«ԲԱՐԵՄԱՂԹԱՆՔ»

ԷՐՆՍՏ ԵԱՆՏԼ

Մենք բոլորս իւրաքանչիւրին ամէն բարիք կը մաղթենք,
Որ դիտաւորեալ հարուածը պարզապէս վրիպի,
Որ մարդ, թէեւ հարուածեալ, գոնէ չարիւնի,
Որ եթէ արիւնի՝ ոչ մէկ պարագայի արիւնաքամ ըլլայ,
Որ եթէ արիւնաքամ ըլլայ՝ ցաւ չզգայ,
Որ ցաւէն բզկտուած՝ վերագտնէ այն տեղը,
Ուր ան իր առաջին սխալ քայլը դեռ չէ առած –
Մենք բոլորս բոլորին ամէն բարիք կը մաղթենք։

Ernst Jandl, Glückwunsch

Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (Դ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


9

(12-13 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Վերջապէս յիշե՞ր եմ ուրեմն ու գնե՞ր ամիսներէ՜ ի վեր փափաքելի ընտիր կարագն… այլ ո՞վ զետեղեր է այս սեւցա՜ծ տապակին մէջ, որ հալի հետզհետէ ու վատնուի… այլ եւ անտես ծակէ մը հոսի վար ու կորսուի ո՞ւր…


10

(15-16 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Որմէ՞ կամ ինչէ՞ կը փախչիմ, թէեւ վախ չըլլայ սրտիս մէջ, Սամաննուտ փողոցն է այս, այո, ու կը վազեմ դէպի ‘Օսման Իպն ‘Աֆֆան պողոտան, ընթացքս է անճիգ ու դառնալով ետ-ետ կ’ընթանամ, ստուգելու համար, թէ կա՞յ հետեւող, ու կարծես կ’երեւի մէկն, իսկ ես հասած եմ պողոտայ ու կը յառաջանամ առանց վազելու, այլ երկա՜ր քայլերով, թէեւ միշտ նոյն հեզասահ արագութեամբ, ու կը տեսնեմ որ դագաղավաճառը գինեգոյն իր ապրանքը զետեղեր է դուրսը, գլուխ-գործոցներ են հմուտ հիւսնի, թէեւ ոմանք անհեթեթօրէն երկար, ու դպչելով կ’անցնիմ, արդեօ՞ք, երբ փակուին դիակներու վրայ, արժանանան պիտի պատիւի ու ցուցադրուին թանգարաններու մէջ, դամբաններուն նման հին եգիպտական, մինչ կը շեղիմ ես ձախ՝ Սալահետտին փողոց, հանրածանօթ խանութէն ըմպելու համար մե՜ծ բաժակ մը շաքարեղէգի փրփրադէզ հիւթ:


11

(15-16 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Տուեր են կռնակնին պատին՝ աղջիկս ու սմքած այտերով այս ծերունին ու թմրեցուցիչի ազդեցութիւնն ակներեւ է եւ հայթայթողն անկասկած է ծերունին, որուն խի՞ղճն արթնցաւ հօր ներկայութենէն, որպէսզի երկարէ ձեռքը եւ աղջիկէս խլէ սպիտակ փոշին ու պարպէ իր բերնէն ներս, ինքզինք մատնելով մահուան, որմէ շատ հեռու չի թուիր աղջիկս ալ, որ ահա կը բարձրանայ գետնէն ու կը փարի ինծի, եւ ինչո՞ւ կ’անցնի մտքէս որ ան կեանքէն կը հեռանայ որեւէ տղամարդու սէրն առանց վայելած ըլլալու:


12

(17-18 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Գիշերն անցեր է, կապոյտ, գունաթափ T-shirtը հաներ եմ ու լուացեր եւ անութներէն չուանին պիտի անցընեմ, ըստ սովորութեան, բայց կինս կը թելադրէ կախել վերէն ու այդպէս ալ բռնելով՝ գեղեցկօրէն կը ծածանէ, ու կը մնայ փռելու վայր մը գտնել յարմար, որ այս նորաշէն կամ նորանորոգ եւ ամբողջովին սպիտակ եկեղեցին է, թէեւ չըլլան խաչեր, ու փայլուն ու սահուն տախտակամածէն զգուշօրէն մօտեցեր ենք վերնատուն հասցնող լայնամարմար սանդուխին, ու թեթեւ զառիվերին վրայ մտածեր են զետեղել թափանցիկ թաղիք, որուն վրայ անսայթաք կոխելով կը հասնինք առաջին աստիճանին ու կը բարձրանանք ես ու կինս ու աղջիկս, բայց կէս ճամբուն չկան, վերցուցեր են, կամ տակաւին չեն դրած, երեք-չորս աստիճաններ, ու կը մտածեմ որ նոյնիսկ երիտասարդ ըլլայի եթէ, պիտի չկարողանայի խորխորատն յաղթահարել, ու թէեւ պատէն դուրս զուգահեռ սանդուխ մը կը տեսնեմ, սակայն կամքը չունիմ խիզախելու:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԶՈՒԱՐՃԱԼԻ ՊԱՏՈՒՄՆԵՐ (ԺԲ․)

Հնձեց՝ ՏԻՐԱՅՐ ԱՐՔԵՊՍ ՄԱՐՏԻԿԵԱՆ

***
Կարապետը կ’ուզէ կոմունիստ դառնալ. կը հարցնեն.
– Հայրդ ի՞նչ էր:
– Կոմունիստ:
– Մեծ հա՞յրդ:
– Կոմունիստ:
– Ինչպէ՞ս այնքան տարի առաջ ան կոմունիստ եղած կ’ըլլայ:
– Ինչո՞ւ. այդ ժամանակ ալ գողութիւն կար:

***
Կարապետին կ’առաջարկեն հանրային տան վարիչ ըլլալ, կը համոզեն զայն։ Ան ժամանակ կը խնդրէ։ Կ’ըսեն. «Կարապետ, ասիկա քեզի համար տուշէշ է, լաւ, ոչինչ եւ այլն…»։ Կարապետ կ’ըսէ. «Հայրենասիրութիւն կը պահանջէ՞ այս գործը»։ Կ’ըսեն. «Հարկաւ», ու կը համաձայնին, բայց Կարապետ կը հարցնէ. «Փլան մը կը պահանջէ՞ այս գործը»։ Կ’ըսեն․ «Հարկաւ»: Ատոր վրայ կը մերժէ Կարապետ այս գործը։ Կը հարցնեն. «Ինչո՞ւ»։ Կ’ըսէ․ «Վաղը, գարունը, կարտոֆիլ պիտի ցանուի ու պիտի պահանջէք երեք պոռնիկ ուղարկել դաշտ, իսկ աշունը կարտոֆիլ հաւաքելու համար քսան կնիկ պիտի պահանջէք, ես իմ քամակիս հաշուի՞ն այս փլանը պիտի կատարեմ»։

***
Կարապետը խաշ կը պատրաստէ ու գոգնոցն ալ հետը կը կտրէ, որ կը խառնուի ապուրին: Յաճախորդը կը ջղայնանայ.
– Այս թելերը ի՞նչ են ապուրին մէջ:
Կարապետը կը պատասխանէ․
– Ի՞նչ է, պարսկական խալը՞ կ’ուզէիր մէկ ոսկիով:

***
Կարապետը խմած կը դառնայ տուն, կը զարնէ դուռը, կինը ծակէն կը տեսնէ մարդուն վիճակը ու չի բանար դուռը, մարդը ստիպուած կը պառկի դրան առջեւ. աւելի ուշ կրկին կը զարնէ ու կինը կը բանայ դուռը․
– Դուռը չբացի՝ վիճակդ տեսնելով:
Կարապետը կը պատասխանէ.
– Այնքան գինով էի, որ ըսի՝ երթամ, կինս տեսնեմ, որպէսզի կարենամ փսխել: 

***
Ուսուցիչը կ’ըսէ Վարդանիկին․
– Դարձեալ առանց մատիտի ես. ի՞նչ պիտի ըսէիր զինուորին, որ ձեռքը զէնք չունի:
– Պիտի ըսէի, ընկեր Մարգօ, որ զօրավա՛ր է:

***
Կինը «ստախօս» կ’ըսէ ամուսնոյն, որ նապաստակ որսացած ու բերած է․
– Բայց այս նապաստակը փամփուշտի հետք չունի վրան:
Ամուսինը կը պատասխանէ․
– Այն պահուն, երբ նապաստակը զիս հրացանով տեսաւ, սրտի տագնապ ունեցաւ եւ մեռաւ:

***
Հայը նաւէն կ’իջնէ վայրկեանի մը համար ու կը քալէ ջուրին վրայէն։ Հրեան ալ նոյնը կ’ընէ։ Կու գայ թուրքը, բայց կ’ընկղմի ջուրին մէջ: Հայը կ’ըսէ հրեային. «Երանի ըսէինք, որ նաւը քարերուն տեղը կեցնէին»:

***
Կարապետը կ’երթայ մեծաւորին՝ գիտնալու համար, թէ ի՞նչ կը նշանակէ Կոմունիզմ. մեծաւորը կ’ըսէ․
– Ատիկա քիչիկ մը դժուար հարց է, քիչիկ մը փիլիսոփայութիւն, քիչիկ մը այս, քիչիկ մը այն, բայց, եկուր պատուհանին մօտ, կը տեսնե՞ս մերսետես ինքնաշարժը, իմս է, կողքինինը վարչապետինն է, եթէ քուկդ ալ կողքը ըլլայ, ահա այդ Կոմունիզմ կը նշանակէ:
Կարապետը տուն կու գայ եւ այս անգամ կինը իրեն կը հարցնէ․
– Հը՜ , ի՞նչ է Կոմունիզմը։
– Դժուար հարց է, բայց եկո՛ւր պատասխանեմ,- կ’ըսէ Կարապետ:
– Այս իմ կօշիկս է:
– Այս ալ իմ կօշիկս է,- կ’ըսէ կինը:
– Եթէ ասոր կողքին մեծաւորին կօշիկը գտնես, գիտցիր, որ ատիկա է Կոմունիզմը:

***
Ապարանցին կ’երթայ մեծաւորին գանգատելու, թէ մէկ սենեակի մէջ ինը հոգի են. երեխաներ, հայր, մայր եւ այլն, եւ տուն կ’ուզէ: Մեծաւորը կ’ըսէ. «Հիմա չ’ըլլար, պէտք է սպասես»։ «Այն ատեն,- կ’ըսէ ապարանցին,- կ’երթամ Լենինին՝ բողոքելու»։ Մեծաւորը կ’ըսէ. «Ի զուր կ’երթաս, Լենինը մեռած է»։ Կ’ըսէ. «Եա՜, Լենինը կայ ժողովուրդին համար, Լենինը անմահ է ձեզի համար, իսկ ապարանցի ժողովուրդին համար մեռա՞ծ է»:

***
Մարդ մը կը կաշառեն, որ պեխաւորին՝ Ստալինին արձանը տեղէն հանէ։ Մարդը եօթը զաւակ ունի եւ կը վախնայ, բայց կը սկսի մուրճի հարուածներ տալ մարդուն արձանին։ «Ի՞նչ կ’ընես», կը հարցնեն. կ’ըսէ. «Արմատէն կը հանեմ»:

***
Մեծաւորը իր մեծ մայրը կը տանի ցոյց տալու իր վիլլան անտառին մէջ։ Մայրը բան մը չ’ըսեր։ Մեծաւորը ցոյց կու տայ ուրիշ մը ծովի ափին, ուրիշ մը այլ տեղ, եւ մայրը բան չ’ըսեր. մեծաւորը կը զարմանայ ու կ’ըսէ. «Եթէ կոմունիստները գան, ի՞նչ պիտի ընենք»։ «Այդ կը մտածեմ», կ’ըսէ մայրը:

***
Նապաստակը կը տեսնէ, որ ուղտը կը պայտեն, ու կը սկսի փախչիլ. կ’ըսեն. «Ինչո՞ւ կը փախչիս, չէ՞ որ դուն ուղտ չես, նապաստակ ես»։ Ան կ’ըսէ. «Մինչեւ որ հասկցեմ, որ ես ուղտ չեմ, նապաստակ եմ, զիս ալ պայտած կ’ըլլան»:

***
Տէրը ծառային «ապուշ» կ’ըսէ, եւ ծառան տիրոջը դատարան կը կանչէ: Դատարանին մէջ տէրը կ’ապացուցէ, որ ծառան ապուշ է. «Գնա՛, տե՛ս,- կ’ըսէ,- ես տո՞ւնն եմ կամ ոչ»։ Ծառան կ’երթայ, կը դառնայ, կ’ըսէ, որ տունը չէր: Այն ժամանակ դատաւորը կ’ըսէ. «Ապո՛ւշ, չէի՞ր կրնար հեռաձայնով հարցնել թէ տո՞ւնն է կամ ոչ»:

***
Երկու կոյրեր ձիթապտուղ կ’ուտեն. մէկը կ’ըսէ միւսին. «Դուն ինչո՞ւ երկու-երկու կ’ուտես»: «Ինչէ՞ն գիտցար», կը հարցնէ միւսը։ «Որովհետեւ,- կ’ըսէ,- ես երկու-երկու կ’ուտեմ»:

***
Երեք որդիներ իրենց հօրը կը խոստանան 100ական տոլար դնել գերեզմանին, երբ ան մեռնի։ Մեծը կու տայ, միջնեկը կու տայ, փոքրը 300ի չէք մը կը գրէ, կը դնէ դագաղին մէջ եւ կ’առնէ 200ը ըսելով, որ չէքը աւելի ապահով է:

***
Չինացիք կը քալեն Լենինականի վրայ։ «Լաւ,- կ’ըսէ լենինականցի մը,- ինչքա՞ն կ’ելլեն չինացիք»։ Կ’ըսեն. «800.000.000»։ «Վա՜յ,- կ’ըսէ,- ո՞ւր պիտի թաղենք այդ բոլորը»։

***
Երկու ընկեր կ’երթան տէր հօր հարցնելու, որ ի՞նչ կը նշանակէ «տիալեքթիքա» բառը: Տէր հայրը կը բացատրէ. «Երկու ընկեր կ’երթան բաղնիք․ մէկը մաքուր է, միւսը՝ աղտոտ. բաղնիքին մէջ մէկ հոգիի տեղ կայ, ո՞վ պէտք է լոգնայ»։ Տղաքը կ’ըսեն. «Աղտոտը»։ Տէր հայրը կը կրկնէ. «Երկու ընկեր գացին բաղնիք, մէկ տեղ կար, ո՞ր մէկը լոգցաւ, կեղտո՞տը կամ մաքուրը»։ Կ’ըսեն. «Կեղտոտը»: Տէր հայրը կ’ըսէ. «Ճիշդ ատիկա է տիալեքթիքան»։ Բայց տղաքը կը սկսին ջղայնանալ. «Հերի՛ք է, յոգնեցանք»։ Այն ժամանակ տէր հայրը կ’ըսէ. «Ճիշդ ատիկա է տիալեքթիքան:

***
Աղքատ լուսաւորչական մը 10 ոսկիի պէտք ունի, որ կովը չծախէ՝ երեխաներուն նայելու համար: Դրացին, որ պատուելի է, կը խոստանայ 10 ոսկին տալ, պայմանաւ, որ իրենց ժողովարանը երթայ եւ եկեղեցի չերթայ, եւ այդպէս ալ կ’ըլլայ: Բայց օր մը պատուելին կ’ըսէ. «Դուն քու նախկին եկեղեցին կ’երթաս»: Մարդը կ’ըսէ. «Հոն կ’երթամ հոգիիս փրկութեան համար աղօթելու, իսկ հոս կու գամ՝ կովուս փրկութեան համար աղօթելու»:

***
Յիմարանոցի մը մէջ խենթ մը գիրք մը կը կարդայ. «Գիրքին բովանդակութիւնը գիտեմ,- կ’ըսէ,- բայց անունը չեմ գիտեր»։ Ընկերն ալ կը կարդայ եւ նոյնը կ’ըսէ: Եւ կը տեսնեն, որ իրենք առողջ են: Կ’երթան տնօրէն-բժիշկին, որպէսզի զիրենք ազատ արձակէ յիմարանոցէն: Երբ տնօրէն-բժիշկը կը տեսնէ ասոնց ձեռքերնուն գիրքը, «Թելեֆոնին գիրքը, թելեֆոնին գիրքը», կը պոռայ:

***
Կարապետը եւ կինը՝ Հռիփսիմէն դրացիի մը քով ընթրիքի կը հրաւիրուին։ Երբ կը հասնին բակը, շունը կը սկսի հաջել․ մէկ-երկու անգամ կը մօտենան դրան, որ ներս մտնեն, շունը կը հաջէ, ստիպուած կը վերադառնան տուն: Առաւօտեան դրացին կ’ըսէ. «Կարապետ, ամբողջ գիշեր ձեզի սպասեցինք, իսկ դուք չեկաք»: Կարապետը կ’ըսէ. «Եկանք, բայց ձեր շունը շատ կը հաջէր, վախցանք»: «Այ մարդ, չե՞ս գիտեր ժողովրդական առածը՝ հաջող շունը չի խածներ»: Կարապետը կ’ըսէ. «Դուն գիտես, ես ալ գիտեմ այդ առածը, բայց տեսնենք, թէ շունը գիտէ՞»:

***
Պետրոս կանգնած է դրախտի դրան առաջ. մէկը կու գայ եւ կ’ուզէ դրախտ մտնել: Սուրբը կը հարցնէ. «Ո՞վ ես»։ «Ես Պեթովենն եմ», կ’ըսէ: Ապացուցելու համար դաշնակի վրայ կը նուագէ՝ տա-տա-տա՜մ, եւ կը մտնէ դրախտ: Կու գայ Շէյքսփիրը․ դարձեալ՝ «Դուն ո՞վ ես»։ «Ես Շէյքսփիրն եմ»։ «Ապացո՞յց»։ Շէյքսփիր կ’արտասանէ. «To be or not to be» եւ կը մտնէ դրախտ: Յետոյ կու գայ Գագիկ մեծաւորը ու կ’ուզէ դրախտ մտնել: Սուրբը կը հարցնէ. «Ո՞վ ես»։ «Այսինչ մեծաւորն եմ»։ Ապացոյց կ’ուզէ եւ կ’ըսէ. «Քեզմէ առաջ Պեթովենը եկաւ, Շէյքսփիրը եկաւ, անոնք քննութիւն տուին եւ մտան»: Մեծաւորը կ’ըսէ. «Ես զանոնք չեմ ճանչնար»։ Սուրբը բանալ կու տայ դրախտին դուռը եւ կ’ըսէ. «Արդէն ապացուցեցիր, որ դուն հայ մեծաւոր ես, մտի՛ր»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՓՈՂՈՑԸ

ԱՍՈՒՆ

IKEAի մատիտ մը
խզբզուող տողեր, բառեր անծանօթ,
մատներու հարուած
բառադարանին մէջ,
տալու իմաստն անոնց,
մտնելու մտքին անոր,
որ արարեր է երեւակայածը.
գաւաթ մը, այժմ դատարկ
անծանօթ դէմքեր,
դիմակներ իջած,
գլխուդ՝ կռունկը
քարաշէն պատէն դուրս բերող իրեր,
մինչ դուն,
դուն եւ արեւը սիրաբանութեան մէջ
հանգիստ
օր ցերեկով.
լոյսին մէջ վախկոտ
կը սպասես 
ղօղանջին
լուռ է
ըսած է խօսքը
անցած է ժամը 
ժամուն զանգակին.
Լեղակ դարձած,
երկու անթացուպ ու գաւազան մը գրկած
ճամբորդն է կեանքէն դէպի…
քրքիջներ, նայուածք ու սառած հայեացք
փողոց նետած է խուլ անցորդն կեանքի,
յորդող ճամբաներ ծուխի շղարշով
կ’երթան հիւթեղի փնտռտուքին ծարաւ,
արդուկ չտեսած վերնաշապիկներ…
դարձո՛ւր էջերը, նոր բառ մը որսա՛,
մատիտդ սահի, նոր ծիր մ’ստեղծէ
մտքիդ սնունդը դի՛ր 
անհայրենիք
նոր հասցէիդ վերեւ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԼՈՒԽՍ

ՇԱՐԼՈԹԷ ՓՖԻՆԿՍԹԵՆ

Թագաւոր մը
կը նստի գլխուս մէջ: 
Ան կը թագաւորէ 
զօրաւոր կամքով:
Իր իշխանութիւնը  
կայուն է նման թագին  
գլխուն վրայի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՊԱՊ-ԷԼ-ՀԱՈՒԱ (Ա․)

ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ ԼԻՆՔ

1974ին, երկու տարուան ամուսնացած էինք, երբ ամառը որոշեցինք Գերմանիա ճամբորդել։ Ամուսինս մտադրած էր վերադարձը նոր ինքնաշարժով մը ընել  Գերմանիայէն մինչեւ Պաղտատ, ես ալ աշխատանքէս երեք շաբթուայ արձակուրդ առած էի:

Գերմանիա, առաջին անգամ ըլլալով ծանօթացայ ամուսնոյս ծնողքին հետ, Քոպլենց քաղաքին մէջ բնակող: Ամուսինս ընկերութեան գործով քանի մը օրբացակայեցաւ, ես մնացի իր ծնողքին հետ առանձին, շատ հետաքրքրական էր մեր հաղորդակցութիւնը, ես գերմաներէն լեզուին բոլորովին անծանօթ, անոնք ալ՝ անգլերէնին, փոքր բառարանի մը օգնութեամբ, որ միշտ ձեռքս բռնած էի, կը յաջողէինք զիրար հասկնալ․ ընդունելութիւնը շատ սիրալիր էր: 

Երկու շաբաթ տեսարժան վայրեր պտտելէ եւ շուկաները չափչփելէ ետք, գնումներս, նուէրներ եւ այլ գոյքեր ինքնաշարժի բեռնատեղիին մէջ լեցուցինք, չբաւեց, ստիպուած մնացածը ետեւի նստարաններուն վրայ տեղաւորեցինք: Ինքնաշարժը բերնէ բերան ապրանքներով լեցուած էր, երբ վերադարձի ճամբան բռնեցինք Քոպլենց քաղաքէն դէպի Պաղտատ: 

Ամուսինս առաջին անգամը չէր, որ այս ուղին կը քշէր, ճամբաներուն ծանօթ էր: Ես կը փափաքէի Պաղտատ հասնելէ առաջ արձակուրդիս վերջին քանի մը օրերը Պէյրութի՝ հայկական սփիւռքի մշակոյթի մայրաքաղաքին մէջ անցընել: Ուրեմն օրերը հաշւուած էին, ցերեկը պէտք էր քշել, մութը կոխելէն ետք՝ հասած քաղաքին մէջ գիշերել:  

Առաջին օրը Միւնիխէն առանց դադարի հասանք Զաղրեպ քաղաքը։ Ճամբուն ընթացքին զգալի էր, որ որքան Գերմանիայէն հեռանայինք՝ ճամբաները այնքան անհարթ եւ քշողները անկանոն կ’ըլլային, շատ անգամ խաչմերուկներուն կամ ոլոր-մոլոր ճամբաներուն եզերքներուն արկածի ենթարկուած ինքնաշարժներու մնացորդներ կը տեսնէինք․․․: 

Մութ էր արդէն, երբ Զաղրեպ քաղաքին կեդրոնը գտնուող պանդոկի մը մէջ իջեւանեցանք: Յոգնած եւ անօթի՝ փառաւոր ճաշ եւ գինի ապսպրեցինք։ Մինչեւ ճաշին մատուցումը ծարաւս յագեցնելու համար բաժակ մը գինին շատ արագ խմեցի․ ալքոհոլի անվարժ, քանի մը վայրկեան անց կոպերուս վրայ ծանրութիւն մը զգացի, ճաշը սեղանին դրուեցաւ հազիւ պատառ մը կրցայ ուտել, աչքերս մթագնեցան․ երբ աչքերս բացի, ինքզինքս պանդոկի սենեակը, մահճակալին վրայ գտայ․ վերջը իմացայ, թէ ամուսինս ինչպէս զիս քնաթաթախ վիճակի մէջ սենեակ առաջնորդած էր, ես բան մը չէի յիշեր, ամօթէս գետինը մտայ ու այն օրուընէ որոշեցի անօթի փորին երբե՛ք գինի չխմել:

Յաջորդ օրը առաւօտուն ճամբանիս շարունակեցինք դէպի Պելկրատ։ Զաղրեպը եւ Պելկրատը այն ատեն կը պատկանէին Եուկոսլաւիոյ, երբ ան դեռ չէր բաժնուած: Պելկրատի «Եուկոսլաւիա» անունով պանդոկէն կը յիշեմ սրահի կեդրոնը, առաստաղէն կախուած, քրիսթալէ մեծ եւ շքեղ ջահը․ կ’ըսէին, թէ աշխարհի ամենամեծ ջահն է եղեր: Հանգիստ գիշեր մը հոն անցընելէ ետք առաւօտուն շարունակեցինք մեր ճամբան դէպի Պուլկարիա: 

Սոֆիա հասնելնուս պէս Քրիստափոր Միքայէլեանի գերեզմանը այցելելու որոշումս գործադրել ուզեցի․ պանդոկի ընդունելութեան գրասենեակէն հասցէն խնդրեցինք, ժամանակը արդէն ուշ էր եւ եղանակն ալ՝ անձրեւոտ, չկրցանք տեղը գտնել եւ տխուր վերադարձանք պանդոկ գիշերելու:

Սոֆիան լաւ տպաւորութիւն չձգեց վրաս, շէնքերը իրենց լաւ օրերը շատոնց անցուցած՝ մաշած էին, եղանակն ալ արդէն անձրեւոտ եւ մշուշոտ էր: Գուցէ յիշողութեանս մէջ Քրիստափոր Միքայէլեանի դժբախտ ճակատագիրն էր, որ  հոգեպէս կը ճնշէր զիս եւ ես տխուր էի, որովհետեւ այդ օրուայ պայմաններուն եւ ժամանակի սակաւութեան պատճառաւ չկրցայ յարգանքիս տուրքը մատուցել մեր պատմութեան զարթօնքը կերտած, յեղափոխութեան գաղափարական առաջնորդի շիրիմին:

Յաջորդ առաւօտուն շատ կանուխ Թուրքիոյ ուղղութեամբ հեռացանք Սոֆիայէն: Որքան կը մօտենայինք Թուրքիոյ սահմանին, սիրտս այնքան արագ կը տրոփէր․ լսած էի, թէ «եան»ով վերջացող մականուններ կրողները սահմանին վրայ աւելի խստօրէն կը քննէին։ Գերմանացիներուն համար Թուրքիա մտնելու համար վիզայի կարիք չկար, իսկ ես՝ իրաքցի ըլլալուս համար, վիզա առած էի արդէն: 

Սահմանը անցագիրս քննեցին, մէյ մը իմ, մէյ մը ամուսնոյս երեսը նայեցան, ձեռքով նշան տուին, որ ճամբան շարունակենք․ խորունկ շունչ մը քաշեցի, քանի որ  մականունիս հայկական ըլլալուն ուշադրութիւն չդարձուցին․ յայտնի էր, որ գերմանացիներուն հանդէպ բարեկամական վերաբերմունք ցոյց կու տային:

Իրիկնամուտին հասանք Պոլիս, Վոսփորի ափին գտնուող «Թարապիա» անունով պանդոկը, որուն ճաշարանը կը գտնուէր ամենաբարձր յարկը, պատուհանէն հրաշալի տեսարան մը կը պարզուէր մեր աչքերուն դէմ, արեւամուտի վերջին պահերն էին, ծովուն ալիքները կը պսպղային ոսկեգոյն փայլքերով եւ քաղաքին այդ շրջանի մզկիթներու մինարէթները գետնէն բուսած նիզակներու պէս ցցուած էին քաղաքի մանիշակագոյն հորիզոնին վրայ: 

Թուրքիա առաջին այցելութիւնս էր․ ամէն մէկ քայլիս կարծես հայու արեան հետքեր կը տեսնէի եւ չէի կրնար խաղաղ սրտով, իբրեւ պարզ ճամբորդ, անտարբեր անցնիլ եւ հայոց պատմութեան սեւ օրերը չյիշել:

Մեր յաջորդ կայանը Անգարան պիտի ըլլար, կամուրջի վրայէն եւրոպական ցամաքամասէն անցանք Փոքր Ասիոյ հողամասը։ Դէպի Անգարա գացող ճանապարհը բլուրներով շատ ելեւէջներ ունէր, այդ վերելքներէն մէկուն վրայ ամուսինս զգուշութեամբ դիմացի բեռնակառքին կը հետեւէր, երբ նկատեց որ մեր ինքնաշարժին ետեւէն մէկը շատ արագ զիկ-զակ քշելով փորձեր կ’ընէր մեզմէ անցնելու, եւ իրաւ, մէյ մըն ալ շատ արագ դէպի ձախ շեղեցուց իր ինքնաշարժը մեզմէ անցնելու համար, բայց յանկարծ նկատեց հակառակ ուղղութեամբ դիմացէն եկող ինքնաշարժ մը, ու այդ միջոցին չկրցաւ իր ինքնաշարժին առաջընթացքը արգելակել, ուժգնութեամբ զարկաւ մեր ինքնաշարժին ետեւի մասին: Սաստիկ ցնցում մը ունեցանք եւ կանգ առինք, ամուսինս բարկացած իջաւ ինքնաշարժէն եւ սկսաւ մարդը յանդիմանել: Ցնցումի հետեւանքով վիզիս ու գլխուս ցաւէն զատ սաստիկ վախ ունէի, թէ այս թուրքերը յանկարծ մեզի աւելի մեծ վնաս չհասցնեն: Մեր ինքնաշարժին ետեւի մասը լրիւ ճզմուած էր եւ բեռնատեղիին եւ ձախ կողմի ետեւի դռները չէին բացուեր, բայց գոնէ առջեւի մասը անվնաս էր եւ կարելի էր զայն ապահով քշել: Յանցաւոր թուրքը, դեղնած, սկսաւ փորձեր ընել տեղւոյն վրայ դրամ վճարելով հարցը լուծելու: Ամուսինս գերմանացիի ճշդապահութեամբ եւ յամառութեամբ ստիպեց թուրքին միասին ոստիկանատուն մը երթալ, բողոք ներկայացնելու, պէտք էր պաշտօնական արձանագրութիւն մը ստանար ինքնաշարժին վնասներուն մասին, այդ հաստատումը կարեւոր էր նաեւ հետագային ինքնաշարժի ապահովագրութեան ընկերութեան ներկայացնելու համար: 

Ոստիկանատունը ճամբայէն դուրս, մօտակայ գիւղի մը մէջ կը գտնուէր․ մտքէս անգամ չէի անցըներ, որ օրին մէկը թրքական ոստիկանատուն մը ներսէն պիտի տեսնէի․ այնքան վախ կար մէջս․ որքան անմեղ հայեր այսպիսի ոստիկանական շէնքերու մէջ չարչարուած, անարգուած եւ բանտարկուած են եղեր․ դարձեալ անցեալի պատմութիւնը ուղեղս կ’ալեկոծէր: 

Բարեբախտաբար ոստիկանապետը գերմաներէն կը խօսէր, մեզ իր սենեակը առաջնորդեց եւ թէյ հրամցուց, կարծես ուրախ էր գերմաներէն խօսելու առիթի մը ներկայանալուն․ բաւական ժամանակ կորսնցնելէ եւ ամէն ինչ քննելէ ետք հաստատումը ըրաւ, գրութիւնը ստացանք ու շարունակեցինք մեր ճամբան:

Անգարա պանդոկի մը մէջ գիշերելէ ետք, յաջորդ օրը շարունակեցինք մեր ճամբան դէպի Ատանա: Ատանայի փողոցներէն անցած ատեն հոգիիս մէջ մրրկոտ փոթորիկ մը սկսաւ, Ատանայի կոտորածի նկարները աչքերուս դէմ անվերջ կը պտտէին… ու Ատանայի երգը՝ «Կոտորածն անգութ, հայերը թող լան», ականջիս մէջ կը հնչէր, յուզմունքս չէի կրնար թաքցնել, մտքիս մէջ կ’ըսէի՝ չէ՛, ես այլեւս չեմ դիմանար… վայրկեան մը առաջ կ’ուզէի որ Թուրքիայէն հեռանանք: Այդ զգացումներով շարունակեցինք մեր ճամբան դէպի հարաւ-արեւմուտք գտնուող Թուրքիա-Սուրիա սահմանը, դէպի Պապ-էլ-Հաուա, ուրկէ կ’ուզէինք նոյն գիշերը Պէյրութ հասնիլ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԴԷՊԻ ՀԱԼԷՊ (Բ․)

ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ

Դուռը գոցուելուն պէս հիւրընկալս հարցուց, թէ ո՞վ էր այդ տղան: Ըսի, թէ հալէպցի մըն էր: Հարցուց անունը, ըսի՝ չեմ գիտեր: Հայկական խստութեամբ մը յանդիմանեց, թէ ինչպէ՞ս պիտի դուրս ելլէի եւ շուկաները պտտէի անունը անծանօթ տղու մը հետ:

Հիւրընկալ ընտանիքիս տունը Հալէպի հին թաղերէն մէկուն մէջ ըլլալու էր: Փողոցի տախտակեայ դռնէն ներս կար բակ մը, որուն շուրջ կային սենեակներ: Կար նաեւ երկրորդ յարկ. տան գետինը տախտակամած էր. առաստաղը կային կոճղեր՝ մէկ պատէն միւսը: Պատերը ներկուած էին ճերմակ կիրով (քըլըս), որ թէ զով կը պահէր տունը, թէ կը ծառայէր որպէս հականեխիչ: Հին տուն մը ըլլալու էր այս՝ հին թաղամասի մը մէջ: Հիւրընկալ հալէպցի հայու մը տունը: Առաւօտեան ճաշակեցի համեղ նախաճաշ մը, որու բոյրը եւ համը կը զգամ այս վայրկեանիս, երբ այս տողերը կը գրեմ: Տաք ճերմակ հացի բոյրը, Հալէպի իմ նախընտրած աղի, սպիտակ պանիրին համը, նաեւ նախաճաշի թագուհի մամունիէն: Ես մեր տունը կերած էի նման բան մը, բայց այս մամունիէն տարբեր էր. երեսը կը փայլէր մատի մը հաստութեամբ, հալած, ոսկեգոյն դարձած ընտիր իւղով: Այդ ընտիր իւղին համը ուրիշ տեղ չէք առներ:

Նախաճաշէն ետք պտտեցանք Հալէպը:

Այս ի՜նչ հիասքանչ քաղաքի մը մէջ կը գտնուիմ: Սիրահարեցայ Հալէպին առաջին ակնթարթով եւ այդ սէրը հաստատ մնաց: Որքա՜ն հին, գեղեցիկ եւ որքա՜ն հարուստ քաղաք մըն էր պատմական գանձերով: Ազգեր ու մշակոյթներ իրենց դրոշմը ձգած էին, խաւ առ խաւ: Պատմելիքներ շատ ունէր Հալէպ քաղաքը: Դարերով առեւտուր, արշաւներ, կոտորած, գաղթականներ, համաճարակ, յեղափոխութիւն իրենց հետքը ձգած էին: Պատմութեան բաց թանգարան մըն էր: Իւրաքանչիւր անկիւնադարձի վրայ անակնկալ յայտնութիւն մը: Թաքնուած թաղեր, թաքնուած պատուհաններ, բակեր ու պարտէզներ: Սիրահարեցայ մաշած աստիճաններու փայլուն դարձած լայն քարերուն, կիսափլատակ ուղիներուն, հսկայ քարերով պատած պատերուն, մզկիթներու երկաթեայ, բարձր ու հսկայ դռներուն, սեւցած, մութ կարաւանսարայներուն, ստորերկրեայ ամբարներուն, բաղնիքներուն եւ անշուշտ միջնադարեան պազար-շուկաներուն:

Ա՜խ, Հալէպի հին շուկան: Լափիւրինթոսային խառնակութիւն: Առաջին այցելութեան ինքզինքս կորսնցուցի այդ խառնիխուռն նրբուղիներուն եւ խորշերուն մէջ: Ալատտինի քարայրին նման ամէն ինչ, մտքէդ անցած ու չանցած, կը գտնուէր հոն. գորգ, պղինձ, կտաւ, կաշի, ոսկեղէն, բուրդ, բամպակ, օճառ, համեմներ: Արեւելքի վառվռուն գոյները, խանդավառութիւնը, կիրքն ու ձեռարուեստը ներկայ էին այս շուկային մէջ: Ներկայ էին նաեւ ամէն տեսակի ու դասակարգի մարդիկ. քաղաքացիք, գիւղացիք, գնչու, թափառական, վաճառական, սպասաւոր, բեռնակիր, երեսները  քօղարկած կանայք, մօրուքը հենայով ներկած շէյխեր ու ցնցոտիներ հագած մուրացկաններ: Վաճառականներէն շատերը իրենց կրպակները ժառանգած են սերունդէ սերունդ: Հմուտ են իրենց գործին. հանդարտ, անտարբեր, նոյնիսկ քնացած կ’երեւին, թիսպահը ձեռքին, բայց տեղեակ են, թէ ինչ կ’անցնի, կը դառնայ պազարի ամենամութ անկիւններուն մէջ, եւ նոյնիսկ՝ երկրի իշխանութեան ամենագաղտնի ժողովներուն: Օգնականները ներս կը հրաւիրեն յաճախորդները, սուրճ կ’ապսպրեն, ապրանքը կ’իջեցնեն ու կը վերցնեն, ապրանքին գովեստները կ’երգեն, կը սակարկեն, ու Գուրանին եւ Մարգարէին անունով երդում ընելով յաճախորդին կը վստահեցնեն, որ վնասով կը ծախեն այդ ապրանքը: Պազարի առեւտուրը հաճելի թատերգութիւն մըն է: Առանց երկչոտութեան ես գնեցի սրտիս փափաքածը: Ծանօթացայ  արհեստաւորներու իրենց աշխատանոցներուն մէջ: Կքած իրենց գործիքներուն վրայ այս մարդիկը հրաշալի գործեր կ’արտադրէին մուրճի զարկերով, սղոցի խռխռոցով, կարի մեքենայի վռվռոցով: Այս բոլոր ձայները կը միանան եւ կը գոյանայ աղմկալի հանդէս մը: Այս զարկերը քաղաքին կեանք տուող երակազարկերն են: Քաղաքը կը յորդէր ամէն տեսակ անիւներու երթեւեկով, մարդոց բազմութեամբ, կենսունակութեամբ, ստեղծագործական ոգիով: Կը լսուէր շողոքորթութիւն, բամբասանք ու հայհոյանք ալ: Օդը ծանր՝ մարդոց քրտինքով, ինքնաշարժներու վառելանիւթով, փոշիով, մուխ ու ծուխով:

Այդ ապականած օ՞դն էր արդեօք որ աւելի համեղ կը դարձնէր մեր ճաշակած բոլոր ուտելիքները, ըլլար գաւաթ մը սառ թան, պնակ մը ֆուլ կամ պիստակով լեցուն քարապիշ: Իսկ Հալէպի քեպապը, լեհմեճունը եւ տոլման արդէն երկրպագութեան արժանի են եւ կը պահանջեն ուրիշ, յատուկ գրութիւն:

Չեմ յիշեր, թէ ինչպէ՞ս աւարտեցի Հալէպի առաջին այցելութիւնս: Չեմ յիշեր, թէ քանի՞ օր տեւեց: Բայց գիտեմ, որ Հալէպի մէջ ծնունդ առած բարեկամութիւնները՝ այնչափ հարազատ ու ջերմ, կը շարունակուին մինչեւ այսօր: Կը վկայեմ, որ Հալէպը՝ երազային այդ քաղաքը, որուն վերադարձայ բազմաթիւ անգամ, տասնեակ տարիներու ընթացքին, ունի անհուն գանձեր, որոնցմէ մաս մը ան յայտնած է ինծի, ու անվերջ պատմութիւններ, որոնցմէ մաս մը պատմած է ինծի: Որչա՜փ երախտապարտ եմ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:


ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՁԹ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊՁԱ․
Այո, պիտի յուսանք, որ օրն ու ժամը պիտի գան, հրաշք պիտի պատահի, եւ բարեկամները միայն իրենց բարեկամներուն չէ որ հաւանում պիտի շնորհեն, ․․․եցիները, ․․․ացիները, ․․․անցիները միայն իրենց «հայրենակից»ներուն գրութիւնները չէ որ միայն պիտի կարդան (իբր թէ) ու պիտի հաւնին (իբր թէ), այլ պիտի փորձեն տեսնել ու կարդալ նաեւ ուրիշը, իրենց գաղութէն ու փարախէն դուրս եղողը, որ համացանցի վրայ ներս է արդէն։

ՌՊՁԲ․
Իսկ եթէ Երեւանը գրաւեն, – կարեւոր չէ՝ ո՞վ են գրաւողները, գրաւող թեկնածուները շատ են, – այն ատեն գինիի մեծագոյն փառատօնը պիտի կազմակերպենք համազգային, միջազգային ու միջկրօնական։

ՌՊՁԳ․
Երեւանի գինիի փառատօնին կազմակերպիչը կը բացատրէ, թէ փառատօնին ընթացքին պարողներն ու ուրախացողները նահատակներուն յիշատակը յարգելու նպատակով կը պարեն եւ կ’ուրախանան։ Երբ ցաւին եւ ուրախութեան տարբերութիւնը յստակ չէ՝ ասպիսի փիլիսոփաներ մէջտեղ կու գան։ Երբ թուրք զինուորները Երեւան հասնին՝ միասին կը պարէք ու կը յարգէք յիշատակը բոլոր նահատակներուն։ 

ՌՊՁԴ․
Ասոնք Կիկլոպին համար «հոգեկան հիւանդ է», կ’ըսեն, անիկա Քոչիկին համար առիւծ խեղդող «հոգեկան հիւանդ է», կ’ըսէ։ Սիրելիներ, երկուքդ ալ հոգեկան հիւանդներ էք, եւ վտանգաւոր է, եթէ անբուժելի տեսակէն ըլլաք։

ՌՊՁԵ․
«Ես ուզում եմ խօսքը յանձնել ․․․ին», կ’ըսէ ընտրապայքարին քաղաքական գործիչ մը, իրեն յաջորդող անձին «խօսքը փոխանցել»ու նպատակով: Էհ, հողը յանձնելէ յետոյ, լեզուն ալ կը յանձնեն, խօսքն ալ։

ՌՊՁԶ․
Եթէ Արեւմտեան Հայաստանի մէկ քաղաքին մէջ իբր թէ գործածուած կանացի տարազ մը հագած Երեւանի կեդրոնը քալես եւ նկարահանուիս ու մանաւանդ ձաբռտես՝ հազարաւոր հետեւորդ ու համակիր կ’ունենաս, չէ՞ որ աս ժողովուրդին ճաշակը հազար տարի կրնայ նոյնը մնալ, այսինքն ի ծնէ անճաշակ է, այսինքն անճաշակ ծնելէ ետք ճաշակին վրայ մէկը չ’աշխատիր։ Չէ, նօսթալժի պէտք է, ճաշակին վրայ աշխատողներ կան, որոնք ամէն տեսակ ճաշակի դէմ մշակոյթ կը ձեւաւորեն ու այդ տարազին պէս զայն կը հագնին ու կը պտտին Երեւանի կամ Սփիւռքի փողոցները։ 

ՌՊՁԷ․
Իրականութեան մէջ հայհոյալից բերաններով փողոցային լակոտները աւելի լաւ կրնան կառավարել այս երկիր կոչուած չեմ-գիտեր-ինչը, քան ներկայի ընտրապայքարին իրենց անկրթութեան բոլոր շերտերը ցուցահանող քաղաքական կոչուած գործիչները։

ՌՊՁԸ․
«Արեւմուտքի Վերածնունդի ակնառու կերտիչներէն է Մայքլ Անճելօն, որուն քանդակները մինչ օրս կը համարուին մարդկութեան լաւագոյն ձեռակերտները»:
Ասիկա Մայքըլ Ճեքսընին ազգականը չըլլայ։ Եթէ «Միքայէլ Հրեշտակեան» գրէր՝ աւելի արագ կը հասկնայինք։

ՌՊՁԹ․
Կ’ըսեն՝ չէ՞․
Ժողովուրդին արժանի ղեկավարներ,
Ղեկավարներուն արժանի ժողովուրդ։

ՌՊՂ․
Սպասեցէ՛ք, սպասեցէ՛ք, մինչեւ թուրքը ձեր տան դուռը զարնէ՝ կրնաք տոլմայի եւ սարմայի, գինիի եւ կինոյի փառատօներ սարքել.
Ծախուած հայրենիք,
Ծախսուած հայրենիք,
Ծխուած հայրենիք,
Ծուխի հայրենիք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (Գ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


7

(11-12 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Անխուսափելի բախումով պիտի մեր կեանքն ուրեմն աւարտի… կը սուրանք դէպի պողոտան խցկող արկածահար բեռնատարներ ու ինքնաշարժներ… բայց դանդաղեցանք եւ ուղղուեցանք ձախ ու կնոջս կ’ըսեմ որ առիթ է պենզինի պարունակն ամբողջովին լեցնելու… ելեկտրաքարշ կառախումբին կայարանն է սակայն, ու մին կու գայ ու կը կանգնի… տուն դառնալու տեղ՝ կինս ցոյց կու տայ ճիշդ դիմացը գտնուող թատրոնի շէնքը ու փափաք կը յայտնէ անպայման ներկայացումը դիտել… ի՞նչ թատերախաղ է եւ ո՞վ են դերասաններն… առարկե՞մ, մինչ կ’ըսէ որ օդը պաղ է ու ինք կը մսի… իսկ խաղը ժամը տասին կը սկսի ու վեցն է դեռ…


8

(11-12 Նոյեմբեր 2020, գիշեր)

Սովորութիւն չունիմ վերի մեր յարկաբաժինն այցելել, բայց մտեր եմ ահա եւ դրան նիգն ալ կը քաշեմ ու կ’ուղղուիմ ննջասենեակ՝ ճամբորդական պայուսակս պատրաստելու, երբ կը զգամ որ մէկը դուռը կը բանայ ու ներս կը մտնէ ու կը մղէ զիս իսկոյն երթալու եւ ստուգելու թէ ի՞նչ է պատահածը, մինչ նահանջեր է ան դուրս, եւ երբ ես ալ կը պատրաստուիմ սաստել զայն, լրջերես կին մը բարկացայտ կը յանդիմանէ զիս, որ այլեւս չեն կրնար հանդուրժել ելումուտն անծանօթ կասկածելիներու, որոնցմէ կը թուի թէ կը համարուիմ նաեւ ես:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՊՈՉԻԿ ԼՈԽՈՒՄԵԱՆ (2)

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Անասնաբոյժի կ’երթամ (Գ.)

Ահա՛, համաձայնեցանք, եւ ես այս տան կատուն դարձայ: Տիրուհիս տեղ մը շինեց եւ հոն կծկուեցայ ու քնացայ: Երբ արթնցայ, աջիս ջուրի, ձախիս ուտելիքի ամանները կային: Տիրուհիս հեռաձայնով կը խօսէր: Հարցումներէն հասկցայ, որ բժիշկին հետ կը զրուցէր։

Հնազանդ կատու մը պիտի ըլլայի, որովհետեւ պաշտպան մը չունէի: Ասկէ վերջ պաշտպաններս սեւուլիկ աղջիկն ու թուխ տղան էին: Տիրուհիս յաճախ ետեւէս կը շրջէր: Ամէն վայրկեան կը ձայնէր. «Լոխո՜ւմ, Լոխո՜ւմ, ո՞ւր ես»: Ընդհանրապէս բազկաթոռին տակը կ’ըլլայի: Տիրուհիս կը ծռէր ու զիս կը քաշէր բազկաթոռին տակէն: Կը գրկէր ու կը դառնար թուխ տղուն.

– Հազիւ երկու քիլօ է: Այս շաբաթավերջ անասնաբոյժին պիտի տանիմ:

Օ՜, գլխուս գալիք կար: Եւ եկաւ…

Առտուն, նախաճաշէն ետք, թուխ տղան զիս գրկեց, տեղաւորեց պայուսակին մէջ, որուն առջեւի մասը թափանցիկ էր: Թուխ տղան պայուսակին կոթերը անցուց թեւերէն, պայուսակը կուրծքին փակցուց, ու փողոց ելանք: Ես պայուսակին մէջ շուրջս կը դիտէի: Ի՜նչ հանգիստ էր տեղս. երբ թուխ տղան կը քալէր, ես կ’օրօրուէի աջ-ձախ: Շարժումը դադրեցաւ, հասեր էինք անասնաբոյժին: Բժիշկը զիս պիտի քննէր: Դրաւ կշիռքին վրայ: «Երկու քիլօ է,- ըսաւ,- կրնանք առաջին պատուաստները ընել»: Կաթիլ մը կաթեցուց վզիս, մակաբոյծները մարմնէս հեռու պահելու համար է եղեր: Այն պահուն, կը յուսայի, թէ քննութիւնը լմնցած էր, երբ սուր ցաւ մը զգացի կոնքիս: Բարակ ասեղ մը դեղեր սրսկած էր, որպէսզի չհիւանդանայի: 

– Ամիս մը վերջ երկրորդ ասեղը կ’ընենք:

Թուխ տղան նորէն զիս պայուսակին մէջ տեղաւորեց, ու ճամբայ ելանք: Ո՞ւր կ’երթայինք: Ճամբան մեծ կատուներ կը տեսնէի: Ոմանք աղբամանին եզերքը կը պտտէին, ուրիշներ ալ իրարու ետեւէ կը վազէին: Չըլլայ որ թուխ տղան զիս անոնց մօտ ձգէր, չէի կրնար ապրիլ: 

Ի վերջոյ կեցանք. տուն հասեր էինք: Սեւուլիկ աղջիկը դիմացս էր: Զիս պայուսակէն հանեց, կուրծքին սեղմեց եւ ըսաւ.

– Անուշի՛կ Լոխումս, բարի եկար: Ապրի՛ս, պատուաստնե՛րդ առիր։

Անունս կ’որոշուի (Դ.)

Առաջին պատուաստներս առած էի. առաջինները… կը նշանակէր, որ ուրիշ ասեղներ ալ պիտի ըլլայի: Է՜հ, մժեղի խայթոցի նման բաներ էին: Հիմա, որպէս բժիշկէն նոր վերադարձած հիւանդ մը, անկիւնս քաշուիմ եւ հանգչիմ: Կը սիրեմ քնանալը, տնեցիները պիտի սորվին, թէ ինչ կը սիրեմ կամ չեմ սիրեր: Ուտել ալ կը սիրեմ: Քիչ կ’ուտեմ, բայց յաճախ կ’ուտեմ: Կերածս հաւու համ ու հոտ ունի: Այս տեսակը քանի մը ամսուան կատուներու կու տան եղեր: Ակռաներս դեռ նոր կ’աճին: Երբեմն թաց ուտելիք կը դնեն ամանիս մէջ. ատոր հոտը առած միջոցիս կը խենթանամ, ամենէն շատ սիրած ուտելիքս է: Ամբողջ ծրարը կրնամ լափել: Սակայն քիչ-քիչ կու տան, որպէսզի անհանգիստ չըլլամ: 

Դեռ շատ փոքրիկ եմ, հազիւ երկու ամսուան ձագուկ: Բնաւ խորհեցա՞ք, թէ ինչու բազկաթոռին տակն եմ․ որովհետեւ հասակս չի հասնիր աթոռին, եւ ուժ չունիմ, որ բազկաթոռին վրայ ցատկեմ: Քիչ մը մեծնամ, դուք տեսէք այն ատեն…: Սա ծաղիկները կը տեսնէ՞ք, որոնք զարդարանքի համար տան զանազան անկիւնները դրուած են, բոլորին հողը պիտի խառնշտկեմ: Ի՜նչ լաւ է միջավայրը, սենեակը տաք է, կը կարծեմ, որ կանաչ, ծաղկաւէտ պարտէզի մը մէջ կ’ապրիմ:

Աղուոր հոտ մը կու գայ խոհանոցէն: Արդեօք ինծի ալ կը հրամցնե՞ն: Եթէ չտան, քիչ մը կը մլաւեմ, թէեւ ձայնաթելերս տակաւին չեն կազմուած: Ա՛լ սենեակս երթամ եւ չուանէ կազմածին վրայ եղունգներս սրեմ: 

– Ասոր եղունգները շատ սուր են, մկրատով կտրել պէտք է:

Ասո՞ր եղունգները, ո՞վ է «ասոր» կոչածդ, թո՛ւխ տղայ: Ես անուն մը ունիմ: Այո՛, ինչո՞ւ անունս տալով չես խօսիր իմ մասին: Դեռ չէ՞ք որոշած անունս: Տեսէ՛ք, միջոց մը վերջ որքա՜ն ներկայանալի երեւոյթ մը պիտի ստանամ, քանի մը ամիս համբերեցէ՛ք: Դուք ալ պիտի զարմանաք, երկա՜ր, մազոտ, խոշոր պոչ մը պիտի ունենամ: Սամոյրի մուշտակին նման պոչիկս պիտի աճի, ու զիս պիտի կանչէք. «Պոչի՜կ, ո՞ւր ես»: Ես այն ատեն մլաւելով, նազանքով պիտի ելլեմ սենեակէս, պիտի ցատկեմ բազկաթոռին ու պիտի բազմիմ վրան: Կանաչ-մեղրագոյն աչուկներովս պիտի դիտեմ շուրջս եւ ինքզինքս պիտի սիրցնեմ սեւուլիկ աղջկան: Ան զիս պիտի սիրէ, պիտի մաքրէ, պիտի կշտացնէ:

Ո՞վ է սա տղան, որ հայելիին մէջէն զիս կը դիտէ: Ի՜նչ տարօրինակ ապակի է հայելին, որքա՜ն խորունկ կը ցուցնէ շուրջը: Ես քայլ մը կ’առնեմ, սա տղան ալ կը քալէ: Ետեւս կը դառնամ, ան ալ ինծի հետ կը դառնայ: Պոչ մը ունի, ո՜հ, իմ պոչս ալ անորինին չափ գեղեցիկ է: 

Ա՞ն կը ձայնէ. չէ՛, տիրուհիս զիս կը կանչէ.

– Պոչի՜կ, ո՞ւր ես, ձագուկ, եկո՛ւր, ճաշդ դրի ամանին մէջ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: