ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԲ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊԺԱ․
Դուք Արեւմտեան Հայաստան ունիք ալ իրենք Արեւմտեան Ազրպէյճան չո՞ւնին։ Նոյնիսկ միւսները պիտի համարձակէին Եւրոպան Արեւմտեան Թուրքիա անուանել, Օսմանեան Կայսրութեան կորուսեալ հողերը։

ՌՊԺԲ․
Էշը իր լէշին մասին քերթուած մը գրէր է, լէշն ալ զարմացեր, էշացեր է։

ՌՊԺԳ․
«Կղզի նման չիք մեր Կիպրեայ», այսինքն՝ «Մեր Կիպրոսին նման կղզի չկայ»․․․ Ասքան տարի է կ’երգենք աս տողը, նոր հասկցանք, թէ՝ ինչո՞ւ համար։ Պարզապէս որովհետեւ հոն բանաստեղծ մը կը բնակի, հոգ չէ թէ նոր յայտնաբերուած, հոգ չէ թէ սխալ ուղղագրութեամբ գրող, հոգ չէ թէ․․․
Այս իսկ պատճառով ասկէ յետոյ պիտի երգենք՝ «Կղզի նման չիք չիք չիք մեր Կիպրեայ»։

ՌՊԺԴ․
Եթէ մեր ըրածը բանագողութիւն է, ձեր ձեռքէն քաքագողութիւն իսկ չի գար։ Մեր ըրածը հասկնալու համար առնուազն խաչագող պէտք է ըլլալ։

ՌՊԺԵ․
Հիմա Հայաստանի սահմաններուն վրայ կրակոց կամ զոհ ունինք, բայց վարժուեցանք արդէն աս բաներուն։ Բնական են։ Վաղը եթէ Երեւանի փողոցներուն մէջ հայ-թուրք ընդհարումներ ու վէճեր ըլլան փողոցին մէջ եւ կողմերը իրարմէ զատելու ըլլանք, արդէն ատ բարքերուն ալ վարժուած կ’ըլլանք։

ՌՊԺԶ․
Ուղեղ կոչուածը թմրած է։ Տեղ մը շռայլութիւնը զարկած է, տեղ մը՝ մռայլութիւնը։ Տեղ մը՝ ծովը, ուրիշ տեղ՝ անապատը։ Ջուրն ու արեւը նոյն հարուածը հասցուցած են, նոյն արդիւնքին հասցուցած են, որ ցամքին ընդմիշտ եղածն ու չեղածը։ Տեղ մը քնացած են, ուրիշ տեղ մը՝ սատկած։ Տեղ մը սառած, այլուր՝ խանձած։ Բայց․․․ դուն իրե՛նց հարցո՛ւր։

ՌՊԺԷ․
Կ’ըսեն՝ Ազգային բարերար․․․ բարերար մը օր մը ապազգային եղա՞ծ է։

ՌՊԺԸ․
Դրամին համն ու հոտը առնողը Կիւլկիւլեանին տիւտիւկը կը փչէ, «Կիւլկիւլեանը սանկ է, Կիւլկիւլեանը նանկ է» ըսելով մարդիկը գրպաննին կը լեցնեն։ Կիւլկիւլեանն ալ իսկապէս կ’ուրախանայ, որ ինք սանկ կամ նանկ է։ Դուն ալ գրպանդ լեցո՛ւր, ազգին ալ, հայրենիքին ալ գրպանէն առնելով, եթէ պէտք ըլլայ։

ՌՊԺԹ․
Խմբավառ կուսակցութիւնը հաւաքած է 80է վեր տարիք ունեցող բանախօս եւ ունկնդիր, նստած են սեղաններու շուրջ եւ յետպատերազմեան քաղաքական վերլուծում կը կատարեն։ Տարիքի բերումով մարդոց ականջը ծանրացած է, լաւ չեն  լսեր եւ մէկ ձայնի վրայ կը պոռան ոմանք։ Մէկ կողմէ կը մխիթարուիս մտածելով, որ մարդիկ գերեզմանէն քանի մը քայլ ասդին դեռ օրուան քաղաքականութեամբ հետաքրքրուած են, կը տագնապին, միւս կողմէ միամտութեան, զաւեշտի, ողբերգութեան խառն ու հիւանդագին մթնոլորտին դիմաց կը զարմանաս որ ի՞նչ ըսես։  

ՌՊԻ․
«Մենք պատերազմ չկորսնցուցինք, ճակատամարտ կորսնցուցինք», որ թարգմանի՝ «մենք դէմքերնիս չկորսնցուցինք, միայն ճակատնիս կորսուած է, բայց տեղը գիտենք ուր է, եթէ պէտք ըլլայ՝ կ’երթանք ու կը բերենք»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԻԲ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


65

(18-19 Յունուար 2021, գիշեր)

Կը յայտնաբերեմ որ ո՛չ միայն ես, այլ ամէ՛ն ոք զանց առած է դէմքը ծածկել եւ օդն ալ դարձեր է անշնչելի, հարկ է անյապաղ անջատուիլ բազմութենէն, որ չես գիտեր ինչո՞ւ նստած է եւ ի՞նչ ընելու, ու կարծես հարկն ունենայի մեկնումի պատրուակ մը ներկայացնելու, եւ դիմացս նստած մարդուն, ու հաւանաբար իր կերպարանքին թելադրութեամբ, թէեւ նպատակ չունենալով վիրաւորել զինք, ո՛չ ալ՝ իրաւունք անշուշտ, գլուխս շարժելով կը բացատրեմ. «Խոզանո՜ց է», ու կ’ելլեմ դուրս, որ սակայն բոլորովին դուրս չէ, այլ կարծես ընդունելութեան սենեակ մը, ուր հնոճ բազկաբազմոցի մը ճիշդ մէջտեղը նստած է մահմետական կրօնաւոր մը – ‘Ալի Կօմա’ա՞ն, – որ ձեռքերը անզգալաբար կը տարածէ ու նոյնիսկ երբ թերեւս ամօթի զգացումով ետ կը քաշէ, հարկ է հասկնալ որ իր աջ կամ ձախ կողմը տեղ գրաւելը կը համարէ անընդունելի, թէ՛ չեմ համարձակիր, թէ՛ ալ կը հակիմ իրաւունք տալու, քանի ընտրեր է այս առանձին նիստը ինքզինքն ազատ պահելու համար վարակումէ, ուստի դէպի ձախ կը շեղիմ եւ ապակեպատ կիսաբաց դռնէն կը լսեմ կաթողիկէ կրօնաւորի մը ձայնը – Գահիրէի Գուսա՞ն եպիսկոպոսին, թէ Պոլսոյ Զէքիեան արքեպիսկոպոսին, իրարու կը նմանցնեմ, – որ այցելուներէ կը խնդրէ, շատ քաղաքավար եւ անուշ նոյնիսկ շեշտով, մեկնիլ, բայց կը տնտնան կ’երեւի, ու կը մնայ ինծի ճամբաս շարունակել, մտածելով որ այս հանդիպումները պատահական էին սոսկ եւ անհեթեթ է խորհրդանշական որեւէ իմաստ կցել, բայց ո՞ւր երթամ հիմա, շրջապատն ամբողջովին անծանօթ է, այլ ահաւասիկ տուն մը, որ ծանօթ կը թուի ինծի, սակայն ե՞րբ անցած եմ առջեւէն, մտա՞ծ եմ արդեօք, բարձրացա՞ծ՝ աստիճաններէն, ո՞ւր տեսած եմ, ո՞ւր, ո՞ւր, կ’անդրադառնամ՝ ոչ իսկապէս, այսինքն ոչ՝ արթուն, աներկբայօրէն գիտակի՛ց վիճակի մէջ, այլ… երազի, այո, երազի, պատկերն յստակ է, թէեւ մտած չըլլամ, այլ միայն անցած առջեւէն, տպաւորուած թէեւ, անմոռանալիօրէն ուրեմն, եւ ամենայն վստահութեամբ կրնամ մտնել ու բարձրանալ, գիտնալով որ պիտի գտնեմ թագաժահրէն ապահով ապաստան:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԱԽՈՒԱԾԸ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Կամաց մը հիւրասենեակին դուռը բացաւ, ներս մտաւ: Գիտէր, արտօնուած չէր,  առանց մէկու մը ներկայութեան հոն պիտի չմտնէր: Գործերուն լմննալէն ետք հիւրասենեակին դուռը կը փակուէր, մինչեւ որ պէյը գործէն վերադառնար: Երբ հանըմը եւ պէյը հիւրեր ունենային, անոնց ներկայութեան կրնար հիւրասենեակ  մտնել եւ հիւրերուն սպասարկութիւն ընել աւագ սպասուհիին հետ:

Այն գիշեր հանըմը եւ պէյը տունը չէին: Աւագ սպասուհին ալ իր սենեակը քաշուած, շատոնց խոր քունի մտած էր: Սպասուհին մատներուն ծայրին վրայ իր սենեակէն ելաւ եւ ուղղուեցաւ դէպի հիւրասենեակ: Կամաց մը դուռը բացաւ. հիմա ներսն էր: Չէր կրնար լոյսը վառել, եթէ մէկը տեսնէ՞ր: Ուղղուեցաւ խմիչքի սեղանիկին, բաժակ մը առաւ, լիքէօր լեցուց: Բաժակը ձեռքը սկսաւ դառնալ սենեակին մէջ: Սպիտակ գիշերանոցին օձիքը քիչ մը բացաւ եւ թեւերը վեր սոթտեց․ այնպէս կը թուէր, թէ թեւերը եւ կուրծքին մասը հոլանի էին, վրայինը խնճոյքի մը հագած գիշերազգեստ մըն էր հիմա, որուն կուրծքին մասը զարդարուած էր փայլուն քարերով: Կը ժպտէր, գլխու թեթեւ շարժումներով աջ ու ձախ կը բարեւէր, աչք պտտցնելով աթոռներուն եւ թիկնաթոռներուն վրայ: Շատ հիւրասիրութիւններ կը կատարուէին տան մէջ եւ ինք միշտ դրան քով կանգնած՝ պատրաստ կը սպասէր՝ հրահանգները կատարելու համար: Այս գիշեր սպասուհի չէր, այլ տան հանըմն էր: Անոր պէս կը քալէր, կը բարեւէր եւ պչրոտ շարժումներ կ’ընէր: Ատեն-ատեն գաւաթը կը հոտուըտար. ալքոլին հոտը իր մէջ կը քաշէր: Յանկարծ կառչեցաւ թիկնաթոռին ոտքին եւ հաւասարակշռութիւնը կորսնցուց ու լիքէօրը թափեցաւ վրան: Պահ մը չհասկցաւ պատահածը, սակայն երբ փորին վրայ զգաց թացութիւնը, կայծակի արագութեամբ դուրս ելաւ հիւրասենեակէն: Եթէ տանտէրերը գային, տեսնէին պատահածը եւ մանաւանդ հիւրասենեակին մէջ ձերբակալէին զինք։

Գաւաթը տեղը դրուած՝ շիշին բերանը գոցուած էր, ոչ ոք կար հիւրասենեակին մէջ: Միայն ինք պիտի գիտնար պատահածը, ինք իր վկան էր: Անմիջապէս վրան փոխեց, գիշերանոցին արատած մասը լուաց: Եթէ պատահածը մէկը գիտնար, յաջորդ օրն իսկ առանց հարցուփորձի ինքզինք դրան առջեւ կը գտնէր: Ո՞ւր կ’երթար, ի՞նչ կ’ընէր: Ոչ ոք ունէր:

8 տարեկան էր, երբ տան սպասուհին եղած էր: Հայրը, բազմազաւակ մարդ, չէր կրցած խնամել զաւակները, որոնք վեցէ աւելի էին: Փոքրիկը որոշ գումարի մը փոխարէն որպէս սպասուհի վաճառուած էր հանըմին եւ պէյին: Սպասուհին հանըմէն վախցած էր, սակայն պէյը հանդարտ մարդ էր, լաւ կը վարուէր հետը: Մօր սէրը յագեցուցած էր զինք աւագ սպասուհիին ծոցին մէջ: Ան մօր մը պէս շոյած եւ սանտրած էր մազերը: Օր մը օրանց աւագ սպասուհիին խօսքէն դուրս չէր ելած: Մինչեւ դաշտանի շրջանը պառկած էին միասին: Հիմա 14 տարեկան էր: Օրէ օր կը գեղեցկանար, այլեւս երիտասարդուհի մըն էր: Մէջքը բարակ էր, կոնքերն ու նորափթիթ կուրծքերը կազմուած էին: 

Հազիւ անկողին մտած էր, լսեց, որ փողոցին դուռը բացուեցաւ ու գոցուեցաւ: Տնեցիները եկած էին: Ամէն կողմ հանդարտ եւ մութ էր, անոնց ոտնաձայներուն ականջ տուաւ․ ննջասենեակ ուղղուեցան եւ դուռ մը գոցուեցաւ: Լռութիւն տիրեց: Սպասուհին երկար շունչ մը քաշեց, պատին դարձաւ ու քնացաւ: Յաջորդ առաւօտ երբ արթնցաւ, առաջին գործը եղաւ գիշերանոցը քննել. չորցած էր եւ ալքոլի հետքը չէր մնացած: Վտանգը անցած էր: Անմիջապէս սանտրեց մազերը, կապեց եւ զգեստը հագաւ: Քիչ վերջ հանըմին նախաճաշը պիտի տանէր: Հիւրասենեակ պիտի մտնէր, աչքին ծայրովը կրնար շուրջը քննել: 

Աւագ սպասուհին նախաճաշի ափսէն յանձնեց անոր, եւ ըսաւ, որ ուշադիր ըլլայ։ Հանըմը սեղանին գլուխը նստած էր: Քնատ կ’երեւէր. ինքն ալ քնատ էր, օրուան գործերը կարգադրելու պահուն պէտք է, որ ուշադիր ըլլար: Ափսէին մէջինները սեղան դրաւ, դռնէն ելլել կը պատրաստուէր, երբ հանըմը ձայնեց: 

– Մէջտեղէն մի՛ կորսուիր, նախաճաշէն ետք հետդ խօսելիքներ ունիմ:

Ո՜հ, չըլլայ թէ հանըմը բան մը նշմարած ըլլար. չէր կրնար իրականութիւնը պատմել: Միայն կէս ժամուան համար հանըմ եղած էր: Եթէ բան մը հարցնելու ըլլար… կը ստէր: Ի՜նչ պիտի խօսէր արդեօք: Պէյն ալ չկար, կանուխէն գործի գացած էր:

Դողդոջուն քայլերով հիւրասենեակ մտաւ: Ձեռքերը փորին վրայ իրարու միացուցած կեցաւ հանըմին դիմաց: Հրահանգներուն կը սպասէր:

– Հրամեցէ՛ք, հանըմս:

– Ձայնդ կը դողդողայ, ինչո՞ւ: Այլեւս 14 տարեկան երիտասարդուհի մըն ես:

Սպասուհին գլուխը բարձրացուց եւ շշմած նայեցաւ:

– Երէկ մեր հին բարեկամներուն այցելեցինք: Միասնաբար որոշեցինք, որ այլեւս հոն աշխատիս: Պիտի ամուսնանաս անոնց սպասաւորին՝ Մուրատին հետ:

Առարկաները սկսեր էին շուրջը դառնալ: Գաւաթները կը կոտրէին: Իւղանկարներուն շրջանակները կը ճաթռտէին: Ամուսնանա՛լ, այս տունէն բաժնուի՛լ, աւագ սպասուհիէն բաժնուի՛լ, անծանօթի մը ծոցը մտնե՛լ, չէ՛, չէ՛…

– Հանըմս…

– Բան մը ըսելու կարիք չկայ, պէյն ալ ասանկ յարմար տեսաւ, կրնաս երթալ:

– Ինչպէ՞ս կ’ըլլայ, ես…

– Դո՞ւն, ի՞նչ, քեզի գաղափարդ հարցնող չկայ, ի՛նչ որ հրահանգենք՝ ատ պիտի ըլլայ, այլեւս հարս ըլլալու տարիքին հասար:

Ըսել կը փափաքէր՝ «Ես ձեզ ունիմ իբրեւ տիպար։ Ձեզի պէս հանըմ ըլլալ կը փափաքիմ: Ես այս տունէն հեռանալ չեմ ուզեր: Ես իմ հարազատ ծնողներս նոյնիսկ մոռցայ, կեանքս հոս է, զիս ինչո՞ւ անծանօթ տուն մը կը ղրկէք, ինչո՞ւ անծանօթ մարդու մը ծոցը կը դնէք, ո՞վ է Մուրատը: Ես չեմ ուզեր մէկու մը կնութիւն ընել»:

– Ոտքդ պագնեմ, հանըմս, զիս այս տունէն մի՛ ղրկէք:

– Որոշումը տրուած է, գնա՛, պայուսակդ պատրաստէ՛, այսօր վերջին օրդ է այս տան մէջ: Հոգ մի՛ ըներ, քովդ քիչ մը դրամ պիտի ունենաս:

Մօրը, հօրը դէմքերը մոռցած էր, սակայն այսօրուան պէս միտքն էր, որ ճիւղէն փրցուած ծաղիկի մը պէս բաժնուած էր մօր գրկէն: Հայրը լաւ գումար մը ստացած էր եւ կը ժպտէր, ուրախանալով որ աղջիկը իբրեւ սպասուհի կը յանձնէր հարուստի տուն: Հիմա անծանօթի մը կինը պիտի ըլլար եւ սպասարկութիւնը պիտի շարունակէր: Վերջին օրն էր այս տան մէջ: Չէր ուզեր հեռանալ հոսկէ: Կը մեռնէր… գլխիկոր գնաց աւագ սպասուհիին քով:

– Պաճը՛, ինքզինքս կը մեռցնեմ, չեմ երթար այս տունէն:

– Անիմաստ բաներ մի՛ խօսիր, աղջիկս: Ամուսնանալը գէշ բան մը չէ: Կ’ունենաս պաշտպան մը եւ զաւակներ:

– Պաճը՜, ես չեմ ուզեր ամուսնանալ, չեմ ուզեր զաւակներ ունենալ: Այն անծանօթ տան մէջ ի՞նչ պիտի ընեմ ես:

– Հոս ինչ որ կ’ընես, հոն ալ ատիկա կ’ընես:

Անգամ մը ծախուած էր, հիմա երկրորդ անգամ կը վաճառուէր, ապրանքի մը պէս ծախուած էր ուրիշի մը, մէկ տունէն միւսը դրամի փոխարէն ճամբայ կը դրուէր: Ինչո՞ւ այսքան անբախտ էր: Ոմանք իբրեւ հանը՞մ պիտի ծնէին, ոմանք ալ՝ սպասուհի՞: Ինչո՞վ որոշուած է մարդուն ո՞ւր, ինչպէ՞ս ապրելու իրաւունքը: Դիմանալիք բան չէր. մարդու մը ձեռքերը պիտի պտտկէին մարմնին վրայ, հպումները պիտի շրջէին մորթին եւ մարմնին թաքուն մասերուն վրայ: Գիշերը պիտի խօսէր պէյին հետ: Ան զինք կը հասկնար: Կը յայտնէր անոր, որ երթալ չէր ուզեր, ապա թէ ոչ ինքզինք կը մեռցնէր:

Գիշեր եղաւ, ամէն մարդ քաշուած էր իր սենեակը. սպասուհին կծկուեցաւ անկողինին մէջ, արցունքի տարափին տակ քնացաւ: 

Լոյսը բացուեցաւ: Ինքնաշարժի մը ձայնը խանգարեց առտուան խաղաղ լռութիւնը: Հանըմը խոշոր տոպրակի մը մէջ դրած սպիտակ հագուստը տուաւ սպասուհիին եւ ինքնաշարժ նստեցուց: Երբ մեքենան ճամբայ ելաւ, ոչ ոք կը նայէր ետեւէն. սպասուհին ապրանքի մը պէս ղրկուած էր ուրիշ հարուստի մը տունը։ Հարուստի տան մէջ խօսքը կանոն էր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԽՂՃԻ ՁԱՅՆ

ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ

Գալ, օգնել, տալ 
եւ յետոյ խղճի խայթ՝
հեռու, կոկիկ ու մտահոգ։

Պատահարներից յետոյ խառնափնթոր
եկողների, օգնողների եւ տուողների
բարի նպատակներով խանձարուրուած
խիղճը,
որը սխալ է, անիրաւ,
գոնէ այստեղ, մխրճուած աշխատանքի մէջ,
երբ խանձարուրի ծանրութիւնը
ծածկում է դէմքս
եւ մնում է միայն խայթը
անծանօթ մի խղճի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՕՐՍ

ՆՈՎԱԼԻՍ

Ցաւով զիս ծնար,
Բայց մօր ցնծութեամբ։
Պատանւոյս համար
Բազում տառապանք։

Խնամքդ անպակաս,
Վախըդ, ճիգըդ յար
Զիս տանին յաճախ,
Տես զի ծաղկեցայ։

Երգիկ մը կ’երգեմ
Յուրախութիւն քեզ,
Ա՛ռ ու հրճուէ՛,
Այսօր ունկնդրէ՛,

Ինչ որ կը մաղթեմ․
Գոհունակ ապրէ՛
Երկար․ սիրածներդ
Այս աշխարհին մէջ

Ուղեկցին միշտ, եւ
Միշտ ծաղկին այտերդ
Առողջութենէն,
Չըհըպի հոգ քեզ։

Թարմութեամբ ուրախ՝
Տարիքին աւարդ,
Տե՛ս զաւկիդ օրհնանք․
Մաղթանքս այսօրուան։

Novalis, An meine Mutter (1788)

Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ԻԱ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


62

(15-16 Յունուար 2021, գիշեր)

Գնացքը փախցուցինք ու հիմա ճամբորդական պարտապանաց պայուսակներով կանգնած ենք գիւղական լքուած կառամատոյցին վրայ, երբ կոտրտած-թափած երկու- երեք կառքէ բաղկացած մը դանդաղօրէն կը մօտենայ ու կը տեսնեմ որ խճողուած է ահռելի եւ անկարելի պիտի ըլլայ պայուսակներով ելլել, մինչ ինք անհոգ կը պատգամէ որ պայուսակներէն ազատելո՜ւ ենք այլեւս եւ ամէն ինչ նո՜ր պիտի գնենք երբ հասնինք, ու կը զուարթանանք, այլ անզօ՜ր ափսոսանքով կը հետեւինք կառաշարին, որ առանց կանգնելու կը հեռանայ կայարանէն:


63

(18-19 Յունուար 2021, գիշեր)

Նստած եմ կնոջ մը քով, առանց որեւէ զգացական կամ սեռային հակումի, միտքէ՛ս իսկ չ’անցնիր, եւ ընդարմացումէ ազատելու համար դիրքս կը փոխեմ ու նոյնիսկ ոտքի ելլելով քիչ մը անդին տեղ կը գրաւեմ, ու կինը կը զարմացնէ զիս բոլորովին անսպասելի զայրագնումով, կ’երեւի որոշ բան մը կը տածէր ինծի հանդէպ, ու քովը նստած ըլլալուս պատճառով թերեւս կը կարծէր փոխադա՞րձ է, եւ կ’ըսեմ որ ժամադրութիւնը ութը քառորդ անց էր, ու ժամացոյցիս նայելով կը ստուգեմ, որ վայրկեաններ կան տակաւին, բայց ինք կը հակադարձէ որ ութին հինգ մնացած էր, ու անցա՜ծ է, ու կը մտածեմ որ թերեւս մեր ծանօթութիւնը այս նիստէն շատ աւելի հին էր, տարիներո՜ւ թերեւս, եւ ան կը դատապարտէ տասնամեակներո՛ւ անզգայութիւնս:


64

(18-19 Յունուար 2021, գիշեր)

Օփերայի շէնքի տոմսադռնակին մօտ եմ եւ գրպանէս հանած՝ քիչ մը հին հրատարակութիւն եղող երկու հարիւրնոցներու փոքրիկ տրցակը, սակայն վաճառորդուհին չկայ, թէեւ սրահին ծրագիրն ու տոմսակներու տետրը ներկայ են, եզրակացնելով որ ուր որ է պիտի գայ, բաղնիքն է թերեւս, կամ յաճախորդներու բացակայութեան զրուցակից մը գտած է, եւ քիչ անդին մարդ մը նստած է, սակայն տրամադիր չեմ հարցնելու, կամ խնդրելու որ լուր տայ, եւ կը տեսնեմ որ առաջինն եմ կարծես, գրաւուած աթոռ չ’երեւիր, հակառակ որ գիշերն է հանդէսն, այլ ինչո՞ւ զարմանամ, հաւանաբար մարդիկ «պակա՛ս ըլլայ օփերան թագաժահրի այս օրերուն» կ’ըսեն, եւ կը մտածեմ վերնատան շատ աւելի աժան տոմսակներէն գնել, ու հաւանաբար սրահին մէջ մարդ տեսնելու համար պիտի հրաւիրեն մեզ վար, եւ կին մը կը տեսնեմ, ու կը սկսիմ երկմտիլ, չըլլա՞յ որ պարզապէս շատ կանուխ եկած եմ, ու շուտով վայրը պիտի լեցուի, ու վաճառորդուհին այն ատե՛ն միայն պիտի յայտնուի ու յաղթական ժպիտով դրամի գանձումն ու աթոռաբաշխման տնօրինումն ստանձնէ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԱ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊԱ․
Մեր լեզուն Զատիկի հաւկիթ է։ Տարին մէկ ձեռքդ կ’առնես, կը ներկես, կը զարդարես, կը խաղաս, մէկ կողմ կը դնես կամ ալ կ’ուտես։

ՌՊԲ․
Մենք մեր ժողովուրդին կողքին ենք կամ չենք՝ շատ կարեւոր չէ․ կարեւորը այն է, որ միշտ կ’ըսենք, որ «մենք մեր ժողովուրդին կողքին ենք»։

ՌՊԳ․
Երէկ՝ Արցախ, այսօր՝ Սիւնիք, վաղը՝ Երեւան։ Ազատ, անկախ եւ միացեա՞լ ըսիք։ Ո՞չ մէկը ատ երեքէն։

ՌՊԴ․
Ամերիկայի եւ Եւրոպայի համալսարաններէն աւելորդ, թափուելիք կամ աւրուած՝ խանգարուած համակարգիչներ հաւաքելով Հայաստան ու Արցախ ղրկելը մեծ հայրենասիրութիւն կը համարուի։

ՌՊԵ․
Խորն է, լաւն է, վատն է, երկարն է, կարճն է, արագն է, կամացն է։

ՌՊԶ․
Կամաց-կամաց հայրենիքը գլուխնիս կ’անցնի լեռ առ լեռ, ձոր առ ձոր, լիճ առ լիճ, գիւղ առ գիւղ, քաղաք առ քաղաք։

ՌՊԷ․
Հարկաւ սխալ բան մը կ’ըլլայ, եթէ ձեր միութեան ատենապետուհիին ըսէք, որ յարանուական-ի տեղ յարանուանական ըսէ, կամ ձեր լրագրողին ըսէք, որ տեղատուական-ի փոխարէն տեղեկատուական ըսէ, կամ լրագրողուհիին ըսէք, որ տեեկութեան տեղ փորձէ տեղեկութիւն արտասանել։ Ինչպէ՞ս կարելի է համարձակիլ։ Չէ՞ որ անիկա ձեր ընկերը, ընկերուհին, բարեկամը, բարեկամուհին, պոռնիկը,  ծանօթը, խնամին, ազգականը կամ այլինչն է։ Գէշ մի՛ ըլլաք մարդոց հետ, միշտ լաւ եղէ՛ք։ Փայլեցուցէ՛ք ձեր դէմքերուն խաւարը։ Հայերէնին հետ գէշ ըլլալը սովորական է։ Որո՞ւ ճիւերուն է հայերէնը։ Անիկա անտէր, որբ ու անպաշտպան լակոտ մըն է, երբոր ըլլայ՝ կրնաս ապտակել ու հարուածել։ Բայց չմոռնաս, որ բեմերէն զայն պիտի գովերգես։

ՌՊԸ․
«ՀԱԼԷՊԸ՝ ԿԸ ՀԱՄԵՆԱՅ ԸԼԼԱԼ ՆՈՐ ԳԻՒՂԻ ԵՒ ՔԱՂԱՔԻ ՄԻԱԽԱՌՆ ԱՆՈՒՇ ԲՈՅՐԸ»։
Խոշորատառ վերնագիր, ուր համ․․․ենալը,- որ կ’երեւի համի հետ կապ ունի, առանց համի ի՞նչ Հալէպ դուք ալ,- չհասկցուած բայ մըն է։ Կը յամենայ, – նախ ուղղագրութիւնը սրբագրենք, որ մեր համն ալ չերթայ,- կը նշանակէ՝ կը դանդաղի, կ’ուշանայ, կը յապաղի․․․ կը յամենայ ըլլա՞լ, կ’ուշանա՞յ ըլլալ, այսինքն չէ՞ եղած դեռ։ Աստուած գիտէ։ Տեւել եւ ուշանալ նո՞յն բաներն են ձեզի համար։ Ուշանում ենք, սիրելիս։ Մեր գիտցած Հալէպը այդ բոյրն ու մոյրը եղած-անցած է, յամենալու, նոյնիսկ համանալու պէտք չունի։ Անոր յամն ալ, համն ալ, համ-համն ալ դեռ տեղն են։ Կ’երեւի ըսել ուզուածը «տակաւին կը շարունակէ մնալ» է, սակայն եկուր տես, որ պէտք է մեր չհասկցած բայը գործածենք, ան ալ՝ սխալ ուղղագրութեամբ, ոչ միայն մէկ անգամ։ Ասոր կ’ըսեն հայ մամուլ։ Մա’ամուլին համը կամ յամը, եամ-եամը մինչեւ չառնես հայ մամուլին գրածը չես կրնար հասկնալ։

ՌՊԹ․
Սփիւռքէն Հայաստան դաս տալը դժուարնուդ չ’երթար, մանաւանդ եթէ անոնք՝ կառավարութիւն կամ ղեկավարութիւն, ձե՜ր մարդիկը չեն։ Մէյ մը դուք ձեր ղեկավարներուն դաս տուէ՛ք, եթէ կրնաք, դուրսը՝ Սփիւռքի մէջ։ Նոյն դասը, որ Հայաստան կը հասցէագրէք, մէյ մը դուք ձերիններուն հասցէագրեցէ՛ք։

ՌՊԺ․
Պարոն Կորիկոս Ոսկերիչեանը ազգային մեծ բարերար է, որ կը գնահատէ մեր գաղութին յառաջադէմ աշակերտները, անոնց մրցանակներ շնորհելով։ Ինք շատ շնորհալի անձնաւորութիւն մըն է, եւ այս է պատճառը, որ իր հաստատած մրցանակին անունն ալ դրեր է «Շնորհալի» մրցանակ, անշուշտ առանց չակերտի։ Շրջան մը յառաջադէմ աշակերտներուն Հայաստան երթալու տոմսակ կը նուիրէր։ Պարոն Կորիկոսին համար ալ պէտք է մրցանակ մը հաստատել, մրցանակին անունը յետոյ կարելի է որոշել, եւ իրեն տոմսակ մը նուիրել դէպի ճեհեննեմ, որպէսզի իր իմաստութիւնները հոն թափէ ու ճեհեննեմը կարգի բերէ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆՀԵՏԱՑԱԾ ՕՐԵՐ

ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ

Օրերը անհետացել են,
խաւարը լուծուել է,
ժամանակը՝ որբացել։

Ադամը առանց յիշողութեան
փնտռում է ամայի աչքերով
չգիտես թէ ում։

Մարդիկ քարանձաւների մէջ 
նայում են դեդեւկոտ ստուերներին,
խորշում արեւից 
եւ իրենց նախամօր ծոցում
երազում կապոյտ երկնքից։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՄԵՄՈՒՆՔ

ՀՈՒՐ

Ամրան պտուղներուն տեսքը արդէն կը գրգռէ մարդուս ախորժակը, մանաւանդ երբ կ’ապրիս Միջին Արեւելքի մէջ, ուր հողէն բուսած ամէն պտուղ ու կանաչեղէն յատուկ համ եւ հոտ ունի: Ամէնօրեայ գործերս դասաւորելով, որոշեցի այցելել Կար տը Պաղտատ պողոտային վրայ գտնուող նպարավաճառին խանութը: Պաշարի եղանակն է Հալէպի մէջ ու ամէն թաղի անկիւն կառքեր կը տեսնէք լեցուն կանաչեղէններով եւ տեսակաւոր պտուղներով:

Գլուխս հազիւ խանութէն ներս մտցուցի, արդէն խանութպանին հրճուալի ձայնը ականջիս հասաւ․

– Ահլա ուսահլա, մատամ (բարի եկար, տիկին):

Յաճախակի այցելող յաճախորդ ըլլալուս՝ բաւական ծանօթ էինք իրարու: Գնումի բոլոր պէտքերս ինք կ’ապահովէ, ընտիր եւ բարձորակ ապրանք ունի։

Աստիճաններէն վար իջայ: Խանութը ունի իրարու մէջ բացուած երկու սենեակներ, դուրսի սենեակը լեցուած է կանաչեղէնի ամբողջական տեսակներով, այնքա՜ն խնամքով շարուած. պղպեղի տեսակները իրենց գոյներով եւ համերով, սմբուկն ու դդումը, կանաչ տերեւներու բոլոր տեսակները եւ ծովեզերքի հռչակաւոր գետնախնձորը․ հոն, պատին անկիւնը, պարկին մէջ, նշմարեցի Հալէպի հռչակաւոր, հասքուրի պղպեղը․ կարծես ադամանդ գտած ըլլայի, աչքերս փայլեցան:

– Աուուալ ըլքաթֆէ (առաջին քաղուածքն է),- ըսաւ մարդը:

– Կ’առնեմ,- ըսի:

Անցայ յաջորդ սենեակը աչք մը նետելու պտուղներուն: Երեք պատերուն՝ վերէն վար կարգով շարուած էր ամառնային պտուղներու հսկայ հաւաքածոն, տեսա՜յ պտուղներու թագուհին՝ ծիրանը, դեղձն ալ իր երեք տեսակներով, սալորը սահուն կեղեւով կը փայլէր սնտուկներուն մէջ, կեռասը՝ իր մուգ եւ բաց գոյներով կ’իշխէր: Որոշած էի այսօր վերջացնել պաստեղի պաշարիս գնումները, ամենայարմար առիթն էր, եւ բոլոր ապրանքները արդէն մատչելի էին: Գործի լծուեցայ, ախորժակով կը լեցնէի տոպրակները եւ կը փոխանցէի նպարավաճառին: Մինչ զբաղ էի պտուղներ հաւաքելով, նկատեցի խումբ մը տիկիններ, որ շրջանակ կազմած կը խօսակցէին.

– Մարդը մինակն է հոս, ամբողջ ընտանիքը դուրսն է, ինքն ալ ազատ անկախ կը պտտիկոր:

– Է՜, խելք թող ունենար՝ մարդուն տէրը ըլլար:

Ըստ երեւոյթին ամոլ մըն էր անոնց նիւթի առարկան: Բաւական ծամծմելէ ետք խնդրոյ առարկային վիճակը, անցած էին աւելի լուրջ նիւթի մը՝ ազգային հարցերու:

Կամայ ակամայ սկսայ լսել անոնց վերլուծումները․

– Նայինք աս տարուայ միութենական ընտրութիւններուն թեկնածուները որո՞նք են:

– Ամա՜ն ճանըմ, ի՞նչ թեկնածու որ ըլլայ, կռնակը զօրաւոր պէտք է ըլլայ, թէ ոչ չի յաջողիր:

Չուզեցի խառնուիլ իրենց խօսակցութեան, ոչ ալ ինքնութիւնս բացայայտելու տրամադրութիւն ունէի, գնումս պիտի ընէի եւ գործի լծուէի: Քանի մը տոպրակ ալ լեցուցի, այդ միջոցին տիկիններուն ձայները բարձրացան, զրոյցը կը հասնէր վտանգի գօտի, որեւէ մէկ վայրկեանի մէջ կրնար մեծ վէճի փոխուիլ: Զրոյցին հերոսը գաղութին «փայլուն դէմքեր»էն էր․ խումբ մը անոր պաշտպաններն էին, խումբ մըն ալ հակառակորդները: Մթնոլորտը փոխելու նպատակով ընդմիջեցի անոնց խօսակցութիւնը եւ ծիրանի անուշ պատրաստելու ձեւը ուզեցի իրենցմէ:

Բոլորին նայուածքը ինծի ուղղուեցաւ, խումբէն մէկը արագօրէն պատասխանեց հարցումիս ու ետ դառնալով պիտի շարունակէր վէճը, երբ ուրիշ մը աչքերը վրաս երկա՜ր սեւեռած հարցուց.

– Դուն ո՞ր ակումբէն ես եւ այսքան պտուղ ի՞նչ պիտի ընես:

– Պաստեղ պիտի պատրաստեմ,- եղաւ պատասխանս։

Պատրաստութեան բացատրութիւնն ալ տուի իր փուլերով, բայց հարցումին առաջին մասը անպատասխան ձգեցի աւելի չբորբոքելու համար տրամադրութիւնները. ըստ խօսակցութեան, ես ալ քարկոծուող կողմին կը պատկանէի: Հիմա լուռ պէտք է մնամ մտովին, որոշեցի, կացութիւնը աւելի չգրգռելու համար:

– Մեզ չեն յարգեր, իրենց մէջ չեն ընդունիր,- բորբոքած կը պոռար երիցագոյնը: 

– Դուք խօսք մտիկ ըրէ՛ք եւ նայեցէ՛ք, թէ ինչպէս կը յարգուիք,- պատասխանեց դիմացինը:

Ու սկսան բարձրաձայն վիճիլ, գործ ու գնում մէկ կողմ ձգած, մէկզմէկու գաղափարները լաւ մը քարկոծելով:

– Ամէն ինչ իրենց հովանիին տակ առեր են, տէրն ու տիրականը դարձեր են,- շարունակեց երիցագոյնը:

– Շա՜տ ենք, շա՜տ, հարկաւ տէրը պիտի դառնանք,- յաղթական պատասխանեց դիմացինը:

Ու դեռ պիտի շարունակուէր վէճը, երբ արդէն խանութպանը ներս հասաւ հանդարտեցնելու համար վիճաբանող կողմերը: Բոլորն ալ լաւ յաճախորդներ էին: Իւրաքանչիւրին պէտքերը սկսաւ հարցնել եւ հարցումները երկարելով փորձեց մթնոլորտը մեղմացնել: Այդ միջոցին աչքով նշան ըրաւ, որ դուրս ելլեմ եւ վճարումս կատարեմ: Տիկինները իրենց գնումները շարունակեցին: Ամէն մէկուն քիթին տակէն մռթմռթոց մը կը լսուէր․ հայհոյա՞նք էր, դժգոհա՞նք էր՝ չգիտցայ:

Հիմա կը հանդարտին եւ կ’անցնին ուրիշ նիւթի, ըսի մտովի: Եւ իրապէս անանկ ալ եղաւ: Մէկը միւսին տոպրակին նայելով սկսան պաշարի վերաբերեալ հարցումներ եւ բացատրութիւններ փոխանակել իրարու։

Ժպտելով շարունակեցի ճամբաս, ապրանքներս տեղաւորեցի ինքնաշարժին մէջ եւ գացի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԻՄԱՍՏՈՒՆ ԽՕՍՔԵՐ (Բ․)

Հնձեց՝ ՏԻՐԱՅՐ ԱՐՔԵՊՍ ՄԱՐՏԻԿԵԱՆ

«Ունեցուածքը ոջիլը կ’ուտէ, դրամը՝ ուրիշը»:

«Կեանքը չի կրկնուիր»։

«Բանի մը արժէքը կրնաս գիտնալ զայն կորսնցնելէ յետոյ միայն»:

«Կեանքում ամենադժուար բանը խօսք չհասկացողին խօսք հասկացնելն է»:

«Ան, որ շատ կը սիրէ, պատրաստ թող ըլլայ շատ տառապելու»:

«Ընկերոջը չեն կանչում, նա ինքն է գալիս»:

«Շատ խօսիլը քիչ խելքէն յառաջ կու գայ»:

«Դահիճը անձրեւոտ օրը կը նախանձի մեղաւորին, որ պիտի կախուի ու կ’ըսէ անոր. «Կը նախանձիմ քեզի, որովհետեւ վերադարձի դժուարութիւն չունիս»։

«Հարստութիւնը երջանկութիւն չէ, բայց երջանկութիւնը հարստութիւն է»:

«Աչքերը յաճախ լեզուէն առաջ կը խօսին»։

«Ինչո՞ւ Ադամը Եւայից շուտ ծնուեց։ Որպէսզի գոնէ մի տղամարդ իմանայ կնոջ ծննդեան իսկական տարին»:

«Երբ ձուկ ուտես ու ջուր խմես, վայ քեզի. երբ ձուկ ուտես եւ գինի խմես՝ վայ ձուկին գլխուն»:

«Ափը ականջ չունի»:

«Բոլոր օրերուն մէջ ամենէն աւելի կորսուածը այն օրն է, երբ չենք խնդացած բնաւ»:

«Մարդը երկու պատճառ ունի խմելու. ուրախութիւն եւ տխրութիւն. կեանքն ալ արդէն անոնցմով կազմուած է»:

«Պէտք է տառապիլ՝ ուրիշին տառապանքը զգալու համար»:

«Կղպանքի ծակէն բոլոր մարդիկը պզտիկ կ’երեւին»:

– Խոռոզ, խոռոզ, դուն որ տանիք կը բարձրանաս, ինչո՞ւ մէկ ոտքի վրայ կը կենաս։
– Որպէսզի կտուրը չփլչի:

Արագիլին կը հարցնեն. «Իմաստուն հաւ, ինչո՞ւ մէկ ոտքի վրայ ես անվերջ կանգնած»։ «Որպէսզի գոնէ քիչ մը թեթեւցնեմ աշխարհի բեռը», կը պատասխանէ արագիլը։

Կատուն մսին չհասաւ, «Այսօր Ուրբաթ է», ասաց։

«Սեւ կատու կամ ճերմակ կատու՝ կարեւոր չէ․ լաւ կատուն այն է, որ գիտէ մուկ բռնել»:

«Ոչ ոք այնքան հարուստ է, որ պէտք չունենայ իր նմանին, երբեմն առիւծն անգամ պէտք կ’ունենայ մուկին»:

– Անճարակ բժիշկին սխալը ինչո՞վ կը ծածկուի:
– Սեւ հողով:

– Ո՞վ է մեր լաւագոյն խոհարարը:
– Անօթութիւնը:

«Այն ցաւը, որ զիս չ’սպաններ, զիս կը զօրացնէ»:

«Պարապ պարկը ուղիղ չի կենար»:

«Աստուած ստեղծեց մայրերը, որովետեւ գիտէր թէ ամէն տեղ չէր կրնար ըլլալ»:

«Եթէ ժպտիլ չես գիտեր, մի՛ փորձեր խանութ բանալ»:

«Տխուր մարդը կը նմանի ժանգոտած բանալիի մը, որ չի կրնար գոց դուռ մը բանալ. ժպիտը իւղն է բանալիին»:

«Բարեկամ մը ընտրելու մէջ դանդաղ եղի՛ր, զայն փոխելու մէջ՝ աւելի դանդաղ»:

«Ով, որ առողջութիւն ունի, յոյս ունի. ով, որ յոյս ունի, ամէն բան ունի»:

«Յիշատակն ալ գինիի եւ բարեկամութեանց կը նմանի․ որքան հիննան, այնքան կ’անուշնան, եթէ նոյնիսկ բղխած ըլլան դառն ակէ մը»:

«Վերցո՛ւր յոյսը հիւանդին սրտէն, այլեւս չ’առողջանար. յոյսը կեանք է եւ կեանքը՝ յոյս: Յոյսը սիւն մըն է, որուն վրայ կը կենայ այս աշխարհը»:

Ասատո՛ւր,
Հատ մը խմէ՛ դուն,
Հատ մըն ալ ինծի տո՛ւր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: