ՀԱՅԵՐՍ ԿԸ ՍԳԱՆՔ

ՌԻԹԱ ԽԱՉՈՅԵԱՆ

Այսօր հայրենիքը դժբախտ օրեր կ’ապրի, այնքան վատ, որ նոյնիսկ ամբողջ Սփիւռքի հոգատարութիւնը բաւարար չէ։ 

Իւրաքանչիւր քայլիս մարդիկ Արցախի մասին կը հարցնեն ինծի։  

Մշտական յաճախորդներէն մէկը ըսաւ․

– Aren’t you Armenian? 

– I am,- պատասխանեցի։ 

– I am very sorry about what is going on over there,- ըսաւ։

– Այո՛, ի՞նչ ընենք,- ըսի։ 

Սակայն սրտիս մէջ պայքար կայ։ Կրնա՞ս այս երկիրներուն մէջ նման արտայայտութիւն ունենալ։ Քեզի «racist» կ’ըսեն, «մարդկութենէ դուրս է», կ’ըսեն։

Քանի մը ժամ վերջ ուրախ երիտասարդ մը կը մօտենայ ծաղիկ ապսպրելու իր մօր հետ: Իրարու հետ թրքերէն կը խօսին, բայց ես ձայնս չեմ հաներ։ Ենթադրելով որ ես ալ թուրք եմ, կը հարցնէ քաղաքացիութիւնս։ Ընդհանրապէս անձնական հարցերու չեմ պատասխաներ, բայց այս անգամ դարձայ եւ ըսի․

– I am Armenian. 

– Oh, we are Turkish, but we all are humans. Have a good night,- ըսաւ եւ մեկնեցաւ։

Այսօր մեր երիտասարդները կը կռուին սահմանի վրայ։ Ուրիշեր այլեւայլ ձեւերով օգտակար կը դառնան։

Ինչպէս հայ յաճախորդուհիս ըսաւ՝

– Վստահ եմ, որ պիտի յաղթենք։ Կարեւորը շատ զոհ չտանք։

Աղօթենք առ բարձրեալն Աստուած, որ այս սեւ ամպերը հեռացնէ հայերուս վրայէն եւ խաղաղութիւն պարգեւէ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԼ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՄՂԱ․
Ասի աքլոր է։
Ասի ընձուղտ է։
Ասի խօսակցական հայերէն է։
Ասի երբ մանկական գիրքերուն մէջ ասպէս գրես,
Ասի կը տպաւորուի,
Ասի ասպէս կը մեծնայ պզտիկին ուղեղին մէջ, ՄԵԾ
Ասի մը կը դառնայ, եւ յետոյ
Ասի չես կրնար սրբագրել, եւ երբոր պզտիկը մեծնայ,
Ասի կը գիտնայ,
Ասի կը սորվեցնէ իբրեւ մաքուր հայերէն, առանց գիտնալու, որ
Ասի մանկապատանեկան գիրքերուն մէջ գործ չունի։

ՌՄՂԲ․
Մենք ալ պատերազմ կը մղենք․․․ դիմատետրի վրայ։ Ի՞նչ կարծեցիք։ Աջէն քսան հաւանում ղրկեցի Արցախին, ձախէն՝ քսան ցասումնադէմք Ատրպէյճանին։ Անօդաչու թռնազգիներուն դէմ ալ պայքարեցայ տիւ եւ գիշեր, սակայն հատ մը չկրցայ վար առնել։

ՌՄՂԳ․
Ո՞ւր են երգիչները։ Նոր երգ կ’ուզենք եալլա։ Նոր պատերազմ, նոր երգ, նոր Արցախ։ Անշուշտ՝ խայտառակ բան մը, ըստ անջնջելի աւանդութեան։

ՌՄՂԴ․
Սիրելի թշնամիներ, եթէ սա երկիրը ձեզի կը պատկանի, ինչո՞ւ մարդ վարձած էք, որ կռուի ձեր տեղ։ Դո՛ւք կռուեցէք միայն։ Մենք միշտ մինակ եղած ենք ճակատի վրայ, մեզմէ զատ երեք-չորս եզիտի ունինք, դրամ ալ չունինք, որ կռուող վարձենք։

ՌՄՂԵ․
Եւրոպացի երեսփոխանը կեցած է Եւրոպական խորհրդարանին առջեւ եւ կ’ըսէ, թէ պատերազմը լաւ բան չէ, լուծում չէ։ Մարդ հարցնէ իրենց, որ դուք ինչո՞ւ զէնք կը ծախէք, եթէ պատերազմը գէշ է։ Զէնք ծախելէ զատ ուրիշ եկամուտի աղբիւր չունի՞ք։ Մենք կը ծախենք, կ’ըսեն, ոչ թէ որպէսզի պետութիւններ գնեն եւ մարդիկ զիրար մեռցնեն, այլ որպէսզի տուները զէնք բաժնեն եւ ծաղիկ դիտելու տեղ զէնք դիտեն։

ՌՄՂԶ․
Մանկութեան տուն-տուն կը խաղայինք։ Հիմա ալ ասոնք հերոս-հերոս կը խաղան։ Իմ հերոսս աւելի մեծ է, իմ նահատակս աւելի յարգի է։ Սիրելի՛ յիմարներ, ամէն մարդ ռազմաճակատ է, եւ ռազմաճակատը ոչ գոյն, ոչ դրամ, ոչ կուսակցութիւն կը ճանչնայ, իսկ դուք դեռ ձեր եւ ուրիշներուն հերոսները կշռելով զբաղած էք։

ՌՄՂԷ․
«Սուրբ Ղազանչեցոց եկեղեցին», կ’ըսեն մեր պատասխանատու մարդիկը, իրենց վարձքը կատար ըլլայ, այսօր ռմբակոծած են մեր սիրելի թշնամիները։ Ղազանճի կամ Ղազանչի Նախիջեւանի մէջ գիւղաքաղաք մըն էր, ուր պղնձագործները եւ յատկապէս ղազան, այսինքն կաթսայ շինողները մեծ թիւ կը կազմէին, հոնկէ եկան Շուշի ու շինեցին իրենց եկեղեցին, որ իրենց անունով կոչուեցաւ Ղազանչեցիներու, այսինքն կաթսայագործներու Ս․ Ամենափրկիչ եկեղեցի։ Ուրեմն՝ ոչ թէ Սուրբ Ղազանչեցոց, այլ Ղազանչեցիներու Ս․ Ամենափրկիչ։

ՌՄՂԸ․
Արեւմտահայերէնը արեւելահայերէնին խառնող մեր յարգելի տանղալախները, որոնք հրապարակին վրայ կը գտնուին, բաւական ինքնավստահ են, բարեբախտաբար անոնց մեծամասնութիւնը գրիչ շարժող տեսակէն չէ, բերան կը շարժէ յատկապէս։ Վերջերս անոնցմէ մէկը, մէկուհին՝ աւելի ճիշդ, սա հայերէնին սեռ չունենալն ալ հարց է ասանկ ատեններ, հարցազրոյցի մը ատեն առօք-փառօք եւ նոյնիսկ հպարտութեամբ կը յայտարարէր, Քահքահէ Վերվարեանին կիրակնօրեայ համալսարանէն․ «Ես արեւ- մտաւ-ոռէս-մտաւ-բերնէս-ելաւ-հայերէն կը խօսիմ, գիտցած եղէք»։ Ալ չես գիտեր՝ ինչո՞ւ այդ որոշումը առած է։ Հարկաւ ինքն ալ չի գիտեր։ Ժամանակին ուրիշ երջանկուղեղ մը կար, որ կ’ըսէր. «Ի՞նչ արեւելահայ գրականութիւն, արեւմտահայ գրականութիւն, սփիւռքահայ գրականութիւն․ անանկ բան չկայ, անջատողականութեան պէտք չկայ, կայ հա՛յ գրականութիւն, ու վերջ»։ Ասանկներուն բան մը հասկցնելու համար կ’երեւի վարտիքի ու ներքնաշապիկի տարբերութիւնը պէտք է բացատրել։ Բայց արդեօ՞ք անոնք ալ սխալ կը հագնին։ Չեմ զարմանար։

ՌՄՂԹ․
«ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԱՂԷՏ»․․․
Ասիկա Թուրքիոյ սուլթանին հայաթե՞րթը միայն կրնայ ճիշդ թարգմանել։

ՌՅ․
Ատ նախագահը բերաւ իր պոռնիկ-կինը ու դարձուց փոխնախագահ։ Ուրիշ մըն ալ բերաւ իր կինը ու զայն նստեցուց դրամներու բլրան մը վրայ։ Մենք ալ մեզ կը խաբենք, որ մենք անոնցմէ լաւ ենք։ Լաւ ըլլալու լաւ ենք։ Բայց կը բաւէ՞ ասքան լաւութիւն։ Թերեւս շատ ալ է։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՄԱՃԱՐԱԿ

ԿԵԱՆՔԸ ՔՈՐՈՆԱ ՀԱՄԱՃԱՐԱԿԷՆ ԱՌԱՋ
ԱՅՏԱ ԿԷՃԷՔՈՒՇԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

2020 թուին, մեր ամբողջ կեանքը փոխուեցաւ։ Յունուարի սկիզբը, լուրեր ստացանք, որ Չինաստանի մէջ սկսած է տարածուիլ քորոնա համաճարակը։ Այդ ժամանակ մենք չէինք գիտեր քորոնայի մասին եւ չէինք յուսար, որ մեր քով կը հասնի։ Մէկ ամսուան մէջ քորոնան տարածուեցաւ բազմաթիւ երկիրներ, մինչեւ իսկ Իսրայէլ հասաւ։ Մարտի սկիզբը, դպրոցը մեզի լուր տուաւ, որ պէտք է տունը մնանք. մենք սկսանք դպրոց չերթալ, բայց չէի գիտեր, թէ որքան երկար պիտի մնայի տունը։ 

Մեզի լուր տրուեցաւ, որ այլեւս չենք կրնար դուրս ելլել եւ նոյնիսկ իրարու մօտիկ կենալ, արգիլուած էր նաեւ երթալ շարժապատկերասրահ կամ ուրիշ բաներ ընել ընկերներուս հետ։ 

Առաջին շաբաթները լաւ անցան՝ դասերը լաւ էին եւ շատ չէի զզուած տանս մէջ. ինծի համար շատ դժուար չէր տունը մնալ, կը զբաղէի դասերով, հեռաձայնով եւ գծելով, բայց երկու ամիս վերջ, տունը մնալը սկսաւ դժուար ըլլալ, այլեւս չէի գիտեր ինչ ընեմ եւ օրերս կը կրկնուէին։ Սկսայ մտածել քորոնայէն առաջուայ կեանքիս մասին՝ շաբթուան հինգ օրը դասընկերներուս հետ ժամանակ կ՚անցընէի՝ կ՚երթայինք ֆիլմ դիտելու, կը հաւաքուէինք մեր ակումբներուն մէջ, բայց հիմա միայն տունը նստած կը մտածեմ այդ բոլոր բաներուն մասին, որ կրնայի ընել, բայց չկրցայ՝ քորոնայի պատճառով։ 

Այս տարի ես շրջանաւարտ եմ եւ շատ ուրախացայ, երբ լսեցի, որ դպրոցը ետ պիտի բացուի։ Մենք դասարանով շատ բաներ որոշած էինք ընել, օրինակ՝ համով ուտեստներ պատրաստել եւ նուիրել դպրոցի փոքրիկներուն, կազմակերպել խաղեր եւ ընդհանրապէս լաւ ժամանակ անցընել միասին. երկու շաբաթ վերջ մեզի լուր տուին, որ դպրոցը դարձեալ պիտի գոցուի, այս լուրը ձախողեցուց մեր ծրագիրը եւ արգելք եղաւ մեր բոլոր նպատակներուն իրականացման։ Մարտ ամսուան պէս, մենք սկսանք տունէն դաս սորվիլ եւ դուրս չելլել։

Իմ երազանքս է, որ քորոնան վերջ գտնէ եւ կարենանք դառնալ մեր առաջուայ օրերուն։ Այլեւս չենք կրնար մեր բոլոր նպատակները իրականացնել, բայց տակաւին կայ յոյսի նշոյլ մը, որ կրնանք յաղթահարել այս համաճարակը, վերադառնալով մեր սովորական կեանքին, որուն արժէքը միայն հիմա՛ կը հասկնամ։ 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԵԱՆ ՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐ
ԷԼԷՆ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

Գրեթէ եօթ-ութ տարի ապրած եւ մանկութիւնս անցուցած եմ Հայաստանի մէջ։ 

Հայաստանի մէջ էր, որ առաջին ընկերուհիս ունեցայ, դասընկերներ եւ բակի ընկերներ ձեռք բերի։ Ես կը յիշեմ, որ ամէն օր գրեթէ դուրսն էի ընկերներուս հետ. կը վազէինք, գնդակ, պահուըտուք, գործագործ կը խաղայինք. բակի բոլոր խաղերը, որ սորված եմ, խաղցած եմ բակիս մէջ։ 

Մենք ընկերներով շատ էինք, այդ պատճառով ալ շատ աւելի զուարճանքով կ՚անցընէին մեր օրերը։ Բայց տարիներ կ՚անցնին եւ ամէնքս կը մեծնանք ու կը մոռնանք մեր խաղալու վայրը՝ այդ բակին մէջ այլեւս չեն լսուիր մեր ճիչերը եւ գնդակին ձայները։ Բոլորս կը մեծնանք եւ կը մոռնանք մէկս միւսիս դէմքը։

Է՜հ, երանի այն օրերուն, երբ մանուկ էինք եւ անհոգ։ 

2020 ԹՈՒԱԿԱՆ
ՀՌԻՓՍԻՄԷ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

2020 թուականը իմ եւ ամբողջ աշխարհի մարդկութեան համար շատ անյաջող տարի մը եղաւ։ Այս տարուան սկիզբը, աշխարհի մէջ համաճարակ մը սկսաւ եւ ազդեց բոլոր մարդոց վրայ։ Չինաստանէն վարակը տարածուեցաւ աշխարհով մէկ եւ այդ համաճարակը կոչուեցաւ «Քորոնա»։ Այս վարակին պատճառով ամբողջ աշխարհը կեցաւ։ Բոլոր օդակայանները գոցուեցան, որպէսզի մարդիկ չճամբորդեն եւ յանկարծ վարակը չտարածեն, նոյնիսկ, եթէ կարեւոր պատճառ մը ունենան եւ ճամբորդել ուզեն, անպայման պէտք է երկու շաբաթ տունէն դուրս չելլեն՝ անոնք պէտք է գտնուին մեկուսացման՝ քարանթինի մէջ։ Քորոնա ժահրը հասած է նաեւ Իսրայէլ։ Այժմ, Իսրայէլի մէջ քարանթին յայտարարուած է եւ այդ պատճառով դպրոցները գոցուած են։ Քանի որ դպրոցները գոց են, մենք սկսանք «ԶՈՒՄ» առցանց ծրագիրով կատարել մեր դպրոցական պահերը։ Այսպէս աւելի դժուար կ՚ըլլան պահերն ու սորվիլը, որովհետեւ տարբեր բաներ կան, որոնք կրնան մեզ խանգարել, այսպէս նաեւ դժուար է մեր ուսուցիչներուն համար․ բոլորս կը նախընտրենք դպրոց երթալ եւ այնտեղ սորվիլ։ Քանի որ ամէն տեղ գոց է՝ դասընկերներս չեմ կրնար տեսնել եւ արդէն երկար ժամանակէ ի վեր չեմ տեսած։ Այս համաճարակին պատճառով արդէն քանի ամիս է չեմ կրնար ճամբորդել Հայաստան, որպէսզի հօրեղբօրս ընտանիքը տեսնեմ, ես զանոնք շատ կարօտցած եմ․ Փետրուար ամիսէն չեմ տեսած։ Երանի՜ ամբողջ աշխարհը առաջուայ պէս ըլլայ եւ այս ժահրը վերանայ։ 

Այս տարի, աւելի ճիշդ արդէն՝ տասնեկու օր առաջ, պատերազմ սկսած է Արցախի եւ Հայաստանի մէջ, ամբողջ աշխարհի հայերուն այս լուրը ցաւ պատճառեց եւ դեռ կը շարունակէ պատճառել՝ քանի դեռ պատերազմը չէ վերջացած։ Այս պատերազմին պատճառով նաեւ անտուն մնացած եւ Հայաստան փախչած են բազմաթիւ մայրեր իրենց զաւակներուն հետ, որոնց հայրերը գացած են կռուելու եւ պաշտպանելու մեր հողը։ 

Այս ամբողջ իրավիճակը տեսնելով սիրտս կը ցաւի բոլորին համար եւ միշտ երանի կու տամ այն օրերուն, երբ բոլորը խաղաղ կ՚ապրէին։ 

ԵՐՆԷԿ ԱՅՆ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՕՐԵՐՈՒՆ՝ ՀԱՄԱՃԱՐԱԿԷՆ ԱՌԱՋ
ՆԱՅԻՐԻ ԳԱՍԱՊԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

Կը յիշեմ այն օրերը, երբ առտու կանուխ կ՚արթննայի եւ եղբօրս հետ ուրախութեամբ դպրոց կ՚երթայի. կ՚ուրախանայի, երբ դասընկերներս եւ ուսուցիչներս կը տեսնէի, դասի ժամանակ հետաքրքրական փորձեր կ՚ընէինք, միասին կ՚աշխատէինք եւ մէկս միւսիս կ՚օգնէր։ Բայց այսօր ամէն ինչ տարբեր է՝ այլեւս դպրոց չենք երթար, ուրիշ ծրագիրով մը դաս կ՚ընենք, այսպէս դժուար է ինծի համար եւ ամենայն հաւանականութամբ դժուար է դասաւանդել ուսուցիչին համար, այլեւս չենք կրնար ունենալ այդ հաճելի եւ զուարճալի օրերը դպրոցին մէջ։ 

Ես այս տարուայ շրջանաւարտներէն մէկն եմ եւ կը յուսայի, որ լաւ պիտի անցնէր իմ տարիս, բայց դժբախտաբար այդպէս չեղաւ։ Ես կ՚ուզեմ դրական մտածել, որովհետեւ ի վերջոյ կը հասնիմ նպատակներուս։ 

Ես իսկապէս կը կարօտնամ իմ ընկերներուս հետ անցուցած լաւ եւ երբեմն գէշ օրերը։ 

Երնէ՜կ այն դպրոցական օրերուն՝ համաճարակէն առաջ, ուր շատ կ՚ուզէի վերադառնալ։ 

Յոյսով եմ եւ կ՚աղօթեմ, որ ամէն ինչ լաւ ըլլայ եւ մենք վերադառնանք դպրոց․ առ այժմ կարգ մը դժուարութիւններ ունինք, բայց կը հաւատամ, որ միասին կրնանք յաղթահարել այս բարդ ժամանակը։ 

ՆԱՐԻՆԷ ԿԷՃԷՔՈՒՇԵԱՆ
ԵՐՆԷ՜Կ ՄԱՆԿՈՒԹԵԱՆ…
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. Դասարան

Ի՜նչ գեղեցիկ օրեր էին մեր մանկութեան օրերը, երանի՜ այդ օրերը ետ վերադառնան։ Մանկութիւնը ամենահիասքանչ ժամանակն է՝ լեցուն անկեղծ ուրախութեամբ, համարձակ երազներով, որոնք անկասկած կ՚իրականանան։ Մենք կը հաւատանք հեքիաթին՝ չարի դէմ բարիի յաղթանակին։ Եւ մենք գիտենք, թէ ինչ կը սպասէ մեզի. ծնողները մեզի հոգ կը տանին, անոնք են մեր երջանիկ մանկութեան բանալին։ Ի վերջոյ, որո՞նք են, եթէ ոչ ծնողները, մեզի սէր ու դաստիարակութիւն տուողներն ու օգնողները, որպէսզի բացայայտենք մեր տաղանդները։ Անշուշտ պզտիկներն ալ ունին կարեւոր ու պատասխանատու առաջադրանքներ, օրինակ՝ հնազանդ ըլլալ, յաջողութիւններ ունենալ, սակայն մենք որքան մեծնանք, այդքան աւելի մեծ պատասխանատուութիւն կը ստանանք՝ նորանոր խնդիրներ կատարելու համար։ 

Կը յիշեմ մեր դպրոցական գեղեցիկ օրերը, խաղի պահերը, երբ ընկերներով նստած միշտ կը խօսէինք մեր մանկութեան դէպքերուն մասին, կը խնդայինք եւ կ՚ըսէինք․ «Ի՜նչ օրեր էին»․ ի՜նչ օրեր, անմոռանալի օրեր, մինչեւ այսօր այդ օրերը աչքիս առջեւ կը պատկերացնեմ։ Երանի՜ այդ հիանալի, անմոռանալի օրերուն, որոնք պահուած են մեր սիրտերուն մէջ եւ երբեք մեր մէջէն դուրս չեն ելլեր։

Ես կը կարծեմ, որ ամենէն կարեւորը սիրառատ ծնողներու աջակցութիւնը զգալն է. անոնք միշտ պատրաստ են մեզի օգնելու ամէն ինչի մէջ։ Երանի գան այն օրերը, երբ մայրս քնանալէ առաջ օրօրոցային կ՚երգէր․ այդ գեղեցիկ ձայնը լսեմ ու քնանամ․ գան այն օրերը, երբ մայրս զիս իր ձեռքերուն մէջ կը գրկէր, կը պաշտպանէր։

Իմ քնքուշ մայրի՛կ, ես շնորհակալ եմ ամէն ինչին համար՝ այն օրերուն եւ հիմակուան օրերուն համար, ես նաեւ շնորհակալ եմ իմ բոլոր ընկերներուս, որոնցմով ես ունեցայ ուրախ մանկութիւն։

Մանկութիւնը մենք երբեք չենք մոռնար, մինչեւ մահ կը մնայ մեր սիրտերուն ու միտքերուն մէջ։ 

ԵՐԱՆԻ ԱՅՆ ՕՐԵՐՈՒՆ…
ՔԱՐԻՆ ԿԷՃԷՔՈՒՇԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

Շատ մը պատճառներով մարդիկ կրնան երնէկ տալ անցեալին։ Մարդիկ ընդհանրապէս երնէկ կու տան այն օրերուն, որոնք իրենց ուրախութիւն կը բերեն։

Երբ կը մտածեմ, երանի կու տամ այն օրերուն, երբ պզտիկ էի եւ կը կարծէի, թէ ամէն մարդու կրնամ վստահիլ ու բարեկամանալ։ Երանի այն օրերուն, երբ պզտիկ էի եւ չէի հասկնար, թէ կեանքը դժուար կրնայ ըլլալ։ Կը մտածեմ եւ երնէկ կու տամ այն օրերուն, երբ բարեկամներուս հետ անվերջ կը խնդայի եւ ազատ կը զգայի անոնց հետ։ Երանի այն օրերուն, երբ դասընկերներս ամէն օր դպրոցին մէջ կրնայի տեսնել, երանի այն օրերուն, երբ կրնայի ճամբորդել ամառնային արձակուրդին. այս տարի ամառուան արձակուրդին չկրցանք ճամբորդել, ինչ որ նեղացուցիչ բան մըն էր ինծի համար։ Երանի այն օրերուն, երբ առանց վախի տունէն դուրս կրնայի ելլել՝ մեր մէջը վախ մտաւ այս համավարակին պատճառով։ Երանի այն օրերուն, երբ հայրենիքս կրնայի ճամբորդել ընտանիքիս հետ։ Երանի այն օրերուն, երբ կրնայինք բարեկամներով դուրսը հաւաքուիլ եւ աղուոր ժամանակ անցընել։ Երանի այն օրերուն, երբ կրնայինք մեծ մօրս տունը հաւաքուիլ ընտանեկան ճաշի մը շուրջ՝ Կիրակի օրերը։ Երանի այն օրերուն, երբ չէի հասկնար, թէ մարդիկ երկու երեսով կրնան վարուիլ ինծի հետ։ Երանի այն օրերուն, երբ ամբողջ օրը կը նստէի եւ կը խաղայի, առանց մտածելու թէ վաղը ինչպէս պիտի անցնի օրս։ Երանի այն օրերուն, երբ կ՚ուզէի անհամբեր դպրոցը աւարտել։ Այսօր երբ կը մտածեմ դպրոցը աւարտելու մասին, առաջուան ուրախութիւնը չեմ զգար․ կրնայ ըլլալ, որ համաճարակին պատճառով մեր ուզածին պէս չկրցանք անցընել ընթացքը։  

Երանի այն օրերուն, երբ երկրորդական դասարանցիներով դպրոցական պտոյտներու կրնայինք երթալ եւ ամենէն աղուոր ժամանակը անցընել…։ 

ԿԱՐՕՏԱԼԻ ՕՐԵՐ
ՕՀԱՆ ԳԷՈՐԳԵԱՆ
Երուսաղէմ, Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, ԺԲ. դասարան

Երանի այդ օրերուն, երբ կ՚երթայինք ազատօրէն հանդիպելու մեր ընկերներուն, երբ կ՚անցընէինք ժամեր պտտելով խանութները. կը պտտէինք ամբողջ երկիրը մեր ընտանիքներուն հետ միասին։ Այսօր այդ ամէնը կարելի չէ, աշխարհով մէկ մարդիկ իրենց տուներուն մէջ են՝ չեն ելլեր քորոնա ժահրին պատճառով, ճամբորդելն ալ շատ դժուար բան է, կարելի չէ այցելել մեր ընտանիքի անդամներուն, որոնք երկրէն դուրս կ՚ապրին, դասերն ալ աւելի դժուարացած են, որովհետեւ դպրոցները գոց են եւ ամէն աշակերտ իր դասերը մինակը պէտք է սորվի՝ առանց ուսուցիչին օգնութեան։ 

Այս են օրերը, որ ես կը կարօտնամ, երբ դեռ միայն մէկ տարի առաջ ամէն բան բնական էր, սակայն այս դժուար շրջանին վերջը մօտ է եւ մօտ ատենէն ետ պիտի դառնանք մեր սովորական կեանքերուն, ուրախ ժամանակ պիտի անցընենք մեր ընկերներուն, ուսուցիչներուն եւ ընտանիքներուն հետ, որոնք շատ կարօտցած ենք…։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ԵՐԱԶԱՆՔԻ ՆԻՒԹԸ» (Ա.)

ԹԱՅԻՍ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Իսթանպուլի քաղաքապետարանին հովանաւորութեամբ Պիմթաշի կողմէ կազմակերպուեցաւ մրցում մը «Թաքսիմը երեւակայէ՛» խորագրեալ, որուն կրնային մասնակցիլ զանազան համալսարաններէ զանազան ճիւղերու ուսանողներ: 

Այս մրցումին մասնակցեցայ, որովհետեւ Թաքսիմի հրապարակը այն վայրն է, ուր յաճախ կ’այցելեմ. Պոլսոյ կեդրոնն է: Մտածումս էր Թաքսիմը փրկել հիմակուան իր մոխրագոյն ու պաղ երեւոյթէն: Այս գաղափարին հիման վրայ սկսայ Թաքսիմին անցեալը պրպտել: Նախ կարդացի զանազան յօդուածներ եւ համայնագիտարանէ  ստացայ տեղեկութիւններ, որոնք աւելի լաւ եւ ճշգրիտ գաղափար կրնային տալ ինծի: Անցեալէն եկած զարմանալի, հետաքրքրական գիտելիք ձեռք ձգեցի։

1560 թուականի ժանտախտը կ’ազդէ օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրող ժողովուրդին, մեռնողները կը թաղուին Թաքսիմ ու հոն կը դառնայ քաղաքին ամենամեծ գերեզմանոցը: Գերեզմանատուներ կը կազմուին իւրաքանչիւր ժողովուրդի համար. յատուկ բաժիններ, որոնք կը պատկանին հայերու, յոյներու, լատիններու եւ օսմանցիներու: Ուստի մինչեւ 17րդ դար Թաքսիմը պարապ հողամաս կը մնայ եւ ժողովուրդը կ’ապրի Ղալաթիոյ մէջ:

2013ին մեծ բողոքներ կազմակերպուեցան Կէզի փարքին համար: Այս ճեմապարտէզի հողամասը օսմանեան կայսրութեան մինչեւ վերջին ժամանակը կը գործածուէր որպէս գերեզմանատունը հայերուն: Գերեզմանատան մօտ ճարտարապետ Գրիգոր Պալեանի կողմէ կառուցուած էր Թոփչու զօրանոցը՝ կայսրութեան զինուորագունդերուն համար:

Թաքսիմի գերեզմանատունը ժանտախտի պատճառով կառուցուած էր, նաեւ լքուած՝ միեւնոյն պատճառով: 1865ին Թաքսիմի մէջ կային պարապ հողամասեր, ուր կը սկսէին կառուցուիլ շէնքեր: Ժանտախտի երկրորդ համավարակին պատճառով հայերուն եւ յոյներուն նոր գերեզմանատուներ կը յատկացուէին Շիշլիի կողմը, որոնք դեռ կը գործեն:

1913ին Բերա եւ Շիշլի թաղերուն միջեւ կը սկսի թրամվայ աշխատիլ: Թոփչու զօրանոցը ապա կը փլեն եւ հողամասը կը վերածուի մարզադաշտի: 1939ին քաղաքապետութիւնը բոլորովին կ’ապասեփականացնէ հայոց գերեզմանատունը: 1940 թուին մարզադաշտն ալ կը վերածուի Կէզի ճեմապարտէզի:

Թաքսիմի հրապարակը կեդրոն եղաւ, երբ իտալացի քանդակագործ Փիէթրօ Լոնիքա կառուցեց Հանրապետութեան Յուշարձանը: Ան հրապարակին խորհրդանիշը եղաւ։ Ժամանակի ընթացքին Թալիմանէի եւ հրապարակին վրայ կազմակերպուեցան հանդէսներ, տողանցքներ, ցոյցեր եւ Թաքսիմի կեդրոնը եղաւ ժամադրավայր մը: Աթաթիւրք մշակութային կեդրոնին նման կառոյցները Թաքսիմի խորհրդանիշը եղան՝ լենտմարք: Խորհրդանշական այս կառոյցները թէեւ անոր ինքնութիւնը կը կազմեն, սակայն ան ներկայիս կը մնայ որպէս պարապ վայր մը՝ հրապարակին հետ կապ չունեցող։

Ծրագրիս բուն նպատակակէտը այն գաղափարն էր, որ Թաքսիմի հրապարակը անցողական տեղ մը ըլլալէ պիտի փրկէի եւ վերածէի ժամանցի միջավայրի: Այս առթիւ արժանացայ ներշնչման մրցանակին. ծրագրին իրականացման փուլերը կը փափաքիմ բացատրել յաջորդ գրութեանս մէջ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԹ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՄՁԱ․
Մարդուն լեզուն արեւմտահայերէն է, բայց Հայաստանի մէջ վէպ գրած է, կամ՝ թարգմանել տուած, արեւելահայերէնով։ Հատորը «տասը» հրատարակութեան արժանացած է ի Հայաստան։ Եւ կ’ըսուի, թէ հոն վէպը շատ լաւ ընդունելութիւն գտած է։ Ի՞նչ ընենք, մե՛նք ալ արեւելահայերէն գրենք, գոնէ ընդունելութեան արժանանանք։ Շատ աղէկ։ Ուրախ ենք ի սրտէ։ Թրքերէնի ալ թարգմանուած է վէպը։ Թուրքերն ալ պիտի խանդավառուին վստահաբար։ հացի պէս պիտի գնեն գիրքը։ Հիմա, աս բոլորէն յետոյ, կարգը եկած է․․․ արեւմտահայերէնին։ Վերջին կարգ։ Մաքուր հայերէնով, որ թուրքերն ալ հասկնան՝ արխա սըրա։ Ճանս, եթէ դուն քու լեզուդ չես յարգեր, չես գործածեր, չես հրատարակեր՝ ինչո՞ւ կը փափաքիս որ ապրի անիկա։ Ուրեմն կեղծ փափաք մըն է ունեցածդ։ Արեւելահայերէնն ալ, թրքերէնն ալ պետական լեզուներ են։ Սա մերինը՝ չէ՛։ Ատոր համար աւելի նպաստի ու նեցուկի կարիք ունի։ Ասքանը հասկնալու համար համաժողովի՞ պէտք է նստիք։ 

ՌՄՁԲ․
Հայաստանը չորս ռազմական օդանաւ ունի, չորսն ալ ցուցադրեց անկախութեան առթիւ։ Հիմա միւսներն ալ կը ցուցադրէ։

ՌՄՁԳ․
2014 թուականին, համաշխարհային ժողովի մը ընթացքին գաղափարը ծնած է, որոշում կայացուած է, որ․․․ բան մը ընեն։ Այդ բանը իրականացուցած են հինգ տարի յետոյ՝ 2019ին։ Էհ, որոշումը իրականացնելը կը տեսնէ՞ք որքան դժուար բան է։ Դեռ պէտք է նստինք ու փառք տանք, որ կրցա՛ծ են զայն իրականացնել։

ՌՄՁԴ․
«Եթէ կրնան՝ թող Մասիսը տեղաշարժեն.
Դիզ մը անգամ Արարատը չի նահանջեր իր ամպիոնէն»։
Աս քերթուածին հեղինակին՝ հանգուցեալ Ժագ Սէ Յակոբեանին Աստուած հոգին լուսաւորէ։ Աս քերթուածը երբեմն բեմերէն կը լսուի։ Չհասկնալը ասմունքելու առաջին պայմանն է մեր քով։
Ի՞նչ ըսել է դիզ մը անգամ չի նահանջեր։ Մտածող կա՞յ։ Նահանջել տուած են զօռո՛վ։ Գոնէ ամչնալ պէտք է գիտնալ՝ աս նիւթը աս ձեւով չխօսելու ու չգրելու չափ։ Բայց մենք մանկամտութիւնը սիրող ազգ ենք։

ՌՄՁԵ․
«Առաքինութեան Եւ Առաքելութեան Մշտադալար Ծառ`Հայկական Փարայագործական Ընդհանուր Միութիւնը»․․․։
Մենք անոնց վրայ կը խնդանք, որ Աբիսողոմ աղան դեռ իրենց թերթերէն դուրս չեն դրած, եկուր տես որ Պէյրութը առջեւ երթալու տեղ՝ ետեւ կը դիմէ։
Բարեկամնե՛ր, եթէ քիչ մըն ալ վճարեն՝ ուրիշ ո՞ւր պիտի հանէք զիրենք։ Հա՞։ Դեռ չվճարեցի՞ն։ Դեռ ծունկի վրայ ա(մե)ն(ա)պատիւ մուրացկանի դիրքո՞վ էք։

ՌՄՁԶ․
Կարմիր սուլթանին մայրը հայ էր, Կանաչ Ալիեւին մայրն ալ հայ է, նոր կ’իմանանք։ Ի՞նչ կայ որ։ Մեր հայ արիւնարբու բռնակալներուն մայրերն ալ հայ եղած չե՞ն։

ՌՄՁԷ․
Գիտէք անշուշտ մեր ազգային-կուսակցական կեանքին մէջ այնպիսի տիպարներ, անպայման հանդիպած ըլլալու էք, որոնց աչքերը փակ կ’ըլլան, եւ նոյնիսկ եթէ աչքերնուն վրայ միզես՝ չեն բացուիր։

ՌՄՁԸ․
«Յիշեցնելով Մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի «Երանի անոնց, որոնք խաղաղութեան հաստատումին համար կ՚աշխատին, որովհետեւ անոնք Աստուծոյ որդիներ պիտի կոչուին» խօսքը, խաղաղութիւն հաստատելու իշխանութիւն ունեցողները կը քաջալերենք, որպէսզի այս ուղղութեամբ իրենց ջանքերը բազմապատկեն»։
Պոլսոյ մեր Պատրիկը անշուշտ չի կրնար ըսել, թէ խաղաղութեան խախտումի՛ն համար աշխատողները ի՞նչ պիտի կոչուին։

ՌՄՁԹ․
«Լիբանանահայ Գրողներու Համախմբումս, այսու խստօրէն կը դատապարտէ թրքօ-ազերիական անարգ յարձակումը Արցախի վրայ, զոր սանձազերծած է հայատեաց Ազրպէյճանը, հովանաւորուած ու քաջալերուած մեր ոխերիմ թշնամի՝ ցեղասպան Թուրքիայէն»:
Մարդիկը քուներնէն արթնցեր են, գոնէ «բարի լոյս» մը ըսենք։ Անպայման շուտով Քամերունահայ Գրողներու Համախմբումն ալ պիտի ձայնը հանէ։ Կը սպասենք։ Առանց իրենց չ’ըլլար։

ՌՄՂ․
Անգլիոյ մազերը խանգարուածը հեռաձայնած է Թուրքիոյ ուղեղը խանգարուածին եւ հարցուցած է, թէ Կովկասի մէջ եղած խանգարումը բաւական չէ, ինք ինչպէ՞ս կրնայ օգնել, որ խանգարումը շնորհառատ ընթացք ունենայ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ի՞նչ է պատմութիւնը. մէկը թող պատմէ: Ինչպէ՞ս կը յայտնուի ան եւ ե՞րբ դուրս կու գայ ժամանակին մէջէն, թէ ժամանակն ի՞նքն է: Կը խորհիմ, որ «պատմութիւն» կոչուածը հրէշ մըն է: Ե՛րբ ուզէ, կուլ կու տայ առջեւի արգելքները եւ երբ ուզէ, կրակ կը տարածէ բերնէն եւ կ’արտաքսէ ամէն բան: Ան անցք մըն է, երկար խողովակ մը, ուղի մը, երկու կողմը անդունդ, կը թափէ այն ինչ որ իրեն համար ծանրութիւն է: Պատմութիւնը գլանի նման կը ճզմէ ու ճամբան կը շարունակէ, կը նեղուի նոյն բանը ապրելէ: Փոթորիկ կը հանէ, կ’ալեկոծի, տակնուվրայ կ’ընէ ու ինքն ալ կ’ըլլայ, որպէսզի շարժի, շարժէ, տապալէ եւ տապալի եւ դարձեալ ուղղութիւնը գտնէ: Անյագ խողովակ մը, ուրկէ մտնողները կա՛մ մէկ կողմէն դուրս պիտի ելլեն եւ կամ առիթ պիտի չունենան դուրս ելլելու, որովհետեւ ելքի ու մուտքի դռները պիտի գոցուին եւ անոնք՝ ներսը մնացողները իրարու վրայ պիտի կուտակուին, ճզմեն ու ճզմուին, պիտի ջախջախուին եւ խեղդուին: Թող մէկը զիս լուսաբանէ, ի՞նչ է պատմութիւնը եւ որո՞ւ զօրավիգ կը կանգնի ան:

Երբեմն տարօրինակ զգացումներով եւ մտածողութեամբ կը պարուրուիմ: Դրական տեսութիւններ կամ բացասական, որոնք զիս կը մղեն տարբեր մտածումներու, մանաւանդ ճամբորդութեան մը ընթացքին: Կ’այցելեմ տեղ մը, վայր մը, տուն մը կամ թանգարան եւ կը մտածեմ, որ նախապէս ովքե՛ր եկած ու ապրած են այնտեղ կամ այցելած եւ ես հիմա կը քալեմ անոնց յիշատակներուն, աճիւններուն վրայէն: Ո՞ր սենեակին մէջ նստած էին, պառկած կամ մտածումներ ունեցած։ Պարզ է. այն ինչ որ հետաքրքրական է այցելուի մը համար, որ կը պարզէ իր այցելութեան նպատակը, դրական կամ բացասական մտածումներու կրնայ առաջնորդել զայն։ Նոյնը կարելի է մտածել քաղաքի մը մասին, ո՞ր ճամբաներէն ովքե՛ր քալեցին, ո՞ր փողոցներէն ովքե՛ր անցան եւ ո՞ւր գացին կամ չկրցան անցնիլ ու չգացին: Այն փողոցներէն ինչպիսի՛ վայրագ մարդիկ անցան, այդ մարդիկը թալանեցի՞ն տուները, խանութները, կոտրեցի՞ն գործատեղիները, առեւանգեցի՞ն կիները, յարձակեցա՞ն տուներուն վրայ, այրեցի՞ն:

Կը շրջիմ Իմրոս կղզիին փողոցները բարեկամիս հետ: Բնակավայր մը, ուր ապրած են յոյներ. բարձունքին վրայ գիւղ մը՝ յոյներու տուներ եւ բնակիչներ. դեռ կան, բայց շա՜տ քիչ թիւով: Գիւղին մէջ դպրոց, եկեղեցի եւ գերեզմանոց կան. բնակիչները քիչ են, սակայն չեն ուզեր երթալ ուրիշ տեղ մը, լքել իրենց ծննդավայրը, բնակավայրը, որովհետեւ անոնք կապուեր են հողին պորտին, թէ՞ հողը՝ անոնց պորտին: Հոն կան կիսափուլ, խարխուլ տուներ, պատուհանները կոտրած, դռները անյայտ, պարտէզները քանդուած, տանիքները փլած: Կոտրած պատուհաններէն կը տեսնուին պահարաններ, փոշիներու թաթխուած, անկողիններ՝ ծածկոցները մաշած, տժգունած, որոնց վրայ մարդիկ չեն պառկած: 

Առտու կանուխ կը շրջիմ լուռ, կիսաւեր տուներու միջեւ. անոնք թէեւ անտէր մնացեր են, սակայն արթուն են, հակառակ որ գիւղը կը քնանայ դեռ: Այնպէս կը թուի, թէ ետեւէս, առջեւէս ուրուականներ կը դառնան, շուրջս պար կը բռնեն, այցելու մը տեսած ըլլալու հրճուանքը կ’ապրին: Յոյն բարեկամիս կը հարցնեմ. «Ի՞նչ կը նշանակէ այս լքուածութիւնը»: 

Յարձակումները օրեր շարունակ տեւեր էին: Գիշեր մը կղզիին մէջ ազատ ձգուած բանտարկեալները ամէնուրեք կրակի տուեր, յարձակեր էին տեղացի ժողովուրդին վրայ. մարդիկը ծով թափեր էին: Եւ այսպէս լքուած էին տուն-տեղ, գործատեղի եւ կղզին: Ետին մնացած էին արիւն, լացուկոծ, առեւանգուած կիներ, մեռած մարմիններ եւ կիսաքանդ տուներ: Անհաշիւ, աննկարագրելի դէպքեր պատահած էին հոն, ինչպէս կը պատահին պատերազմական վայրերուն մէջ: Յանկարծ զգացի, որ այն վայրագ, արիւնարբու, մարդոց անցած ճամբաներէն կը քալէի: Յանցաւորներուն ներբաններուն վրայ կը կոխէի: Սահմռկեցայ պահ մը. այն միջոցին ծերուկ կնոջ մը ժպիտը տրամադրութիւնս փոխեց. ան կ’աւլէր տան առջեւը. տակաւին գիւղը կը քնանար: Ծերունին ժպտադէմ, արտայայտուեցաւ յունարէնով եւ որպիսութիւնս հարցուց: Առանց յայտնի ընելու, թէ լեզուն չեմ գիտեր, «քալա» պատասխանեցի. բարեկամս ժպտեցաւ ու քալեցինք:

Վերադարձի օրը հասած էր: Հաճելի էր ժամանակը, բայց մտահոգիչ վիճակ մը եկեր տեղաւորուեր էր հոգիիս մէջ: Նաւուն մէջ կը խորհէի պատմութեան մասին․ ժամանակը անցեր-գացեր էր, սակայն կղզիին երբեմնի տեղացիները տեսեր էին արիւն, կրակ եւ քաշեր էին ցաւ, ունեցեր էին վիշտ անդարմանելի: Ոմանք ծով թափուած էին, ոմանք ալ պահուըտած ու փրկուած եւ ահա՛ կ’ապրէին իրենց հողին վրայ, արիւնալի այն պատմութենէն վերածնած: 

Նաւը հասած էր ցամաք: Հիմա պիտի ուղղուէի դէպի մեծ քաղաք: Երբ ինքնաշարժին հայելիէն նայեցայ, տեսայ որ երկար ճամբայ մը ետին կը թողուի, բայց դիմացս կ’երկարէր ճամբուն շարունակութիւնը, որ կը նմանէր անցքի մը, խողովակի մը, ուրկէ ներս մտեր էի եւ դուրս պիտի ելլէի: Պատմութիւնը յանկարծակի կրնար կուլ տալ իր ետին մնացողը եւ դիմացս երկարող օձապտոյտ ուղին: Հրէշը ժամանա՞կն էր, թէ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԼԹ․)

Ծ Թ ՊԱԼԵԱՆ

ՃԾԲ․
Պապենական լեռներու ազատագրման
Կանչն է – լսէ՛,
Ով հաճոյապաշտ, հեշտասէր։

ՃԾԳ․
Սիրելը գիտես
Բայց ոչ
Զայն պաշտպանելը։

ՃԾԴ․
Սիրոյ հրաշալիքին
Երկիւղով չմօտեցաւ –
Պարտուեցաւ։

ՃԾԵ․
Գորովը սիրոյ
Մասունքի նման
Պահպանութեան կարիք ունի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԻՆ ԽԱՂԵՐ

ԱՆՆԱ ՄԱՐԻԱ ՄՈՒՊԱՅԵՏ

Մայրս ու հայրս ինկած էին մանկութեան յիշատակներու գիրկը։ Կը պատմէին ու կարօտով կը խնդային մանկութեան պարզութեան վրայ։ Գաղտնիք մը բացայայտեցի. մանուկները զբաղեցնելը ժամանակին այդքան ալ բարդ ու խրթին գործ մը չէ եղած։ Մանկան մը ուշադրութիւնը կարելի է գրաւել պարզ «յարձակում»ով մը։ յարձակումը կրնայ ըլլալ որեւէ իրի վրայ, գունաւոր կամ թափանցիկ, կլոր կամ քառակուսի, շարժուն թէ անշարժ։ Հարկ է մանկան երեւակայութիւնը ի գործ դնել, պարզագոյն իր մը տալ անոր, կրնայ ըլլալ թուր մը, որով ան յաղթական արշաւանք պիտի կատարէ, կրնայ ըլլալ բարձրախօս մը, որով հանրայայտ երգիչի մը դերը պիտի ստանձնէ։ Թերեւս ուտելիք է պատրաստելիքը, ըստ ապագայ խոհարարի իր երեւակայութեան։

Այսպիսով մանուկներու խաղերը կը զարգանան իրենց տարիքին հետ զուգահեռ։ Որքան մեծնան, որքան հասուննայ իրենց միտքը, այդքան աւելի բարդ փուլեր ու մանրամասնութիւններ կ’աւելնան անոնց խաղերուն։

Հայրս պատմեց խաղի մը մասին, որ ես անձամբ միայն ֆիլմերու մէջ տեսած եմ։ Հինաւո՜ւրց, հնադարեա՜ն այս խաղը՝ «գնդիկ»ն է։ Պատմեց, թէ ինչպէս թաղի տղաքը իրենց ազատ ժամերուն, երբ ձանձրացած ըլլային, փողոց կը թափէին գնդիկ խաղալու։ Կային գնդիկի հանրածանօթ վարպետները, որոնց ձիրքը նախանձելի էր։ Ուրիշ մեծ հռչակ գտած խաղ մը «գիծ»ը եղած է, որուն ախոյեաններէն եղած է մայրս, ըստ իր կարծիքին։ Ան հպարտութիւնս է անսահմա՜ն, անծայրածի՜ր, անպարագրելի՜․․․

Կան նաեւ ուրիշ հին խաղեր, ինչպէս օրինակ՝ «հինգ քար», «բարձր քար», «հոլ», եւ բազմաթիւ ուրիշներ, որոնք դժբախտաբար մոռացութեան եզրին են։ 

Պատմած ժամանակ հարցի մը անդրադարձաւ հայրս, թէ ինչո՞ւ արդեօք այսօրուան մանուկները հաճելի չեն գտներ այս խաղերը, կամ թէ ինչո՞ւ շատեր նոյնիսկ չեն գիտեր այս խաղերուն մասին։ Է՜հ, հայրիկ, բարի եկար նոր աշխարհ։ Այսօրուան խաղերը կը մնան համակարգիչի կամ հեռաձայնի ապակիին ետեւ։ Նոր խաղերու ստեղծագործութեանց մանրամասնութիւնները այնքան կը զարգանան, որ անոնք կը հասնին իրականութեան մակարդակին։ Այլեւս իրական կեանքը շատ պարզ ու ձանձրալի կը թուի։ Պարզութիւնը իր գեղեցկութիւնը կորսնցուցած է։ Իսկ ժամանակը արագ-արագ կ’անցնի իրեն հետ տանելով մանկութեան պարզունակ խաղերը։

Է՜հ, ժամանակ, ո՞ւր ես:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՑԱՆԿ

8 Սեպտեմբեր – 8 Հոկտեմբեր 2020

ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
ՍՄԲԱՏ ԲԻՒՐԱՏ ԵՒ ԸՆՏԱՆԻՔ
ՀԱՅԿ ԲԻՒՐԱՏ
9 Սեպտեմբեր 2020

ԱՆԱՒԱՐՏ ՄԻ ԳԵՂԵՑԻԿ ՅՈՒՇ
ԿԱՐՕ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
21 Սեպտեմբեր 2020

ՓՐԿԱՐԱՐ ՀԱԳՈՒՍՏԻ ԿԱԽԻՉԸ․
ՅՈՒՇԵՐ ՊԷՅՐՈՒԹԷՆ
ՇԱՔԷ ԱՇՃԵԱՆ ԱՐԾԻՒԵԱՆ
23 Սեպտեմբեր 2020

ԳԵՐՄԱՆԱՑԻՆ
ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ-ԼԻՆՔ
26 Սեպտեմբեր 2020

ԱԿՆԱՐԿ
ԶՈՒԱՐՃԱՊԱՏՈՒՄՆԵՐ
ՃՕՐՃ ՄԱՐԱՇԼԵԱՆ
9 Սեպտեմբեր 2020

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԴ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
11 Սեպտեմբեր 2020

ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ՊԱՅՈՒՍԱԿՆԵՐԸ
ԱՆՆԱ ՄԱՐԻԱ ՄՈՒՊԱՅԵՏ
15 Սեպտեմբեր 2020

ԵՐԱԶ
ՆԱՅԻՐԻ ՀՈՓԱԼԵԱՆ
16 Սեպտեմբեր 2020

ԲՆՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ
ՄԻՇԷԼ ՍԱՄՈՒՐՔԱՇ
16 Սեպտեմբեր 2020

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԵ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
17 Սեպտեմբեր 2020

ՉՈՐՍ ՕԳՈՍՏՈՍ ԵՒ ԱՅԼՆ
ՍԻԼՎԻ ՊԱԼԵԱՆ
20 Սեպտեմբեր 2020

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԶ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
21 Սեպտեմբեր 2020

ԶՈՒՄԵԱՆ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԻՒՆ ՄԸ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
24 Սեպտեմբեր 2020

ՓՈՐՁԱՆՔՆԵՐՈՒ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ
24 Սեպտեմբեր 2020

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԷ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
26 Սեպտեմբեր 2020

ԽՈՍՏՈՒՄ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
27 Սեպտեմբեր 2020

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԻԸ․)
ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
30 Սեպտեմբեր 2020

ՊԱՏՄՈՒԱԾՔ
ԾՈՐԱԿՆԵՐԸ ԳՈՑՈՒԵՑԱՆ
Մ․ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
12 Սեպտեմբեր 2020

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆ
ԴՈՒՆ Ա՛ՅՆ ԽԵՆԹՆ ԵՍ
ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ
9 Սեպտեմբեր 2020

ԳԱՆՁԸ
ՌՈՒԲԷՆ ԽԱԺԱԿ
9 Սեպտեմբեր 2020

ՔԱՐԱՑԱԾ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
10 Սեպտեմբեր 2020

ԲՆԴԵՌ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
14 Սեպտեմբեր 2020

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՑԱՆԿ
ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ
16 Սեպտեմբեր 2020

ՔԵՐԹՈՒԱԾՆԵՐ․
ԿԵԱՆՔ
ԲԱՌԵՐ
ԲԱՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐ
ՕՂԱԿՆԵՐԸ ԼՈՒՍԱՒՈՐ
ԱՆԳՈՅՆ ԼՈՒՍԱՒՈՐԸ
ՄԻՕՐԻՆԱԿ
ԾՈՎԷՆ ԱՆԴԻՆ
ԼԱՐԱ ԱՐԹԻՆ
19 Սեպտեմբեր 2020

ՁԿՆՈՐՍԻՆ ՍԷՐԸ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
20 Սեպտեմբեր 2020

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԼԸ․)
Ծ․ Թ․ ՊԱԼԵԱՆ
21 Սեպտեմբեր 2020

ԳՆԱՑՔՈՒՄ
ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ
27 Սեպտեմբեր 2020

ՍՊԱՍՈՒՄ
ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ
29 Սեպտեմբեր 2020

ՔԱՌԱՏՈՂԵՐ
ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ
5 Հոկտեմբեր 2020

ՊԱՏԵՐԱԶՄ
ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
5 Հոկտեմբեր 2020

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
«ՎԱՐԴԱԳԻՐՔ»
ՍԱՅԻՏ ԱՔԸԼ
Արաբ․ թրգմն․ ՅԱՍՄԻԿ ԲԱՆԵԱՆ
10 Սեպտեմբեր 2020

ԼԱՒ ԽՐԱՏ
ԹԷՈՏՈՐ ՖՈՆԹԱՆԷ
Գերմ․ թրգմն․ ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ
12 Սեպտեմբեր 2020

ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ ԿԸ ՃԱՆՉՆԱՅ ԶԻՍ
ՄԱՆՍՈՒՐ ԷԼ-ՌԱՀՊԱՆԻ
Արաբ․ թրգմն․ ՅԱՍՄԻԿ ԲԱՆԵԱՆ
20 Սեպտեմբեր 2020

ԴՈ՛ՒՆ ԱԼ ԽՕՍԷ
ՓԱՈՒԼ ՑԵԼԱՆ
Գերմ․ թրգմն․ ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ
22 Սեպտեմբեր 2020

***
ԿՐԱՆԹ ՉԷՄԻՏԼԻՆ
Անգլ․ թրգմն․ ՆԻԳՈԼ ՊՈԼՍԱՃԵԱՆ
28 Սեպտեմբեր 2020

ԹԱՏԵՐԳՈՒԹԻՒՆ
«ՃԱՇԱՐԱՆԸ ՓԱԿ Է»
ՅՈՒՇԻԿ ՂԱԶԱՐԵԱՆ
14 Սեպտեմբեր 2020

ՀԱ՞Յ ԵՍ ԴՈՒՆ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԸ ԻՋԱ՜Ւ ԿԱՌՔԷՆ
Կատակախաղ երկու արար (Շարն․ Գ․)
ՎԱ(Գ)Ր
18 Սեպտեմբեր 2020

ԱՆՏԻՊ
ՎԱԶԳԷՆ ԱՆԴՐԷԱՍԵԱՆ
[ԱՆՍՏՈՐԱԳԻՐ]
14 Սեպտեմբեր 2020

ԱՐԱՄ ՀԱՅԿԱԶ – ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ ՆԱՄԱԿԱՆԻ
Ծանօթագրեցին՝ Վ․-Ա․Ա․ եւ ՄԱՐԳԱՐԻՏ Մ․ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ
18 Սեպտեմբեր 2020

ԵՐԵՔ ՆԱՄԱԿ ՊՕՂՈՍ ՍՆԱՊԵԱՆԷՆ
ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆԻՆ
19 Սեպտեմբեր 2020

ԱՇԱԿԵՐՏԱԿԱՆ ԱՆԿԻՒՆ
ՆԱՄԱԿ
ԳԱՐԻՆ ՏԷՂԻՐՄԷՆՃԻ
24 Սեպտեմբեր 2020

ԵՐԲ ՇՈՒԿԱՅ ԵՐԹԱՍ
ԳՈՀԱՐ ՊԱՐՈՆԵԱՆ
24 Սեպտեմբեր 2020

ՎԱՉԱԿԱՆԸ
ՍԱՐՀԱՏ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ
24 Սեպտեմբեր 2020

ՍԻՐԵԼԻ ԶԱՐՄԻԿՍ
ԹԱԼԻԹԱ ՏԱՂ
26 Սեպտեմբեր 2020

ՍԻՐԵԼԻ ՔԵՒԸՆ
ՏԱՒԻՏ ՏԱՂՃԸ
26 Սեպտեմբեր 2020

ՍԻՐԵԼԻ ԸՆԿԵՐՍ
ՄԻՐԱՆՏԱ ՄԻՍՆԱՐ
26 Սեպտեմբեր 2020

ՍԱԿԱՌԱԳՆԴԱԿ
ՀԱՄԲԻԿ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ
30 Սեպտեմբեր 2020

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՏԵՐԱԶՄ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Մէկ բան կայ մեր առջեւ
Ոսոխը
Որ մշտանորոգ կ’ընթանայ
Անունն ալ չի փոխեր
Ի՞նչ պէտք կայ
Կռնակը կեցող ալ ունի
Քաղաքանկիրթ աշխարհը
Որ անբարոյական արժէքներու
Կը հաւատայ
Ինչպէս առաջ
Նոյնպէս հիմա
Բան մը փոխուա՞ծ է
Հին երգ է աս
Մենք ալ չենք փոխուած
Աշխարհը փոխուած է փոխուած է
Կ’ըսենք բայց փոխուածը չենք տեսներ
Վարժ ենք
Մենք մեզի կը մնանք
Միս-մինակ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: