՃԱԼԻՔ
ՅԱՐՈՒԹ Գ․
24 Օգոստոս 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԺԱ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
27 Օգոստոս 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԺԲ․)                                                        
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
2 Սեպտեմբեր 2021

ԴԵՂԻՆԸ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
2 Սեպտեմբեր 2021

ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐՈՒ ԵՒ ՄՏԱԾՈՒՄՆԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀ
ՆԱՐՕՏ ԵԱՆԸՔՕՂԼՈՒ ՔԸՅՄԱԶ
6 Սեպտեմբեր 2021

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԺԳ․)                                                       
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
6 Սեպտեմբեր 2021

ՊԱՏՄՈՒԱԾՔ
ՅԱՆՑԱՆՔԸ
ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ
10 Օգոստոս 2021

ԹՓՌՏՈՒՔ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
16 Օգոստոս 2021

ԳՐԱԳԷՏՆ ՈՒ ԽՈՀԱՐԱՐԸ
ԳԱՐԻՆ ԱՔԱԼ
18 Օգոստոս 2021

ԱՆԱՐԴԱՐ ԱՇԽԱՐՀ
ՏԻԱՆԱ ԱՔՄԱՆ
6 Սեպտեմբեր 2021

ԹԱԼԻՆԸ ԵՒ ԾՈՎԱԿԸ (Ա․)
ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ
6 Սեպտեմբեր 2021

ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
ԿԵԱՆՔԻ ԸՆԹԱՑՔԷՆ (Ե․)
ՍԵՐՈՎԲԷ ՕՏԱՊԱՇԵԱՆ
11 Օգոստոս 2021

ՀԱՅԵՐԷՆԸ, ՄԵՐ ԴՊՐՈՑԸ ԵՒ ԱՅՍՕՐ
ԳՐԻԳՈՐ ՀԱԼԼԱՃԵԱՆ
11 Օգոստոս 2021

ԴՐԱՑՈՒՀԻՆ
ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ
18 Օգոստոս 2021

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ԾԱՌԸ
ԳՐԻԳՈՐ ՀԱԼԼԱՃԵԱՆ
23 Օգոստոս 2021

ՀԱԼԷՊՑԻ ՏԱՒՈՒՏԸ
ՅՈՎՆԱՆ ԿԻՐԱԿՈՍ
1 Սեպտեմբեր 2021

ԱՆՍՈՎՈՐ ԲԱՐԵԿԱՄՈՒԹԻՒՆ
ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ
3 Սեպտեմբեր 2021

ԱՌԱԿ
ԿՏՑԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
9 Օգոստոս 2021

ՀԵՔԻԱԹ
ԾԻԱԾԱՆԻՆ ԳՈՅՆԵՐԸ (Գ.)
ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ
22 Օգոստոս 2021

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԹԱԼԻՊ ԹԱԼԷՊ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
20 Օգոստոս 2021

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԾԲ․)
Ծ․ Թ․ ՊԱԼԵԱՆ
22 Օգոստոս 2021

ՀԻՄԱ ԵՍ ԻՄ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
26 Օգոստոս 2021

ՅԱՆՑԱՒՈՐԸ
ԼԻԱՆԱ ՊԷՆԼԻ
30 Օգոստոս 2021

ՉԿՈՐՍՆՑՈՒՑԱԾՍ
ԿԱՐԻՆԷ ՊԱՏԱԼԵԱՆ
2 Սեպտեմբեր 2021

ՄԱՏԵՆԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ
ԿՆՔԱՀԱՅՐԸ
ՅԱԿՈԲ ՕՇԱԿԱՆ
7 Սեպտեմբեր 2021

ՅԱԿՈԲ ՕՇԱԿԱՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆ ԳՈՐԾԵՐ (1)
«ՍՓԻՒՌՔ» ԳԻՏԱՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ԿԵԴՐՈՆ
9 Սեպտեմբեր 2021

ԱՇԱԿԵՐՏԱԿԱՆ ԱՆԿԻՒՆ
ԻՆՉՈ՞Ւ
ՍԵՒԱԿ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ
21 Օգոստոս 2021

ԿՈՐՍՈՒԱԾ ՓՈՔՐԻԿՆԵՐԸ
ՆԱՆԱՐ ՇԷԿՈՅԵԱՆ
23 Օգոստոս 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԽԱՄՈՐՃԸ

ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ

Ծխամորճը գզրոցում է,
լուցկու եւ ծխախոտի արանքում։
Ծխելը արգելուած է՝
տարածուելը, մօտենալն
ու անցնելը, մենակ թողնելը,
խօսքի պէս ցնդելը,
ծուխը, որ զգեստներին կպնում,
պաղում եւ գարշահոտի վերածւում,
կախման կէտերի նման,
որոնց արանքում horror vacuiն է ծուարել։ 
Քանիներ են ծխամորճին ընկերակցել
եւ սուրճի կամ վիսկիի գաւաթը
բերնին մօտեցրել եւ ծուխերի արանքում
Jazz լսել եւ պատուհանից դուրս անցորդներ
փնտռել, որոնք սակայն ցնդել են
եւ անծանօթ քայլերով մօտեցել
վերջակէտին, 
սրճարանների դռներին,
որոնք տեւական բացւում ու փակւում են՝
գզրոցների նման։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: